Αρχείο κατηγορίας Χωρίς κατηγορία

Η Μονή της Χώρας των Ζώντων και η μυστική σημασία της

Του ΜΑΝΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ

Στον Ναύαρχο Αλέξανδρο Διακόπουλο

Έχουν περάσει ήδη τριάντα χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου μου Μία ιστορία της ζωγραφικής. Από το Βυζάντιο στην Αναγέννηση και από τους ιμπρεσιονιστές στον Πικάσο, εκδ. Καστανιώτη, 1990. Σε επιμέλεια του συγγραφέα Γιώργου Ξενάριου! Ένα από τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου λοιπόν ονομάζεται “Η ζωγραφική της πέτρας” και αναφέρεται διεξοδικά στη βυζαντινή ψηφιδογραφία, το απόγειο κατά τη γνώμη μου ολόκληρης της μεσαιωνικής τέχνης. Ιδιαίτερα κατά την Παλαιολόγειο εποχή η έκφραση αυτή απελευθερώνεται πλήρως καταργώντας σχηματοποιήσεις αιώνων και εγκαινιάζοντας μία νέα σχέση με τα πράγματα και την αλήθεια τους. Δεν διστάζει τώρα να κινήσει μεγάλες μάζες ανθρώπων σε επικές συνθέσεις, να αποδώσει στις μορφές παθητικές χειρονομίες, το δράμα του υπάρχειν, και στις πτυχώσεις των ενδυμάτων φυσικούς κυματισμούς. Η χρήση πολύ μικρών ψηφίδων – μεγέθους φακής! – δημιουργεί αποτελέσματα σχεδόν ιμπρεσιονιστικά, ιλουζιονιστικά, με τον αέρα να κυκλοφορεί ελεύθερος ανάμεσα στα πρόσωπα και τον ελάχιστα πλέον, σχηματοποιημένο χώρο.

Με τη Μονή της Χώρας μπορούμε να υποστηρίξουμε ανεπιφύλακτα πώς η τέχνη του ψηφιδωτού άγγιξε το υψηλότερο σημείο ακμής της. Συμβολίζει ωστόσο κι ένα τέλος. Την ολοκλήρωση του βυζαντινού ουμανισμού με τον ίδιο τρόπο που την ίδια εποχή, πάνω-κάτω, η Cappella Scrovegni του Giotto στην Πάδοβα συμβολίζει την έναρξη του αναγεννησιακού.

Στη Μονή της Χώρας (ζώντων!) εντοπίζει κανείς μία ανυπέρβλητη τελειότητα όπου το ωραίο, συνεπικουρούμενο από την χάρη, καθίσταται υψηλό. Και όπου η υψηλή τεχνική υποστηρίζει την απαράμιλλη τέχνη. Στον μονόχωρο ναό της Πάδοβας όλα είναι καινούργια, πρωτόγνωρα και ψάχνουν να βρουν τον εαυτό τους ενώ στο μνημείο της Κωνσταντινούπολης ένας ολόκληρος πολιτισμός αγγίζει θριαμβευτικά όσο και μοιραία το τέλος του.

Επαναλαμβάνω πως το λεγόμενο Καχριέ Τζαμί είναι το κορυφαίο επίτευγμα της βυζαντινής τέχνης, ισοδύναμο με την Περίβλεπτο στον Μυστρά και ισόχρονο με τους Αγίους Αποστόλους Θεσσαλονίκης (1310). Ο καθηγητής Paul Underwood που ήταν υπεύθυνος για τη συντήρηση των ψηφιδωτών της Μονής της Χώρας – όπως εξάλλου και της Αγίας Σοφίας – υποστηρίζει ότι οι καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης και της Κωνσταντινούπολης προέρχονται από το ίδιο (ανακτορικό) εργαστήριο. Και εγώ θα έλεγα πως η υπέροχη σύνθεση της Δεήσεως στο νότιο υπερώο της Αγίας Σοφίας με τον Χριστό στο μέσον να κρατά το Ευαγγέλιο και να ευλογεί ενώ δεξιά του να τον πλαισιώνουν η Παναγία και αριστερά ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, είναι το γοητευτικό πρότυπο για την Δέηση με τον Χριστό και την Θεοτόκο στο Καχριέ Τζαμί. Μία σύνθεση στην οποία είναι επίσης προσωπογραφείται σε μικρότερη κλίμακα ο πρίγκιπας Ισαάκ Πορφυρογέννητος και στην άλλη πλευρά η άτυχη πριγκίπισσα Μαρία Παλαιολογίνα πού, αφού παντρεύτηκε έναν μόγγολο πρίγκιπα, εκάρη στη συνέχεια μοναχή με το, ενδεικτικό, όνομα Μελανία. Η Δέηση της Αγίας Σοφίας που φτιάχνεται μετά την επανάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τον Μιχαήλ Η Παλαιολόγο, είναι θα λέγαμε ένα παλλάδιο Νίκης. Αντίθετα ο Χριστός της Μονής της Χώρας είναι σοβαρός, απόμακρος και μοιάζει να μην ενδιαφέρεται για τη μοίρα των ανθρώπων. Είναι προφανές πως εδώ καλλιτέχνης υποστασιοποιεί τα ιερά πρόσωπα και προβάλλει σ’ αυτά τους δικούς του φόβους και τη δική του μοίρα. Ακόμη και η Παναγία που υποτίθεται ότι μεσιτεύει, έχει τα χέρια της δέησης χαμηλωμένα ενώ στο βλέμμα της διακρίνεται η παραίτηση.

Η Μονή της Χώρας ιδρύθηκε τον 11ο αι. και ανακαινίσθηκε ανάμεσα στα 1310 και τα 1320 από τον λόγιο αξιωματούχο Θεόδωρο Μετοχίτη. Περιλαμβάνει τον κυρίως ναό, δύο εξωνάρθηκες αλλά και το μοναδικό πλευρικό, νεκρικό παρεκκλήσιο με τις εξαίσιες τοιχογραφίες – την ωραιότερη ζωγραφική του Βυζαντίου. Οι θόλοι της οροφής και οι τοίχοι ψηλά, πάνω από τις ορθομαρμαρώσεις, είναι κατάφορτοι από ψηφιδογραφήματα με σκηνές από τη ζωή της Παναγίας και των πρώτων χρονών του Χριστού. Τα πάθη πάλι καταλαμβάνουν τον χώρο του Ιερού. Διάφορα, θρησκευτικά επεισόδια αποδίδονται μέσα από ένα πλήθος χαρακτηριστικών λεπτομερειών και με εξαιρετική φροντίδα ως προς την απόδοση των μορφών. Αίσθηση χώρου, κίνηση, διακοσμητικότητα, προοπτική απόδοση των αρχιτεκτονημάτων είναι τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των ψηφιδωτών. Πρόκειται για την πληρέστερη ενότητα ψηφιδωτών σε όλη την Ανατολή. Στη Δύση ανάλογη ενότητα αλλά όχι και ποιότητα διαθέτει ο Άγιος Μάρκος Βενετίας. Κι εδώ όμως εργάστηκαν βυζαντινοί τεχνίτες.

Στην “Επταβηματίζουσα” για παράδειγμα, το “στρατάρισμα” δηλαδή του μωρού, η μικρή Παναγία βαδίζει με αστάθεια προς τη μητέρα της ενώ η τροφός πίσω της την παραστέκει. Το στοιχείο αυτό, έγραφα τότε, δείχνει πόσο ζωντανή είναι η αρχαιοελληνική παράδοση στη βυζαντινή αισθητική μέχρι το τέλος της εξέλιξης της. Σήμερα θα συμπλήρωνα ότι εδώ προοικονομούνται ανάλογες σκηνές που θα ζωγραφίσει ενάμιση αιώνα αργότερα (γύρω στο 1480) ο Girlandajio στην Santa Maria Novella της Φλωρεντίας. Το ίδιο αστικό ήθος, η ίδια κομψή αίσθηση της καθημερινότητας.

Όμως το συγκλονιστικό σύνολο της Μονής της Χώρας είναι το λεγόμενο, νότιο ταφικό παρεκκλήσιο με τα φρέσκα, εκεί που θάβονταν μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας. Και κυρίως η συν- τα – ρα -κτι – κή “Ανάστασις” στην κόγχη, την αψίδα του Ιερού, η σπουδαιότερη, επίτοιχη ζωγραφική ολοκλήρου του Βυζαντίου…

Εδώ ο Χριστός ντυμένος κατάλευκα που λαμπυρίζουν “αναβαλλόμενος το φως ώσπερ ιμάτιον” εισβάλλει στη σύνθεση ως λαμπερός πρωταγωνιστής – νικητής του θανάτου, στο κέντρο της σκηνής και με μία δραματική κίνηση σέρνει κυριολεκτικά τους Πρωτόπλαστους, τον Αδάμ και την Εύα, έξω από τους τάφους τους. Κάτω από τα πόδια Του είναι ο Άδης αλυσοδεμένος και οι θύρες του βασιλείου του παραβιασμένες. Σάλπισμα ζωής! Στο βάθος σελαγίζει το πρώτο φως της αυγής, ανάμεσα στα λευκά, τα ιώδη και τα μπλε καταυγάζοντας τις στρατιές των αναστημένων Προφητών, Οσίων κλπ. Όλα εδώ είναι συγχρόνως συμβολικά και πραγματικά.

