Διδακτικό Σενάριο

Τίτλος: «Σχολείο μας η φύση»

Υπεύθυνες Εκπαιδευτικοί

κ.Τσιτσιμελή Μαριέττα – Εκπ/κός Γενικής Αγωγής 

κ.Αγγελική Κότσια – Εκπ/κός Ε.Α.Ε – Συνεκπαίδευση

Πλαίσιο – Τάξη

Αριθμός παιδιών και χαρακτηριστικά: 23 παιδιά ( 12 αγόρια και 11 κορίτσια ). Από το σύνολο των παιδιών τα 11 είναι νήπια και 12 είναι προνήπια.

Την τρέχουσα σχολική χρονιά παρέχεται στο τμήμα μας υποστήριξη – συνεκπαίδευση από τη συνάδελφο ειδικής αγωγής.

Χαρακτηριστικά σχολείου – τάξης: Αστική περιοχή. Τριθέσιο σχολείο.

Χαρακτηριστικά περιβάλλοντος: Αυλή του σχολείου και το κοντινό δάσος του Υμηττού.

Χρονικός προσδιορισμός: Το διδακτικό σενάριο ξεκίνησε γύρω στα τέλη Νοεμβρίου που άρχισαν να παρατηρούνται και οι πρώτες εποχικές αλλαγές (τα φύλλα κιτρινίζουν και πέφτουν ξεκινούν τα πρωτοβρόχια κ.α.).

Εκτιμώμενος χρόνος – διάρκεια: Η συγκεκριμένη θεματική θα διατρέξει όλη τη σχολική χρονιά καθώς οι μεταβολές της φύσης είναι διαρκείς και χρειάζονται αρκετό χρόνο ώστε να είναι εμφανείς οι αλλαγές. Με δεδομένη την κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον σαφή τα χαρακτηριστικά των 4 εποχών του χρόνου στη διάρκεια των μηνών που αντιστοιχούν.

Σκεπτικό σεναρίου: Να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες πως όσα ήδη γνωρίζουν για τα χαρακτηριστικά των εποχών και τις αλλαγές στη φύση με την πάροδο του χρόνου πραγματικά συμβαίνουν. Να τα παρατηρήσουν και να τα αφουγκραστούν μέσα από την προσωπική τους επαφή με το φυσικό περιβάλλον υλοποιώντας βιωματικές δραστηριότητες που θα επαληθεύσουν ή θα διαψεύσουν τις υποθέσεις τους.

Προαπαιτούμενα:

• Να μπορούν οι μαθητές / τριες να εφαρμόζουν το συμβόλαιο της τάξης και να συμμετέχουν σε μια συζήτηση με εναλλαγή ρόλων ομιλητή – ακροατή.
• Να ανακαλούν προηγούμενες γνώσεις και εμπειρίες.
• Να αναστοχάζονται, να συγκρίνουν και να διερευνούν.
• Να αναζητούν πληροφορίες σε έντυπο ή ψηφιακό υλικό μόνοι τους ή με την υποστήριξη κάποιου ενήλικα
• Να συνεργάζονται, να σκέφτονται κριτικά και να προτείνουν λύσεις.
• Να αποτυπώνουν τις σκέψεις τους με όποιο τρόπο μπορούν ( ζωγραφική κατασκευές να γράφουν λέξεις)
• Να υποστηρίζουν και να ενθαρρύνουν τα μέλη της ομάδας τους.

Θεματικό Πεδίο και Θεματική Ενότητα

Παιδί και Θετικές Επιστήμες : Φυσικές Επιστήμες

Θεματική υποενότητα 

Α) Ζωντανοί Οργανισμοί : Χαρακτηριστικά ζωντανών Οργανισμών

Προσδοκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα:

Γνώσεις:  Να αναγνωρίζουν βασικά χαρακτηριστικά και λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών

Δεξιότητες:  Να συγκρίνουν τα διαφορετικά στάδια ανάπτυξης των ζωντανών οργανισμών και να τα συνδέουν με τον κύκλο της ζωής.

