Αρχείο ετικέτας Θεοτόκος

Η “σκάλα” του Θεού. Σχόλιο στα Βιβλικά αναγνώσματα του Δεκαπενταύγουστου: Γεν κη´10-17 και Φιλ 2:5-11

Γράφει ο ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ· Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ – Άρχων Διδάσκαλος του Ευαγγελίου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.

Η γιορτή της Παναγίας είναι αναμφίβολα το πιο διαδεδομένο πανηγύρι του καλοκαιριού σε ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο. Σχεδόν δεν υπάρχει περιοχή στην Ελλάδα που να μην έχει την περίοδο του Δεκαπενταύγουστου κάποιο πανηγύρι προς τιμήν της Παναγίας. Πέρα από το λαογραφικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα πανηγύρια αυτά, από θεολογική άποψη η εξαιρετική τιμή που αποδίδεται στο πρόσωπο της Παναγίας σχετίζεται με τον ιδιαίτερο ρόλο που κατά την Ορθόδοξη θεολογική σκέψη παίζει η Θεοτόκος στο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου.

Η κατανόηση του θεολογικού περιεχομένου της γιορτής προϋποθέτει την αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζει κανείς την Αγία Γραφή. Όπως σαφώς διακηρύσσει ο απόστολος Παύλος, οι χριστιανοί ως «διάκονοι της Καινής Διαθήκης» αξιώθηκαν από τον Θεό να υπηρετήσουν «όχι το γράμμα του Νόμου αλλά το Πνεύμα του Θεού» (2Κο 3:6), τους δόθηκε, δηλαδή, με τη μεσολάβηση του Χριστού η δυνατότητα για μια άλλη θεόπνευστη κατανόηση της Γραφής στο φως της οποίας το περιεχόμενο των κειμένων της Παλαιάς Διαθήκης αποκτά νέα σημασία και καθιστά τα βιβλικά κείμενα ανοιχτά σε κάθε παρόν (πρβλ., 2Κο 3:12-18).

Αυτή η νέα δυνατότητα νομιμοποιεί και την εφαρμογή από πολλούς Πατέρες της Εκκλησίας της τυπολογικής ερμηνείας της Βίβλου. Έτσι, η Αγία Γραφή δεν κατανοείται πλέον σαν ένα βιβλίο που περιέχει διδακτικές αφηγήσεις ή ιστορικές πληροφορίες για πρόσωπα και γεγονότα ενός πολύ μακρινού παρελθόντος, αλλά ως μια καταγραφή των εμπειριών της κοινότητας εκείνης η οποία βίωσε την αποκάλυψη του Θεού μέσα στην Ιστορία της και την ερμήνευσε αυθεντικά, ώστε να κατανοήσει για την ίδια και για τις επόμενες γενιές το θέλημα του Θεού και το σχέδιό του για τον κόσμο. Διαβάζοντας, κατά συνέπεια, κανείς τις ιστορίες της Βίβλου ως μια καταγραφή της πορείας των σχέσεων του Θεού με τον άνθρωπο, θα διαπιστώσει – ανεπάντεχα ίσως – ότι, αν και η Αγία Γραφή φαίνεται να αφιερώνει ελάχιστους μόνο στίχους για να περιγράψει το ιστορικό πρόσωπο της Μαρίας, η μορφή και ο ρόλος της Παναγίας στην ιστορία της σωτηρίας προβάλλουν γλαφυρά πίσω από κάθε επεισόδιο αυτής της ιστορίας.

Από μια επισκόπηση, λοιπόν, ολόκληρης της ιστορίας των σχέσεων του Θεού με τον άνθρωπο, όπως αυτές σκιαγραφούνται μέσα στην Αγία Γραφή και κατανοούνται στο πλαίσιο της Εκκλησίας, θα προκύψει ότι, καθ’ όλη τη μακρά αυτή πορεία των σχέσεων, προκειμένου ο Θεός να σώσει τον άνθρωπο δεν παραβιάζει ποτέ την ελευθερία του, αλλά επιδιώκει πάντοτε τη συνεργασία μαζί του. Πίσω από τις αφηγήσεις, που περιγράφουν διάφορα επεισόδια αυτής της επιδίωξης του Θεού για ανθρώπινη συμμετοχή στο σχέδιό του, είδε η Εκκλησία να σκιαγραφείται ο ρόλος της Παναγίας στο έργο της σωτηρίας. Στο πλαίσιο της νέας προσέγγισης της Παλαιάς Διαθήκης από τη χριστιανική Εκκλησία, όπως αυτή περιγράφτηκε παραπάνω, τα κείμενα που διαβάζονται κατά την ακολουθία του Εσπερινού των αφιερωμένων στην Παναγία γιορτών αποκτούν ένα εντελώς καινούργιο περιεχόμενο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το πρώτο από τα αναγνώσματα αυτά, το οποίο αναφέρεται σε ένα όνειρο που είδε ο εγγονός του Αβραάμ, ο Ιακώβ, στη Βαιθήλ (Γεν 28:10-17).

