ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΘΑΝΑΣΗ ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗ

Φωτογραφία: ο καπετάν Παντελής, οπλαρχηγός στη Μικρά Ασία εναντίον των Τούρκων κι αρχηγός ενόπλων εθνικιστών χωρικών στη ΝΔ Εορδαία το 1944

Ανακοίνωση την 6η Οκτωβρίου 2012/17:40΄ στη Διημερίδα Ιστορικής Καταγραφής, Τεκμηρίωσης και Προοπτικής με τίτλο Εορδαία: Όψεις ενός αιώνος: Ιστορία, Κοινωνία, Άνθρωποι, Πόλη, που οργάνωσε στο Πνευματικό Κέντρο από τις 6 έως τις 7.10.2012 ο Δήμος Πτολεμαΐδας. Για τη συνοδευτική της παρουσίαση πατήστε εδώ.

Στόχοι κι επιδιώξεις
Οποιαδήποτε «επιστημονική» ανακοίνωση με θέμα την Κατοχή και τον Εμφύλιο σε μία μικρή περιοχή όπως η Εορδαία, «επιστημονική» εννοώ όποια θεραπεύει την επιστήμη της Ιστορίας, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Είναι εποχή γεμάτη στερήσεις, διώξεις, εξορίες, υπερορίες, καταστροφές οικιών, βασανιστήρια και θανάτους, αυτόπτες μάρτυρες της οποίας ζουν ακόμη και σήμερα. Οι δε αντιμαχόμενοι, πατριώτες ή εθνικιστές από το ένα μέρος, κομουνιστές ή διεθνιστές από το άλλο, έχουν σήμερα με την πρόοδο της επικοινωνίας, τους μικτούς γάμους και τα κοινά συμφέροντα συμφιλιωθεί, μάλλον όχι όμως ολοκληρωτικά.

Σε μία προσεχή σύγκρουση οι αντίπαλοι ίσως αντλήσουν κατευθύνσεις όσο και διδάγματα από τον προηγηθέντα Εμφύλιο οπότε η παρούσα ανάλυση πιθανόν θα χρησιμεύσει για να μην απολεσθούν κι άλλοι καλοί Έλληνες. Γιατί τότε, αν εξαιρεθούν οι καιροσκόποι και οι κεφαλές που γνώριζαν, οι πολλοί δεν ήξεραν προς τα που βάδιζαν. Τον πόλεμο των άλλων τον πλήρωσαν επί Κατοχής οι άμαχοι, οι οποίοι εγγίζουν το 40% των θυμάτων στο νομό Κοζάνης. Κύριοι εκτελεστές οι Γερμανοί με 782 φόνους. Ακολουθούν ο ΕΛΑΣ/ΟΔΕΚ με 179, οι Εθνικιστές (ΠΑΟ/ΕΕΣ/Χωροφυλακή, Στρατός) με 35 φόνους, ενώ το ΝΟΦ σκότωσε 5 άνδρες – για τον κυρίως Εμφύλιο δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Παλαιές και νέες κληρονομιές
Βαρύτατη μνήμη διέθεταν στην Κατοχή αρκετοί μόνιμοι κάτοικοι της Εορδαίας, Πρόσφυγες διωκόμενοι από το μαχαίρι του Τούρκου όπως Τουρκόφωνοι χριστιανοί, λόγω της συμμετοχής τους σε ανταρτικούς αγώνες στη Μικρά Ασία. Εκεί είχαν υποφέρει ξεσπιτωθεί και αποδεκατιστεί μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γι αυτό επί Κατοχής επέλεξαν την αποφυγή μίας παρόμοιας συμφοράς αρνούμενοι να ανέβουν πάλι στα βουνά. Δεν είχαν άδικο, αφού οι Γερμανοί από νωρίς φανέρωσαν τη σκληρότητά τους με το ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου και τις πυρπολήσεις Ποντοκώμης, Ερμακιάς και Πύργων.

Η μνήμη της Μικράς Ασίας λοιπόν ορίζεται ως η πρώτη μεταβλητή επιλογής στρατοπέδων κι αρκετοί Πρόσφυγες, μάλλον οι περισσότεροι αν χαρτογραφηθούν τα αντικομουνιστικά χωριά, επέλεξαν να ενταχθούν στο πατριωτικό ή εθνικιστικό, στο αντιμνημονιακό στρατόπεδο θα λέγαμε με τρέχοντες όρους.

Το μικρασιατικό άλγος αναζωπύρωσε το 1941 η άφιξη στην Εορδαία συγγενών τους από την Ανατολική Μακεδονία, οι οποίοι είχαν διωχθεί από τους Βουλγάρους. Όταν οι αντάρτες του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, για την ακρίβεια οι πολιτικοί των ανταρτών, φανέρωσαν το παλαιό χαρτί του διεθνισμού για «πλέρια πολιτική, οικονομική και πνευματική ισοτιμία στις εθνικές μειονότητες», δηλαδή στους Σλαβόφωνους της περιοχής, η απειλή είχε πέσει κυριολεκτικά επάνω τους.

Πολιτικά και προσωπικά χαρτιά
Το φόβο της Βουλγαρίας επέσειαν Σλαβόφωνοι κάτοικοι που επιθυμούσαν να εκδικηθούν τους αντιπάλους τους ικανοποιώντας προσωπικές αντιπαραθέσεις, για την κτήση της κοινοτικής εξουσίας στα μικτά χωριά Σλαβοφώνων και Προσφύγων είτε ωμά για την επιβίωση όπως στον Άγιο Χριστόφορο που ένας Σλαβόφωνος αγρότης θέρισε το χωράφι μίας Προσφύγισσας λέγοντας πως η περιοχή οσονούπω θα περνούσε σε «ξένη κυριαρχία».

Ποιες άραγε πράξεις της εποχής ήταν απόρροια προσωπικών διαφορών ή ατομικών συμφερόντων, αφού όλοι φρόντιζαν να τις καλύπτουν με ιδεολογικούς μανδύες; Δύσκολη η απάντηση καθώς μάλιστα σε δύσκολες εποχές περιπλέκεται με άλλα συμφέροντα, ομαδικά, συγγενικά, του μαχαλά, του χωριού. Δύο παραδείγματα: στον Πελαργό είχαμε δύο γλωσσικές κοινότητες, ποντιόφωνοι και τουρκόφωνοι. Όταν οι πρώτοι επέλεξαν τον ορεινό ΕΛΑΣ για να πολεμήσουν τους Γερμανούς, οι δεύτεροι παρέμειναν στον κάμπο για να μην τους καταστρέψουν οι Γερμανοί. Στην Αναρράχη οι Σλαβόφωνοι διάλεξαν το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και τον κομουνισμό, οι ελληνόφωνοι Πρόσφυγες του ιδίου χωριού τις πατριωτικές οργανώσεις ΥΒΕ/ΕΚΑ/ΠΑΟ/ΕΕΣ και τον αντικομουνισμό περισσότερο λόγω των συμφερόντων παρά του εθνικισμού.

