Βασίλης Τασινός – Εκπαιδευτικές Διαδρομές

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 1 Δεκεμβρίου 2014

Από το 1979 που ξεκίνησα τη θητεία μου ως δάσκαλος στη Δημόσια Εκπαίδευση, πολλά ερωτήματα με βασανίζουν ακόμη, όπως:

Γιατί αυτονόητα και εύκολα πράγματα που μπορούν να αναβαθμίσουν την Εκπαίδευση, χωρίς μάλιστα οικονομικό κόστος, δεν υλοποιούνται από το Υπουργείο Παιδείας;

Γιατί ποτέ δεν υπήρξε ουσιαστική αξιολόγηση σε όλο το φάσμα της Εκπαίδευσης;

Γιατί εδώ και πολλές δεκαετίες τα σχολικά εγχειρίδια είναι κακής ποιότητας;

Γιατί αυτοί που επιλέγονται να στελεχώσουν τη Δημόσια  Εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα δεν είναι – κατά κανόνα – οι καλύτεροι εκπαιδευτικοί;

Γιατί αυτοί που καλούνται να εκπροσωπήσουν τα συμφέροντα των εκπαιδευτικών δεν είναι – κατά κανόνα – οι καλύτεροι συνδικαλιστές;

Γιατί αυτοί που χαράσσουν την εκπαιδευτική πολιτική στο Υπουργείο Παιδείας δεν είναι – κατά κανόνα – οι καλύτεροι πολιτικοί;

Γιατί ο κομματισμός έχει απλωθεί σε όλα τα πλάτη και μήκη της Εκπαίδευσης;

Γιατί τα κόμματα δεν συνεννοούνται για την εθνική υπόθεση της Παιδείας, αλλά αντιθέτως την εντάσσουν στο παλαιοκομματικό τους παιχνίδι;

Γιατί η Δημόσια  Εκπαίδευση είναι μονίμως ασθενής;

Και πολλά άλλα γιατί;;;

Πάντως, εκ των πραγμάτων αποδεικνύεται ότι διαχρονικά οι κυβερνώντες δεν ενδιαφέρονται για την Παιδεία, και για το λόγο αυτό δεν δημιουργούν το κατάλληλο αξιοκρατικό πλαίσιο που θα προωθεί τους άξιους εκπαιδευτικούς στις καίριες θέσεις της εκπαιδευτικής ιεραρχίας.

Η παγίωση της αναξιοκρατίας σε όλα τα επίπεδα της Δημόσιας Εκπαίδευσης, είναι το «μεγάλο επίτευγμα» αυτών που χαράσσουν εδώ και πολλές δεκαετίες την εκπαιδευτική πολιτική. Εξάλλου, δεν είναι τυχαίο ότι την Εκπαίδευση που έφτιαξαν οι πολιτικοί με τα ίδια τους τα χεράκια, δεν την εμπιστεύονται για τα παιδιά τους, τα οποία τα στέλνουν στα ιδιωτικά σχολεία!!! Είναι σαν να βλέπουμε το φούρναρη που παράγει και πουλάει ψωμί, να αγοράζει από άλλον φούρνο ψωμί για το δικό του σπίτι!

Σήμερα το Υπουργείο Παιδείας με τα νομοθετήματα που έθεσε σε ισχύ, υποβαθμίζει και απαξιώνει περαιτέρω τη Δημόσια Εκπαίδευση^. έχει βαπτίσει μάλιστα «αξιολόγηση», την χειραγώγηση και την τρομοκράτηση των εκπαιδευτικών! Εκείνοι που δεν κινδυνεύουν απ` την «αξιολόγηση» αυτή, είναι μόνο οι κομματικοί τους εγκάθετοι που κατά κανόνα είναι και οι χειρότεροι εκπαιδευτικοί^. είναι αυτοί που αδυνατούν να ανταποκριθούν στα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα και βρήκαν άλλο τρόπο να βγάζουν το ψωμάκι τους, τρυπώνοντας στα πολιτικά γραφεία των βουλευτών ή ακόμη χειρότερα αναλαμβάνοντας θέσεις ευθύνης στην Εκπαίδευση με ό,τι αυτό συνεπάγεται! Αντιθέτως, όποιοι θα σηκώνουν το ανάστημά τους στα κακώς κείμενα της Εκπαίδευσης, θα κινδυνεύουν από τους «επαρκείς» αξιολογητές να χαρακτηρίζονται ως «ανεπαρκείς» εκπαιδευτικοί… Θέλουν με λίγα λόγια υποταγμένους και φοβισμένους εκπαιδευτικούς!

Εκείνο, όμως, που είναι πολύ ελπιδοφόρο σε όλη αυτή τη ζοφερή κατάσταση, είναι η υπευθυνότητα των περισσοτέρων μάχιμων εκπαιδευτικών^. αυτοί είναι που κρατούν ακόμη όρθια τη Δημόσια Εκπαίδευση, γιατί, παρ` όλες τις αντίξοες συνθήκες και τους μισθούς πείνας που παίρνουν, δίνουν καθημερινά τον αγώνα τους στις αίθουσες διδασκαλίας, ακολουθώντας  το δρόμο του χρέους! Γνώρισα εξαίρετους εκπαιδευτικούς στην 32χρονη θητεία μου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, που ανεξάρτητα από το «ενδιαφέρον» της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας για το Δημόσιο Σχολείο, έδιναν το μέγιστο των δυνατοτήτων τους για να προσφέρουν ό,τι το καλύτερο μπορούσαν στους μαθητές που είναι το μέλλον αυτού του τόπου!

Τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι φτάσαμε στο τέλος της κατηφόρας και πιο κάτω δεν πάει. Καιρός να ανασυνταχθούμε! Είναι τόσο δύσκολο να πράξουμε τα αυτονόητα και να αναστρέψουμε την υπάρχουσα θλιβερή κατάσταση;;;!!! Γιατί μέχρι σήμερα  δεν έχουμε καταφέρει  μια εθνική συνεννόηση  για την Παιδεία;;;

Γιατί;;;

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 17 Νοεμβρίου 2014

Εισαγωγή

Και το άρθρο τούτο, όπως και τα προηγούμενα, είναι βγαλμένο από τη σχολική πράξη^. αναφέρεται στην πειθαρχία των μαθητών των μικρών τάξεων του Δημοτικού Σχολείου, κυρίως, κατά την ώρα του μαθήματος.

Είναι αυτονόητο ότι η πειθαρχία στην τάξη έχει να κάνει και με τον τρόπο που γίνεται το μάθημα, το πώς παρουσιάζεται η διδακτέα ύλη από το δάσκαλο, την προετοιμασία που κάνει καθημερινά για τη διδασκαλία του, καθώς και στο πώς συμπεριφέρεται στους μαθητές του.

Όμως, και όλα να γίνονται σωστά από την πλευρά του δασκάλου, θέματα πειθαρχίας θα προκύπτουν και στην αίθουσα διδασκαλίας και στο διάλειμμα. Να εξαλείψεις εντελώς τους διαπληκτισμούς και τις απειθαρχίες των μαθητών είναι αδύνατον. Αυτό δε γίνεται, όποια μέθοδο κι αν χρησιμοποιήσεις. Και δε γίνεται, γιατί έτσι είναι η φύση του παιδιού^. ειδικά σήμερα, που η βία προβάλλεται με τόση αφθονία από την τηλεόραση και τα βιντεοπαιχνίδια! Μπορείς, όμως, να περιορίσεις σημαντικά τα αρνητικά αυτά φαινόμενα, αν πρώτα κερδίσεις το σεβασμό και την αγάπη των μαθητών σου και στη συνέχεια καταρτίσεις μαζί τους έναν εσωτερικό κανονισμό με αμοιβές και ποινές.

Τον εσωτερικό κανονισμό που θα παρουσιάσω παρακάτω, τον έχω δουλέψει στις μικρές τάξεις του Δημοτικού. Στις μεγάλες τάξεις μού ήταν πιο εύκολο να αντιμετωπίζω τα διάφορα θέματα πειθαρχίας με μια σύντομη συζήτηση που έκανα στην τάξη ή κατ` ιδίαν με το μαθητή που δημιουργούσε το πρόβλημα, πράγμα που δεν ήταν το ίδιο αποτελεσματικό με τα παιδιά των μικρών τάξεων. Για το λόγο αυτό επινόησα την  κατάρτιση του εσωτερικού κανονισμού.

 Κατάρτιση και λειτουργία του εσωτερικού κανονισμού

Εντελώς αβίαστα και όχι από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας του σχολείου, συζητούσα με τα παιδιά τα προβλήματα που παρουσιάζονται, όταν τσακώνονται μεταξύ τους, όταν λένε ψέματα στους δασκάλους και στους γονείς τους, όταν παίρνουν  ξένα πράγματα χωρίς να ρωτήσουν το συμμαθητή τους, όταν εμποδίζουν με τη συμπεριφορά τους το δάσκαλο και τους συμμαθητές τους την ώρα του μαθήματος, όταν δεν διατηρείται η αίθουσα καθαρή κτλ.

Έτσι προχωρώντας τη συζήτηση τους οδηγούσα σ` αυτό που είχα κατά νου<sup>.</sup> να συνδιαμορφώσω, δηλαδή, κάποιες βασικές αρχές, βάσει των οποίων οι πράξεις τους, θετικές ή αρνητικές, να έχουν και τις αντίστοιχες  αμοιβές ή ποινές. Με τη συζήτηση οι μαθητές αντιλαμβάνονταν – ειδικά εκείνοι που δημιουργούσαν προβλήματα – ότι δεν μπορεί ο καθένας να κάνει ό,τι θέλει και να μην έχει καμία συνέπεια για τις πράξεις του. Έτσι λοιπόν, στηνόταν ο εσωτερικός κανονισμός στην τάξη, ο οποίος έδινε θετικούς ή αρνητικούς πόντους στο μαθητή ανάλογα με τις πράξεις του. Τους πόντους τους σημείωνα σε μία ονομαστική κατάσταση που είχα πάντα μαζί μου. Κι όταν ο μαθητής συγκέντρωνε πέντε θετικούς πόντους, η αμοιβή του ήταν ένα αυτοκόλλητο αστεράκι με την υπογραφή μου στο τετράδιό του (δεν μπορείτε να φανταστείτε τη χαρά του εκείνη τη στιγμή), ενώ όταν συγκέντρωνε πέντε αρνητικούς πόντους, δεν έβγαινε έξω την ώρα του διαλείμματος. Αν ο μαθητής δημιουργούσε κατ` εξακολούθηση παραπτώματα, γνώριζε από τον κανονισμό τις επόμενες συνέπειες για κάθε αρνητική πεντάδα πόντων που συμπλήρωνε (αποκλεισμός από κάποιο ομαδικό παιχνίδι ή από κάποιες  άλλες δραστηριότητες, κάλεσμα των γονέων στο σχολείο για ενημέρωση κτλ).