Ενδεικτική του ύφους επίσης είναι και η εξαιρετική ελευθερία κίνησης όλων των μορφών. Δεν είναι απλώς οι νεκροί που έχουν απελευθερωθεί από την ακαμψία του θανάτου. Είναι και τα υποκείμενα της τέχνης που έχουν ξεφύγει από τους μεσαιωνικούς φορμαλισμούς της αναπαράστασης. Η αναγέννηση και σε πνευματικό και σε αισθητικό επίπεδο είναι εδώ.

Το θαύμα έχει ήδη συντελεστεί, ένας ολόκληρος πολιτισμός έχει ήδη αγγίξει το λαμπρό όσο και μοιραίο απόγειο του.

Υ.Γ. Τις απόψεις μου για την εκ νέου ισλαμοποίηση των βυζαντινών ναών την γνωρίζετε ήδη από τα άρθρα μου για την Αγία Σοφία τα οποία δημοσιεύτηκαν πριν από λίγο καιρό στην Huffington Post και το http://manosstefanidis.blogspot.com/ Εν ολίγοις πιστεύω πως τέτοια μνημεία δεν κινδυνεύουν από τα πρόσκαιρα καπρίτσια της ιστορίας και τα παιχνίδια της μικροπολιτικής. Τέτοιας σημασίας κτίσματα μένουν εκεί, απείραχτα από το χρόνο για να κομίζουν το μήνυμα τους στο διηνεκές. Παράλληλα μοιάζουν να κοροϊδεύουν όσους επιχειρούν να τα προσβάλλουν, κυρίως γιατί αποδεικνύουν το βαθύτατο τους σύμπλεγμα απέναντι σ’ αυτά. Γι’ αυτό όχι δάκρυα! Έτσι είναι. Η εκ νέου μετατροπή της Μονής της Χώρας σε τζαμί εντάσσεται στην εμμονική τακτική του Ερντογάν “κάθε μέρα και νέον έργον, κάθε μέρα και μία καινούργια πρόκληση” από τον γιαλαντζί σουλτάνο. Ή, αν προτιμάτε ένα καινούργιο επεισόδιο στο Θέατρο Σκιών που λέγεται ο “Καραγκιόζης παραλίγο βεζύρης”. Όμως και πάλι έρχεται η ώρα της Ευρώπης. Μ’ άλλα λόγια η Ευρώπη ενώπιον των ευθυνών και της ιστορίας της. Ενώπιον της ενιαίας μας παράδοσης. Αφού όπως ήδη υποστήριξα, η Μονή της Χώρας είναι πολύτιμο κομμάτι του κοινού μας, αναγεννησιακού πολιτισμού.

ΠΗΓΗ

Αντίφωνο

Να επιστρέψουν στα θρανία και οι «ξεσκολισμένοι»

Του ΠΑΝΤΕΛΗ ΜΠΟΥΚΑΛΑ

Για τα παιδιά, τίποτε πιο πολύτιμο από το σχολείο τους. Και όχι μόνο για τη Γραμματική, την Ιστορία ή τα Μαθηματικά. Εκεί, με τις φιλίες και τις κόντρες τους, γίνονται ανθρωπάκια κι έπειτα πολίτες. Εκεί αποσπώνται αναγκαστικά από τη γονική υπερπροστασία, δάσκαλο κακό, και αντιλαμβάνονται πως η ζωή βρίσκεται έξω από το κινητό και το λάπτοπ· δάσκαλος σαγηνευτικός ο «γυάλινος κόσμος», πλην παραπλανητικός.

Τα σχολεία πρέπει να ανοίξουν. Αυτονόητο. Υπό την προϋπόθεση ότι θα ικανοποιηθεί ένα δεύτερο αυτονόητο: η προστασία της υγείας των εκπαιδευόμενων, των εκπαιδευτικών και κάθε εμπλεκομένου. Με τάξεις των 25 μαθητών, το υγειονομικό πρωτόκολλο θα τηρείται όσο και στα μέσα μαζικής μεταφοράς, όπου απαγορεύεται η γειτνίαση καθήμενων επιβατών αλλά ο όρθιος συνωστισμός κρίνεται ακίνδυνος από ειδήμονες, που (ας ενδώσουμε στον λαϊκισμό) ίσως έχουν να μπουν στο μετρό από τα εγκαίνιά του.

Η έναρξη της χρονιάς δεν είναι αυτοσκοπός. Ούτε, προς Θεού, επιτρέπεται να αποφασιστεί «για να κινηθεί η οικονομία», όπως λένε με αγοραίο κυνισμό ημεδαποί και αλλοδαποί πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες, που για τα δικά τους παιδιά έχουν πιθανόν εξασφαλίσει την άνεση ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων. Και αυτό λαϊκιστικό ακούγεται, καταγγελτέα εντούτοις η κατάφωρη πραγματικότητα.

Στα θρανία, πάντως, οφείλουμε να επιστρέψουμε και όλοι όσοι νιώθουμε ή δηλώνουμε από ετών ξεσκολισμένοι, διδάχοι πια: πολιτικοί, εκπαιδευτικοί, γονείς, οι δημοσιολογούντες, οι πυροβολητές των κοινωνικών δικτύων. Στόχος, η επανεκπαίδευση στην αλφαβήτα της συνεννόησης έστω για τα στοιχειώδη, λ.χ. για τη χρησιμότητα της μάσκας, που μόνο η συνωμοσιολαγνική παράνοια την αμφισβητεί.

Ιδιαίτερα όσοι ασκούν την εξουσία οφείλουν να παρακολουθήσουν ορισμένα υποχρεωτικά μαθήματα. Το πρώτο αποσκοπεί στο να τους πείσει, επιτέλους, ότι οφείλουν να υποτάσσουν τις πελατειακές αγωνίες τους στον επιστημονικό λόγο· καθημερινά προστίθενται αποκαλύψεις που βεβαιώνουν ότι κρίσιμες αποφάσεις θεμελιώνονται στην πολικάντικη υπουργική πανεπιστημοσύνη, όχι στην τεκμηριωμένη γνώμη των ειδικών. Το δεύτερο μάθημα επιδιώκει να υπενθυμίσει στους κυβερνώντες ότι κυβερνούν, ότι δηλαδή δουλειά τους δεν είναι να αντιπολιτεύονται την αντιπολίτευση, και μάλιστα με ατακαδόρικη ψευτοειρωνεία. Το τρίτο μάθημα αφορά την εξοικείωσή τους με την οργάνωση, τη μέθοδο, τη συνέπεια. Προς το παρόν, όμως, φαίνεται πως είναι πανεπιστημιακού επιπέδου για τους μισούς υπουργούς, καίτοι «ξεσκολισμένους».

ΠΗΓΗ

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Αγίου Κοσμά του Αιτωλού σύντομες βιογραφίες από δύο λογίους της εποχής του, τον Καισάριο Δαπόντε και τον Σέργο Μακραίο


Λήψη αρχείου

Βλέπε και εδώ: Ενδότοπος

Facebook: Το αυγό του φιδιού και το τέλος των προσχημάτων

Του ΝΙΚΟΥ ΖΑΠΠΑ· Σκηνοθέτη

Έχει πολύ ενδιαφέρον η σύγχρονη κοινωνικοποίηση μέσα από την νέα ψηφιακή βίβλο της εποχής όπως πλέον αναδεικνύεται το facebook. Νέοι κανόνες πολύ διαφορετικοί από αυτούς που γνωρίζαμε στις πατροπαράδοτες τεχνικές επικοινωνίας, έρχονται για να αλλάξουν ριζικά την σχέση του ανθρώπου, όχι μόνο με το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον αλλά και με το ευρύτερο, όπως αυτό καθορίζεται από την κοινωνική διαστρωμάτωση που τον περιβάλλει.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά, ώστε να κατανοήσουμε την νέα τάξη στην οποία διαμορφώνονται οι προσωπικές αλλά και οι ευρύτερες κοινωνικές σχέσεις του σύγχρονου ανθρώπου. Το σημαίνον ζήτημα σε αυτήν την ιστορία είναι ότι την ώρα που ο σύγχρονος άνθρωπος δημιουργεί προφίλ στο Facebook η “καρτέλα” του είναι σε δημόσια θέα. Από την ώρα που κάποιος δημιουργεί προφίλ στο Facebook – σιγά σιγά προσθέτει στις επαφές του “φίλους” δηλαδή χρήστες, επίσης, μέλη του Facebook που είτε τους γνωρίζει προσωπικά στην “κανονική” του ζωή, είτε μέσα από την εν λόγω πλατφόρμα.