Πολιτική προϊστορία και χρονικό
Έχοντας υπόψη τον ατομικισμό του Έλληνα, αγρότη και κτηνοτρόφου κατά πλειοψηφίαν τότε, χρειάζεται να ερευνήσουμε από πού και πώς εισήχθησαν στην Εορδαία οι ιδεολογίες και οι συλλογικότητες. Η Θεσσαλονίκη κυριάρχησε. Από εκεί έφθασε προπολεμικά ο διεθνισμός, αλλά εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων λύγισε επί δικτατορίας Μεταξά. Στον αντίποδα οι «πρωτοφασιστικές» οργανώσεις όπως η ΕΕΕ και η ΕΣΟ διαλύθηκαν χωρίς σπουδαία δράση. Σταθεροί κρατήθηκαν οι παλαιοί Μακεδονομάχοι, οι οποίοι εντάχθηκαν αργότερα ενεργά στο αντικομουνιστικό στρατόπεδο.

Καλοκαίρι 1941 έφθασε η Ελευθερία, βιαστική οργάνωση μάχιμων κομουνιστών κι εθνικιστών αξιωματικών. Το ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου το φθινόπωρο του ιδίου έτους από τους Γερμανούς διέκοψε διαπαντός τη δραστηριότητά της.

Το ίδιο έτος εμφανίστηκε η ΥΒΕ, οργάνωση αξιωματικών, και η ΕΚΑ, το ένοπλο τμήμα της. Το 1943 μετονομάστηκε σε ΠΑΟ. Στους κόλπους των εντάχθηκαν Πρόσφυγες δεμένοι στο κράτος, τη γη, την επιβίωση. Αρχάς 1944 δημιουργήθηκε ο ΕΕΣ που λαμβάνοντας πυρομαχικά από τους Γερμανούς απετέλεσε μία χαλαρή ομοσπονδία φρουρών που δεν επέτρεπαν τους αντάρτες να ανεφοδιαστούν από αυτά, ενίοτε δε συνόδευαν τον κατακτητή στις εξορμήσεις του.

Το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, δημιούργημα του ΚΚΕ, φανερώθηκε στα τέλη του 1942 ερχόμενο από την Αθήνα. Άτεγκτο και μονολιθικό προσέλαβε Καυκάσιους Πρόσφυγες στην αρχή και Σλαβόφωνους αρκετά μετέπειτα. Πολεμούσε τους Γερμανούς χωρίς να λογαριάζει τα αντίποινα, αλλά κι όσους στέκονταν εμπόδιο στην πορεία του για την κατάκτηση της εξουσίας. Στερούμενο τροφών και βρετανικών λιρών άρχισε στο τέλος του 1943 να επιτίθεται στα πεδινά χωριά που αρνούνταν την κυριαρχία του. Όταν αποχώρησαν οι Γερμανοί, εκδικήθηκε σκληρότατα τους αντικομουνιστές αντιπάλους του με αθρόες εκτελέσεις, φυλακίσεις κι εξορίες.

Το ΝΟΦ ήρθε το 1945 στο κράσπεδο του Αμυνταίου. Αποτελούνταν από Σλαβομακεδόνες που έδρασαν αιματηρά αναιρώντας το συνήθη ορισμό της Λευκής Τρομοκρατίας όπου η Δεξιά εκδικείται την Αριστερά. Φόνευσαν 5 Δεξιούς/εθνικιστές/πατριώτες πριν ενταχθούν το 1946 στο ΔΣΕ.

Τον ΔΣΕ προτιμούσαν όσοι Πρόσφυγες είχαν εκτεθεί, οι Καυκάσιοι και κυρίως οι Σλαβόφωνοι. Η σκηνή της Κατοχής σχεδόν επαναλαμβανόταν. Οι ορεινοί αντάρτες διενεργούσαν επιδρομές εναντίον πεδινών χωριών προς επιμελητείαν, αλλά και σε βίαιες επιστρατεύσεις εφήβων.

Ο ξένος παράγων
Απλούστερη προς παράθεση είναι η ξενική παρεμβολή. Οι Βούλγαροι προσπάθησαν το 1941 μέσω της γλώσσας να προσεταιριστούν την κοινότητα των Σλαβοφώνων, αλλά γρήγορα αποχώρησαν ηττημένοι: ούτε οι κατακτητές επέτρεπαν αποσχιστικές κινήσεις ούτε οι αντάρτες του βουνού ούτε φυσικά οι ίδιοι οι Σλαβόφωνοι που από αιώνες δεν είχαν άλλη ταυτότητα ψηλότερα από την ελληνική.

Οι Γερμανοί εκτός από τη ζωή τους ενδιαφέρονταν για την απρόσκοπτη ροή του τρένου από τη Θεσσαλονίκη ως τη Φλώρινα. Όποιος τη διέκοπτε αντιμετώπιζε την τρομερή οργή τους, την οποία και έδειξαν στο Μεσόβουνο το 1941 με τη στολή της Βέρμαχτ, στους Πύργους και την Ερμακιά το 1944 με τους ρούνους των ΣΣ. Ουσιαστικός στόχος τους δεν ήταν τα χωριά μα οι αντάρτες, αλλά τους τελευταίους πού να τους βρεις, αφού αποτραβιούνταν στα ορεινά;

Όταν το αντάρτικο πύκνωσε στα όρη της Πίνδου και ζητούσε τροφή, οι Γερμανοί για να σταματήσουν τη διαδρομή του σίτου από την πεδιάδα της Εορδαίας προς το βουνό πυρπόλησαν την Ποντοκώμη μέσω της οποίας έφευγαν δημητριακά κι ερχόταν βρετανική λίρα ως ανταμοιβή.

Επειδή όμως οι κατακτητές ήταν ευάριθμοι στην Εορδαία, έφεραν κι εγκατέστησαν στην Πτολεμαΐδα άνδρες του αντισυνταγματάρχη Γεωργίου Πούλου, στους οποίους προστέθηκαν και εντόπιοι εθελοντές, Πρόσφυγες στην πλειονότητά τους, για να ξεφύγουν από τη φτώχεια, να κομπάσουν ντυμένοι με την εντυπωσιακή γερμανική στολή ή για να εκδικηθούν τις βιαιότητες του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Συμμετέχοντας μαζί με τους Γερμανούς στις καταστροφές Ποντοκώμης κι Ερμακιάς και διαπράττοντας διάσπαρτους φόνους οι άνδρες του Πούλου, αποχώρησαν την άνοιξη του 1944, διωγμένοι από τον καπετάν Κολάρα, αρχηγό των οπλισμένων αντικομουνιστών χωρικών, και τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς είτε εξαιτίας ερίδων για την τοπική εξουσία είτε επειδή ο φιλογερμανισμός του Πούλου ήταν αντίθετος με τις ιδέες τους.

Οι Βρετανοί σύνδεσμοι ουδεμία σχεδόν ανάμιξη είχαν στα κατοχικά γεγονότα, ιδιαίτερα στον Εμφύλιο που ξέσπασε με μανία αρχάς 1944. Κατέβηκαν διακριτικά στην πεδιάδα από το 1945 ως το 1947 και μετά παραχώρησαν τη θέση τους στους εξ αποστάσεως παρατηρητές Αμερικανούς.

Η Γιουγκοσλαβία υποστήριζε αρχικά το ΝΟΦ και μετά τους αντάρτες του ΔΣΕ. Όταν ενεπλάκη στο πεδίο η Αμερική και η Γιουγκοσλαβία αποσχίστηκε από το κομουνιστικό στρατόπεδο, οι αντάρτες ηττήθηκαν.