Ο μαθητής που συγκέντρωνε κάτω από πέντε αρνητικούς πόντους, μπορούσε να τους διαγράψει, αν προέβαινε σε πράξεις, που έπαιρναν θετικούς πόντους και έτσι να αποφύγει την ποινή. Ο συμψηφισμός, λοιπόν, των θετικών και των αρνητικών πόντων έκανε πιο εύκαμπτο τον κανονισμό και αποδεκτό  από όλους τους μαθητές.

Αξιοσημείωτο είναι ότι κατά την κατάρτιση του κανονισμού, οι ποινές που πρότειναν οι μαθητές για τα παραπτώματά τους, ήταν πολύ σκληρές και εκείνο που μου έκανε μεγάλη εντύπωση είναι ότι τις πρότειναν και εκείνοι, που έκαναν τις περισσότερες αταξίες! Οι ποινές, όμως, που συμπεριελάμβανε ο κανονισμός, δεν μείωναν σε καμία περίπτωση την προσωπικότητά τους, έστω κι αν είχαν κάποιο κόστος για τους κατ` εξακολούθηση απείθαρχους μαθητές.

Σε όλες τις τάξεις που χρησιμοποίησα τον εσωτερικό κανονισμό, μόνο η πρώτη ποινή χρειάστηκε να επιβληθεί σε μερικούς μαθητές μου, που ήταν η στέρηση ενός διαλείμματος. Η εκτέλεση της ποινής γινόταν πάντα παρουσία μου^. δηλαδή, καθόμουν κι εγώ μέσα στην αίθουσα καθ` όλη τη διάρκεια του διαλείμματος, που ο τιμωρούμενος μαθητής καθόταν στο θρανίο του.

Η επαπειλούμενη ενεργοποίηση της δεύτερης ποινής, που ήταν ο αποκλεισμός από κάποιο ομαδικό παιχνίδι, λειτουργούσε ανασταλτικά σε κάθε είδους παραπτώματα και ήταν προς όφελος της τάξης, αλλά και ατομικά των μαθητών που βελτίωναν ημέρα με την ημέρα τη συμπεριφορά τους. Συνεπώς, οι αρνητικοί πόντοι που έπαιρναν οι μαθητές, δεν ήταν συχνό φαινόμενο. Αντιθέτως, οι θετικοί πόντοι και τα αστεράκια αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας και έδιναν ιδιαίτερη χαρά στους μαθητές.

Αξιοσημείωτο, επίσης, είναι και το γεγονός της άμιλλας που δημιουργούνταν στην τάξη, για το ποιος θα συγκεντρώσει τα περισσότερα αστεράκια.

Αμοιβές και ποινές βάσει του κανονισμού

Οι επιμελητές πάντα είχαν την ευκαιρία να πάρουν το θετικό πόντο, αρκεί να είχαν ανοιχτά τα παράθυρα την ώρα του διαλείμματος. Αρνητικούς πόντους στον τομέα της καθαριότητας έπαιρναν οι μαθητές εκείνοι, οι οποίοι δεν χρησιμοποιούσαν το καλάθι για να ξύσουν το μολύβι τους ή για να αποθέσουν ό,τι άχρηστο είχαν.

Θετικούς πόντους εισέπρατταν οι μαθητές εκείνοι, που παρέδιδαν κάποια χρήματα που έβρισκαν ή κάποια άλλα αντικείμενα, ενώ αρνητικούς πόντους οι μαθητές που έπαιρναν ξένα πράγματα χωρίς τη συγκατάθεση των συμμαθητών τους.

Παράγοντες ακόμη που συντελούσαν στην αυξομείωση των πόντων των μαθητών ήταν η αλήθεια, το ψέμα, η συνεργασία, οι διαπληκτισμοί, η παρεμπόδιση του δασκάλου κατά την παράδοση, η διευκόλυνση του δασκάλου κατά την παράδοση, η παρενόχληση των συμμαθητών κατά την ώρα του μαθήματος, η αλληλοβοήθεια κατά τη ώρα του μαθήματος και οποιαδήποτε άλλα θετικά ή αρνητικά γεγονότα συνέβαιναν μέσα και έξω από την αίθουσα διδασκαλίας.

Ο συμψηφισμός θετικών και αρνητικών πόντων, ας μου επιτραπεί να γράψω, ήταν ένα σημαντικό εύρημα, γιατί έδινε τη δυνατότητα στο μαθητή που είχε διαπράξει κάποια παραπτώματα να ακυρώσει την επερχόμενη ποινή και να προσπαθήσει για την αμοιβή.

Δε θα ξεχάσω ποτέ το Δημήτρη, ένα υπερκινητικό παιδί της Β` τάξης, που έκανε μεγάλη προσπάθεια για να μην ενοχλεί τους συμμαθητές του την ώρα του μαθήματος! Και την προσπάθειά του αυτή, την ενθάρρυνα, δίνοντάς του με απλοχεριά  κάποιους θετικούς πόντους, όταν πλησίαζε την επικίνδυνη ζώνη.

Οι μαθητές αντιλαμβάνονταν ότι ο κανονισμός είναι εκείνος που επιβάλλει τις ποινές και όχι ο δάσκαλος και για το λόγο αυτό τις δεχόταν αδιαμαρτύρητα^. εξάλλου και οι ίδιοι συμμετείχαν στην κατάρτιση του κανονισμού και μάλιστα είχαν προτείνει αυστηρότερες ποινές.

Ο δάσκαλος στην πορεία του διδακτικού έτους θα βρίσκει πάντα την ευκαιρία, μέσα από απρόοπτα γεγονότα, να δίνει πολλούς θετικούς πόντους στους μαθητές του, περνώντας συγχρόνως και τα μηνύματα που θέλει. Θυμάμαι έναν θετικό πόντο που είχα δώσει στον Ορέστη, μαθητή της Β` τάξης, γιατί προσπαθούσε να εντάξει στην παρέα του το συμμαθητή του το Φάνη, που μόλις είχε έρθει με μετεγγραφή από άλλο σχολείο.