Οι αναρτήσεις, οι φωτογραφίες, τα σχόλιά του αλλά και το σημαντικότερο όλων, τα “Like” που κάνει ο χρήστης σε αναρτήσεις άλλων, είναι ορατά σε όλους είτε του θέλει είτε όχι. Εδώ αρχίζει να εκκολάπτεται και το αυγό του φιδιού. Αργά η γρήγορα το ζήτημα των “Likes” παίρνει διαστάσεις ανταγωνιστικής κούρσας μιας και το κυνήγι των αριθμών των “Likes” γίνεται αυτοσκοπός.

Ο αριθμός των “likes” καθρεφτίζει την δημοτικότητα, την αποδοχή αλλά και την σύμπλευση όσων δείχνουν την προτίμησή τους στην προβαλλόμενη ανάρτηση. Είτε είναι μια φωτογραφία, ένα βίντεο ή ένα σχόλιο, βαθμολογείται δημόσια από την αποδοχή του κοινού. Σε αυτό το σημείο αρχίζει και η κατάρρευση των προσχημάτων.

Πριν εφευρεθεί το δαιμονικό αυτό εργαλείο της κοινωνικής δικτύωσης, η κοινωνική αποδοχή του ανθρώπου φιλτραριζόταν από τη διμερή σχέση του ανθρώπου με τον συνάνθρωπό του. Είτε αγαπημένοι είτε ψυχραμένοι, το γεγονός συνήθως ή έμενε μεταξύ τους ή το πολύ να γινόταν γνωστό σε έναν σχετικά κλειστό κύκλο ανθρώπων που είχε την στενή επαφή να το διακρίνει.

Ακόμα και αν κάποιος δεν συμπαθούσε ιδιαιτέρως τον διπλανό του, με ένα χαμόγελο και μια καλημέρα μπορούσε να κρατήσει τα αισθήματά του για τον ίδιο, και, έως εκεί. Είτε πρόκειται για προσωπικούς, κοινωνικούς, η πολιτικούς λόγους, τα προσχήματα ετηρούντο χωρίς να παίρνει δημόσια διάσταση η κάθε αντιπαράθεση και αντιθέτως η κάθε φιλία, η κάθε συμμαχική σχέση.

Ιδεολογικό ζήτημα και πολιτική τοποθέτηση

Στην κατάρρευση των κοινωνικών προσχημάτων, την χαριστική βολή έρχεται να δώσει η δημοσιοποίηση των πολιτικών και ιδεολογικών τοποθετήσεων. Για παράδειγμα ποιος γνώριζε αν ο νεαρός που έμενε στον δεύτερο όροφο είναι αριστερός ή δεξιός; Ποιός γνώριζε αν είναι δικαιωματιστής, ή κρυφο-χρυσαυγίτης; Ποιός γνώριζε επίσης τις σεξουαλικές του προτιμήσεις, τις ιδεολογικές του κατευθύνσεις; Μόνο όσοι είχαν άμεση επαφή στον κλειστό κύκλο στον οποίο ανήκε.

Σήμερα από την ώρα που μετέχει στο δαιμονικό αυτό εργαλείο, αργά η γρήγορα παίρνει δημόσια θέση σε ό,τι τον αφορά κοινωνικά, ιδεολογικα και πολιτικά. Όσο ανεβαίνει ο υδράργυρος της αντιπαράθεσης, τόσο απαιτείται από τα μέλη μια κοινωνικής ομάδας να δηλώνουν παρόντες, να εκδηλώνουν τη αρέσκειά τους, την υποστήριξή τους στην ιδεολογία τους, στην ομάδα, στους ομοίους. Όποιος αρνείται να συμμετέχει στην ομαδική αυτή συμμετοχή θεωρείτε αδιάφορος στην επιεικέστερη των περιπτώσεων.

Κάπως έτσι λοιπόν φτάνουμε στο σημείο που με ένα πάτημα κουμπιού να γνωρίζουμε την τρομακτική αλήθεια: Ποιοι συμπλέουν μαζί μας και ποιοι όχι. Ποιοι στοιχίζονται με τον νεαρό του δευτέρου ορόφου και ποιοί όχι. Πόσοι διατίθενται να εκδηλώσουν δημόσια την προτίμησή τους στο πρόσωπό μας και ποιοι όχι. Το τέλος των προσχημάτων που ζούμε με αφορμή το Facebook, φέρνει μια παγκόσμια, νέα κοινωνική τάξη όπου η κοινωνική συνοχή όπως τη γνωρίζαμε απειλείται με μια ολοκληρωτική συντριβή, όπου οι συμμαχίες των υποσυνόλων υπονομεύουν αυτό που κάποτε αποκαλούσαμε τάξη των προσχημάτων.

ΠΗΓΗ

SLpress.GR

Με μάσκα;

Του π. Θεοδοσίου Μαρτζούχου

Ναι, αγαπητοί μου αδελφοί, μπαίνοντας πλέον στον χώρο του Ναού θα χρειάζεται να φοράμε μάσκα στο πρόσωπό μας. Η διάδοση της γνωστής επικίνδυνης ίωσης το κάνει απαραίτητο. Φυσικά κάτι τέτοιο είναι τεχνικό θέμα, χωρίς κανένα πνευματικό συνεπαγόμενο. Όπως όταν δεν βλέπουμε καλά φοράμε γυαλιά, πράγμα επίσης πνευματικά αδιάφορο.

Στον Ναό πηγαίνουμε ζητώντας από τον Χριστό να ανοίξει αφ’ ενός τα μάτια της διανοίας μας και αφ’ ετέρου να μας αφαιρέσει κάθε υποκρισία «διπλής όψεως»…

Αυτά είναι ψυχικά θέματα ενδεικτικά του περιεχομένου, δεν είναι συνθήκες εξωτερικών αναγκών. Δεν Του ζητάμε να μας βγάλει τα υλικά γυαλιά και την υφασμάτινη μάσκα! Ας μη γελοιοποιούμε τα μέγιστα με χαζές (δήθεν πνευματικές) φοβίες. Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.

Ελάτε λοιπόν να ικετεύσουμε τον Χριστό (και με μάσκα… δεν ενοχλείται) να μας ελεήσει, απαλλάσσοντας και μας, χάριν του ελέους Του προς τους εν ανάγκαις αδελφούς μας (όπου γης), που θα υποφέρουν πολλαπλάσια από μας.

Αδελφοί μου είμαστε το αντικείμενο της συνεχούς αιώνιας αγάπης του Θεού. Μας βλέπει ακόμα και όταν φαίνονται όλα να είναι νύχτα και τα πάντα σκοτεινά. Είναι ένας ελεήμων Πατέρας. Ακόμα περισσότερο είναι η φιλοστοργότερη Μητέρα. Ας μάθουμε την αγάπη Του.      

ΠΗΓΗ

Enoriako.info Ι.Ν Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης

Η «Παναγιά της Νίκης» του Γιάννη Τσαρούχη

Η «Παναγιά της Νίκης». Η διάσημη εικόνα που ζωγράφισε ο Γιάννης Τσαρούχης μετά το όραμα ενός στρατιώτη στο μέτωπο. Τι απέγινε το εκκλησάκι που χτίστηκε στο σημείο με έρανο του στρατεύματος. Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου δεν ήταν λίγοι οι στρατιώτες που ανέφεραν ότι σε δύσκολες στιγμές στο μέτωπο, αναζήτησαν στήριγμα στο θεό και προσευχήθηκαν στην Παναγία για να τους προστατεύσει.  Κάποιοι από αυτούς που βρέθηκαν σε μεγάλη δοκιμασία, ανέφεραν ότι είχαν δει ακόμα και οράματα με την μορφή της Παναγίας. Η διήγησή τους εκείνες τις δύσκολες ώρες του πολέμου, διαδόθηκαν σαν αστραπή μέσα στο στράτευμα. Μία τέτοια αναφορά έγινε η αφορμή για να εμπνευστεί και να ζωγραφίσει ο Γιάννης Τσαρούχης την περίφημη «Παναγία της Νίκης».