Ο Ιακώβ εμφανίζεται στο κείμενο αυτό σε ένα οριακό για τη ζωή του σημείο· δραπετεύει από ένα παρελθόν που είναι απειλητικό για τον ίδιο και πορεύεται προς ένα μέλλον εντελώς αβέβαιο. Έχει εξαπατήσει και τον αδελφό του και τον πατέρα του, και τώρα είναι αναγκασμένος να αυτοεξοριστεί για να αποφύγει τις συνέπειες. Αυτήν ακριβώς τη στιγμή της απελπισίας, της απόγνωσης, του αδιεξόδου και της έλλειψης προοπτικών, τον συναντάει ο Θεός, για να ανανεώσει μαζί του τη Διαθήκη που είχε κλείσει με τον προπάτορά του, τον Αβραάμ. Η συνάντηση πραγματοποιείται μέσα από ένα όνειρο. Ο Ιακώβ πέφτει να κοιμηθεί και στον ύπνο του βλέπει μια σκάλα να ενώνει τη γη με τον ουρανό και στην κορυφή της τον Θεό να του υπόσχεται ότι θα του δώσει τη χώρα την οποία τώρα ετοιμάζεται να εγκαταλείψει, θα του χαρίσει πλήθος απογόνων και θα του συμπαρασταθεί σε όλες τις επιλογές του. Ο Ιακώβ ξυπνάει και αναγνωρίζει τον τόπο εκείνο ως “οίκο” του Θεού και “πύλη” του ουρανού.

Τόσο η στιγμή της ανανέωσης της Διαθήκης όσο και το πρόσωπο με το οποίο αυτή συνάπτεται θέτουν με τον πιο έντονο τρόπο το ερώτημα για τα κριτήρια των επιλογών του Θεού. Απάντηση στο ερώτημα αυτό μπορεί να προκύψει από μια επισκόπηση ολόκληρης της ιστορίας των σχέσεων του Θεού με τον λαό του. Ολόκληρη η ιστορία του Ισραήλ, όπως περιγράφεται στη Βίβλο, χαρακτηρίζεται από την εναλλαγή περιόδων κρίσεων και περιόδων δυναμικής πορείας προς την πραγμάτωση των στόχων του σχεδίου της θείας οικονομίας. Ο Αβραάμ είναι γέρος και άτεκνος, ο Ισαάκ οδηγείται στο θυσιαστήριο, ο Ιακώβ αναγκάζεται σε φυγή στη Μεσοποταμία, ο Ιωσήφ καταλήγει στις φυλακές της Αιγύπτου, ο Μωυσής ρίχνεται στον Νείλο και αργότερα αυτοεξορίζεται στην Μαδιάμ, οι Ισραηλίτες στην έρημο αντιμετωπίζουν πλήθος κινδύνων από πείνα, δίψα, ληστρικές επιδρομές και εσωτερικές επαναστάσεις· οχυρωμένες πόλεις εμφανίζονται σαν ανυπέρβλητα εμπόδια για την κατάκτηση της Χαναάν, η εχθρότητα των γειτονικών φυλών κατά την περίοδο των κριτών απειλεί με αφανισμό τον λαό του Θεού, ο Σαούλ, παρά τη γενναιότητά του, κρίνεται από τον Θεό ακατάλληλος για την εκπλήρωση των στόχων της εκλογής του, ο Δαβίδ αντιμετωπίζει αλλεπάλληλες αρνητικές καταστάσεις εξαιτίας των αμαρτιών του, το βασίλειο που ίδρυσε διασπάται και η διαφθορά της βασιλικής και θρησκευτικής εξουσίας στους επόμενους αιώνες θα φέρουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή των βασιλείων, την εξορία του λαού και τη διασπορά του σε ολόκληρη τη γη.

