ΑΝΤΡΙΟΥ ΤΑΝΕΝΜΠΑΟΥΜ: Ο ΓΚΟΥΡΟΥ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ
Ολόκληρη η γνώση της ανθρωπότητας σε έναν σκληρό δίσκο. Κβαντικοί υπολογιστές και ποικίλες εφαρμογές της Νανοτεχνολογίας: Στην Ιατρική, τόσο για τη διάγνωση όσο και για τη θεραπεία ασθενειών σε επίπεδο κυττάρου. Μικροσκοπικοί υπολογιστές σε κάθε ηλεκτρική συσκευή, που συγχρονίζονται και επικοινωνούν ασύρματα μεταξύ τους. Δεν είναι σενάρια επιστημονικής φαντασίας, μα επιστημονικά επιτεύγματα της νέας χιλιετίας.
Για τον «γκουρού» της πληροφορικής, Αμερικανό ακαδημαϊκό Αντριου Τάνενμπαουμ, είναι η πραγματικότητα του μέλλοντος. Γνωστός για την πλούσια ερευνητική του δραστηριότητα πάνω στην αξιοπιστία και την ασφάλεια δικτύων, έχει μια φαινομενικά απλή αλλά ουσιαστική φιλοσοφία, που αρμόζει στις σύγχρονες κοινωνίες της Πληροφορίας και των υψηλών υπολογιστικών ταχυτήτων: «Κάν’ το εξαιρετικά απλό ή κάν’ το σωστά εξ αρχής». Η συνέντευξη που μας παραχώρησε έγινε με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψή του στη χώρα μας, προκειμένου να συμμετάσχει μαζί με άλλους διακεκριμένους επιστήμονες σε συνάντηση εργασίας του τμήματος Πληροφορικής του Ιονίου Πανεπιστημίου. Θέμα της οι «καινοτόμες ιδέες και εφαρμογές στις σύγχρονες επιστήμες» και επιστημονικός υπεύθυνος ο επίκουρος καθηγητής δρ Παναγιώτης Βλάμος.
«Πού πάμε;», ήταν το θέμα της εισήγησης του διακεκριμένου Αμερικανού επιστήμονα, που αναφερόταν στο μέλλον των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Πού πάμε, λοιπόν;
«Για δεκαετίες, ο αριθμός των ημιαγωγών (transistors) που χωρούν σε ένα και μόνο τσιπ, αυξάνεται περίπου κατά 60% κάθε χρόνο (σ.σ. όσο περισσότεροι ημιαγωγοί χωρέσουν σε ένα τσιπ, τόσο ισχυρότερος γίνεται ο επεξεργαστής). Πιστεύω ότι αυτό μπορεί να συνεχιστεί για τουλάχιστον δέκα χρόνια ακόμη. Ετσι, εξηγώντας το με απλά λόγια, αντί να έχουμε μία μόνο Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας (CPU) σε ένα τσιπ, θα υπάρχουν πολλές. Αυτό σημαίνει ότι ένα τσιπ θα μπορεί να πραγματοποιεί πολύ περισσότερες λειτουργίες κάθε φορά και πολύ πιο γρήγορα.
Σύντομα θα δούμε επιτραπέζιους υπερυπολογιστές με βασικό χαρακτηριστικό όχι μόνο την απίστευτη ταχύτητα αλλά την τρομακτική ποσότητα σε διαθέσιμα τσιπ. Δηλαδή, μια τεράστια υπολογιστική δύναμη, η οποία δεν θα παράγει υπέρογκα ποσά θερμότητας, κάτι που αποτελεί μεγάλο πρόβλημα των σημερινών υπολογιστών. Σε αυτό θα βοηθήσουν ιδιαίτερα τα νέα υλικά: π.χ. οι νανοσωλήνες άνθρακα αντί για τα χάλκινα καλώδια. Αυτοί οι μικροί σωλήνες μεταφέρουν το ρεύμα με πολύ πιο αποτελεσματικό τρόπο απ’ ό,τι τα κοινά καλώδια, αλλά ακόμη δεν έχουν κάνει αισθητή την παρουσία τους, στο εμπόριο. Μια ακόμη τεχνολογική δυνατότητα είναι οι οπτικές ίνες. Χρησιμοποιείς φως αντί για ηλεκτρισμό. Οι οπτικές ίνες ήδη χρησιμοποιούνται για επικοινωνία μεγάλων αποστάσεων και για αποθήκευση (CD-ROMs, DVDs και οι δίσκοι Blue Ray). Οι κβαντοϋπολογιστές είναι επίσης μια μελλοντική προηγμένη δυνατότητα, όπου χρησιμοποιούνται οι φυσικές ιδιότητες των ατόμων για υπολογισμούς.
Ενα άλλο επιστημονικό πεδίο, το οποίο θα επηρεαστεί από τις τεχνολογίες του μέλλοντος και πιστεύω ότι θα “απογειωθεί” πραγματικά, είναι το απανταχού υπολογίζειν (Ubiquitous Computing). Ο συγκεκριμένος όρος τέθηκε από τον Mark Weiser στη δεκαετία του ’90 και αναφέρεται κυρίως στη διάχυση της προσφερόμενης γνώσης τόσο σε επίπεδο εκπαιδευτή όσο και σε επίπεδο εκπαιδευόμενου, μέσα από σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, για ατομική αλλά και συνεργατική μάθηση, ακολουθώντας κυρίως το μαθησιακό μοτίβο “πολλά-σε πολλούς” (many-to many)».