Εν κατακλείδι, το «παιχνίδι» με τους πόντους θα παίζεται καθ` όλη τη διάρκεια του διδακτικού έτους και στο τέλος θα ανακηρύσσονται νικητές, οι μαθητές εκείνοι που επιβραβεύτηκαν με τα περισσότερα αστεράκια.

Παρεμπιπτόντως, θα ήθελα να αναφερθώ και σε κάποιες στιγμές χαλάρωσης και παιχνιδιού που πρέπει να εντάσσει ο δάσκαλος στη διδακτική ώρα, καθώς και σε κάποιες συζητήσεις που πρέπει να κάνει με τα παιδιά για θέματα που τα ενδιαφέρουν. Δεν μπορεί να έχουμε την απαίτηση από τους μικρούς μαθητές να παραμένουν σαν κουκλάκια στα θρανία τους από το πρωί μέχρι το μεσημέρι! Ενδεικτικά αναφέρω κάποιες «απρογραμμάτιστες» δραστηριότητες: Να συζητά μαζί τους κάποια αθλητικά θέματα που επιθυμούν, να παίζει το παιχνίδι της ησυχίας και του θορύβου (κάποια δευτερόλεπτα απόλυτης ησυχίας και κάποια δευτερόλεπτα θορύβου με την ξαφνική εναλλαγή από την ησυχία στο θόρυβο και τανάπαλιν, ανάλογα με το παράγγελμά του) και να κάνει συχνά δραματοποίηση του μαθήματος. Ο δάσκαλος ακόμη, πρέπει να βάζει ποικιλία, πρωτοτυπία και χιούμορ στη διδασκαλία του, αιφνιδιάζοντας τους μαθητές του  και κεντρίζοντας το ενδιαφέρον τους. Η μονοτονία στη διδασκαλία φέρνει την πλήξη, η πλήξη την αφηρημάδα και η αφηρημάδα τη φασαρία.

 Ο αυταρχισμός δεν είναι λύση

Το έχω γράψει και σε άλλα άρθρα^. ο αυταρχισμός δεν οδηγεί πουθενά^.  δεν είναι λύση^. τον ένιωσα στην κυριολεξία στο πετσί μου ως μαθητής στα χρόνια της αυταρχικής αγωγής και μάλιστα σε μεγάλες δόσεις και γνωρίζω τα «καλά του», όπως και άλλοι μαθητές της εποχής εκείνης, και δεν είναι ανάγκη να τον υφίστανται και τώρα οι μαθητές. Μπορεί με τον αυταρχισμό φαινομενικά να έχεις ένα γρήγορο αποτέλεσμα και να νομίζεις ότι αντιμετώπισες μια δυσάρεστη κατάσταση, αλλά επί της ουσίας δεν έχεις καταφέρει τίποτε, γιατί, όταν στρέψεις αλλού την προσοχή σου, το πρόβλημα θα εξακολουθήσει να υπάρχει και μάλιστα εντονότερο.

Εκείνο που πρέπει να επιτύχει ο δάσκαλος είναι η αυτοπειθαρχία των μαθητών κι αυτό δεν είναι εύκολη υπόθεση^. απαιτεί μεγάλη προσπάθεια, κατανόηση, υπομονή και επιμονή και προπάντων αγάπη για τα παιδιά. Όταν οι μαθητές νιώθουν κοντά τους το δάσκαλο, απελευθερώνουν τεράστιες δυνάμεις, οι οποίες καθορίζουν και τη συμπεριφορά τους και την επίδοσή τους στα μαθήματα.

Τελειώνοντας θα ήθελα να τονίσω ότι η απειθαρχία δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να περνάει απαρατήρητη από το δάσκαλο. Πρέπει να αντιμετωπίζεται. Όχι όμως με τον αυταρχισμό. Τρόποι αντιμετώπισης υπάρχουν πολλοί^. κι ένας από τους πολλούς είναι και η καλή πρακτική που μόλις ανέπτυξα.

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 18 Οκτωβρίου 2014

Πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Διαδικτύου στον τομέα της επικοινωνίας και πόσο ευχάριστες εκπλήξεις επιφυλάσσει!

Δεν περίμενα ότι τα γραφόμενά μου θα είχαν τόσο θετική απήχηση σε παλιούς μαθητές μου, συναδέλφους, φίλους, γνωστούς και αγνώστους! Τους ευχαριστώ πολύ όλους για τα καλά τους λόγια!

Ακόμη, δεν περίμενα να δω στο Διαδίκτυο, Facebook με τίτλο: «Η τάξη του κ. Βασίλη Τασινού»!

Να είστε πάντα καλά αγαπημένοι μου μαθητές! Δεν ξεχνώ ότι υπήρξατε πηγή έμπνευσης και δημιουργίας στo εκπαιδευτικό μου ταξίδι!

.

.

Απ` το εκπαιδευτικό μου ταξίδι

Βασίλειος Αγγ. Τασινός

Ιωάννινα  2014

Για να διαβάσετε το βιβλίο πατήστε ΕΔΩ

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 1 Αυγούστου 2014

 Το ιστορικό διατηρητέο κτίριο της πόλης των Ιωαννίνων, που στέγασε τη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία από το 1938 έως το 1982.

.

Αναμνηστική φωτογραφία των σπουδαστών της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας  που αποφοίτησαν το 1976

.

Στο προαύλιο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας με συσπουδαστές μου, τον Ιούνιο του 1976

 .