Όλες αυτές οι αρνητικές καταστάσεις φαίνονται ανυπέρβλητες και απειλούν με ματαίωση το σχέδιο της θείας οικονομίας, όμως ο Θεός επεμβαίνει πάντοτε την κατάλληλη στιγμή για να δώσει λύσεις στα αδιέξοδα, εκλέγοντας για τον σκοπό αυτόν τα πρόσωπα εκείνα που αυτός θεωρεί κάθε φορά κατάλληλα. Αυτό που καθιστά ένα πρόσωπο άξιο της θείας εκλογής δεν είναι κάποιες ιδιαίτερες σωματικές ή διανοητικές ικανότητές του, ούτε καν η ηθική του, αλλά η ετοιμότητά του για υπακοή στο θέλημα του Θεού. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα πρόσωπα που επιλέγονται από τον Θεό για την επίτευξη των στόχων του θεωρούνται από τους ανθρώπους εντελώς ακατάλληλα, αλλά όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο απόστολος Παύλος στην Α´ Προς Κορινθίους Επιστολή του (1:27-28): «Αυτούς που ο κόσμος τούς θεωρεί αφελείς, εκείνους διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει τελικά τους σοφούς· κι αυτούς που ο κόσμος τούς θεωρεί ανίσχυρους, εκείνους διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει τελικά τους κατά κόσμον ισχυρούς· κι αυτούς που ο κόσμος τούς θεωρεί παρακατιανούς και περιφρονημένους, εκείνους διάλεξε ο Θεός, τα μηδενικά, για να καταργήσει όσους θαρρούν πως είναι κάτι».

Οι εκλεκτοί, κατά συνέπεια, του Θεού δεν είναι αγγελικές υπάρξεις ούτε διαθέτουν κάποια ειδικά προσόντα ή ιδιαίτερες ικανότητες, αλλά είναι άνθρωποι με πάθη και αδυναμίες· όμως η ταπεινή υποταγή και η ανταπόκρισή τους στο θείο θέλημα τούς αξιώνει να γίνουν συνεργάτες του Θεού. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά την εμφάνισή του ο Θεός στο όνειρο του Ιακώβ δεν ασκεί καμιά κριτική για τις προηγούμενες ενέργειές του σε βάρος του πατέρα του και του αδελφού του, αλλά απευθύνεται προς αυτόν με μια σειρά υποσχέσεων χωρίς να θέτει οποιονδήποτε όρο. Έτσι, η παρέμβαση του Θεού στη ζωή του Ιακώβ μετατρέπει έναν ασήμαντο τόπο στη μέση του πουθενά και μια πέτρα σε “οίκο Θεού” και “πύλη του ουρανού”, και αυτό αναγνωρίζεται από έναν εγωκεντρικό και υπολογιστή άνθρωπο, ο οποίος θα μετατραπεί έτσι σε όργανο του Θεού για τη σωτηρία ολόκληρης της ανθρωπότητας. Μέσα από την αφήγηση για το όνειρο του Ιακώβ προβάλει με ιδιαίτερα εντυπωσιακό τρόπο ο καθοδηγητικός ρόλος του Θεού στην παγκόσμια ιστορία, καθώς ο αποφασιστικός παράγοντας που κινεί την Ιστορία είναι η χάρη και η δύναμη του Πνεύματός του και όχι οι όποιες ικανότητες των πρωταγωνιστών.

Όταν, λοιπόν, ήρθε ο κατάλληλος καιρός, ο Θεός αναζήτησε άλλον έναν άνθρωπο, που και πάλι ελεύθερα και χωρίς καταναγκασμό, θα δεχόταν να συνεργαστεί μαζί του. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι χωρίς αυτήν την απροϋπόθετη συνεργασία της Μαρίας η πραγματοποίηση του σχεδίου του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου θα ήταν αδύνατη. Όπως υπενθυμίζει η Εκκλησία με την επιλογή της περικοπής Φιλ 2:5-11 ως αποστολικού αναγνώσματος της γιορτής στους σύγχρονους πιστούς, η Μαρία είχε κατορθώσει να επιτύχει αυτό που παραγγέλλει ο απόστολος Παύλος στους πιστούς της εποχής του: «Φροντίστε στις μεταξύ σας σχέσεις να σκέφτεστε όπως κι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος ως πραγματικός Θεός που ήταν, δεν θεώρησε την ισότητά του με τον Θεό σαν κάτι ξένο που το άρπαξε, αλλά δέχτηκε να γίνει ένα τίποτα, να μοιάσει με δούλο, καθώς έγινε ίδιος με τους ανθρώπους· και όντας πραγματικός άνθρωπος, δέχτηκε να ταπεινωθεί, υπακούοντας στον Θεό μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού» (Φιλ 2:5-7).

