9ο Δημοτικό Σχολείο Λάρισας

Η τέχνη της μουσικής έχει ξεχωριστή θέση στην ελληνική μυθολογία. Το ίδιο και οι τεχνίτες της οι μουσικοί, θεοί και άνθρωποι, πρωταγωνιστές και κομπάρσοι στις πολλές και θαυμαστές ιστορίες που έφτασαν με την προφορική παράδοση, από τις σκοτεινές αρχές των προϊστορικών χρόνων, ως την εποχή της πρώτης γραφίδας που τις αποθησαύρισε.

Η μουσική, πριν ακόμα περάσει το κατώφλι που την έφερε από το μύθο στην πραγματικότητα, είχε ήδη, στη συνείδηση των Ελλήνων, πλούσια «ιστορία». Οι θεοί, στον Όλυμπο, γλεντοκοπούσαν, με τραγούδια που έλεγαν οι Μούσες συνοδεία λύρας ή φόρμιγγας που έπαιζε ο Απόλλων:

Ου μεν φόρμιγγος περικαλλέος, ην εχ’ Απόλλων Μουσάων θ’, αι άειδον αμειβόμεναι οπί καλή
(Ιλιάδος Α, 603)
Αυτή η ίδια η φύση αλλά και η προέλευση των Μουσών….. που αρχικά ανήκαν στην πολυπληθή οικογένεια των Νυμφών και κατοικούσαν στις πηγές και στα ποτάμια, μπορεί να εξηγεί πώς τα θηλυκά αυτά πνεύματα έγιναν, στο πέρασμα του χρόνου, θεότητες του τραγουδιού και της ποιητικής έμπνευσης. Μήπως δηλαδή το αίσθημα της μουσικής γεννήθηκε από τους ψιθύρους των νερών, από την ηχητική αρμονία των ποταμών και των χειμάρρων. Ο πρώτος έμμετρος και ρυθμικός λόγος, το πρώτο μέλος της ανθρώπινης φωνής, να αποτελεί, άραγε, απλή ηχώ των μεγάλων και επιβλητικών φωνών της φύσης;

Η αλήθεια είναι πως οι προϊστορικοί λαοί της Ελλάδας έπλασαν πολλούς μύθους για τη μουσική, τους μουσικούς, τα όργανα και για όλα τα άλλα σχετικά με την τέχνη του Απόλλωνα. Μύθους που, όπως πολλοί μύθοι της μακρινής εκείνης εποχής, μπορεί συχνά να ξαφνιάζουν, για το παράδοξο, το φαινομενικώς απλοϊκό, ακόμα και το ηθικώς μεμπτόν, που κάποτε εμπεριέχουν, αλλά αυτό συμβαίνει μόνο αν τους απογυμνώσουμε από τις ποιητικές τους αρετές. Τα πνεύματα, τα πρόσωπα, οι διάφορες οντότητες που συναντιούνται στους μύθους, παρουσιάζονται να έχουν ιδιότητες κάθε άλλο παρά μονοσήμαντες, ακόμα και αντιφατικές, ανάλογα με το περιεχόμενο, με τους συμβολισμούς, αλλά και με το κρυμμένο, εντός του μύθου, αίτιο το οποίο, υποθέτουμε, αποτελεί την αφετηρία της δημιουργίας τους.

Ενας γνωστός μουσικός ήρωας της μυθολογίας είναι ο Σειληνός Μαρσύας από τη Φρυγία. Γνωστός, όσο και τραγικός, αφού πλήρωσε με τη ζωή του το θάρρος του να παραβγεί σε μουσικό αγώνα με τον ίδιο το θεό της μουσικής Απόλλωνα. Οι Σειληνοί, που ήταν κι αυτοί σύντροφοι του Βάκχου, ανήκουν στην οικογένεια των Σατύρων, αλλά ξεχωρίζουν απ’ αυτούς κατά το ότι προέρχονται από τις θρησκευτικές παραδόσεις της Μικράς Ασίας (κυρίως της Φρυγίας) και αντίθετα με τους Σάτυρους των βουνών και των δασών της κυρίως Ελλάδας, αυτοί ήσαν δαιμόνια των πηγών και των ποταμών.

Οταν λοιπόν ο Μαρσύας ένιωσε πως η δεξιοτεχνία του στον αυλό είχε φτάσει σε υψηλό επίπεδο, τόλμησε να καυχηθεί πως είναι τόσο καλός μουσικός όσο και ο Απόλλων -κι ακόμα καλύτερος.

Ο θεός θεώρησε τη σύγκριση υβριστική. Τόσο για την αλαζονεία ενός κατωτέρου του όντος όσο και για το ότι ο Μαρσύας ήταν αυλητής και ο αυλός δεν ήταν ακόμα αποδεκτός στην Ελλάδα ως όργανο πρωτόγονο (σε σύγκριση με τη λύρα του Απόλλωνα) και ως εκπρόσωπος της κατώτερης ασιατικής τέχνης.