Η ιστορία του εικονίσματος ξεκίνησε όταν ένας στρατιώτης έγραψε αναφορά στο στρατηγό Κατσιμήτρο για το όραμά του  Ο ανθυπασπιστής Νίκος Γκάτζαρος είχε βγει για ένα περίπατο και περιγράφει την ασυνήθιστη εικόνα που αντίκρισε: «ο αήρ είχε πάψει να φυσά, ο ουρανός ήταν αστεροειδής και κατά την επιστροφή, ούτε 10 βήματα δεν είχε κάνει, του εμφανίζεται και του κόβει το δρόμο μια γυνή μαυροφόρα, έχουσα σεμνή την εμφάνισή της». Το πρόσωπο της διακρινόταν στο ημίφως. Εκείνος αιφνιδιάστηκε από το θέαμα και έπεσε στα γόνατα στο έδαφος. Πήγε να την ασπαστεί, ενώ τα μάτια του ήταν συγκινημένα, τα πόδια και τα χέρια του έτρεμαν. Τότε άκουσε φωνές:  «Είμαι η Παναγία. Μη φόβισε παιδί μου. Εγώ ενεμφανίσθη να σου είπω τρεις λόγους. Τους οποίους να μη λησμονήσεις». Του είπε ότι πρώτον η Ελλάδα θα βγει νικηφόρα από τον πόλεμο, δεύτερον ότι ο πόλεμος κηρύχθηκε εναντίον της Ελλάδος για να γνωρίσει ο κόσμος ότι αφορμή είναι η απομάκρυνσή του από την χριστιανική θρησκεία και τρίτον ότι το δίκαιο πάντα υπερισχύει της βίας. Ο Κατσιμήτρος μόλις έμαθε για την αναφορά του στρατιώτη έδωσε εντολή να βρεθεί ζωγράφος. Ο Τσαρούχης ζωγράφισε τη εικόνα. Αρχικά ο ανθυπασπιστής ανέφερε ότι πέρασε την παρουσία για κάποια Αλβανή κατάσκοπο και ύψωσε το ρεβόλβερ του για να την πυροβολήσει, όμως τότε η γυναίκα ύψωσε την παλάμη της και του είπε: «Μη χτυπάς, έχω να σου πω κάτι: τη Λαμπρή θα είσαστε σπίτι σας». Ο στρατιώτης κατευθύνθηκε προς τη σκηνή του, το αναφέρει στον στρατηγό Κατσιμήτρο και ο ανθυπασπιστής Νίκος Γκάτζαρος διέταξε αμέσως να γίνει έρανος γιατί θεώρησε ότι στο σημείο που εμφανίστηκε η Παναγία της θα πρέπει να γίνει μικρός ναός.

Η ιστορία του στρατιώτη διαδόθηκε γρήγορα στο στράτευμα. Ένας λοχαγός φώναξε κάποιον φαντάρο που ήξερε να ζωγραφίζει. Ήθελε μια εικόνα που θα κοσμούσε το εκκλησάκι που θα χτιζόταν στο Γκολέμι. Εκεί, δηλαδή που ο ανθυπασπιστής ανέφερε, ότι είχε δει την Παναγία. Ο στρατιώτης που ζωγράφισε την εικόνα, ήταν ο Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος στρατεύθηκε το 1939 και υπηρέτησε στο Κούτσι, στην Αλβανία. «Μπογιές είχε μαζί του ο λοχαγός μου, ο μακαρίτης Γεωργόπουλος, με την ελπίδα ότι θα μπορέσω να κάνω σκηνές από μάχες. Αυτές οι μπογιές εχρησίμευσαν στην αρχή του πολέμου για να καμουφλαριστούν τα νίκελ του αυτοκινήτου του διοικητού», αφηγήθηκε ο Τσαρούχης στο βιβλίο «Μαρτυρίες ’40-’41» του Κ. Χατζηπατέρα. Καμβά για να ζωγραφίσει δεν είχε και έψαχνε να βρει απεγνωσμένα. Σε γράμμα του, μαρτυρεί ο ίδιος, βρήκε ένα καπάκι από ένα κιβώτιο ρέγκας, το οποίο μύριζε έντονα. Πάνω σε αυτό ζωγράφισε την περίφημη «Παναγιά της Νίκης». Ως πρότυπο είχε μια κακοζωγραφισμένη Παναγία που κυκλοφορούσε σε δελτάρια. Η εικόνα παρίστανε την Παναγία με το Χριστό και στο κάτω μέρος τα θαύματά της. Αριστερά έδειχνε τον ανθυπασπιστή που πάει να πυροβολήσει την Παναγία και δεξιά τους στρατιώτες που χτίζουν το εκκλησάκι. Επειδή ο λοχαγός έμενε μακριά από το σημείο που ο Τσαρούχης ζωγράφισε την εικόνα έστειλε ένα μοτοσικλετιστή για να τον παραλάβει και να πάρει την εικόνα. Το έργο είχε ήδη αποκτήσει φήμη θαυματουργής εικόνας.

Η μαρτυρία του Τσαρούχη: «Καθώς πηγαίναμε προς τον διοικητή, έφραξαν σχεδόν τον δρόμο Έλληνες στρατιώτες από την Άρτα, που είχαν στρατοπεδεύσει εκεί κι είχαν πληροφορηθεί για την ύπαρξη της εικόνας. Ήδη το ταπεινό μου έργο, που δεν είχε στεγνώσει ακόμα, είχε αποκτήσει την φήμη θαυματουργής εικόνας και οι στρατιώτες οι Αρτινοί, σε έξαλλη θρησκευτική έκσταση, απαιτούσαν η θαυματουργή εικόνα να μείνει ένα βράδυ τουλάχιστον στην κατασκήνωσή τους. Άκουγες φωνές, από παντού. Όλοι οι στρατιώτες φωνάζανε: «Η Παρθένα, η Παρθένα. Να την αφήσετε μια βραδιά». Εκείνη την ώρα βάρεσε συναγερμός, δηλαδή ένας στρατιώτης με μια σάλπιγγα τυλιγμένη με ιμάντες από γκέτες από χακί ύφασμα εσάλπισε. Εγώ και ο μοτοσυκλετιστής πέσαμε μπρούμυτα σύμφωνα με τις διαταγές που είχαμε. Κανένας Αρτινός δεν έκανε το ίδιο. «Βρε συνάδελφε», μου είπε ένας, «βαστάς την Παρθένα και φοβάσαι;»

Το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε από τον έρανο υπολογίστηκε γύρω στις 800 χιλιάδες δραχμές, ένα τεράστιο ποσό αν λάβει κανείς υπ’ όψιν τα οικονομικά δεδομένα των στρατιωτών του μετώπου. Η εκκλησία χτίστηκε στο Γκολεμί, στο σημείο που ο στρατιώτης είδε το όραμα με την Παναγία, η οποία όπως έχουν καταθέσει μάρτυρες καταστράφηκε επί Χότζα. H αρχική φωτογραφία  επιχρωματίστηκε από τον Χρήστο Καπλάνη και δημοσιεύτηκε στη σελίδα  Past in Color. Χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες από την βιογραφία του Τσαρούχη «Μάτην ωνείδισαν την ψυχήν μου», εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1993.

ΠΗΓΗ
ΜΗΧΑΝΗ του ΧΡΟΝΟΥ

Η “σκάλα” του Θεού. Σχόλιο στα Βιβλικά αναγνώσματα του Δεκαπενταύγουστου: Γεν κη´10-17 και Φιλ 2:5-11

Γράφει ο ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ· Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ – Άρχων Διδάσκαλος του Ευαγγελίου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.

Η γιορτή της Παναγίας είναι αναμφίβολα το πιο διαδεδομένο πανηγύρι του καλοκαιριού σε ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο. Σχεδόν δεν υπάρχει περιοχή στην Ελλάδα που να μην έχει την περίοδο του Δεκαπενταύγουστου κάποιο πανηγύρι προς τιμήν της Παναγίας. Πέρα από το λαογραφικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα πανηγύρια αυτά, από θεολογική άποψη η εξαιρετική τιμή που αποδίδεται στο πρόσωπο της Παναγίας σχετίζεται με τον ιδιαίτερο ρόλο που κατά την Ορθόδοξη θεολογική σκέψη παίζει η Θεοτόκος στο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου.

Η κατανόηση του θεολογικού περιεχομένου της γιορτής προϋποθέτει την αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζει κανείς την Αγία Γραφή. Όπως σαφώς διακηρύσσει ο απόστολος Παύλος, οι χριστιανοί ως «διάκονοι της Καινής Διαθήκης» αξιώθηκαν από τον Θεό να υπηρετήσουν «όχι το γράμμα του Νόμου αλλά το Πνεύμα του Θεού» (2Κο 3:6), τους δόθηκε, δηλαδή, με τη μεσολάβηση του Χριστού η δυνατότητα για μια άλλη θεόπνευστη κατανόηση της Γραφής στο φως της οποίας το περιεχόμενο των κειμένων της Παλαιάς Διαθήκης αποκτά νέα σημασία και καθιστά τα βιβλικά κείμενα ανοιχτά σε κάθε παρόν (πρβλ., 2Κο 3:12-18).