Στάσεις ζωής: Να συνειδητοποιούν ότι ο κύκλος της ζωής είναι μια φυσιολογική διαδικασία και να αποδέχονται τη θέση του ανθρώπου σε αυτή

Β) Ύλη και Φαινόμενα: Δυνάμεις και Φυσικά Φαινόμενα

Γνώσεις: Να αντιλαμβάνονται και να περιγράφουν απλά φυσικά φαινόμενα

Δεξιότητες: Να χρησιμοποιούν τις αισθήσεις και κατάλληλο λεξιλόγιο για να περιγράψουν τις μεταβολές στο φυσικό περιβάλλον

Στάσεις Ζωής: Να κάνουν προβλέψεις και να υιοθετούν ορθές συμπεριφορές προς το φυσικό περιβάλλον

Οι αρχικές ιδέες που έχουν τα παιδιά για τον κόσμο και τα φυσικά φαινόμενα μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο συνεκτικές σαφείς και ολοκληρωμένες αλλά αποτελούν βασική αφετηρία για τον σχεδιασμό σχετικών δραστηριοτήτων. Η Θεματική Ενότητα των Φυσικών Επιστημών αξιοποιεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον και τη φυσική περιέργεια των μικρών παιδιών να κατανοήσουν τον φυσικό κόσμο και τα φυσικά φαινόμενα ώστε να εισαχθούν σταδιακά στον επιστημονικό τρόπο σκέψης.

Στη διάρκεια της φετινής σχολικής χρονιάς 2025 – 2026 ως βραβευμένο Αειφόρο και Οικολογικό σχολείο πραγματοποιήσαμε πλήθος δράσεων και βιωματικών προγραμμάτων με βασική μας επιδίωξη την επαφή των μαθητών / τριών με το φυσικό περιβάλλον μέσα την παρατήρηση τον πειραματισμό και την ενασχόλησή τους με τους φυσικούς πόρους που τα περιβάλλουν.

Αξιοποιώντας το διδακτικό μοντέλο με τα 5 Ε ξεκινήσαμε τη φάση της Εξοικείωσης με την εξής ερώτηση :

Τι καταλαβαίνετε με τη φράση: «Σχολείο μας η Φύση» συμπληρώνοντας την 1^η στήλη του γραφικού οργανωτή K-W-L-H.

1^η στήλη Know: Τι γνωρίζετε

• Το περιβάλλον
• Φροντίδα
• Ο ήλιος
• Λουλούδια και πότισμα
• Ακούω ήχους
• Ο αέρας, ο άνεμος παρασύρει και πετάει τα πράγματα επειδή αλλάζει ο καιρός
• Να διαβάζω
• Να καλλιεργώ φυτά
• Η φύση
• Να μην πετάω σκουπίδια
• Τα φυτά
• Να προσέχουμε τα ζώα και να τα ταΐζουμε και νεράκι
• Να παίρνω καρπούς, βότανα, φρούτα, λαχανικά και βιταμίνες και να είμαστε δυνατοί
• Να είμαι καλός με τους άλλους
• Να φυτεύω
• Οι βροχές
• Να μην καίγονται τα δέντρα
• Η φύση έχει δύναμη

Σε μεγάλο χαρτί του μέτρου φτιάχνουμε τοίχο Γκράφιτι όπου όλα τα παιδιά αποτυπώνουν με τον προσωπικό τους τρόπο την ερμηνεία της φράσης « Σχολείο μας η φύση» ζωγραφίζοντας ή γράφοντας λέξεις.

Στην 2^η φάση της Επισκόπησης βγήκαμε στον κήπο του σχολείου μας και παρατηρήσαμε τα πάντα γύρω μας χρησιμοποιώντας τους μεγεθυντικούς φακούς. Ενεργοποιώντας όλες μας τις αισθήσεις, τα παιδιά μετέφεραν πλούσιο υλικό το οποίο η εκπαιδευτικός κατέγραψε :

• Τα ντοματίνια είναι πράσινα
• Τα καρότα έχουν φύλλα σαν τα νυχτολούλουδα
• Η δάφνη μύρισε σαν φακές
• Οι κάμπιες έχουν φάει το μαρούλι
• Η κάμπια είναι στο φύλλο που ανέβηκε και σερνότανε στο κοτσάνι
• Η ρίγανη και το δεντρολίβανο είναι ακόμη φτιαγμένα γιατί είναι μπαχαρικά
• Η βερικοκιά και η πορτοκαλιά έχουν λίγα φύλλα
• Η αμυγδαλιά και η κυδωνιά δεν έχουν φύλλα
• Το ηλιοτρόπιο είναι ξερό
• Η ανθοκυανίνη έχει κάνει τα φύλλα κόκκινα