Επιλογικά
Τα στρατόπεδα ένταξης επιλέχτηκαν με κριτήριο τη μνήμη, τη γεωγραφία, τη συγκυρία, το ατομικό κι ομαδικό συμφέρον, την επιβίωση. Αρχικά νικούσε ο διεθνισμός, έπειτα τελειωτικά ο πατριωτισμός. Το θέμα της ανακοίνωσης είναι συναισθηματικά φορτισμένο. Έλληνες υπό την άμεση ή έμμεση εποπτεία ξένων δυνάμεων συγκρούστηκαν σκληρά. Θύματα υπήρξαν κυρίως οι άμαχοι κι ολιγότερο οι πατριώτες/εθνικιστές.

Θα συμβεί παρομοίως στο μέλλον;

Μεσοπόλεμος, Κατοχή κι Εμφύλιος στην περιοχή Κοζάνης

Ανακοίνωση που γράφτηκε από το Δρ. Θανάση Καλλιανιώτη 30.09.2012/10.45΄ στα πλαίσια του συνεδρίου με τίτλο «Κοζάνη, 600 χρόνια Ιστορίας». Κοβεντάρειο 27η -30ή Σεπτεμβρίου 2012. Οργάνωση: Δήμος Κοζάνης.

Εκφωνήθηκε από στήθους. Η συνοδευτική της οπτική παρουσίαση ευρίσκεται εδώ. Τα ύστερα πρακτικά της, σ. 467 -484, προς αποθησαύρισίν της υπάρχουν εδώ.

Χώρος, χρόνος, ορολογία και ιστορικά γεγονότα

Ο ανωτέρω τίτλος προτάθηκε κατά κάποιον τρόπο σε μένα κι έπειτα συνέπεσε με τα ερευνητικά μου ενδιαφέροντα. Από την οπτική του χρόνου ιδωμένος θα ήταν απίθανο να καλυφθεί στην πληρότητά του καθώς απλώνεται σε τέσσερις περίπου δεκαετίες, αν θεωρήσουμε ως αφετηρία το έτος 1912 μ.Χ., όταν υποχώρησαν πολεμώντας οι Τούρκοι στρατιώτες από την περιοχή και λήξη το 1950, όταν υποχώρησαν οι τελευταίοι εναπομείναντες αντάρτες διωγμένοι από στρατό και πολίτες.

Ενδιάμεσο ζήτημα εδώ, καίριας σημασίας για ιστορικούς και φιλίστορες από το ένα μέρος, λαβή ρωμαλέων αντιπαραθέσεων για τους επιζώντες ή για αρκετούς από τους απογόνους των από το άλλο, είναι η περιοδολόγηση του Εμφυλίου Πολέμου, του κατοχικού και του κυρίως για να ακριβολογούμε. Αρχίζει το 1946 και λήγει το 1949 όπως θεωρεί η Αριστερά ή ξεκινά το 1943, μεσούσης δηλαδή της ιταλογερμανικής κατοχής, και τελειώνει το 1950 όπως προτείνει η Δεξιά;

Με τις αναφερθείσες λέξεις «Αριστερά» και «Δεξιά» εμπλεκόμαστε σε ένα άλλο θέμα, στη δουλεία των όρων. Η ερμηνεία τους δεν είναι ποτέ σταθερή, ιδιαίτερα όσο απομακρυνόμαστε από την προς εξέτασιν εποχή, και το πραγματικό τους περιεχόμενο κρύβεται άριστα κάτω από ιδεολογικούς μανδύες. Η γενίκευση εξαφανίζει την ποικιλία της ατομικότητας!

Καθώς τα αναφερθέντα πρέπει να χωρέσουν σε 15 προφορικά λεπτά κι αργότερα σε πέντε ίσως σελίδες γραφής που θα αναλογούν σε κάθε σύνεδρο, απαραίτητη είναι η γενναιότατη σύμπτυξη ιστορικών γεγονότων. Φαντάζομαι πως εδώ δεν θα συμφωνήσουμε τι είναι και τι δεν είναι ιστορικό γεγονός. Προσωπικές συνισταμένες συμπλέκουν επίσης τα περικείμενα των ιστορικών γεγονότων όπως το διάλεγμα, η ένταξή τους στον ευρύτερο χωροχρόνο, η ανάλυση κι ερμηνεία των. Θα πείτε πως πρόκειται για απολύτως προσωπικές επιλογές και δεν θα έχετε άδικο, σε τελική όμως ανάλυση ευχαρίστως παραδεκτές όταν συμβαδίζουν με τη λογική, την ιστορική λογική.

Στις δυσκολίες προσδιορισμού γεγονότων, ορίων κι όρων προστίθεται κι ο χώρος. Από τον τίτλο διαφαίνεται πως στην ιστορική κονίστρα θα εισέλθει προς εξέτασιν τόσο η πόλη της Κοζάνης όσο και η ύπαιθρός της. Ποια είναι όμως τα σύνορα της τελευταίας; Αν δεχτούμε τα διοικητικά (πολιτικά ή θρησκευτικά), αυτά καθορίζονται χωρίς πολύ κόπο. Λιγότερο ευδιάκριτα είναι ίσως τα γεωμορφολογικά. Ποια όμως τα οικονομικά, γλωσσικά ή πολιτισμικά;

Στόχοι

Κάτω από τη βαριά σκιά όσων αναφέρθηκαν θα επισκεφτούμε το παρελθόν για να ανασύρουμε ό,τι θεωρούμε σημαντικό προς προβολήν και βεβαίως προκλητικό, με την (ιδεαλιστική) επιθυμία πως το προσδοκώμενο τέκνο θα είναι ο ελεύθερος, τεκμηριωμένος ή όχι δεν έχει τόση σημασία, διάλογος. Συζήτηση προς χάριν της Επιστήμης, αλλά και για την άμεση υποστήριξη του χειμαζόμενου λαού –επίσης για τον έμμεσο μελλοντικό προσανατολισμό του σε ορθές επιλογές.

Κουβέντα επάνω στην προσέγγιση αυθεντικών καταστάσεων του παρελθόντος και σύγκρισή τους με αντίστοιχες του παρόντος όπως οι περίοδοι κρίσης και οι συνεπαγόμενοι φανεροί ή υποφώσκοντες εμφύλιοι. Διάλογος για τις αξίες των ιδεών, του πατριωτισμού, του ηρωισμού.

Θέματα

Σε τρία πεδία του παρελθόντος θα εκταθεί η ανακοίνωση, εννοείται με παράλληλες νύξεις στο σήμερα:

Στο πρώτο θα ερευνηθούν ομοιότητες και διαφορές μεταξύ του Πρώτου και του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου με κύριο γνώμονα τις εμφύλιες επιπτώσεις τους στην περιοχή μας. Δυστυχώς δεν είναι διαθέσιμα προς μελέτην τα αρχεία του γαλλικού προξενείου της Κοζάνης ενώ τις προφορικές πηγές έχει προ καιρού πάρει μαζί της αναπόδραστα η βιολογική γήρανση.