Οι σπουδαστές της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας στη λιτανεία του πολιούχου της πόλης των Ιωαννίνων Αγίου Γεωργίου, 17 Ιανουαρίου 1976

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 1 Ιουλίου 2014

Στα βίντεο που έχω αναρτήσει, αποτυπώνονται ωραίες στιγμές από τα χρόνια που ήμουν δάσκαλος στο 1^ο Δημοτικό Σχολείο Παιανίας (1990-1995).

Στο πρώτο βίντεο βλέπουμε το θεατρικό μέρος της σχολικής γιορτής για την 25^η Μαρτίου και στα δύο επόμενα τη «συνεργασία» μου με τους Παιανιώτες εκτός του σχολείου…

Πιστεύω τα βίντεο αυτά να δώσουν χαρά στους παλιούς μαθητές μου και στους φίλους μου από την Παιανία, που πάντα τους θυμάμαι με πολλή αγάπη.

Από τα μάχιμα εκπαιδευτικά χρόνια δεν έχω άλλο βίντεο στο αρχείο μου^. αν, όμως, έχουν κάποιοι παλιοί μαθητές μου και επιθυμούν την ανάρτησή τους, ας επικοινωνήσουν μαζί μου.

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 26 Ιουνίου 2014

Για να δείτε το βίντεο πατήστε  ΕΔΩ

Το θεατρικό έργο του Βασίλη Ρώτα, «Να ζει το Μεσολόγγι», παίχτηκε το 1994, παραμονή της εθνικής επετείου της 25^ης Μαρτίου, στη σχολική γιορτή του 1^ου Δημοτικού Σχολείου Παιανίας, από τους μαθητές της τάξης μου (ΣΤ`₁).

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 26 Ιουνίου 2014

Για να δείτε το βίντεο πατήστε  ΕΔΩ

Ωραίες στιγμές από τη «συνεργασία» μου με γονείς και φίλους στο ουζερί του Νάβε στην πλατεία Δημοσθένους στην Παιανία (9 Απριλίου 1994).

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 26 Ιουνίου 2014

Για να δείτε το βίντεο πατήστε  ΕΔΩ

Γλέντι με τους Παιανιώτες στο ουζερί του Νάβε στην πλατεία Δημοσθένους στην Παιανία (16 Απριλίου 1994).

Βασίλης Τασινός

Ιωάννινα 6 Μαΐου 2014

Με το παρόν άρθρο αναφέρομαι σε γενικές γραμμές στα σχολικά βιβλία του Δημοτικού, όπως τα γνώρισα ως μαθητής τη δεκαετία του 1960 και ως δάσκαλος από το 1979 μέχρι σήμερα, καθώς και στην ανάγκη να γραφούν νέα βιβλία, που θα δίνουν ελευθερία στο δάσκαλο να προσεγγίζει τη διδακτέα ύλη.   

Τα μαθητικά χρόνια τη δεκαετία του 1960, ήταν χρόνια δύσκολα, εξαιτίας της αυταρχικής συμπεριφοράς των περισσοτέρων εκπαιδευτικών. Στο άρθρο μου «Στα χρόνια της Αυταρχικής Αγωγής» περιγράφω τα πέτρινα εκείνα χρόνια. Βεβαίως, υπήρχαν και καλοί εκπαιδευτικοί την εποχή εκείνη, έστω κι αν ήταν λίγοι, που λειτουργούσαν ως βάλσαμο στη μεγάλη αυταρχικότητα.

Παρά ταύτα, κυκλοφορεί ευρέως στην κοινωνία μας η άποψη ότι το αυταρχικό σχολείο των περασμένων δεκαετιών ήταν καλύτερο, γιατί τα φτωχά παιδιά, χωρίς να πάνε ούτε μία ώρα φροντιστήριο, επιτύγχαναν στις εισαγωγικές εξετάσεις του Πανεπιστημίου και συνέχιζαν με επιτυχία τις σπουδές τους.

Όντως, είναι αλήθεια ότι πολλοί σπουδάσαμε τα χρόνια εκείνα, χωρίς τη βοήθεια του φροντιστηρίου. Αλλά αυτό οφείλεται, κατά την άποψή μου, κυρίως στα σχολικά βιβλία, που τα περισσότερα σε γενικές γραμμές ήταν καλά και απλά βιβλία, εξέφραζαν την εποχή τους και  δεν στερούσαν από το δάσκαλο την ελευθερία στη διδακτική προσέγγιση της ύλης.    

 Ακόμη, υπήρχαν και κάποια πολύ καλά εξωσχολικά βιβλία, που συμπλήρωναν τις ελλείψεις των σχολικών βιβλίων, όπως για παράδειγμα στο Δημοτικό οι Ασκήσεις της Αριθμητικής και της Γεωμετρίας του Μάγου, στο Γυμνάσιο η Άλγεβρα του Παπανικολάου, η Γεωμετρία του Τόγκα, η Φυσική του Αλεξόπουλου, η Χημεία του Μανωλκίδη… Τα εξωσχολικά αυτά βιβλία, όποιος είχε την οικονομική δυνατότητα τα αγόραζε, διαφορετικά, τα δανείζονταν από τους συμμαθητές του. Είναι γεγονός ότι  τα βιβλία των πιο πάνω συγγραφέων, τα δύσκολα εκείνα  χρόνια, έλιωναν στην κυριολεξία στα χέρια αλλεπάλληλων μαθητών και είναι να απορεί κανείς, που ποτέ δεν εντάχτηκαν και επισήμως στα σχολικά βιβλία!