Το παραπάνω κείμενο, μια από τις αρχαιότερες ομολογίες πίστεως της Εκκλησίας, περιγράφει μια επαναστατική για τις σχέσεις του Θεού με τον άνθρωπο αλήθεια. Μόνον αυτό που κατέχει κανείς πραγματικά μπορεί να το μοιραστεί με τους άλλους· αντίθετα, εκείνο που δεν του ανήκει και το αποκτά δι’ αρπαγής το κρατάει για τον εαυτό του, στερούμενος έτσι της χαράς του μοιράσματος και της σχέσης με τον άλλον. Ο Χριστός ως πραγματικός Θεός θέλει και προσφέρει στους ανθρώπους τη δυνατότητα μετοχής στη θεότητά του, για να το κάνει όμως αυτό χρειάζεται να σαρκωθεί. Και η Μαρία προσφέρει στον Θεό αυτό ακριβώς που δεν έχει, τη σάρκα, για να το κάνει όμως αυτό χρειάζεται να υποτάξει το δικό της θέλημα στο θέλημα του Θεού. Έτσι, η Μαρία κατόρθωσε να μιμηθεί τον Χριστό, όπως παραγγέλλει ο απόστολος Παύλος, πριν ακόμη γεννηθεί ο Χριστός. Και αφού ήταν ένας κοινός άνθρωπος σαν όλους τους άλλους, έγινε το σύμβολο της ανθρώπινης συμμετοχής στο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου.

Αυτός είναι ο λόγος που το πρώτο ανάγνωσμα του Εσπερινού της γιορτής του Κοιμήσεως της Θεοτόκου αναφέρεται στο όνειρο του Ιακώβ και από αυτήν τη σκηνή είναι επηρεασμένη και η εικονογραφία των ορθόδοξων εκκλησιών. Το αρχιτεκτονικό τμήμα της εκκλησίας που συνδέει το δάπεδο, σύμβολο της γης, με την οροφή, σύμβολο του ουρανού, είναι η κόγχη του ιερού και γι’ αυτό στο συγκεκριμένο σημείο εικονογραφείται αυτή που σαν άλλη σκάλα του Ιακώβ ένωσε τη γη με τον ουρανό.

Η τοποθέτηση, λοιπόν, από την ορθόδοξη παράδοση μιας γiορτής της Παναγίας στην αρχή και στο τέλος κάθε εκκλησιαστικού έτους, σηματοδοτεί την ανανέωση της δέσμευσης των χριστιανών προς τον Θεό να είναι πάντοτε έτοιμοι -μιμούμενοι την ετοιμότητα της Μαρίας, και αναγνωρίζοντας το μερίδιο της δικής τους ευθύνης για τη σωτηρία του κόσμου- να συνεργαστούν μαζί του, ώστε «κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός» (Φιλ 2:11).

ΠΗΓΗ

ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO

Η ηθικολογία και η συνθηματολογία, καθώς φαίνεται, ζουν και βασιλεύουν

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

«Ένα κορίτσι με μαγιό / μπήκε στην εκκλησία / πλην όμως δεν διέκοψε / την ιεράν θυσίαν.

Ο νιος παπάς αντίθετα / της χάιδεψε τα μάτια, / της γλυκοχαμογέλασε / κι ας πάει στα κομμάτια

 Εκείνη – ακούστε τούτο δω / γιατί έχει σημασία – / του πρόσφερε τριαντάφυλλο∙ / μια είναι η ουσία».