Με τι ασχολείστε τώρα;
«Η έρευνά μου περιστρέφεται κυρίως γύρω από την αξιοπιστία και την ασφάλεια των λειτουργικών συστημάτων. Νομίζω ότι αυτά που διαθέτουμε σήμερα είναι απλώς “απαίσια”. Ας συγκρίνουμε ένα λειτουργικό σύστημα με μια τηλεόραση. Το μοντέλο της τηλεόρασης είναι το εξής: την αγοράζεις, τη συνδέεις και δουλεύει τέλεια για τα επόμενα 10 χρόνια. Με τους υπολογιστές όμως τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά, αφού πρέπει διαρκώς να τους αναβαθμίζεις, να αντιμετωπίζεις τις τυχόν δυσλειτουργίες ενός προγράμματος, τους ιούς και πολλά ακόμα. Θέλω να σχεδιάσω και να κατασκευάσω ένα λειτουργικό σύστημα το οποίο θα εργάζεται συνεχώς και χωρίς προβλήματα».
Μέρος του ερευνητικού σας έργου αφορά και τα RFID τσιπς (αρχικά του όρου Radio Frequency Identification, που σημαίνει «Ταυτοποίηση μέσω ραδιοσυχνοτήτων» και είναι ένα σύστημα ασύρματης αναγνώρισης αντικειμένων…
«Σύντομα τα RFID τσιπς θα υπάρχουν παντού. Για την ώρα χρησιμοποιούνται ευρέως σε ηλεκτρονικές κλειδαριές αυτοκινήτων, διόδια, κάρτες πρόσβασης, εισιτήρια δημοσίων συγκοινωνιών, ταυτοποίηση μικρών κατοικίδιων. Στο μέλλον, για παράδειγμα, φανταζόμαστε και σχεδιάζουμε τα προϊόντα στα καταστήματα να έχουν το RFID τσιπ αντί για τον ραβδωτό κωδικό (barcode) απλοποιώντας τις διαδικασίες ασφαλείας εξόδου πελατών και προϊόντων, προσδίδοντας μεγαλύτερη ασφάλεια αλλά και ευελιξία στην ανθρώπινη καθημερινότητα».
Αυτή η δυνατότητα πιστεύετε ότι εγείρει και ηθικά ζητήματα για τη χρήση της τεχνολογίας, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι τα προσωπικά μας δεδομένα θα είναι πανταχόθεν ανιχνεύσιμα;
«Τα RFID τσιπς θα έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν για να εξαλείψουν τη λιγοστή ιδιωτικότητα που έχει απομείνει. Οταν μέσα στην επερχόμενη δεκαετία, τα αυτοκίνητα, τα εισιτήρια στη δημόσια συγκοινωνία ακόμα και τα ρούχα θα φέρουν τα RFID τσιπς, οι κυβερνήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν πού βρίσκεται αλλά και πού πηγαίνει ανά πάσα στιγμή ο καθένας μας. Είμαι σίγουρος ότι θα σκεφτούν αρκετούς λόγους για να το κάνουν αυτό. Ακόμη και οι πιο δημοκρατικές κυβερνήσεις θα έχουν περισσότερη δύναμη απ’ όση ονειρευόταν οποιοσδήποτε βασιλιάς στην Ιστορία».
Η έλλειψη τεχνογνωσίας οδηγεί σε ποικίλες ανισότητες. Πώς μπορούν να ξεπεραστούν;
«Είναι ένας πραγματικός κίνδυνος. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι όλοι οι μαθητές θα μάθουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία της Πληροφορικής στο σχολείο, ώστε να αποφύγουμε φαινόμενα πληροφορικού αναλφαβητισμού και ταξικών οικονομικών-κοινωνικών ανισοτήτων. Επίσης είναι επιβεβλημένη ανάγκη να γίνουν οι υπολογιστές ευρέως διαθέσιμοι σε σχολεία, βιβλιοθήκες και υπηρεσίες δημοσίου οφέλους κ.ά., ώστε να είναι προσβάσιμοι και από τους μη έχοντες».
Ο παράγοντας τύχη έχει βοηθήσει στην εξέλιξη της έρευνάς σας; Εχετε αναφωνήσει ποτέ «Εύρηκα»;
«Δεν νομίζω. Η γνώση μάλλον κατακτιέται βήμα βήμα. Πιστεύω ότι τέτοιες στιγμές είναι πολύ σπάνιες. Ο Τόμας Εντισον δοκίμασε χιλιάδες υλικά προτού εφεύρει τον ηλεκτρικό γλόμπο. Δεν ξύπνησε ένα πρωί και είπε: “Εύρηκα”, είναι το βολφράμιο».
«Δύο πράγματα θεωρούνται άπειρα: το σύμπαν και η ανθρώπινη ηλιθιότητα, και δεν είμαι σίγουρος για το σύμπαν», είπε ο Αϊνστάιν. Εσείς για τι είστε σίγουρος;
«Είμαι σίγουρος ότι ο Τόμας Τζέφερσον είχε δίκιο όταν είπε: “Το αντίτιμο της ελευθερίας είναι η διαρκής επαγρύπνηση”. Ο Τζέφερσον είχε γνωρίσει μερικές αυταρχικές κυβερνήσεις. Σήμερα δεν πρέπει να ανησυχούμε μόνο για τις κυβερνήσεις αλλά και για τις μεγάλες πολυεθνικές, τα RFID τσιπς και πολλά άλλα».
Μέλλον: συγκλονιστικό, αβέβαιο, τρομακτικό. Τι πιστεύετε;
Το μέλλον είναι αβέβαιο, αλλά εάν είμαστε προσεκτικοί δεν πιστεύω πως θα είναι τρομακτικό». *
Των ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ-ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