Αυτή η νέα δυνατότητα νομιμοποιεί και την εφαρμογή από πολλούς Πατέρες της Εκκλησίας της τυπολογικής ερμηνείας της Βίβλου. Έτσι, η Αγία Γραφή δεν κατανοείται πλέον σαν ένα βιβλίο που περιέχει διδακτικές αφηγήσεις ή ιστορικές πληροφορίες για πρόσωπα και γεγονότα ενός πολύ μακρινού παρελθόντος, αλλά ως μια καταγραφή των εμπειριών της κοινότητας εκείνης η οποία βίωσε την αποκάλυψη του Θεού μέσα στην Ιστορία της και την ερμήνευσε αυθεντικά, ώστε να κατανοήσει για την ίδια και για τις επόμενες γενιές το θέλημα του Θεού και το σχέδιό του για τον κόσμο. Διαβάζοντας, κατά συνέπεια, κανείς τις ιστορίες της Βίβλου ως μια καταγραφή της πορείας των σχέσεων του Θεού με τον άνθρωπο, θα διαπιστώσει – ανεπάντεχα ίσως – ότι, αν και η Αγία Γραφή φαίνεται να αφιερώνει ελάχιστους μόνο στίχους για να περιγράψει το ιστορικό πρόσωπο της Μαρίας, η μορφή και ο ρόλος της Παναγίας στην ιστορία της σωτηρίας προβάλλουν γλαφυρά πίσω από κάθε επεισόδιο αυτής της ιστορίας.

Από μια επισκόπηση, λοιπόν, ολόκληρης της ιστορίας των σχέσεων του Θεού με τον άνθρωπο, όπως αυτές σκιαγραφούνται μέσα στην Αγία Γραφή και κατανοούνται στο πλαίσιο της Εκκλησίας, θα προκύψει ότι, καθ’ όλη τη μακρά αυτή πορεία των σχέσεων, προκειμένου ο Θεός να σώσει τον άνθρωπο δεν παραβιάζει ποτέ την ελευθερία του, αλλά επιδιώκει πάντοτε τη συνεργασία μαζί του. Πίσω από τις αφηγήσεις, που περιγράφουν διάφορα επεισόδια αυτής της επιδίωξης του Θεού για ανθρώπινη συμμετοχή στο σχέδιό του, είδε η Εκκλησία να σκιαγραφείται ο ρόλος της Παναγίας στο έργο της σωτηρίας. Στο πλαίσιο της νέας προσέγγισης της Παλαιάς Διαθήκης από τη χριστιανική Εκκλησία, όπως αυτή περιγράφτηκε παραπάνω, τα κείμενα που διαβάζονται κατά την ακολουθία του Εσπερινού των αφιερωμένων στην Παναγία γιορτών αποκτούν ένα εντελώς καινούργιο περιεχόμενο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το πρώτο από τα αναγνώσματα αυτά, το οποίο αναφέρεται σε ένα όνειρο που είδε ο εγγονός του Αβραάμ, ο Ιακώβ, στη Βαιθήλ (Γεν 28:10-17).

Ο Ιακώβ εμφανίζεται στο κείμενο αυτό σε ένα οριακό για τη ζωή του σημείο· δραπετεύει από ένα παρελθόν που είναι απειλητικό για τον ίδιο και πορεύεται προς ένα μέλλον εντελώς αβέβαιο. Έχει εξαπατήσει και τον αδελφό του και τον πατέρα του, και τώρα είναι αναγκασμένος να αυτοεξοριστεί για να αποφύγει τις συνέπειες. Αυτήν ακριβώς τη στιγμή της απελπισίας, της απόγνωσης, του αδιεξόδου και της έλλειψης προοπτικών, τον συναντάει ο Θεός, για να ανανεώσει μαζί του τη Διαθήκη που είχε κλείσει με τον προπάτορά του, τον Αβραάμ. Η συνάντηση πραγματοποιείται μέσα από ένα όνειρο. Ο Ιακώβ πέφτει να κοιμηθεί και στον ύπνο του βλέπει μια σκάλα να ενώνει τη γη με τον ουρανό και στην κορυφή της τον Θεό να του υπόσχεται ότι θα του δώσει τη χώρα την οποία τώρα ετοιμάζεται να εγκαταλείψει, θα του χαρίσει πλήθος απογόνων και θα του συμπαρασταθεί σε όλες τις επιλογές του. Ο Ιακώβ ξυπνάει και αναγνωρίζει τον τόπο εκείνο ως “οίκο” του Θεού και “πύλη” του ουρανού.

Τόσο η στιγμή της ανανέωσης της Διαθήκης όσο και το πρόσωπο με το οποίο αυτή συνάπτεται θέτουν με τον πιο έντονο τρόπο το ερώτημα για τα κριτήρια των επιλογών του Θεού. Απάντηση στο ερώτημα αυτό μπορεί να προκύψει από μια επισκόπηση ολόκληρης της ιστορίας των σχέσεων του Θεού με τον λαό του. Ολόκληρη η ιστορία του Ισραήλ, όπως περιγράφεται στη Βίβλο, χαρακτηρίζεται από την εναλλαγή περιόδων κρίσεων και περιόδων δυναμικής πορείας προς την πραγμάτωση των στόχων του σχεδίου της θείας οικονομίας. Ο Αβραάμ είναι γέρος και άτεκνος, ο Ισαάκ οδηγείται στο θυσιαστήριο, ο Ιακώβ αναγκάζεται σε φυγή στη Μεσοποταμία, ο Ιωσήφ καταλήγει στις φυλακές της Αιγύπτου, ο Μωυσής ρίχνεται στον Νείλο και αργότερα αυτοεξορίζεται στην Μαδιάμ, οι Ισραηλίτες στην έρημο αντιμετωπίζουν πλήθος κινδύνων από πείνα, δίψα, ληστρικές επιδρομές και εσωτερικές επαναστάσεις· οχυρωμένες πόλεις εμφανίζονται σαν ανυπέρβλητα εμπόδια για την κατάκτηση της Χαναάν, η εχθρότητα των γειτονικών φυλών κατά την περίοδο των κριτών απειλεί με αφανισμό τον λαό του Θεού, ο Σαούλ, παρά τη γενναιότητά του, κρίνεται από τον Θεό ακατάλληλος για την εκπλήρωση των στόχων της εκλογής του, ο Δαβίδ αντιμετωπίζει αλλεπάλληλες αρνητικές καταστάσεις εξαιτίας των αμαρτιών του, το βασίλειο που ίδρυσε διασπάται και η διαφθορά της βασιλικής και θρησκευτικής εξουσίας στους επόμενους αιώνες θα φέρουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή των βασιλείων, την εξορία του λαού και τη διασπορά του σε ολόκληρη τη γη.

Όλες αυτές οι αρνητικές καταστάσεις φαίνονται ανυπέρβλητες και απειλούν με ματαίωση το σχέδιο της θείας οικονομίας, όμως ο Θεός επεμβαίνει πάντοτε την κατάλληλη στιγμή για να δώσει λύσεις στα αδιέξοδα, εκλέγοντας για τον σκοπό αυτόν τα πρόσωπα εκείνα που αυτός θεωρεί κάθε φορά κατάλληλα. Αυτό που καθιστά ένα πρόσωπο άξιο της θείας εκλογής δεν είναι κάποιες ιδιαίτερες σωματικές ή διανοητικές ικανότητές του, ούτε καν η ηθική του, αλλά η ετοιμότητά του για υπακοή στο θέλημα του Θεού. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα πρόσωπα που επιλέγονται από τον Θεό για την επίτευξη των στόχων του θεωρούνται από τους ανθρώπους εντελώς ακατάλληλα, αλλά όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο απόστολος Παύλος στην Α´ Προς Κορινθίους Επιστολή του (1:27-28): «Αυτούς που ο κόσμος τούς θεωρεί αφελείς, εκείνους διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει τελικά τους σοφούς· κι αυτούς που ο κόσμος τούς θεωρεί ανίσχυρους, εκείνους διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει τελικά τους κατά κόσμον ισχυρούς· κι αυτούς που ο κόσμος τούς θεωρεί παρακατιανούς και περιφρονημένους, εκείνους διάλεξε ο Θεός, τα μηδενικά, για να καταργήσει όσους θαρρούν πως είναι κάτι».