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ· Για Κύπριο ποιητή Κυριάκο Χαραλαμπίδη, ο αναγνώστης ας συμβουλευτεί το ωραίο άρθρο του αγαπητού συναδέλφου στη Θεολογική Σχολή ΑΠΘ, κ. Χρυσόστομου Σταμούλη, «Ένα κορίτσι με μαγιό / μπήκε στην εκκλησία. Ένα ανέκδοτο ποίημα – αναστεναγμός υπαινικτικός -του Κυριάκου Χαραλαμπίδη και η ουσία της θεολογίας», στο: https://antidosis.wordpress.com/

Σε εποχή εντόνων αντιπαραθέσεων, όποιας μορφής, – τέτοια είναι η σημερινή – αμφίβολη είναι η σταθερότητα αξιών που θα ‘πρεπε να επικρατούν. Αυτό φάνηκε κατά τις τελευταίες ημέρες με το σάλο που προκάλεσε το άρθρο γνωστού δημοσιογράφου της Μυτιλήνης, για το εκκλησάκι της Παναγιάς της Γαλατούσας στο Κάτω Κάστρο· (εδώ: https://www.emprosnet.gr/apopseis/75341-i-panagia-sto-kato-kastro). Για τα καλά φούντωσαν τα σχόλια στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Αγανακτισμένοι «χριστιανοί» θορυβήθηκαν για έναν χαρακτηρισμό που, ο δημοσιογραφικός λόγος, κατέγραψε για την Παναγία, όρο όμως, που αποδεδειγμένα απέδιδαν στη Μάνα Παναγιά, τον καιρό του Μεσοπολέμου, οι “απόξω”, οι «καθώς πρέπει» κύριοι και κυρίες, στο χώρο του Κάτω Κάστρο, όπου σύμφωνα με την τεκμηριωμένη ιστοριογραφικά δημοσιογραφική έρευνα ζούσαν οι πόρνες. Με άλλα λόγια οι τότε ηθικιστές δίδασκαν ηθικολογία και ηθικισμό, θεωρώντας πως οι πόρνες που προσκυνούσαν το παραπάνω εκκλησάκι διέπρατταν ιεροσυλία. Σήμερα, καθώς φαίνεται, επαναλαμβάνεται η ιστορία, αφού οι «καθώς πρέπει» κυρίες και κύριοι» διδάσκουν ξανά ηθικολογία και ηθικισμό. Πρόκειται για αγανακτισμένους «χριστιανούς» που ήρθαν για να φωταδίσουν τον κόσμο. Μόνο που όλοι αυτοί οι αγανακτισμένοι «χριστιανοί» ουδεμία σχέση έχουν με την Εκκλησία του Χριστού. Δεν γνωρίζουν και τόσο καλά τα εκκλησιαστικά και θεολογικά γράμματα. Απλά, νόμισαν πως ένας χαρακτηρισμός, που ξαναλέω δόθηκε στην Παναγιά από τους “απόξω”, τους/τις τότε «καθώς πρέπει» κυρίους και κυρίες, κυρίους και κυρίες των γνωστών «χρηστών ηθών», και η δημοσιογραφική πένα σωστά τον αναπαρήγαγε, βεβήλωσε την χριστιανική τους πίστη, κάλπικη όπως την έχουν μέσα τους. Δεν θα είναι καθόλου παράξενο, κάποια στιγμή, οι αγανακτισμένοι «χριστιανοί» να μας πουν πως ακόμη και ο εικονογραφικός τύπος της Παναγιάς της Γαλακτοτροφούσας, που παριστάνει τον Χριστό να θηλάζει από το στήθος της, ότι κι αυτή η εικόνα που απαντάται και στο Άγιον Όρος, βεβηλώνει την ορθόδοξη πίστη μας. «Θού, Κύριε, φυλακήν τω στόµατί µου και θύραν περιοχής περί τα χείλη µου», καθώς λέγει ο Ψαλμωδός.

Βέβηλος, λοιπόν, ο δημοσιογραφικός λόγος για έναν χαρακτηρισμό τής Παναγιάς, για μια εικόνα τής Παναγιάς που προστάτευε και τις πόρνες. Όμως, «οι τελώναι και αι πόρναι προάγουσιν υμάς εις την βασιλείαν του Θεού», «οι δε τελώναι και αι πόρναι επίστευσαν αυτώ· υμείς δε οιδόντες ου μετεμελήθητε ύστερον του πιστεύσαι αυτώ», λέγει ο Χριστός. Λόγια που την εποχή του ξένιζαν τους Φαρισαίους, λόγια που προφανώς ξενίζουν και σήμερα τους/τις «καθώς πρέπει» κυρίους και κυρίες, δηλαδή, τους κατ’ επίφαση «χριστιανούς».