2^η στήλη What: Τι θέλετε να μάθετε;

• Γιατί κάνει κρύο ?
• Γιατί τα φύλλα έχουν πέσει από την κυδωνιά?
• Γιατί είναι Χειμώνας?
• Ποια είναι σειρά του?
• Η σειρά του για τους μήνες.
• Τι είναι οι μήνες?
• Οι μήνες και οι εποχές είναι το ίδιο?
• Να θυμηθούμε τις εποχές?
• Πόσες είναι ?
• Και οι μήνες πόσοι είναι?
• Είναι 4, 5, 12, 10, 10, 100…?

Σε αυτό το σημείο να σημειωθεί ότι μέρος των ερωτημάτων, αξιοποιήθηκε για την υλοποίηση του Διδακτικού Σεναρίου με τίτλο: Διδακτικό Σενάριο:Το Φθινόπωρο

Αξιοποιούμε τη Ρουτίνα Σκέψης «Τι σε κάνει να το λες αυτό?» προκειμένου να αναζητήσουμε όλες τις πιθανές απαντήσεις στην ερώτηση πόσοι είναι οι μήνες του χρόνου :

• Οι μήνες είναι 9.
• Τι σε κάνει να το λες αυτό?
• Το τρενάκι των γενεθλίων

Πάμε να το επαληθεύσουμε και η μαθήτρια Μ.Μ. μετρά πράγματι 9 βαγόνια καθώς τα 3 δεν έχουν φωτογραφίες μαθητών / τριών αφού κανείς από την τάξη μας δεν έχει τότε γενέθλια.

Η εκπαιδευτικός ρωτάει την ολομέλεια αν συμφωνούν και ακούγονται αντιρρήσεις. Ο μαθητής Π.Γ. υποστηρίζει πως η προηγούμενη απάντηση είναι λάθος.

• Οι μήνες δεν είναι 9.
• Τι σε κάνει να το λες αυτό?
• Οι μήνες είναι 12 γιατί και αυτοί που δεν έχουν φωτογραφίες είναι μήνες του χρόνου.
• Τι σε κάνει να το λες αυτό?
• Το Φθινόπωρο έχει και τον Σεπτέμβρη και το Καλοκαίρι έχει και τον Αύγουστο και ο Φλεβάρης είναι τον Χειμώνα και είναι και αυτοί μήνες του χρόνου.

Έτσι διαπιστώνουμε πως ακόμη και τα βαγόνια χωρίς φωτογραφίες είναι πράγματι μήνες του χρόνου. Η καταμέτρηση επαναλαμβάνεται και καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως οι μήνες είναι 12 τελικά.

Επανέρχεται ωστόσο το ερώτημα «Γιατί είναι Χειμώνας» και οι μαθητές / τριες διατυπώνουν μια σειρά υποθέσεων :

• Γιατί είναι Χειμώνας ?
• Γιατί κάνει πολύ κρύο?
• Γιατί κάνει πολύ κρύο η εποχή.
• Κάθε εποχή έχει διαφορετικό κρύο ή ζέστη.
• Μετά από τη ζέστη δεν έχει πάλι ζέστη, έχει κρύο. Αλλάζει ο καιρός.
• Έχει καταιγίδα.
• Έχει κακοκαιρία και βροχή όταν έχει συννεφιά.
• Γιατί ο καιρός αλλάζει?
• Γιατί είναι μπερδεμένος.
• Γιατί έτσι είναι οι εποχές.
• Ο καιρός αποφασίζει τι θα κάνει.
• Γιατί μπορεί να αλλάξει από τη ζέστη και να πάει στο κρύο.
• Ο καιρός δεν είναι ίδιος με τους μήνες.
• Γιατί φοράμε σκουφί, κασκόλ, γάντια, μπουφάν?
• Γιατί κάνει κρύο.
• Και με ποιον άλλον τρόπο ζεσταινόμαστε όταν κάνει κρύο?