Στο επόμενο θα γίνει αναφορά στον ιταλοελληνικό πόλεμο του 1940, πράξη που έκλεισε ένδοξα την αυλαία μίας αυστηρής περιόδου όπου διαφάνηκαν καθαρά πατριωτικά, διεθνιστικά, εθνικιστικά, κομουνιστικά ή εθνικοσοσιαλιστικά ρεύματα και τάσεις.

Το τελευταίο πεδίο ασχολείται με τις ταυτότητες στις κοινότητες της Κοζάνης και των περιχώρων –δεν περιλαμβάνονται οι ελληνόφωνοι εντόπιοι ούτε και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής που έπειτα από αρχικές αψιμαχίες έδωσαν νέα πνοή στον τόπο.

Αναλυτικότερα:

Α΄ και Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

1916, δεύτερο πια έτος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γαλλικός στρατός, στην πραγματικότητα αφρικανικά αποικιακά στρατεύματα, εγκαθίσταται στην Κοζάνη. Παρουσία την είπαν μερικοί, Ξενοκρατία άλλοι όπως ο δικηγόρος και λογοτέχνης Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης.

Με την ουδέτερη ζώνη να διατρέχει τον Τσιαρτσιαμπά η περιοχή τέμνεται στα δύο, οι θιασώτες του Ελευθερίου Βενιζέλου στο Βορρά, οι οπαδοί του βασιλιά Κωνσταντίνου στο Νότο με πολιτικά κριτήρια, οι τσαγκάρηδες πάνω, οι μεγαλέμποροι κάτω με οικονομικά αντίστοιχα. Απλούστερα: οι φτωχοί στο Βορρά, οι πλούσιοι στο Νότο. Οι τιμές αυξάνουν, τα τρόφιμα κρύβονται. Επιστράτευση, ένοπλη πολιτοφυλακή, συγκρούσεις, φυλακές χιλιάδων, εκτελέσεις διατρέχουν το τοπίο. Σκηνικό μικρού Εμφυλίου Πολέμου.

1944. Γερμανοί καταυλισμένοι από τριετίας στην Κοζάνη –οι Ιταλοί που ήλεγχαν τη Σιάτιστα και το Βόιο έχουν παραδοθεί. Τρεις ζώνες ισχύος, η αστική γερμανική, η πεδινή εθνικιστική και η ορεινή ανταρτική. Κομουνιστές των ορέων πολεμούν με Εθνικιστές των πεδιάδων και το αντίθετο. Οι τιμές αυξάνουν (χωρίς όπως σήμερα να μειώνονται και οι μισθοί). Συγκρούσεις και μάχες μεταξύ Ελλήνων, τέλεια διάρρηξη του κοινωνικού ιστού. Φυλακές ένθεν κακείθεν. Εκτελέσεις αντιφρονούντων. Εμφύλιος, για την ακρίβεια «κατοχικός Εμφύλιος Πόλεμος».

1948. Ελληνικός Στρατός φυλάει από τα προηγούμενα δύο έτη τις πόλεις. Η περιοχή είναι χωρισμένη σε δύο τώρα ζώνες, την κυβερνητική και την αντίστοιχη των ανταρτών. Έλληνες Ορεινοί Διεθνιστές, αν συνυπολογιστούν έκδηλες πολιτικές αποφάσεις του επομένου έτους, μάχονται εναντίον πεδινών Ελλήνων Πατριωτών. Αιματηρότατες μάχες, φυλακές, εξορίες, καταφυγή πληθυσμού στις πόλεις, εκτελέσεις. Ο κυρίως Εμφύλιος Πόλεμος.

Το έπος της Αλβανίας

1940 ή Αλβανικό Έπος. Οι Ιταλοί εισβάλλουν στην Ελλάδα από τα σύνορα της Αλβανίας, αλλά όχι μόνο αποκρούονται, αλλά υποχωρούν ηττημένοι. Μάχες δόξας για την ελληνική λόγχη, η οποία είχε προετοιμαστεί κατάλληλα από το 1936 και μετά, όταν την κυβέρνηση της χώρας ανέλαβε ο απόστρατος αξιωματικός Ιωάννης Μεταξάς. Από το άλλο μέρος συλλήψεις  και κρατήσεις εκατοντάδων κομουνιστών, προσφυγικής στην πλειονότητα καταγωγής, μερικές φυλακές κι ολιγότερες εξορίες.

Αναζήτηση ταυτότητας

Αναζήτηση εθνικής ταυτότητας στους κόλπους μονόγλωσσων (γυναικών) ή δίγλωσσων (ανδρών) πληθυσμών: ελληνόφωνων μουσουλμάνων (Βαλαάδων) στο Βόιο, Σλαβόφωνων ή Σλαβομακεδόνων στην Εορδαία, Βλάχων σε συνοικίες πόλεων και χωριών, και διάσπαρτων Τσιγγάνων.

Η πρώτη κρίση των ταυτοτήτων στην εξεταζόμενη εποχή εστιάζεται στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η επόμενη στην Κατοχή και τον κυρίως Εμφύλιο Πόλεμο. Οι Βαλαάδες αποχωρούν τη δεκαετία του 1910 «εθελοντικά» στην Τουρκία, ενώ ελάχιστοι από τους Σλαβόφωνους μεταναστεύουν την ίδια περίοδο όπως και το 1944-49 στη Γιουγκοσλαβία. Οι Βλάχοι και οι Τσιγγάνοι έφεραν παλαιόθεν την ελληνική ταυτότητα, προϊόν δικής τους αποκλειστικά επιλογής.

Προσεχής ομιλητής σε τρία συνέδρια στα πλαίσια του εορτασμού της εκατονταετηρίδας από την απελευθέρωση του 1912:

α) Τετραήμερο συνέδριο, οργανωμένο από το Δήμο Κοζάνης, στην αίθουσα του Κοβενταρείου με τίτλο Kοζάνη, 600 χρόνια Iστορίας Γένεση και Ανάπτυξη μιας Mακεδονικής Mητρόπολης.

Η ανακοίνωσή μου “Mεσοπόλεμος, Kατοχή και Eμφύλιος στην περιοχή Kοζάνης“ θα εκφωνηθεί Κυριακή 30 Σεπτεμβρίου 2012/10:45΄ (ελπίζω, διότι το διανεμηθέν πρόγραμμα γράφει Σάββατο 29.09.2012).

β) Διημερίδα στην Πτολεμαΐδα με τίτλο Εορδαία: Όψεις ενός αιώνος, Ιστορία, Κοινωνία, Άνθρωποι.

Η ανακοίνωσή μου (εκφωνείται  μάλλον Σάββατο 6η Οκτωβρίου/19:40΄) τιτλοφορείται “Κατοχή κι Εμφύλιος στην Εορδαία: 1941 -1949″.

Ερευνά τις αιτίες δημιουργίας και παρακολουθεί την πορεία ομοειδών ή αντίθετων στρατοπέδων όπως το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΔΣΕ από το ένα μέρος, η ΕΕΕ/ΥΒΕ/ΕΚΑ/ΠΑΟ/ΕΣΟ/ΕΕΣ από το άλλο, συμπλέκοντας τόσο τους Γερμανούς κατακτητές (ολοκαύτωμα Μεσόβουνου, πυρπολήσεις Ποντοκώμης, Ερμακιάς, Πύργων) όσο και το Εθελοντικόν Σώμα Γ. Πούλος τα πρώτα έτη, τους βόρειους γείτονες την ίδια περίοδο και μετέπειτα.