Είναι σαφές πως έναντι του ανθρωποφάγου ηθικισμού, χθεσινού και σημερινού, έναντι της στενόμυαλης και κοντόφθαλμης ηθικής των αγανακτισμένων «χριστιανών» για το χαρακτηρισμό της Παναγιάς στο Κάτω Κάστρο, η διαπίστωση είναι μια: η αισχύνη σε καμιά περίπτωση δεν θα μπορούσε να βαρύνει τον δημοσιογραφικό λόγο, ο οποίος οφείλει να είναι καίριος, ελεύθερος και αληθινός, αλλά όλους εκείνους που από την πρώτη στιγμή τον στιγμάτισαν, θεωρώντας πως έτσι διασώζουν τη «χριστιανική» τους πίστη από το κακό. Ποιο κακό; Μα πόρνες, ιερόδουλες, καθώς λένε, κάποτε, στα χρόνια του Μεσοπολέμου, διέπρατταν ιεροσυλία γιατί προσκυνούσαν την εικόνα της Παναγιάς της Γαλατούσας . Στην περίπτωση, όμως, αυτή άκρως διδακτικά είναι δύο κείμενα, προερχόμενα από την αγιολογική παράδοση της Εκκλησίας, αυτή των δια Χριστόν σαλών. Και τα δύο είναι καταπέλτης έναντι του αδηφάγου ηθικισμού τους. Στον βίο του αγίου Ανδρέα του δια Χριστό σαλού, ο οποίος έζησε στην Πόλη κατά τα χρόνια βασιλείας του Λέοντος Α΄, αναφέρεται πως τον είδαν στο δρόμο μερικές πόρνες να φοράει ωραία ρούχα θεωρώντας τον τρελό. Έτσι τον τράβηξαν στο πορνείο, τον γύμνωσαν, πουλώντας τα πανάκριβα ρούχα του, δίχως ο άγιος να αντιδράσει για τη γύμνωσή του. Ακόμη, στον βίο ενός άλλου σαλού, του αγίου Συμεών, υπάρχει η εξής διήγηση: ένας διάκονος, ονόματι Ιωάννης θέλησε να οδηγήσει τον άγιο Συμεών σε ένα δημόσιο λουτρό, επειδή λυπήθηκε που τον είδε ακάθαρτο και καταπονημένο από τη σκληρή άσκηση. Ο άγιος Συμεών πράγματι μπήκε στο λουτρό γυμνός, μάλιστα αυτό το λουτρό ήταν των γυναικών, από το οποίο οι γυναίκες όταν τον είδαν τον έβγαλαν έξω χτυπώντας τον. Όταν ο διάκονος Ιωάννης τον ρώτησε πως ένιωσε που μπήκε γυμνός σε λουτρό γυναικών, ο άγιος Συμεών απάντησε πως ένιωθε ότι δεν είχε καθόλου σώμα, ένιωθε σαν ξύλο μετά ξύλων.

Δεν χωρά αμφιβολία πως ζούμε σε εποχή πολυειδών φανατισμών, εποχή όπου θεριεύει η μισαλλοδοξία. Προκαταλήψεις, φοβίες, στενοκεφαλιές, στο όνομα ενός δήθεν αγώνα για διάσωση της πατρίδας και της θρησκείας, είναι σίγουρο πως δεν θα φέρουν κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Λείπει ο φιλάνθρωπος λόγος, λείπει η αλληλεγγύη, λείπει η ανοχή, λείπε η αγάπη. Αξίες που δίδαξε ο ίδιος ο Χριστός. Που άραγε θα οδηγηθούμε αν ο δρόμος μας προς το μέλλον είναι γεμάτος αγκάθια; Πολύ φοβάμαι πως τα χρόνια που έρχονται θα είναι χρόνια βαρβαρότητας. Μάλλον η Ιστορία, παλαιότερη και νεότερη, δεν μας διδάσκει. Η τρικυμία που δέρνει την κοινωνία, ανοίγει τεράστια κύματα που παρασέρνουν τον νηφάλιο λόγο, προφορικό και γραπτό. Ήρθε, νομίζω, η ώρα σοβαρά να σκεφτούμε πολύ καλά τον τόσο σημαντικό λόγο του ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου, που στις ημερολογιακές του σημειώσεις Ενώπιος Ενωπίω, στα 1962, γράφει τα εξής καταπληκτικά: «Θυμάμαι μια φορά πως βαδίζοντας μοναχός, κάθισα σε μια πλαγιά, πάνω από ένα λεκανοπέδιο. Δίπλα μου ήταν μια τούφα λουλουδιών. Βλέποντάς τα, άλλαξα εντύπωση. Ένοιωσα σα νάφτασα και να κάθισα σε μέρος κατοικημένο». Η Παναγιά μας και η αγκαλιά της είναι «μέρος κατοικημένο» με πανέμορφα λουλούδια, για όλους, ακόμη και για τις πόρνες, όσο κι αν αυτό ηχεί παράξενα στα ερμητικά κλειστά αυτιά μας. Θυμηθείτε την Οσία Μαρία την Αιγυπτία. Στον πρότερο βίο της ήταν πόρνη, αλλά αγίασε.