Οι εκλεκτοί, κατά συνέπεια, του Θεού δεν είναι αγγελικές υπάρξεις ούτε διαθέτουν κάποια ειδικά προσόντα ή ιδιαίτερες ικανότητες, αλλά είναι άνθρωποι με πάθη και αδυναμίες· όμως η ταπεινή υποταγή και η ανταπόκρισή τους στο θείο θέλημα τούς αξιώνει να γίνουν συνεργάτες του Θεού. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά την εμφάνισή του ο Θεός στο όνειρο του Ιακώβ δεν ασκεί καμιά κριτική για τις προηγούμενες ενέργειές του σε βάρος του πατέρα του και του αδελφού του, αλλά απευθύνεται προς αυτόν με μια σειρά υποσχέσεων χωρίς να θέτει οποιονδήποτε όρο. Έτσι, η παρέμβαση του Θεού στη ζωή του Ιακώβ μετατρέπει έναν ασήμαντο τόπο στη μέση του πουθενά και μια πέτρα σε “οίκο Θεού” και “πύλη του ουρανού”, και αυτό αναγνωρίζεται από έναν εγωκεντρικό και υπολογιστή άνθρωπο, ο οποίος θα μετατραπεί έτσι σε όργανο του Θεού για τη σωτηρία ολόκληρης της ανθρωπότητας. Μέσα από την αφήγηση για το όνειρο του Ιακώβ προβάλει με ιδιαίτερα εντυπωσιακό τρόπο ο καθοδηγητικός ρόλος του Θεού στην παγκόσμια ιστορία, καθώς ο αποφασιστικός παράγοντας που κινεί την Ιστορία είναι η χάρη και η δύναμη του Πνεύματός του και όχι οι όποιες ικανότητες των πρωταγωνιστών.

Όταν, λοιπόν, ήρθε ο κατάλληλος καιρός, ο Θεός αναζήτησε άλλον έναν άνθρωπο, που και πάλι ελεύθερα και χωρίς καταναγκασμό, θα δεχόταν να συνεργαστεί μαζί του. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι χωρίς αυτήν την απροϋπόθετη συνεργασία της Μαρίας η πραγματοποίηση του σχεδίου του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου θα ήταν αδύνατη. Όπως υπενθυμίζει η Εκκλησία με την επιλογή της περικοπής Φιλ 2:5-11 ως αποστολικού αναγνώσματος της γιορτής στους σύγχρονους πιστούς, η Μαρία είχε κατορθώσει να επιτύχει αυτό που παραγγέλλει ο απόστολος Παύλος στους πιστούς της εποχής του: «Φροντίστε στις μεταξύ σας σχέσεις να σκέφτεστε όπως κι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος ως πραγματικός Θεός που ήταν, δεν θεώρησε την ισότητά του με τον Θεό σαν κάτι ξένο που το άρπαξε, αλλά δέχτηκε να γίνει ένα τίποτα, να μοιάσει με δούλο, καθώς έγινε ίδιος με τους ανθρώπους· και όντας πραγματικός άνθρωπος, δέχτηκε να ταπεινωθεί, υπακούοντας στον Θεό μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού» (Φιλ 2:5-7).

Το παραπάνω κείμενο, μια από τις αρχαιότερες ομολογίες πίστεως της Εκκλησίας, περιγράφει μια επαναστατική για τις σχέσεις του Θεού με τον άνθρωπο αλήθεια. Μόνον αυτό που κατέχει κανείς πραγματικά μπορεί να το μοιραστεί με τους άλλους· αντίθετα, εκείνο που δεν του ανήκει και το αποκτά δι’ αρπαγής το κρατάει για τον εαυτό του, στερούμενος έτσι της χαράς του μοιράσματος και της σχέσης με τον άλλον. Ο Χριστός ως πραγματικός Θεός θέλει και προσφέρει στους ανθρώπους τη δυνατότητα μετοχής στη θεότητά του, για να το κάνει όμως αυτό χρειάζεται να σαρκωθεί. Και η Μαρία προσφέρει στον Θεό αυτό ακριβώς που δεν έχει, τη σάρκα, για να το κάνει όμως αυτό χρειάζεται να υποτάξει το δικό της θέλημα στο θέλημα του Θεού. Έτσι, η Μαρία κατόρθωσε να μιμηθεί τον Χριστό, όπως παραγγέλλει ο απόστολος Παύλος, πριν ακόμη γεννηθεί ο Χριστός. Και αφού ήταν ένας κοινός άνθρωπος σαν όλους τους άλλους, έγινε το σύμβολο της ανθρώπινης συμμετοχής στο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου.

Αυτός είναι ο λόγος που το πρώτο ανάγνωσμα του Εσπερινού της γιορτής του Κοιμήσεως της Θεοτόκου αναφέρεται στο όνειρο του Ιακώβ και από αυτήν τη σκηνή είναι επηρεασμένη και η εικονογραφία των ορθόδοξων εκκλησιών. Το αρχιτεκτονικό τμήμα της εκκλησίας που συνδέει το δάπεδο, σύμβολο της γης, με την οροφή, σύμβολο του ουρανού, είναι η κόγχη του ιερού και γι’ αυτό στο συγκεκριμένο σημείο εικονογραφείται αυτή που σαν άλλη σκάλα του Ιακώβ ένωσε τη γη με τον ουρανό.

Η τοποθέτηση, λοιπόν, από την ορθόδοξη παράδοση μιας γiορτής της Παναγίας στην αρχή και στο τέλος κάθε εκκλησιαστικού έτους, σηματοδοτεί την ανανέωση της δέσμευσης των χριστιανών προς τον Θεό να είναι πάντοτε έτοιμοι -μιμούμενοι την ετοιμότητα της Μαρίας, και αναγνωρίζοντας το μερίδιο της δικής τους ευθύνης για τη σωτηρία του κόσμου- να συνεργαστούν μαζί του, ώστε «κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός» (Φιλ 2:11).

ΠΗΓΗ

ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO

Να εξοντωθούν οι γάτες και τα σπουργίτια…

ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ο τρόπος που αντιμετωπίζεται από τις κοινωνίες η πανδημία του κορονοϊού θέτει κάποιους προβληματισμούς

Ενώ τον πρώτο καιρό της πανδημίας οι θεωρίες συνωμοσίας επικεντρώνονταν στην προέλευση του ιού, δηλαδή αν αποτελούσε εργαστηριακό παρασκεύασμα και όπλο βιολογικού πολέμου στη συνέχεια πέρασαν στον κατά πόσο αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία και κυρίως τους λόγους που κρίθηκε ως πανδημία η εξάπλωσή του. Τόσο οι αναφερόμενοι θάνατοι θεωρούνταν πλαστοί όσο και η επιβολή μέτρων lockdown ως μια παγκόσμια πλεκτάνη των illuminati ενάντια στις κοινωνικές μάζες. Και όλα αυτά, όλως τυχαίως, συνέπεσαν την ίδια χρονική περίοδο με τα πρώτα δείγματα οικονομικής ύφεσης που εμφανίστηκαν από τα lockdown.

Και όσο η πλειοψηφία της επιστημονικής κοινότητας αποφαίνεται για την σοβαρότητα του κινδύνου του ιού ωστόσο υπάρχουν μέλη αυτής της κοινότητας που αμφισβητούν την επίσημη αυτή τοποθέτηση των θεσμικών οργάνων τόσο του ΠΟΥ όσο και των εκάστοτε κρατικών μηχανισμών που υιοθετούν τις απόψεις του για μέτρα προφύλαξης της δημόσιας υγείας και της διασποράς ενός άγνωστου για την επιστημονική κοινότητα ιού.

Πρέπει να σημειωθεί εδώ, εντούτοις, πως οι περισσότεροι από τους αρνητές του ιού προέρχονται από διάφορα κέντρα συνωμοσιολογιών που κατά καιρούς δραστηριοποιούνται και σε άλλα πεδία εκτός του κορονοϊού (ούφο, κλιματικές αλλαγές κλπ).

Και τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα όταν αυτές οι αληθοφανείς απόψεις ή απόψεις που παρουσιάζουν τη μισή αλήθεια, διαδίδονται στα σύγχρονα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου αναπτύσσεται ένας χωρίς όρια και μέτρο διάλογος ανάμεσα σε διάφορους ανευθυνουπεύθυνους. Σε τέτοιους διαλόγους, που μερικές φορές λαμβάνουν παροξυσμικά χαρακτηριστικά, εμπλέκονται διάφοροι κοινωνικής προέλευσης άνθρωποι. Από γιατρούς μη-λοιμωξιολόγους διαφόρων άλλων ειδικεύσεων έως και μηχανοδηγοί, γυμναστές, αισθητικοί, τραγουδιστές, ιδιοκτήτες τουριστικών μονάδων κ.λπ.

Κάθε τέτοια συζήτηση έχει αφετηρία συζήτησης ένα γεγονός ή είδηση –προερχόμενα από συγκεκριμένα κέντρα προπαγάνδισης- που διαδίδονται μέσω διαδικτύου και πάνω σε αυτές αναπτύσσεται και εξελίσσεται η όλη συζήτηση που προφανώς έχει ως κοινό, πάντα, αποτέλεσμα και συμπέρασμα την άρνηση και την αντίσταση απέναντι στα επιβαλλόμενα μέτρα περιορισμού της πανδημίας. Η στάση αυτή, από όσους την υιοθετούν, εκλαμβάνεται ως αντίσταση και αντίδραση απέναντι στην επιβαλλόμενη Νέα Τάξη.