Από τα βιβλία λοιπόν (σχολικά και εξωσχολικά), που τα αγόραζαν από το εμπόριο με μεγάλη δυσκολία οι γονείς των περισσοτέρων μαθητών, λόγω της ανέχειας που υπήρχε τότε, έμαθαν πολλά παιδιά γράμματα τα χρόνια της αυταρχικής εκπαίδευσης, γι` αυτό και σήμερα τα αναπολούν με μεγάλη νοσταλγία. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου, που πρόσφατα επανακυκλοφόρησαν με το «Βήμα της Κυριακής» τα παλιά Αναγνωστικά του Δημοτικού και έγιναν ανάρπαστα! Σε όλα τα περίπτερα έβλεπες ουρές, κυρίως από ηλικιωμένους ανθρώπους, που ήθελαν να ξαναπιάσουν στα χέρια τους τα βιβλία που τους έμαθαν γράμματα.

Τα περισσότερα από τα σχολικά βιβλία που είχαμε την εποχή εκείνη, παρουσίαζαν με αναλυτικό και κατανοητό τρόπο τη διδακτέα ύλη και οι μαθητές μελετώντας τα, μπορούσαν να κατανοήσουν το μάθημα  κι αν ακόμη δεν είχαν παρακολουθήσει την παράδοση του δασκάλου.  

Επομένως τα βιβλία αυτά, συν τοις άλλοις, βοηθούσαν και τους μαθητές που απουσίαζαν από το σχολείο, λόγω βραχυχρόνιας ή και μακροχρόνιας ασθένειας, να καλύπτουν τα κενά, κάτι που δυστυχώς δεν γίνεται με τα μεταγενέστερα βιβλία.

Σήμερα δημιουργούνται κενά στη μάθηση, ακόμη και στους μαθητές εκείνους που παρακολουθούν κανονικά τα μαθήματα.

 Για παράδειγμα στα Μαθηματικά, σύμφωνα με τη μεθοδολογία των νέων βιβλίων, ο μαθητής κάνοντας κάποιες δραστηριότητες που του υποδεικνύονται, καλείται να προσεγγίσει μόνος του τη νέα γνώση. Είναι δυνατόν σε μια τάξη  με τριάντα παιδιά (αυτός είναι ο μέσος όρος των μαθητών στις τάξεις μας) να μπορέσει να λειτουργήσει ο δάσκαλος με τη μέθοδο αυτή; Ίσως να είχε νόημα αυτός ο τρόπος διδασκαλίας σε μια τάξη με μονοψήφιο αριθμό μαθητών, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν και ένα ανεβασμένο επίπεδο για να μη «χάνεται» ο διδακτικός χρόνος με τους αδύνατους και τους μέτριους μαθητές.

 Γι’ αυτό, πέραν των καλών προθέσεων των συγγραφέων, τα περισσότερα από τα βιβλία των Μαθηματικών, πλήττουν τους αδύνατους και τους μέτριους μαθητές, ενώ είναι βέβαιο ότι δημιουργούν προβλήματα και στους καλούς μαθητές, γιατί είναι κακογραμμένα και δυσνόητα.

Ακόμη, με τα νέα βιβλία των Μαθηματικών, δυσκολεύονται πολύ και οι γονείς να βοηθούν τα παιδιά τους που υστερούν και δοθείσης ευκαιρίας εκφράζουν και αυτοί τη δυσαρέσκειά τους.

 Παρευρισκόμενος σε μια εκπαιδευτική συζήτηση, άκουσα έναν μαθηματικό, επαγγελματία φροντιστή, να λέει για το σημερινό βιβλίο των Μαθηματικών της Ε` Δημοτικού: «Τα περισσότερα κεφάλαια είναι κακογραμμένα και δυσκολεύομαι πολύ να βοηθήσω την κόρη μου με τη συγκεκριμένη μεθοδολογία των συγγραφέων»! Φτάσαμε, δηλαδή, στο σημείο με τα σημερινά βιβλία να δυσκολεύονται ακόμη και οι φροντιστές!

 Το βιβλίο των Μαθηματικών της Ε` Δημοτικού, καθώς και το βιβλίο των Μαθηματικών της Β` Δημοτικού, ξεσήκωσαν θύελλα διαμαρτυριών στους μάχιμους εκπαιδευτικούς. Στην Πανελλαδική έρευνα που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Παιδαγωγικών Ερευνών-Μελετών (Ι.Π.Ε.Μ.) για τα νέα βιβλία, κατόπιν πρότασης της  Δασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας (Δ.Ο.Ε),  αναφέρονται  τα  εξής: «Σε ό,τι αφορά τα εγχειρίδια για το μάθημα των Μαθηματικών, υψηλό ποσοστό εκπαιδευτικών προτείνουν την αντικατάσταση του εγχειριδίου που διδάχτηκε κατά το σχολικό έτος 2007/08 στη Β` και Ε` τάξη. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για το εγχειρίδιο της ΣΤ` τάξης στο μάθημα της Ιστορίας. Για τα υπόλοιπα μαθήματα το ποσοστό των εκπαιδευτικών που προτείνουν την αντικατάσταση του αντίστοιχου εγχειριδίου δεν υπερβαίνει  το 30%». («Συνοπτικό τεύχος με τα ευρήματα του Ι.Π.Ε.Μ. για τα νέα σχολικά βιβλία», σελίδα 114, Αθήνα 2009)

 Ένα βασικό ερώτημα που προκύπτει από το παραπάνω απόσπασμα της έρευνας είναι για ποιο λόγο δεν αναφέρονται και αριθμητικά τα υψηλά ποσοστά των εκπαιδευτικών που προτείνουν την αντικατάσταση των Μαθηματικών της  Β` τάξης, των Μαθηματικών της Ε` τάξης και της Ιστορίας της ΣΤ` τάξης, όπως και τα ακριβή αριθμητικά ποσοστά των εκπαιδευτικών που προτείνουν την αντικατάσταση των εγχειριδίων στα υπόλοιπα μαθήματα; Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ πέρασαν πέντε χρόνια από τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής, εκτός από την αντικατάσταση του βιβλίου της Ιστορίας της ΣΤ` τάξης (το απαράδεκτο και ανιστόρητο αυτό βιβλίο αποσύρθηκε κατόπιν της καθολικής αποδοκιμασίας που του επιφύλαξε η ελληνική κοινωνία),  τα λοιπά βιβλία εξακολουθούν να βρίσκονται στα σχολεία μας.