Υ.Γ. Φίλος αγαπητός με ενημέρωσε πως στους αγανακτισμένους «χριστιανούς» είναι και κάποιοι ιερείς, που με τα σχόλιά τους στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης καυτηριάζουν τον δημοσιογραφικό λόγο. Αναρωτιέμαι με τέτοιον τρόπο διδάσκουν το Ευαγγέλιο στο ποίμνιό τους κάθε Κυριακή; Θα τους παρακαλούσα, με ταπείνωση και μετάνοια, να μπουν στον κόπο να διαβάσουν το παρακάτω απόσπασμα από τους Αδελφούς Καραμάζοβ (τ. Α΄) του Φ. Ντοστογιέβσκι.

«Η ομορφιά είναι κάτι τρομερό και φοβερό! Είναι τρομερή γιατί είναι ακαθόριστη και δεν μπορείς να την καθορίσεις γιατί ο Θεός μονάχα αινίγματα μας έθεσε. Εδώ σμίγουν τα πιο απόμακρα ακρογιάλια, εδώ ζουν όλες μαζί οι αντιφάσεις. Εγώ, αδελφέ μου, είμαι πολύ αμόρφωτος μα τούτο το σκέφτηκα πολύ. Τα μυστήρια είναι πάρα πολλά. Πάρα πολλά αινίγματα βασανίζουν τον άνθρωπο σε τούτη τη γη. Βρες τη λύση όπως μπορείς και κοίτα να ξελασπώσεις  όπως – όπως. Η ομορφιά! Δεν μπορώ να το υποφέρω πως μερικοί, πολλές φορές μάλιστα μεγαλόκαρδοι και μυαλωμένοι, πούχουν στην αρχή για ιδανικό τους τη Μαντόνα και καταλήγουν νάχουν για ιδανικό τους τα Σόδομα. Πιο φοβεροί ακόμα είναι κείνοι που, έχοντας πια για ιδανικό τους τα Σόδομα, δεν απαρνιούνται και το ιδανικό της Μαντόνας κι η καρδιά τους φλογίζεται για χάρη της και, στ’ αλήθεια, στ’ αλήθεια, φλογίζεται όπως και στα εφηβικά, αγνά τους χρόνια. Ναι, πραγματικά, ο άνθρωπος χωράει πολλές αντιφάσεις μέσα του· αν ήταν στο χέρι μου θα τον περιόριζα κάπως. Ένας διάολος ξέρει τι συμβαίνει. Αυτό είναι! Αυτό που ο νους το θεωρεί ντροπή, στην καρδιά φαντάζει σαν καθαρή ομορφιά. Στα Σόδομα να βρίσκεται άραγε η ομορφιά; Νάσαι βέβαιος πως για τη μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων, στα Σόδομα ακριβώς είναι θρονιασμένη. Τόξερες αυτό το μυστικό ή όχι; Το τρομερό είναι που η ομορφιά είναι όχι μονάχα φοβερή μα και μυστηριώδης. Είναι ο διάολος που παλεύει με το Θεό και το πεδίο της μάχης είναι οι καρδιές των ανθρώπων».

“Όρθια Παναγιά στα μπλέ όπου αποβραδίς γονατίζει το πράσινο”

«Καρτέρι της θάλασσας.

Όρθια Παναγιά στα μπλέ όπου αποβραδίς γονατίζει το πράσινο.

Ολόγυρά της βουίζουν ανθάκια βουνίσια τάματα

                 που ξωκείλαν απ’ τις στενές νερομάννες.