Τα χαρακτηριστικά των αρνητών, επίσης, έχουν αρκούντως ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το παζλ συνθέτει κοινωνικούς και πολιτικούς χώρους εκ διαμέτρου –τουλάχιστον αυτοαποκαλούμενων- αντίθετων οι οποίοι τυχαία συγκλίνουν ή ομονοούν στην κοινή διαπίστωση: Πως κάτι τρέχει με την υπόθεση του κορονοϊού.

Οι Αντιφά και ο αυτοαποκαλούμενος «αντιεξουσιαστικός» χώρος από την πλευρά του εξηγεί αυτή την παγκόσμια εκστρατεία κατά του ιού ως το νέο μέτρο καταστολής των δικαιωμάτων τους. Μέσα σε αυτήν την αντίθεσή τους και το μπαχαλοηδές του μυαλού τους εμπλέκουν τα εθνοαποδομητικά χαρακτηριστικά τους και όλους τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς: οικογένεια, θρησκεία, πατριαρχία, μητριαρχία, πατρίδες και ότι άλλο μπορεί να τους καταπιέζει ή τουλάχιστον να φαντασιώνονται πως τους καταπιέζει.

Οι «προοδευτικοί» αριστερόστροφοι, αριστερογενείς, αριστεροκρατούντες, προερχόμενοι κυρίως από μεσαία στρώματα, από την πλευρά τους έχοντας τη γνωστή ονείρωξη ενός κόσμου χωρίς σύνορα και πατρίδες θεωρούν την πανδημία ως τη νέα σκευωρία που έχουν στήσει οι κρατικές μηχανές για να επαναφέρουν τον δηλητηριώδη εθνικισμό και να τους στερήσουν το δικαίωμα να ταξιδεύουν  ελεύθεροι στα τέσσερα σημεία του πλανήτη, να ξεσαλώνουν στα «προοδευτικά» πάρτι τους και φυσικά το δικαίωμα στους υπόλοιπους και όχι σε αυτούς να εργάζονται στις τουριστικές ή όποιες άλλες μεταπρατικές επιχειρήσεις τους.

Μαζί με όλους αυτούς εμπλέκονται και άνθρωποι από τον πατριωτικό χώρο φτάνοντας μέχρι την ακροδεξιά και πιστούς της εκκλησίας. Αφενός εκείνοι του πατριωτικού χώρου θεωρούν πως η πανδημία αποτελεί σχέδιο του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου να ελέγξει τον άνθρωπο, να αποσυντονίσει τα έθνη και τις οικονομίες για να επιβάλει τη νέα τάξη. Από την άλλη κάποιοι προερχόμενοι από τον ορθόδοξο χώρο πρεσβεύουν πως ο Αντίχριστος είναι πλέον εδώ και επιβάλλει με τον τρόπο του την κυριαρχία του.

Για να ανακεφαλαιώσουμε, λοιπόν, εν συντομία: Για τους αριστερίζοντες και τους Αντιφά, η πανδημία είναι σχέδιο του εθνοποιημένου κεφαλαίου για αντεπίθεση στην ελευθερία της παγκοσμιοποίησης που στόχο έχει τα ατομικά δικαιώματά τους και μόνο βέβαια﮲ γι’ αυτούς που προέρχονται από τον πατριωτικό χώρο αποτελεί σχέδιο της παγκοσμιοποίησης για εξάλειψη των εθνικών κοινωνιών και οικονομιών, ενώ τέλος για κάποιους που διακηρύττουν την ορθόδοξη ομολογία πίστεως, είναι σχέδιο του σατανά για κυριαρχία επί της γης. Και όλοι αυτοί οι αντιθετικοί χώροι συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: Εναντιώνονται στα νέα εμβόλια που με κάποιο τρόπο θέλουν να ελέγξουν τις κοινωνίες και να δημιουργήσουν μια οργουελιανή κοινωνία οδηγώντας στον μετάνθρωπο από την μία ή στο σατανά από την άλλη.

Δεν λησμονούμε, όμως, πως ανάμεσα σε όλους αυτούς τους «αφελείς» είναι όσοι συνειδητά και ωφελιμιστικά υποκινούν τέτοιες συνωμοσιολογίες περιβάλλοντάς τες με ιδεολογικούς μανδύες μόνο και μόνο επειδή οι περιορισμοί της πανδημίας πλήττουν ιδία οικονομικά συμφέροντα [1]. Αυτοί, βέβαια, είναι οι πλέον διαπρύσιοι κήρυκες της εκστρατείας κατά των περιοριστικών μέτρων. Είναι αυτοί που τροφοδοτούν την κοινή γνώμη με κάθε λογής θεωρίες συνομωσίας και αυτοί που φροντίζουν να τις επενδύουν με ιδεολογικό περίβλημα παρόλα που οι κύριοι εκφραστές εκπόνησης αυτών των θεωριών είναι ακροδεξιοί, τραμπικοί, μεγαλοεπιχειρηματικοί παράγοντες, φασίστες ή ανήκουν σε ομάδες συνωμοσιολογών ή σε κινήματα αντι-εμβολιασμού. Είναι αυτοί που θεωρούν την κοινή γνώμη κτήμα τους και τη χρησιμοποιούν ως μοχλό πίεσης ή αντίστασης για να πετύχουν τον απώτερο στόχο τους που δεν είναι άλλος από το να λειτουργήσουν οι επιχειρήσεις τους. Ουαί υμίν, γραμματείς και φαρισαίοι και υποκριτές.

Δεν είναι πρώτη φορά, ωστόσο, που οι κοινωνίες μπροστά σε καθολικά γεγονότα σοκ αντιδρούν με αυτό τον τρόπο. Δεν είναι τυχαίο που αυτές οι προλήψεις και δεισιδαιμονίες έχουν αφετηρία το Μεσαίωνα και γι’ αυτό το λόγο βαφτίζονται μεσσιανισμοί.

Ήταν στις 13 Ιουνίου του 1233 που ο Πάπας Γρηγόριος ο 9ος εξέδωσε παπικό βούλευμα «Vox in Roma» με το οποίο ανακήρυττε ως αιτία του κακού τις γάτες [2]. Οι γάτες κατά το βούλευμα, ήταν εωσφορικά πλάσματα τα οποία είχε κυριεύσει το πνεύμα του σατανά. Και κύριο μέλημα του Ποντίφικα ήταν να κατανικηθεί ο εωσφορισμός άρα οι φορείς αυτού που απλά σήμαινε: θάνατος στις γάτες.

Το διάταγμα επιδόθηκε στον βασιλιά Ερρίκο Ζ’ της Γερμανίας, γιο του αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Φρειδερίκο Β’ Χοχενστάουφεν προκειμένου να εφαρμοστεί άμεσα.

Ακολούθησε μια ανελέητη και άνευ προηγούμενου γενοκτονία του συμπαθέστατου αιλουροειδούς. Το μόνο που δεν είχε σκεφτεί ο πάνσοφος Πάπας ήταν πως ως αποτέλεσμα της εξόντωσης των γατών ήταν να αυξηθούν τα ποντίκια με αποτέλεσμα τη μεταφορά  του βακτηρίου της πανώλouς στον άνθρωπο η οποία θέρισε τη γηραιά ήπειρο και όχι μόνο.

Ο συνολικός ανθρώπινος απολογισμός της, υπολογίζεται σε 100 έως 200 εκατομμύρια νεκρούς στην Ευρώπη, στην Ασία και στη βόρεια Αφρική. Μάλιστα εκτιμάται ότι μείωσε τότε τον παγκόσμιο πληθυσμό από 450 εκατομμύρια σε 350 – 375 εκατομμύρια.

Μην ξεχνούμε την εκστρατεία του Μάο να εξοντώσει τα σπουργίτια, τα οποία, ο σοφός τιμονιέρης, θεωρούσε αιτία για τη καταστροφή των σιτηρών [3].

Αποτέλεσμα της εκστρατείας εξόντωσης των σπουργιτιών που έγινε το 1958 ήταν την επόμενη χρονιά να αυξηθούν οι ακρίδες και τα έντομα σε τέτοιο σημείο που η καταστροφή των σιτηρών ήταν ολοκληρωτική. Επακολούθησε ο μεγάλος λιμός του 1959-60 όπου επισήμως, πέθαναν 15 εκατομμύρια άνθρωποι. Ωστόσο, κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν ότι οι θάνατοι ήταν πολύ περισσότεροι, ίσως 45 ή ακόμη και 78 εκατομμύρια.