Από προσωπική έρευνα που πραγματοποίησα για τα νέα βιβλία από τη θέση του Προϊσταμένου Εκπαιδευτικών Θεμάτων στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων, διαπίστωσα ότι η πλειοψηφία των δασκάλων τα κρίνει αρνητικά, χωρίς όμως να συμφωνεί και με τα βιβλία της προηγούμενης τριακονταετίας. Είναι πραγματικά κρίμα τα βιβλία που έχουμε τα τελευταία τριάντα χρόνια να μην είναι ούτε καν στο επίπεδο των βιβλίων που είχαμε πριν το 1982.

Θυμάμαι τη διάρθρωση της ύλης στο  βιβλίο της Αριθμητικής – Γεωμετρίας της ΣΤ` τάξης του Μέγα (το δίδαξα τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1980, λίγο πριν αντικατασταθεί), όπου στην αρχή υπήρχαν επαναληπτικά μαθήματα από την ύλη της Ε` τάξης, στη συνέχεια με απλά λόγια και αντιπροσωπευτικά παραδείγματα παρουσιάζονταν  τα προς διδασκαλία κεφάλαια και στο τέλος του κάθε κεφαλαίου υπήρχαν τρεις κατηγορίες ασκήσεων: Εύκολες ασκήσεις για όλους του μαθητές, λίγο δύσκολες ασκήσεις για τους περισσότερους μαθητές και δύσκολες ασκήσεις για τους πολύ καλούς μαθητές. Ο δάσκαλος, λοιπόν, με τη βοήθεια του βιβλίου αυτού, μπορούσε άνετα να δουλεύει στα Μαθηματικά με τρεις ταχύτητες τους μαθητές του.

Πρόβλημα παρουσιάζεται και στην ύλη των βιβλίων των Ελληνικών. Τα νέα βιβλία της Γλώσσας, όπως και τα προηγούμενα, περιέχουν κυρίως κείμενα με μικρή ή ανύπαρκτη λογοτεχνική αξία. Αντίθετα τα παλαιά Αναγνωστικά (πριν το 1982), είχαν πληθώρα αξιόλογων λογοτεχνικών κειμένων.

Η Έκθεση στην ουσία καταργήθηκε, εφόσον αντικαταστάθηκε με κάποιες ολιγόλεπτες ασκήσεις γραπτού λόγου, όπως αναλυτικά περιγράφω στο άρθρο μου «Η Τεχνική των Εκθέσεων στο Δημοτικό Σχολείο».

 Η Γραμματική υποβαθμίστηκε. Ήδη, εδώ και τρεις δεκαετίες περίπου, το εγχειρίδιο της Γραμματικής έχει αποσυρθεί από την Γ` και την Δ` τάξη. Στη συνέχεια απέσυραν και το εγχειρίδιο της Γραμματικής από την Ε` και την ΣΤ` τάξη, αλλά αυτό δεν κράτησε για πολύ χρόνο, γιατί επαναστάτησαν οι μάχιμοι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι «ανάγκαζαν» τους γονείς να το  προμηθεύονται από το εμπόριο και έτσι το Υπουργείο Παιδείας αναγκάστηκε να το επαναφέρει.  

Τα σημερινά βιβλία στο μάθημα των Φυσικών στην Ε’ στην ΣΤ’ τάξη, «Ερευνώ και ανακαλύπτω», με το ερευνητικά εξελισσόμενο διδακτικό μοντέλο που προτείνουν οι συγγραφείς και με δεδομένο ότι απευθύνονται σε τάξεις των τριάντα μαθητών, παρόλα τα θετικά στοιχεία που έχουν, είναι αδύνατον η ύλη να διδαχτεί στις διδακτικές ώρες που προβλέπονται από το αναλυτικό πρόγραμμα. Συνεπώς και τα βιβλία αυτά παρουσιάζουν πρόβλημα.

 Πάμε τώρα στα λεγόμενα «δευτερεύοντα μαθήματα». Κι εδώ όλα τα βιβλία ακολούθησαν τη λογική των προηγούμενων βιβλίων που αντικαταστάθηκαν. Αντί να έχουμε μια ωραία και γλαφυρή παρουσίαση της ύλης με βασικές ερωτήσεις στο τέλος του κάθε κεφαλαίου, έχουμε βιβλιοτετράδια με ακροστιχίδες, σταυρόλεξα και ανούσιες ασκήσεις σε στυλ περιοδικού.