Ροδιά ανθομάντιδα τα λουλούδια της στρέφει

                με τα χωνάκια γυρημανούσα φάρων πληθύς

Κι’ αδειάζουν τον Ήλιο στης αρμύρας το μεταξωτό φωτοστέφανο.

Άσπρο φως που ταξιδεύει ένα μέτρο πάνω απ’ τα κύματα

               με διπλό του Φωτοφόρου το άστραμμα

Η Κυρά λυγερόκορμη με δίφορη στο Βρέφος αγάπη αγάπη

              στον πυρετό η λεχώνα Ελλάδα…»

Δια χειρός ΜΑΡΚΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ,  Ιερή Γεωγραφία, εκδ. Συνάντηση, Θεσσαλονίκη 1992, σ. 9.

Η Παναγία του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Τέτοιες μέρες του Αυγούστου, κάθε χρόνο, όσο πλησιάζει η γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο μυαλό μου έρχεται και θρονιάζει η  εικόνα της Παναγίας με το Βρέφος, έργο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, εκείνου του ιδιαίτερα ασυνήθιστου ανθρώπου, που γεννημένος στη Θεσσαλονίκη στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, υπήρξε πρωτοποριακός για την εποχή του πεζογράφος, αυτοδίδακτος ζωγράφος και φαρμακοποιός στο επάγγελμα. Πολυδιάστατη πράγματι προσωπικότητα. Αφηγητής ρευστού και ιδιαίτερα δύσκολου λόγου. Και βέβαια, βαθύτατα θρησκευόμενος άνθρωπος, όχι όμως εκείνης της θρησκευτικότητας της “ζητοορθοδοξίας” και του ευσεβισμού, που τέτοιες νοοτροπίες, δυστυχώς, ευδοκιμούν πολλές σήμερα στον εκκλησιαστικό και θεολογικό χώρο.

Για τα βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και του έργου του ενδεικτικά βλ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΣΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ, Λόγος εις τον Νίκον Γαβριήλ Πεντζίκη, εκδ. Ροές, Αθήνα 1988. ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ ΣΙΜΩΝΟΠΕΤΡΙΤΗΣ, Μνήμης Ένεκεν. Ν. Γ. Πεντζίκης, εκδ. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βεροίας, 1996. Σημαντικό είναι και το αφιέρωμα της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ / ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ: Ν. Γ. Πεντζίκης. Ένας ασυνήθιστος άνθρωπος, (Κυριακή 2 Μαρτίου 1997). Πρβλ. ΣΟΦΙΑ ΣΚΟΠΕΤΕΑ, Βιβλιογραφία Ν. Γ. Πεντζίκη (1935-1970). Εκδόσεις και δημοσιεύσεις, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1971.

ΝΙΚΟΣ ΓΑΒΡΙΗΛ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ, Η Παναγία και το Βρέφος

“Ύμνος στην Θεοτόκο”, Έντγκαρ Άλλαν Πόε

Του ΓΙΑΝΝΗ ΖΕΡΒΟΥ

«Από το χάραμα, το μεσημέρι, ως το σούρουπο / ολημερίς σε υμνώ Μαρία! / Στις χαρές και στις λύπες, στα καλά και στις συμφορές / Μείνε στο πλευρό μου Θεοτόκε! / Όταν οι Ώρες πέταξαν λαμπρά / στον ανέφελο ουρανό / Η χάρη σου οδήγησε σε σένα την αθλία μου ψυχή / Τώρα που της μοίρας οι θύελλες έχουν σκοτεινιάσει το Παρελθόν και το Παρόν μου / Κάνε το Μέλλον μου να λάμψει φωτεινό / με τη γλυκιά ελπίδα που μας δίνεις».

Ποίημα του διάσημου Αμερικανού μυθιστοριογράφου και ποιητή Έντγκαρ Άλλαν Πόε  γραμμένο το έτος 1835.

Ο ποιητής το εμπνεύσθηκε από τη γαλήνη που ένοιωσε, όταν περπατώντας στην πολύβουη πολιτεία άκουσε κωδωνοκρουσίες.

Υ. Γ. Για τον Πόε, αξίζει να διαβάσει κανείς και το κείμενο του Ηλία Βενέζη, “Η Καλύβα του Πόε”, Νέα Εστία, τχ. 545 (15/31950)

http://www.ekebi.gr/magazines/flipbook/showissue.asp?file=78884&code=0861