Δύο είναι τα διδάγματα που μπορούμε να συνάγουμε:

Στο λυκαυγές του 21ου αιώνα, όσο κι αν ο άνθρωπος εξελίσσεται τεχνολογικά, από την άλλη αυτό δεν συνεπάγεται την κοινωνική εξέλιξη και πρόοδό του. Αντιθέτως όσο παραμένει υπόδουλος ενός στυγνού οικονομισμού που τον υπερκαθορίζει τότε σε κάθε μεγάλο γεγονός, το οποίο διαταράσσει αυτές τις βεβαιότητες, αναζητά την λύση των προβλημάτων σε μεταφυσικές σκοτεινές δυνάμεις, υποχθόνιους κύκλους που εξυφαίνονται την καταστροφή του. Για να παραφράσουμε μια φράση του Μαρξ: Ο ίδιος ο άνθρωπος θα φτιάξει το σχοινί που θα κρεμαστεί.

Το μόνο που φοβάται ή αδυνατεί να συνειδητοποιήσει είναι πως είναι ο ίδιος και οι εντάσεις του παγκοσμιοποιημένου μοντέλου του, που αποτελούν την αιτία των καταστροφών του. Κάτι αντίστοιχο θα απαιτούσε, άλλωστε, μια συνεπή και εκ θεμελίων κριτική του μοντέλου ανάπτυξης, μια συνολική απάντηση και όραμα για μια διαφορετική κοινωνία.  

Η συνωμοσιολογία που αναπτύσσεται γύρω από την πανδημία γίνεται επικίνδυνη όταν χρησιμοποιεί τα αποτελέσματα της κρίσης για να επηρεάσει την κοινή γνώμη σε μια «αντίσταση» που το μόνο αποτέλεσμα είναι εκ των πραγμάτων η αύξηση των κρουσμάτων και ο θάνατος όλο και περισσότερων συνανθρώπων μας. Η υιοθέτηση τέτοιων αντιλήψεων, όσο κι αν χρησιμοποιούν ως πρόσχημα την προστασία του ανθρώπου, είναι άκρως επικίνδυνες  για τη Δημόσια Υγεία, αντι-ουμανιστικές και αντιεπιστημονικές.

ΠΗΓΕΣ

Αντώνης Σπυρόπουλος, Covid-19 και θεωρίες συνομωσίας, ardin-rixi.gr, 10/05/20.

Βαγγέλης Τριάντης, Όταν οι εκκλησία θανάτωνε τις γάτες και προκαλούσε εκατομμύρια θανάτους από πανώλη, Documento News, 16/03/20.

«Να θανατωθούν όλα τα σπουργίτια». Πώς η εκστρατεία του Μάο Τσε Τουνγκ για την εξόντωση των πουλιών που έτρωγαν τα σιτηρά, οδήγησε στον μεγάλο λιμό με εκατομμύρια νεκρούς στην Κίνα… Μηχανή του Χρόνου.

ΠΗΓΗ

ΑΡΔΗΝ – ΡΗΞΗ

Η γκρίνια των θεολόγων

Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πού βρισκόμαστε στα Θρησκευτικά; Πάλι στο μηδέν. Ίσως και χειρότερα. Καταργήθηκαν τα λεγόμενα Νέα Προγράμματα Σπουδών, έχουμε και τις – κατά τη γνώμη μου – κακές αποφάσεις του ΣτΕ με πολλές προβληματικές διατυπώσεις.

Τι είναι λογικό να κάνουμε σε αυτή την περίπτωση; Ανασκουμπωνόμαστε, συζητάμε, διαφωνούμε, συμφωνούμε, αλλά (το πιο βασικό) ξεκινάμε δουλειά.

Όοοοχι…. Γκρίνια και πάλι. Κι ενώ έχουμε τους μόνιμα μίζερους, γκρινιάρηδες, κινδυνολόγους, καταγγέλλοντες και θηρευτές των προδοτών της πίστης και της Ορθοδοξίας (που συνήθως εντοπίζονται σε ένα κομμάτι της ΠΕΘ), μάς προέκυψε και άλλο «κόμμα» τώρα. Θεολόγοι που αντιτίθενται στην ΠΕΘ, κάποιοι φίλα προσκείμενοι στον ΚΑΙΡΟ, έπιασαν το δικό τους ταμπούρι. Και δός του «η διάλυση του μαθήματος», «κατηχητικό μάθημα» (άντε πάλι από την αρχή… να τα λες σε άσχετους, να τα λες και σε θεολόγους) και (άκουσον, άκουσον!) «ναι στις απαλλαγές» για να πολεμήσουμε τις αποφάσεις του ΣτΕ.

Κι αυτή η νέα γκρίνια, μιζέρια και κινδυνολογία πριν ακόμη γίνει το Νέο Πρόγραμμα. Αναζωπυρώθηκε μάλιστα με την εισηγητική έκθεση της Επιτροπής του ΙΕΠ για τα Θρησκευτικά που προσπαθεί να συμβιβάσει τις αντιθέσεις και τα προβλήματα που προκύπτουν (κυρίως από το ΣτΕ) και να προσφέρει ένα πρώτο βηματισμό. Δημιουργικό και ενοποιητικό.

Τελικά, τι θέλετε ορισμένοι; Υπηρεσία μόνο της ιδεολογίας σας και της κομματικής σας ταυτότητας συχνά με κάθε τίμημα; Ομοβροντίες νέων αλληλοκατηγοριών και στη μέση το μάθημα των Θρησκευτικών και την κοινή γνώμη μουδιασμένη, που να μην καταλαβαίνει τι λέμε και τι θέλουμε; Συλλόγους θεολόγων κατωτέρων των περιστάσεων;

Συνάδελφε θεολόγε! Ίσως με ξέρεις και σε ξέρω. Σε αυτό το δρόμο δεν θα σε ακολουθήσω και θα πάρω κι άλλους με το μέρος μου. Θα με βρεις απέναντι. Επώνυμα και ξεκάθαρα. Χωρίς κανένα ίδιον όφελος ή εκδούλευση σε συστήματα και εξουσίες. Σε μοναχικούς δρόμους αντίστασης στη γκρίνια σου από όπου κι αν προέρχεται και για οποιοδήποτε λόγο κι αν την περιφέρεις. Σε μοναχικούς δρόμους αισιόδοξης και δημιουργικής στάσης.

Ξέρεις ποιο είναι το καλύτερο απ’ όλα; Ότι όλα αυτά (και τα μίζερα που λες εσύ και τα τσάμπα μάγκικα που λέω εγώ) έχουν μηδενική αξία και σημασία αλλού: στην πράξη και στην τάξη!

ΠΗΓΗ

Εκπαιδευτικές και θεολογικές αταξίες

Επιτέλους, βάλτε μάσκες στις Εκκλησίες!

Του ΜΑΝΩΛΗ Γ. ΒΑΡΔΗ

Οι καλλονές που το παίζουν «γλάστρες – δημοσιογράφοι» αγανακτούν με τον κόσμο που δεν φορά μάσκες στις Εκκλησίες. Ένας άλλος «χάχατος» δημοσιογραφίσκος μάς ενημέρωσε ότι τον παίρνουν ηλικιωμένοι που πάνε στις Εκκλησίες και ανησυχούν. Επιτέλους, πότε θα φορέσουμε μάσκες στις Εκκλησίες; Είναι η νέα κραυγή αγωνίας. Βγάλανε και τον γραφικό ιερομόναχο που διέκοψε τη Θεία Λειτουργία, και έτσι έχει ενορχηστρωθεί πολύ καλά το εκ νέου «πέσιμο» στις Εκκλησίες.

Για να «καταπιεί» το πόπολο το γεγονός ότι η μάσκα δεν αποδεικνύει τίποτα, ότι η τόσο πετυχημένη καραντίνα του Πάσχα ήταν για τα πανηγύρια, αφού πάλι στο πρόβλημα είσαι, ότι φταίει ο λαός στις Εκκλησίες και όχι οι τουρίστες ή οι ομογενείς που έρχονται στην Ελλάδα το καλοκαίρι και διασπείρουν, για να μην απαντηθεί ποτέ το πως μετά το Μάιο που επιτράπηκε ο κόσμος στις Εκκλησίες και η Θεία Κοινωνία, τα κρούσματα δεν ανέβηκαν, για να επιβάλλουν τα χίλια τόσα με τη λαϊκή συναίνεση… βρήκαν τον εύκολο σάκο του μποξ, την Εκκλησία. Είναι ευκολάκι, διότι ο χαζοχαρούμενος φιλελές και η γκόμενα θα δεχθούν τον κάθε περιορισμό, αρκεί, επιτέλους, κάποιος να «φιμώσει» τους σκοταδιστές της Εκκλησίας. Η ζωή συνεχίζεται στα μπαρ και στις παραλίες…

ekklisia

ΠΗΓΗ

manolisgvardis