γ) Διήμερο συνέδριο, οργανωμένο από το Λαϊκό Πανεπιστήμιο Κοζάνης, στην Κοζάνη με τίτλο Δυτική Μακεδονία: από την αναζήτηση της εθνικής ταυτότητας ως σήμερα.

Η ανακοίνωσή μου με τίτλο «Τάσσομαι εις το πλευρόν της Εθνικής Κυβερνήσεως» θα εκφωνηθεί μάλλον Σάββατο 3η Νοεμβρίου 2012. Εξετάζει την περίοδο 1967 -1974 μέσα από την οπτική της κοζανίτικης εφημερίδας Δυτική Μακεδονία.

Στα Μετέωρα έκλεισε χτες η αυλαία Σχολής Αναρρίχησης Μέσου επιπέδου με εκπαιδευτή τον οδηγό βουνού Χρήστο Ανανιάδη.

Πρώτη μέρα Σάββατο, ηλιοφάνεια από το πρωί. Συνάντηση στο κάμπιγκ “Βράχος” του Καστρακίου κι αναχώρηση κοντά στις 9.

Η πορεία για τη βάση της  διαδρομής Kontrastprogramm, (στο βράχο Μεγάλη Αγυιά), δυσκολία 6+, περίπου 270 μέτρα, πάντως εξωτική: περπάτημα σε τσιμεντένιο δρόμο (συνηθίζονταν πριν έλθει η άσφαλτος στα χωριά),  πρωινή λειτουργία σε ξωκλήσι με αρκετό κόσμο στο προαύλιο λόγω της στενότητας του χώρου, το ασκητήριο του Αγίου Νικολάου Μπαντουβά κρεμασμένο, σκιερό μονοπάτι, επιβλητικοί βραχώδεις όγκοι εκατέρωθεν.

Δύο σχοινοσυντροφιές, ήμουν στη δεύτερη.  Άρχισε πρώτος ο όπως πάντα πρόθυμος και τολμηρός Ηλίας εκτελώντας άψογα ως το πρώτο ρελέ τη σχισμή. Ως το δεύτερο ρελέ μπήκε ο γράφων: στην αρχή σχισμή, έπειτα καμινάδα. Τρίτος ο Αλέξανδρος σε καμινάδα.

‘Επειτα ο Ηλίας συνδέοντας δύο σκοινιές με μία ανασφάλιστη σχεδόν τραβέρσα και πάλι ο ίδιος ως το 8ο ρελέ, διαδρομή με επίφοβο ραν άουτ. Εκεί μεταξύ 7ου κι 8ου ρελέ σε τραβέρσα είχε ο γράφων μικρή πτώση προσπαθώντας να ξεμπλέξει τα σκοινιά.

Την τελευταία διαδρομή ως το 9ο ρελέ εκτέλεσε ο γράφων. Ανεβήκαμε ως τη σπηλιά κάτω από την κορυφή κι αναγκαστήκαμε να τηλεφωνήσουμε, διότι δεν μπορούσαμε να βρούμε το μονοπάτι του γυρισμού.

Με ραπέλ τελικά από ένα δέντρο, κατεβήκαμε σε πλάτωμα με δεξαμενές νερού σκαμμένες στο βράχο κι από εκεί κάτω στη βόρεια βάση της Αγυιάς. Είχαμε κλείσει περισσότερες από 8 ώρες στο βράχο, χωρίς πολύ νερό μαζί μας. Προσωπικά διέθετα δανεικά (από το Jason) υποδήματα.

Δείπνο στο Πανελλήνιον της Καλαμπάκας κι απολογισμός της ημέρας.

Την επόμενη μέρα το πρωί με τα δικά μου πλέον αναρριχητικά παπούτσια προσεγγίσαμε το βράχο της Καμπάνας τρεις σχοινοσυντροφιές. Οι δύο μπήκαν στην Alemmanischer Schelledanz, ενώ εμείς με τον Ηλία προτιμήσαμε να αναρριχηθούμε στην κορυφή από τη γειτονική διαδρομή “Ιχνηλάτης”, περίπου 120 μέτρα, δυσκολία 7+, πυκνά ασφαλισμένη όμως πλάκα.

Ξεκίνησε επικεφαλής ο Ηλίας ως το πρώτο ρελέ. Έπειτα εγώ ως το δεύτερο, ο Ηλίας ως το τρίτο και τέταρτο. Διαθέτοντας τη χτεσινή εμπειρία, ανεβήκαμε ευκολότερα και ταχύτερα. Στο ραπέλ όμως μας έφυγε κάτω ένα ρεβέρσο, μάταια το ψάξαμε μέσα στη βλάστηση.

Τελικός απολογισμός κι αποχαιρετιστήρια στο κάμπιγκ Βράχος.

Όπως είχε λεχθεί παρουσιάστηκε στους δασκάλους της 4ης Περιφέρειας Κοζάνης από το γράφοντα στις 8:30΄ το πρωί της 8ης Σεπτεμβρίου 2012 στην αίθουσα τελετών του 12ου ΔΣ Πτολεμαΐδας  το νέο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού.

Με τη συνοδεία οπτικής παρουσίασης η ανακοίνωση κινήθηκε σε τρία πλαίσια:

Πρώτο έγινε λόγος για:

α) τα προτερήματα του ιστορικού

β) ορισμένες παλαιές και νέες απόψεις για την Ιστορία

γ) άρθρο εφημερίδας με το κείμενο “Στη συγγραφική ομάδα του κ. Κολιόπουλου δεν υπάρχει κανένας εκπαιδευτικός της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρ’ ότι το βιβλίο θα απευθύνεται σε μαθητές της Στ’ Δημοτικού”

Έπειτα αναλύθηκε η δομή του τριμερούς διδακτικού πακέτου: βιβλίο μαθητή, τετράδιο εργασιών, βιβλίο δασκάλου.

Τέλος  διεξήχθη διάλογος μεταξύ παρουσιαστή και ακροατηρίου. Οι ερωτήσεις κυμάνθηκαν μεταξύ ιδεολογίας (ιστορική π.χ. σχολή ένταξης) και πρακτικής (χρόνος διδασκαλίας) κι απαντήθηκαν περίπου ως εξής: το βιβλίο κινείται στα πλαίσια του δεδομένου πατριωτισμού των Ελλήνων. Είναι έργο καθαρόαιμων ιστορικών και διδακτόρων της Ιστορίας, εύτολμων και δυσχείρωτων. Μπορεί να διδαχθεί από το δάσκαλο με ποικίλους τρόπους: παραγωγικά π.χ. (από τον τίτλο με άνοιγμα προς τις υπαρκτές πηγές, δικές του ή των μαθητών), επαγωγικά, περιληπτικά με διαθεματικές προσφύσεις, διαφοροποιημένα ή ως άλλως αυτός επιθυμεί.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στο σχολικό σύμβουλο Δημήτριο Πλωμαρίτη για την πρόσκλησή του κι επίσης στους παρόντες δασκάλους που συνέβαλαν στη μέθεξη ρωτώντας είτε τοποθετούμενοι.