Ετσι, ο Απόλλων κάλεσε τον Μαρσύα να αποδείξει την αξία του σε ένα μουσικό διαγωνισμό που έγινε στο όρος Τμώλον της Μικράς Ασίας και στον οποίο, όπως ήταν επόμενο, οι κριτές ανακήρυξαν νικητή ποιον άλλον; το θεό, φυσικά, κι εκείνος, για να τιμωρήσει τον αλαζόνα Μαρσύα, ούτε λίγο ούτε πολύ τον έγδαρε ζωντανό και κρέμασε το δέρμα του στο άνοιγμα ενός σπηλαίου για παραδειγματισμό. Στις Κελαινές της Μ. Ασίας έδειχναν αργότερα μια σπηλιά, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν κρεμασμένη η προβιά του Μαρσύα.

Στο μέρος αυτό ήταν οι πηγές του ποταμού που λεγόταν, κι αυτός, Μαρσύας. Σύμφωνα, μάλιστα, με μια λεπτομέρεια του μύθου, ένας από τους κριτές του διαγωνισμού (αγωνοδίκης) ήταν ο γνωστός, από άλλους μύθους, βασιλιάς της Φρυγίας Μίδας, ο οποίος ψήφισε υπέρ του Μαρσύα και για τιμωρία του ο θεός μετέτρεψε τα αυτιά του σε αυτιά γαϊδάρου.

Ωστόσο, ο μουσικός αγώνας ανάμεσα στον Απόλλωνα, που αντιπροσωπεύει το πνεύμα της αρχαίας ελληνικής τέχνης, και στον αυλητή Μαρσύα, που συμβολίζει την υποδεέστερη (κατά την αντίληψη της εποχής) ασιατική μουσική, τελειώνει μεν με τη νίκη του Απόλλωνα και την παραδειγματική τιμωρία του Μαρσύα, αλλά στο τέλος (το 586 π.Χ.) ο περιφρονημένος αυλός καταφέρνει να πολιτογραφηθεί ως ελληνικό όργανο στους Δελφούς, όταν ο Αργείος αυλητής Σακκάδας συνέθεσε μουσικό νόμο και λυρικό άσμα και κέρδισε το πρώτο βραβείο στην εορτή των Πυθίων. Γι’ αυτό και υπάρχει μια αναθεωρημένη εκδοχή του μύθου: Ο θεός αργότερα μετάνιωσε για την αυστηρότητα (και την αγριότητα) που έδειξε στον άμοιρο Μαρσύα. Γι’ αυτό πήγε και ξεκρέμασε το δέρμα του, ώστε σιγά σιγά (όπως γίνεται πάντα) να ξεχαστεί το δυσάρεστο αυτό ζήτημα. Δεν τα κατάφερε όμως να σβήσει εντελώς όλα τα ίχνη.

Στις παραστάσεις της αρχαίας ελληνικής τέχνης, ο Ερμής (ο δημιουργός της λύρας του Απόλλωνα) συχνά εικονίζεται να κρατά στο χέρι το «μαρσύπιον», ένα βαλάντιο (πορτοφολάκι) από δέρμα. Επίσης, «μαρσύπια» και «μάρσιπους» λένε, στη στρατιωτική ορολογία, το ζεύγος των δερμάτινων σάκων εκατέρωθεν της σέλας του αλόγου, μέσα στους οποίους ο ιππέας τοποθετεί διάφορα χρήσιμα αντικείμενα (σκεύη) είδη καθαριότητας, τρόφιμα κ.λπ. Ας μην ξεχάσουμε ν, αναφέρουμε, βέβαια, τα 140 είδη των μαρσιποφόρων θηλαστικών (marsipialia) της μακρινής Αυστραλίας.

Από

• Konstantinos Tournidis

Τα παραμύθια είναι μια από τις αγαπημένες δραστηριότητες των παιδιών. Τα λαϊκά παραμύθια, φορείς διαχρονικών πανανθρώπινων αξιών, αποτελούν σημεία και τόπο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών, και προωθούν την επικοινωνία μεταξύ των παιδιών. Στο πλαίσιο αυτό από το 2010 είναι σε εξέλιξη το ευρωπαϊκό πρόγραμμα EUROPEAN MOBILITY FOLKTALES (EUMOF), με τη συμμετοχή διάφορων ευρωπαϊκών φορέων από πέντε χώρες( Ελλάδα, Κύπρο, Αυστρία, Πολωνία και Πορτογαλία). Το Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, είναι γνωστό ότι ευαισθητοποιείται σε θέματα προώθησης της αφήγησης και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης με ποικίλες δράσεις, όπως π.χ. το Φεστιβάλ Αφήγησης, σχετικές ημερίδες κ.λπ. Με το πνεύμα αυτό συμμετέχει ως εταίρος του ευρωπαϊκού προγράμματος EUROPEAN MOBILITY FOLKTALES (EUMOF. Την ευθύνη του προγράμματος έχει το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας με Επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή κ. Π. Αγγελίδη. Από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Επιστημονική υπεύθυνη είναι η Επίκουρος Καθηγήτρια κ. Τ. Τσιλιμένη.