Με πουλόβερ παντελόνι ζεστό καλοριφέρ τζάκι χαλί καλτσοπαντόφλες κάλτσες σόμπα μπότες κουβέρτες υπνόσακο πάπλωμα μακρυμάνικο τσάι ρούχα ζεστά μάλλινες κάλτσες air condition.

Στην 3^η φάση της Επεξήγησης αναλαμβάνει η ομάδα «Τα μονοκεράκια» να μας φέρει τις απαντήσεις που χρειάζεται η ολομέλεια. Τις επόμενες μέρες μας φέρνουν πλούσιο υλικό που συγκέντρωσαν και κατασκεύασαν με κοινή συνεργασία και προσπάθεια. Παρουσιάζουν στην ολομέλεια την αφίσα τους και εξηγούν στα παιδιά τους λόγους που κάνει κρύο που τα φυλλοβόλα δέντρα χάνουν τα φύλλα τους και τους λόγους που αλλάζουν οι εποχές του χρόνου.

Συμπληρώνουμε την 3^η στήλη Learn με όσα έμαθαν:

• Κάνει κρύο γιατί είναι Χειμώνας
• Οι εποχές αλλάζουν γιατί η Γη κινείται γύρω από τον ήλιο
• Οι ακτίνες του ήλιου είναι πιο μακριά από την Ελλάδα
• Τα δέντρα που ρίχνουν τα φύλλα τους δεν πεθαίνουν ούτε κρυώνουν
• Τα φυλλοβόλα δέντρα πέφτουν σε χειμερία νάρκη
• Τον Χειμώνα φοράμε ρούχα χοντρά για να ζεσταθούμε
• Όταν κάνει πολύ κρύο το νερό στα σύννεφα παγώνει και πέφτει χιόνι

Φάση 4^η Εμπλουτισμός

Στα πλαίσια του φετινού Σχεδίου Δράσης με τίτλο «Εκπαιδευτικοί Γονείς Παιδιά μια Αειφόρα Αγκαλιά» είχαμε προγραμματίσει περίπατο στο κοντινό δασάκι του Υμηττού. Έτσι λοιπόν τα παιδιά είχαν τη δυνατότητα να βρεθούν στο φυσικό περιβάλλον και να παρατηρήσουν σε μεγαλύτερη έκταση από τον κήπο του σχολείου μας όσα είχαμε ήδη μάθει.

• Παρατήρησαν με τη χρήση των μεγεθυντικών φακών τις μυρμηγκοφωλιές και έκαναν καταμέτρηση
• Έσκαψαν στο χώμα και ανακάλυψαν σκουλήκια και θυμήθηκαν τα σκουλήκια που είχαμε δει στο κομπόστ του σχολείου μας
• Μάζεψαν βελανίδια
• Έπαιξαν πλήθος παιχνιδιών με χρήση φυσικών υλικών που είχαν σχεδιάσει οι γονείς
• Διαπίστωσαν πως στο πευκοδάσος δεν υπάρχουν φυλλοβόλα δέντρα
• Λόγω της σιγανής σύντομης βροχής μύριζαν το νοτισμένο χώμα
• Παρατήρησαν τα σύννεφα και τα χώρισαν σε κατηγορίες ( Στρώματα, Θύσανοι, Σωρείτες)
• Πήραν ενεργά μέρος στην δεντροφύτευση νέων δενδρυλλίων κατάλληλων για την εποχή αφού παρατηρήσαμε και κατονομάσαμε τα μέρη του φυτού : ρίζες, κορμός, κλαδί, βλασταράκια, κλαδιά, φύλλα
• Συγκρίναμε το ύψος των δέντρων και το πάχος των κορμών
• Πρότειναν την κατασκευή πινακίδας με σκοπό την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές

Φτάνοντας στην 5^η φάση της Εκτίμησης τα παιδιά είχαν εξοικειωθεί ιδιαίτερα με τη χρήση των μεγεθυντικών φακών τους οποίους έπαιρναν συχνά μαζί τους στο διάλειμμα προκειμένου να παρατηρήσουν τα φυτά, τις μυρμηγκοφωλιές καθώς τα μυρμήγκια πλέον δεν κουβαλούσαν σπόρους λόγω του κρύου και βρίσκονταν στις φωλιές τους.