Πρωινός στην “εισαγωγική επιμόρφωση 2012 -2012″ χτες 6η Σεπτεμβρίου 2012 στο 3ο Λύκειο Κοζάνης στα πλαίσια του τοπικού ΠΕΚ με δύο θέματα: εικονική διδασκαλία (προσομοίωση) και μικροδιδασκαλία.

Στην εικονική διδασκαλία μπροστά από οπτική παρουσίαση δίδαξα επαγωγικο -διαλογικά το μάθημα “Οι αγώνες των Σουλιωτών“, ληφθέν από την πρόσφατα εκτυπωθείσα Ιστορία της ΣΤ΄ Δημοτικού. Είχε δοθεί αυτό εντύπως στους επιμορφούμενους μαζί με το συγγενές κεφάλαιο από το βιβλίο δασκάλου. Επίσης συμπληρωματικώς οι “μαθητές” είχαν λάβει το σχετικό μέρος του ΔΕΠΠΣ -ΑΠΣ της Ιστορίας κι ένα αξιολογικό ερωτηματολόγιο.

Το επόμενο δίωρο οι εκπαιδευτικοί (διαφόρων ειδικοτήτων ΠΕ και ΔΕ) με αχρείαστη την οπτική αρωγή μου επεξεργάστηκαν και παρουσίασαν εργαζόμενοι ομαδικώς τρεις ρωμαλέες μικροδιδασκαλίες: ένα σχέδιο εργασίας στην Ψυχολογία Γυμνασίου, έτερη για τη Γλώσσα Α΄ τάξης Δημοτικού και τελευταία για τα Μαθηματικά της Δ΄ Δημοτικού.

Επρόκειτο για μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνάντηση με 20 νέους ανθρώπους.

Στα χέρια του γράφοντος περιήλθε το άρτι εκδοθέν βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού προς χρήσιν των μαθητών με τον ακριβή τίτλο “Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου”.

Οι συγγραφείς του, Ιωάννης Κολιόπουλος, Αθανάσιος Καλλιανιώτης, Ιάκωβος Μιχαηλίδης και Χαράλαμπος Μηνάογλου, ιστορικοί όλοι και διδάκτορες της νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας, επιμελήθηκαν επιπλέον τα συνοδευτικά “Τετράδιο Εργασιών” για το μαθητή και “Βιβλίο Δασκάλου” για τους εκπαιδευτικούς (το τελευταίο δεν ευρέθη σε έντυπη μορφή).

Το διδακτικό αυτό πακέτο κατόπιν πρόσκλησης του ευθαρσούς σχολικού συμβούλου Δημητρίου Πλωμαρίτη θα παρουσιαστεί πρώτη φορά από το γράφοντα στην Πτολεμαΐδα σε δασκάλους της 4ης περιφέρειας ΔΕ Κοζάνης  την 7η Σεπτεμβρίου 2012.

Ακολούθως την 13η του επομένου μηνός ο γράφων θα ασχοληθεί με το ίδιο διδακτικό πακέτο σε εισήγησή του στο Α΄ εξάμηνο του Λαϊκού Πανεπιστημίου Κοζάνης με τίτλο “Τα βιβλία Ιστορίας του Δημοτικού: 21ος αιώνας μ.Χ.”

Οι ενδιαφερόμενοι δάσκαλοι, φιλίστορες ή διανοητές μπορούν να μελετήσουν σχετικώς κατεβάζοντας τα εξής:

Βιβλίο Μαθητή

Τετράδιο Εργασιών

Βιβλίο Δασκάλου

ΔΕΑΠΠΣ -ΑΠΣ

31η Αυγούστου 2012, βράδυ, φεγγάρι ολόγιομο. Καλεσμένοι προφορικώς από τον εκδότη της Πνευματικής Επιθεώρησης “Παρέμβαση” στη Β΄ σύνοδο μουσικής και ποίησης στα Καραούλια Λευκοπηγής.

Γνωστός ο τόπος από παλαιότερες προπονήσεις σχετικές με αγώνες ορεινού ποδηλάτου -πρωτεύσαμε εκεί, τυχαία μάλλον, δυάκις- αλλά όχι και το αμπέλι όπου θα διεξαγόταν η εκδήλωση. Αμπέλι προφανώς με κτίσμα μέσα, υποθέσαμε, και μάλλον σε περίοπτη θέση όπως δήλωνε και το τοπωνύμιο “Καραούλια”, τουρκικής ή σλαβικής προέλευσης κατά το μύστη της ελληνικής Γ. Μπαμπινιώτη.

Περιπλανώμενοι όχι πολύ ανακαλύψαμε τον τόπο, τον οποίο προσεγγίσαμε πεζοί ακούγοντας το Γ. Καραχισαρίδη να εκφωνεί Τόμας Έλιοτ: “το ανθρώπινο είδος δεν αντέχει και πολύ πραγματικότητα”. Ενδιάμεσα ο συνθέτης Παναγιώτης Δημόπουλος έπαιζε πιάνο, ενώ ένα κορίτσι τον συνόδευε τραγουδώντας ξενόγλωσσα άσματα.

Η κεντρική σκηνή στη βεράντα ενός πέτρινου υποστατικού κάτω από ηλεκτρικό φως, ενώ ο περίγυρος, δρύες κι άμπελος φωτίζονταν με κεριά, όντως υποβλητική ατμόσφαιρα με τα αχνά φώτα των χωριών του Τσιαρτσιαμπά στο βάθος.

Στο τέλος ακολούθησε δωρεάν εστίαση: γλυκά Βελβεντού, ντόπια σύκα και κρασί, αναψυκτικά της 3Ε και τα σχετικά. Συζήτηση έπειτα διάφορη σε ομάδες των οποίων η σύνθεση άλλαζε.

Περισσότεροι από μισή εκατοντάδα οι ακροατές [117 κατά το διευθυντή της Παρέμβασης], η (φιλολογική) διανόηση της περιοχής. Κανείς γνώριμος της Εκπαίδευσης, της βάσης ή εκ των στελεχών, με την εξαίρεση δύο νεαρών φιλολογισσών κι ενός συνομήλικού των Φυσικού- από βιοτικές ανάγκες ίσως (η μετακίνηση κοστίζει), από ήδη προκαθορισμένες συναντήσεις κι εργασίες ή από έλλειψη ανοιγμάτων σε όλες τις συγκινήσεις κι εμπειρίες όπως γράφει ο Γάλλος ιστορικός Ανρί Μαρρού.

Ενδιαφέροντα κι εδώ τα δίπολα: ελληνική φύση -δυτική τέχνη, φως -σκοτάδι, καθιστοί -όρθιοι, γνωστοί -άγνωστοι.

Υ.Γ. Για την ίδια εκδήλωση βλ. στην Παρέμβαση όπου και η αφίσα, χορηγία των Σ. Σιουτζιούκη και Κ. Καραδίσογλου. Ακόμη στο Vetonews και στο kozan όπου σχετικές οπτικοακουστικές μαγνητοσκοπήσεις.

