Ισλανδική Έντα, έτος 1220

Οι περισσότεροι αρχαίοι λαοί πίστευαν πως πριν από τον Κόσμο δεν υπήρχε παρά κενό και χάος. Καλύτερα, κενό, δηλαδή χάος. Έτσι, σύμφωνα με τους Έλληνες, από το Χάος γεννήθηκαν το Έρεβος και η Νύχτα και από κει τα υπόλοιπα. Οι Εβραίοι, αντίστοιχα, πριν από τη Δημιουργία τοποθετούσαν μια κενή πραγματικότητα, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό, την οποία ο Θεός γέμισε με Φως, μορφοποιώντας τη στο Σύμπαν. Αλλά και πολύ παλιότερα, ήδη ίσως από το 1700 π.Χ., η ινδουιστική Ριγκ Βέδα αποφαίνονταν κι αναρωτιόταν: «Τότε δεν υπήρχε ούτε ύπαρξη ούτε ανυπαρξία, δεν υπήρχε ούτε η κυριαρχία του χώρου ούτε ο ουρανός που είναι πιο πέρα. Τι ανασάλευε; Πού;»

Ας σκεφτούμε λίγο πόσο ριζική είναι η συγκεκριμένη διατύπωση: δεν υπήρχε ούτε ύπαρξη ούτε ανυπαρξία. Δεν υπήρχε τίποτε. Και μάλιστα αυτό το πρωταρχικό μηδέν ήταν τόσο ριζικό, να ξαναπώ τη λέξη, που δεν περιελάμβανε ούτε την ανυπαρξία. Πώς, λοιπόν, «ανασάλευε»; Και «πού»; Ερωτήματα παράδοξα, μα νόμιμα, σχεδόν αναγκαστικά: γιατί εμείς ξέρουμε πως τώρα κι από κάποιον καιρό, τουλάχιστον, κάτι υπάρχει. Το πρωταρχικό μηδέν, συνεπώς, «κάποτε ανασάλεψε» κι έτσι έχουμε το τωρινό κάτι. Αλλιώς πώς; Για τους ινδουιστές στην αρχή βρίσκεται το απόλυτο κενό, το υπέρτατο τίποτα. Από αυτό γεννήθηκε «το Σύμπαν, το ίδιο και το άπειρο». Ο κόσμος τους είναι άπειρος σε έκταση, πέρα από το δικό μας Σύμπαν υπάρχουν αμέτρητα άλλα. Την ίδια στιγμή, η επιστροφή στην αρχή, στο μηδέν και την ανυπαρξία θα πρέπει να είναι ο απώτατος στόχος της ανθρωπότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει πιο λογική στάση για τον χιντού από τη λαχτάρα για την ανυπαρξία, για το τίποτε –από την προσμονή της επιστροφής στην αρχική κενότητα, από την οποία προήλθαν όλα. Η ευτυχία, η κατάσταση της νιρβάνα, δεν είναι παρά αυτή η διάχυση της ψυχής μου στην άπειρη ψυχή που κατακλύζει τον κόσμο, παντού και πουθενά.