Παρατηρούσαν τα έντομα την ανάπτυξη των φυτών και των βοτάνων του σχολικού μας κήπου ενώ δεν έβρισκαν πια τις κάμπιες που έτρωγαν τα μαρούλια όπως τον πρώτο καιρό της επισκόπησης του φυσικού μας χώρου.

Συχνά προέβλεπαν τον καιρό παρατηρώντας τα σύννεφα και ρωτούσαν αν θα προλάβουμε να βγούμε διάλειμμα. Ενώ η αφίσα του Χειμώνα που έφτιαξε η ομάδα «Τα μονοκεράκια» έδωσε έμπνευση και σε άλλα παιδιά που ζωγράφισαν τις 4 εποχές του χρόνου.

Απολάμβαναν να παίζουν με την υδρόγειο του σχολείου αναπαριστώντας την περιστροφή της Γης γύρω από τον Ήλιο και την εναλλαγή των εποχών.

Παρατηρήθηκαν σημαντικές αλλαγές και στον τρόπο σκέψης και έκφρασης των μαθητών / τριών. Εμπλουτίστηκε το λεξιλόγιό τους. Προσπαθούσαν να εξηγήσουν και να επιχειρηματολογήσουν χρησιμοποιώντας περισσότερο αληθοφανείς απαντήσεις που προσέγγιζαν τον επιστημονικό τρόπο σκέψης. Ήταν περισσότερο παρατηρητικοί και ενθουσιάζονταν όταν έβλεπαν κάποια μεταβολή στα δέντρα του κήπου μας, όπως για παράδειγμα όταν άνθισε η αμυγδαλιά και αργότερα η κυδωνιά.

Συμπληρώνοντας την 4^η λίστα How  για τον τρόπο που τα παιδιά αναζήτησαν και συγκέντρωσαν τις πληροφορίες που χρειάζονταν για να απαντηθούν οι ερωτήσεις που είχαν διατυπώσει αρχικά ανέφεραν τα ακόλουθα :

• Παρατηρήσαμε με τους μεγεθυντικούς φακούς
• Μυρίσαμε με τα χέρια μας που τα τρίψαμε στα βότανα
• Ψάξαμε στο internet στη google
• Με βοήθησε η μαμά μου
• Πήγαμε στο δάσος
• Το βρήκαμε στο βιβλίο που αγόρασα για τα φυτά
• Το φωτογραφήσαμε και ρωτήσαμε στο internet

Αξιοποιώντας τη Ρουτίνα Σκέψης «Τότε νόμιζα – Τώρα ξέρω» διαπιστώσαμε πως:

• Οι μήνες του χρόνου δεν είναι 4, 5, 12, 9, 10, 100 είναι 12.
• Ο καιρός δεν αλλάζει επειδή είναι μπερδεμένος αλλά λόγω της εναλλαγής των εποχών του έτους.
• Οι εποχές αλλάζουν λόγω της περιστροφής της Γης γύρω από τον ήλιο.
• Τα φυλλοβόλα δέντρα όπως η κυδωνιά ρίχνουν τα φύλλα τους όχι γιατί φυσάει αλλά γιατί είναι η φυσιολογική τους διαδικασία καθώς πέφτουν όπως τα ζώα σε χειμερία νάρκη.

Το παρόν Διδακτικό Σενάριο συνδέεται με όλα τα πεδία του Αναλυτικού Προγράμματος μέσα από μια σειρά οργανωμένων βιωματικών και αυθόρμητων δράσεων, υποκινούμενων από τα ενδιαφέροντα και τις προτάσεις της ολομέλειας. Ο ρόλος της εκπαιδευτικού ήταν καθαρά υποστηρικτικός και ενορχηστρωτικός διευκολύνοντας τα παιδιά και προσφέροντάς τους πλήθος ερεθισμάτων και ανοιχτών ερωτήσεων ενθαρρύνοντας την έμφυτη τάση τους για εξερεύνηση και πειραματισμό.

 

Ευχαριστούμε τα παιδιά του τμήματος 2 για την άψογη συνεργασία τους και τις όμορφες στιγμές, που όλοι μας περάσαμε!!!!!!