Ευχάριστη διακοπή της καλοκαιρινής ραστώνης από τον Ηλία: είμαι κοντά, θα έρθω με το Γιάννη, πάμε για αναρρίχηση το Σάββατο [25.08.12];

Σκέφτηκα την «Τρύπαν» Ξηρολίμνης (40.16.51Β/2137.51Α), όπως αποκαλούν οι προσφυγικής καταγωγής χωρίτες τη μεγάλη ανοιχτή σπηλιά στις ΝΑ υπώρειες του όρους Βέλια. «Σην Τρύπαν» είχα ανεβεί πριν από δύο ίσως δεκαετίες, για εξερεύνηση τότε κι όχι για αθλητισμό.

Ώρα 8 πρωί αφήσαμε το αυτοκίνητο στο τέλος του χωματόδρομου κι ανηφορίσαμε τη χαράδρα με αζιμούθιο το συγκρότημα των βράχων που στεφάνωναν τη σπηλιά. Ψηλόλιγνα, χρυσοκίτρινα χόρτα, «σατνιά» στην ιδιόλεκτο των εντοπίων», εμπόδιζαν την εύρεση μονοπατιών οπότε μπήκαμε σύντομα στο πυκνό.

Η γεύση αυθεντικών επιτόπιων κράνων ήταν απίθανο να κρύψει την πικρή αίσθηση της λαθροϋλοτομίας. Δυο, τουλάχιστον 50χρονες, αγριογκορτσιές είχαν κοπεί κι υποκλαπεί πρόσφατα από αρχάριους ασεβείς. Προς θήραν άραγε αναγκαίας ιδίας χειμωνιάτικης θαλπωρής, κτήσης χρημάτων μέσω εμπορίου ή απλώς απόλαυσης νεοπλουτισμού σε μεταλλική εστία εξοχικού; Θα συνεχίσουν οι αφανιστές τα προσφάγματα; Ποιος τους εμποδίζει;

Σε λίγο λιγότερο από μισή ώρα χωθήκαμε στο βαθύ ίσκιο της σπηλιάς ταράζοντας τα φωλιασμένα όρνια. Μάλλον οι πρόγονοί τους ενδιαιτώνταν εδώ κι αιώνες εδώ, αφού οι πρότεροι Τούρκοι κάτοικοι του χωριού το αποκαλούσαν «Σιαϊνλέρ». Η πηγή στο βάθος της πάντως απλησίαστη από τα χιλιάδες έντομα που αναζητούσαν νερό καθώς ο ήλιος έδειχνε όλο και περισσότερο τα διάπυρα δόντια του.

Βγήκαμε κι αρχίσαμε την εξερεύνηση των υπαρχόντων ασφαλισμένων πεδίων. Ένα σχετικά απόμακρο προς τα ανατολικά, έτερα δύο προς τα δυτικά (εκεί ανακαλύψαμε αργότερα ισάριθμα άλλα). Προκρίναμε τα τελευταία, αφού ένα ευμέγεθες παλιούρι προσέφερε κάλυψη στον ασφαλιστή.

Άρχισα πρώτος σε μία πλάκα, αλλά λίγο πριν από το ρελέ όπου ήθελε δυναμικό κράτημα καμένος εγκατέλειψα -έλλειψη συχνής επαφής με το βράχο, προθέρμανση καμία, δισταγμοί. Ανέλαβε επιτυχώς ο Ηλίας και μετά τοπ ρόουπ ο Γιάννης ο οποίος μας είπε πως η διαδρομή συνεχίζεται, κάτι που δεν είχαμε δει, μάλλον από τη συνήθη πίεση του επικεφαλής.

Ακολούθησα τοπ ρόουπ, ανασηκώθηκα πάνω από το ρελέ, τα πιασίματα καλά, αλλά στα δύο μέτρα από τα χέρια ένα άγριο μελίσσι χωμένο σε μία κάθετη σχισμή νευρίασε όταν με είδε. Φώναξα στον Ηλία να με κατεβάσει πριν απογειωθούν όλες οι φύλακες μέλισσες. Εξ αυτού ονομάσαμε τη διαδρομή «Μελίσσι». Πιθανή δυσκολία 5.

Περάσαμε σε μία γειτονική πλάκα. Μπήκα πρώτος, απρόσεχτος διέθετα μόνο 6 σετάκια, τα έβαλα, τελείωσαν, κατέβηκα αναγκαστικά! Ακολούθησε η Ηλίας φτάνοντας ως το ρελέ που δεν φαίνονταν από κάτω. Μετά τοπ ρόουπ ο Γιάννης. Δεν ακολούθησα. Την ονομάσαμε «Πέρα –δώθε» καθώς σε δύο σημεία βάλαμε προεκτάσεις ιμάντων. Πιθανή δυσκολία 6.

Μπήκα στην τελευταία διαδρομή, 5- μάλλον, πλάκα, που έφτανε ως ένα ανοιχτό κοίλωμα, την ονομάσαμε «Παρατημένο σκοινί», από το σκοινί που έδενε τα δύο ρελέ. Την εκτέλεσαν τοπ ρόουπ εξαιρετικά γρήγορα, ήταν μικρή με καλά πιασίματα, ο Ηλίας κι ο Γιάννης. Η ζέστα άρχισε να γίνεται ενοχλητική, ακόμα και κάτω από τον ίσκιο του θάμνου όπου γευματίσαμε ελαφρά.

Ανιχνεύοντας το τοπίο του γυρισμού αρχίσαμε την αποχώρηση, βρίσκοντας μάλλον τυχαία το σημαδεμένο μονοπάτι. Έπειτα από δέκα λεπτά στο θερμόμετρο του αυτοκινήτου 37 οι βαθμοί του Κελσίου κι εμείς πυριφλεγείς κι ιδρωμένοι. Ενδιαφέρουσα η εμπειρία, αλλά η θέα από το πεδίο μάλλον κλειστή, ένα τμήμα της Εγνατίας μόνο και μερικές πλαγιές του Μπουγαζιού. Δύσκολη σχετικά και η πρόσβαση.

[συμπλήρωση 03.09.12: Αφού φτάσαμε Κοζάνη, ο Ηλίας λησμόνησε τις αλεξήλιες διόπτρες του κάπου στο πεδίο, το επισκέφτηκε πάλι την ίδια μέρα, αλλά δεν τις βρήκε. Την επόμενη ημέρα προσπαθήσαμε με τη Μαρία να προσεγγίσουμε τη σπηλιά από πάνω μεριά, αλλά ερχόταν το λυκόφως κι αποχωρήσαμε. Χτες 02.09.12 ανέβηκα μόνος στη σπηλιά, μάταια έψαξα παντού (βλ. φωτό κάτω). Επρόκειτο για ένα εντυπωσιακό πρωινό από ατμοσφαιρική άποψη, αλλά θλιμμένο εκ της πραγματικότητας, καθώς εντόπισα έτερο κομμένο δέντρο κοντά στο δρόμο]

Πέμπτη 31η Μαϊου 2012, ώρα 22:30, καλεσμένος στο Flash TV Κοζάνης, στην εκπομπή “Πόντος ο Εύξεινος”, που επιμελούνται οι Αβραάμ Μιχαηλίδης και Κωνσταντίνος Περτσινίδης (στη φωτό στη μέση και δεξιά αντίστοιχα).

Οι θεματικές της ήταν: οι Εκδηλώσεις της 19ης Μαΐου στην Πλατεία Συντάγματος και η [αναμενόμενη] έκδοση του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού, στη συγγραφή του οποίου έλαβα μέρος.