Σκοπός του προγράμματος είναι να απαντήσει στην πρόκληση της διαπολιτισμικότητας μέσα από τη χρήση λαϊκών παραμυθιών που διακινηνούνται στην Ευρώπη. Κεντρική δράση αποτελεί η ανάπτυξη μιας συλλογής λαϊκών παραμυθιών, εκπαιδευτικού υλικού και παιδαγωγικών στρατηγικών που ενδυναμώνουν την αφήγησης, τη διαπολιτισμική εκπαίδευση και τις πρακτικές ένταξης , και προωθούν την κινητικότητα των ανθρώπων, των ιστοριών, των γλωσσών, των ιδεών και των ορθών εκπαιδευτικών πρακτικών. Το πρόγραμμα EUMOF συγκεντρώνει παραμύθια που αναφέρονται στον «ξένο», στον «άλλο» και στην «ξένη» χώρα, καθώς και στη συνάντηση με «διαφορετικούς» ανθρώπους και πολιτισμούς.

Η μετανάστευση και το ταξίδι αποτελούν βασικές ανθρώπινες δραστηριότητες που γίνονται εδώ και χιλιάδες χρόνια για πολλούς λόγους και πάντα οδηγούσαν σε μια συνάντηση μεταξύ διαφορετικών λαών και πολιτισμών. Σε όλες τις χώρες υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός λαϊκών παραμυθιών και ιστοριών σχετικά με τις διάφορες όψεις του ταξιδιού και της μετακίνησης. Στο πλαίσιο του προγράμματος EUMOF έχουν συγκεντρωθεί χαρακτηριστικές ιστορίες από κάθε συμμετέχουσα χώρα, πάνω στις οποίες προτείνεται μια σειρά από δραστηριότητες/εφαρμογές για μαθητές. Οι ιστορίες και οι δραστηριότητες έχουν αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του προγράμματος(www.eumof.unic.ac.cy), τόσο στην πρωτότυπη γλώσσα όσο και στα αγγλικά και αποτελούν ένα χρήσιμο υλικό για τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Παράλληλα στην ιστοσελίδα μπορεί ο επισκέπτης να ακούσει μια ιστορία από κάθε χώρα στην πρωτότυπη γλώσσα. Πρόθεση είναι το υλικό αυτό να εκδοθεί και σε έντυπη μορφή.

Το πρόγραμμα EUMOF, καθώς και τα υλικά που θα έχουν δημιουργηθεί αποτελούν πολύτιμο βοήθημα για τους εκπαιδευτικούς, κυρίως της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, αφού θα δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να γνωρίσουν τις πολιτισμικές διασταυρώσεις, τη γλωσσική ποικιλία στην Ευρώπη, καθώς και την ανάγκη να καταπολεμηθεί ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις. Τέλος, μέσα από το πρόγραμμα EUMOF τα παραμύθια ταξιδέψουν, συνδέοντας δασκάλους και μαθητές από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες και ενισχύσουν την αίσθηση του δημοκρατικού ευρωπαίου πολίτη που σέβεται και αλληλεπιδρά δημιουργικά με τους άλλους λαούς και πολιτισμούς.

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Μεταξιώτη Σοφία, Μουσικής ΠΕ16

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Δρ. Βασιλική Πιλάτου

Η δασκάλα της Δ1 τάξης κ. Βασιλική Πιλάτου δημιούργησε το παρακάτω σχέδιο μαθήματος για το μάθημα Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη , στην ενότητα Διάβρωση του Εδάφους.

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Παπαχρήστου Μαρία , δασκάλα ΠΕ70

Σε αυτήν την ενότητα της Γλώσσας (18η) μιλήσαμε για την 25η Μαρτίου 1821.

1) Μιλήσαμε για την ελληνική σημαία και για το πως ήταν οι πρώτες σημαίες. Είδαμε στο διαδίκτυο τις σημαίες.

2) Η κάθε ομάδα έφερε πληροφορίες και εικόνες για κάποιον ήρωα.

3) Η κάθε ομάδα έγραψε πληροφορίες για κάποιο ηρωικό η σημαντικό γεγονός της επανάστασης του 1821

4) Οι μαθητές είδαν στο διαδίκτυο τα ιστορικά Καλάβρυτα και τα μνημεία του.