 Ακόμη και τα βιβλία των Θρησκευτικών τα μετέτρεψαν σε βιβλιοτετράδια με ακροστιχίδες και σταυρόλεξα! Πού είναι το βιβλίο των «Ευαγγελικών Περικοπών» που είχαμε τα προηγούμενα χρόνια, που δίπλα στο κείμενο του Ευαγγελίου υπήρχε η μετάφραση και στη συνέχεια η ανάλυση των υψηλών νοημάτων; Ως γνωστόν, το Ευαγγέλιο, εκτός από τη θρησκευτική και ανθρωπιστική διάσταση, έχει και λογοτεχνική αξία, που αναγνωρίζεται δημοσίως και από μη θρησκευόμενους πνευματικούς ανθρώπους. Γιατί λοιπόν το βιβλίο αυτό αποσύρθηκε από την ΣΤ` τάξη;

Όλα σχεδόν τα σχολικά βιβλία έχουν μεταλλαχθεί σε βιβλιοτετράδια και έχουν καταντήσει χειρότερα και από πρόχειρα τετράδια^. οι μαθητές γράφουν, σβήνουν, μουντζουρώνουν, σχίζουν φύλλα, χωρίς στην ουσία να φταίνε οι ίδιοι  για την κακοποίηση αυτή. Δεν αντιμετωπίζονται πλέον τα βιβλία με τον πρέπον σεβασμό, γιατί ίσως δεν τον αξίζουν…

Τα βιβλία δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να λειτουργούν ως τετράδια εργασιών. Δεν πρέπει να είναι έτσι δομημένα, ώστε να γράφουν πάνω σ’ αυτά οι μαθητές. Στο βιβλίο ο μαθητής θα υπογραμμίσει, με μολύβι κάποιες βασικές λέξεις ή προτάσεις κατά τη μελέτη και τίποτε περισσότερο. Επιβάλλεται να γίνει πλήρης διαχωρισμός μεταξύ βιβλίου και τετραδίου εργασιών για να αναβαθμιστούν και τα δύο.

Τα σχολικά βιβλία θα πρέπει να δίνουν τη διδακτέα ύλη με απλά και κατανοητά λόγια, χωρίς να επιβάλλουν διδακτική μεθοδολογία. Και τα τετράδια εργασιών θα πρέπει να περιέχουν ασκήσεις εμπέδωσης και τίποτε περισσότερο.

Με τη δομή που έχουν τα περισσότερα βιβλία τα τελευταία τριάντα χρόνια, ο δάσκαλος που μένει αυστηρά προσηλωμένος στη μεθοδολογία τους, χωρίς να το θέλει, δημιουργεί  μαθησιακά κενά στους περισσότερους μαθητές. Η ζωή, όμως, δεν επιτρέπει την ύπαρξη κενών. Κάπως έτσι αυξήθηκαν υπερβολικά τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα μαθήματα, τα οποία εδώ και πολλά χρόνια στην ουσία έχουν αντικαταστήσει τα δημόσια σχολεία.

Θα ήθελα, όμως,  να αναφερθώ και σε δύο καλά βιβλία του Δημοτικού Σχολείου: Το Ανθολόγιο της Ε` και της ΣΤ` τάξης με «Λογισμό και όνειρο» και το Πολυθεματικό βιβλίο για την Ευέλικτη Ζώνη «Βλέπω το σημερινό κόσμο». Και τα δύο αυτά βιβλία εμπεριέχουν αξιόλογα κείμενα.

 Με ό,τι έγραψα στο παρόν άρθρο για τα παλιά βιβλία, δεν υπονοώ σε καμιά περίπτωση την επαναφορά τους στο Δημοτικό Σχολείο. Τα σχολικά βιβλία επιβάλλεται πάντα να εκφράζουν την εποχή τους. Είναι, όμως, γεγονός ότι τα σημερινά βιβλία δεν προσφέρουν στη μάθηση, όπως τα περισσότερα από τα παλιά βιβλία στην εποχή τους.

Ύστερα, δεν πρέπει να απορρίπτουμε συλλήβδην τη μεθοδολογία των παλιών βιβλίων, γιατί ο τρόπος που προσέγγιζαν την ύλη αρκετά από αυτά, ήταν απλός και κατανοητός για το μαθητή, αλλά και για το γονέα που βοηθούσε το παιδί του στο σπίτι.

Το Υπουργείο Παιδείας θα πρέπει επιτέλους να προκηρύξει ελεύθερο διαγωνισμό για τη συγγραφή όλων των σχολικών βιβλίων, που θα είναι περισσότερα του ενός για κάθε μάθημα και δεν θα έχουν σχέση με την εισαγόμενη διδακτική νοοτροπία των βιβλιοτετραδίων, αλλά με τη δική μας παράδοση, που δίνει ελευθερία στο δάσκαλο να προσεγγίζει τη διδακτέα ύλη.    

Τελειώνοντας θα ήθελα να αναφερθώ σε μια σημαντική καινοτομία του νόμου 5045 του 1931 «Περί σχολικών βιβλίων», βάσει της οποίας καταργήθηκε το κρατικό μονοπώλιο των σχολικών βιβλίων, εγκρίθηκαν περισσότερα του ενός βιβλία για κάθε μάθημα και δόθηκε η δυνατότητα στους συλλόγους διδασκόντων να επιλέγουν τα βιβλία που θα διδάξουν στα σχολεία τους. Εντυπωσιακό είναι και το γεγονός ότι κατά την πρώτη εφαρμογή του νόμου 5045, υποβλήθηκαν προς κρίση 745 βιβλία, εκ των οποίων εγκρίθηκαν 28 για τις έξι τάξεις του Δημοτικού! Δυστυχώς, ο νόμος αυτός καταργήθηκε από την επόμενη κυβέρνηση, η οποία ψήφισε νέο νόμο για τα βιβλία, στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Ράβε – ξήλωνε από τότε…Σήμερα, ογδόντα πέντε χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου 5045, έχουμε ακόμη το μονοπώλιο του ενός βιβλίου και μάλιστα κακογραμμένου!!! Αυτό λέγεται πρόοδος;;;