Ανάμεσα σε άλλα ομίλησα για:

α) το εφήμερο των πολιτικών ορθοτήτων σε σχέση με τη μονιμότητα της Ιστορίας

β) την επιστημοσύνη του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ΄: πρώτη φορά γράφτηκε από τέσσερις καθαρόαιμους ιστορικούς και διδάκτορες Ιστορίας

γ) για το περιεχόμενο του βιβλίου μας: συνειδητή αποφυγή μίας μεταμοντέρνας, ασφυκτικά κατακερματισμένης, περίληψης και διαπρύσια επιθυμία μέσω απλού ύφους για ανάδειξη πατριωτικών αρετών όπως ο ηρωισμός και η αυτοθυσία

δ) για τη δυναμική των λέξεων: άλλο η “απομάκρυνση των Ιταλών” από τη μεθόριο το 1940 κι άλλο το “έπος του ΄40”, αφού στο τελευταίο οι Έλληνες είχαν 12.000 νεκρούς και τριπλάσιους τραυματίες, όμως ηθικό ακμαιότατο που θα αποτελεί παράδειγμα ανά τους αιώνες!

ε) για τον περιβόητο “συνωστισμό” στη Σμύρνη του 1922, λέξη που μάλλον αντλήθηκε από το Βρετανό ιστορικό Ρίτσαρντ Κλογκ, ο οποίος όμως δεν παρέλειψε στην ιδία παράγραφο να αναφέρει την πυρά και τις σφαγές που διεξήγαν οι Τούρκοι εις βάρος των χριστιανικών πληθυσμών στη Μικρά Ασία.

Πατήστε εδώ για να δείτε κατασκευασθείσα από το γράφοντα οπτική παρουσίαση με τίτλο “”Αιολική γη”.

Είχε ετοιμαστεί προς συνοδείαν ομώνυμης εισήγησής μου στην ημερίδα “Προτάσεις Παιδαγωγικής Αξιοποίησης των Νέων Τεχνολογιών στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση”, η οποία έλαβε χώραν στο ΠΤΔΕ Φλώρινας την 29η Μαρτίου 2012 υπό την διοργάνωσιν του Γραφείου ΣΣ ΠΕ Φλώρινας και του ΠΑΚΕ Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας.

Σήμερα το μεσημέρι 18η Μαΐου 2012 έλαβε χώραν στο Δημοτικό Σχολείο Λευκόβρυσης εορταστική εκδήλωση για την αυριανή την Επέτειο της Γενοκτονίας των Ποντίων.

Την εκδήλωση άνοιξε ο Διευθυντής του Σχολείου ορίζοντας το ιστορικό πλαίσιο. Στο κύριο μέρος αναφέρθηκε έπειτα ο γράφων, δάσκαλος της Γ΄ τάξης, εστιαζόμενος στη μνήμη των προπαππούδων των παρευρισκόμενων μαθητών, η πλειονότητα των οποίων κατάγονταν από τη Μικρά Ασία: το Τσορούμ της Αμάσειας, την Τραπεζούντα και τη Σμύρνη όπου ομιλείτο κατά σειράν η τουρκική, η ποντιακή και η ελληνική.

Η Γ΄ τάξη με την αρωγή ψηφιακού προβολέα τραγούδησε τα άσματα: «Χαρμάν Γερί» (Το αλώνι) της Καππαδοκίας, «Το Τσιαμπασίν» του Πόντου και το «Στο ΄πα και στο ξαναλέω» της Σμύρνης. Προβλήθηκε μετά ταινία για τη ζωή, τα βάσανα και τους αγώνες των Ελλήνων της Μικράς Ασίας στις αρχές του 20ού αιώνα.

Μαθήτρια της τρίτης τάξης απήγγειλε ύστερα το «Τραντέλλενοι», ενώ οι υπόλοιποι συμμαθητές της διάβασαν την ιστορία των Προσφύγων της Λευκόβρυσης, ληφθείσα από την ιστοσελίδα του χωριού www.lefkovrisi.com.

Η εκδήλωση ανακεφαλαιώθηκε με ποντιακούς χορούς της Γ΄ τάξης, τους οποίους συνόδευσε με τον κεμεντζέ του μαθητής της ΣΤ΄τάξης.

Απόγευμα 10ης Μαΐου 2012. Τηλεφωνική πρόσκληση από Βελβεντό όπου ο τοπικός Μορφωτικός Όμιλος «Ο Πίερος» (ΜΟΒ) διοργάνωνε εκδήλωση – αφιέρωμα στο σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη στο Πνευματικό Κέντρο με ταυτόχρονη προβολή της ταινίας του «Ψυχή Βαθιά».

Μικρή συζήτηση στο φουαγιέ με τον Αντώνη Ρήγα, τον Παντελή και τη λογοτέχνισσα Ιωάννα Καρυστιάνη κυρίως για τη ροή του προγράμματος. Έπειτα περάσαμε στο κατάμεστο κινηματοθέατρο όπου θα προβαλλόταν η ταινία.

Ανεβήκαμε στη σκηνή τρεις, ο Παντελής, ο Αντώνης κι ο γράφων. Αφού μας παρουσίασε μέλος του ΜΟΒ, άνοιξε την αυλαία ο Αντώνης σκιαγραφώντας την εποχή και το σκηνοθέτη.

Με τη σειρά μου ομίλησα αρχικά για τους κράτη -χορηγούς του Εμφυλίου Πολέμου (Αγγλία –ΗΠΑ, Σοσιαλιστικά Κράτη). Έπειτα για την κληρονομιά της Κατοχής στην οποία οφειλόταν ο «κυρίως Εμφύλιος Πόλεμος» του 1946 -1949 σημαίνοντας ταυτόχρονα τις δύο περιόδους του ως η «εποχή των νομάδων» 1946 -47 και η «εποχή των χαρακωμάτων» 1948 -49. Έκλεισα ομολογώντας την κυριαρχία της Αριστεράς στη σχετική βιβλιογραφία.

Ακολούθησε με λιτό λόγο ο σκηνοθέτης κι άρχισε κατόπιν χωρίς διάλειμμα η ταινία. Όταν αυτή τελείωσε τόσο ο ίδιος όσο και η Ιωάννα άνοιξαν το δύσκολο περί αυτής διάλογο, δύσκολο ιδιαίτερα για τους Βελβεντινούς καθώς την περίοδο φορτίζουν, ίσως ακόμη, σκιές: ενδεικτικά 16 είναι οι εκτελεσμένοι εθνικιστές της ελίτ της κωμόπολης από την ΟΠΛΑ σε σύνολο 62 θυμάτων και των δύο πλευρών κατά την κατοχική μόνο περίοδο.

Αντί των αιχμηρών τοπικών λεπτομερειών προτιμήθηκε τελικά λόγος περί της ταινίας. Δεν ήταν όμως εύκολο να πάρουν οι θεατές πολιτική θέση απέναντί της. Αδυνατούσαν επί παραδείγματι να ταυτιστούν με τους παρελαύνοντες ήρωες (έφηβοι κι αδελφοί ταυτοχρόνως), εξ αιτίας του σκηνοθέτη που οικειοθελώς δεν οδηγεί ευθεία αλλά στρίβει με μαεστρία το τιμόνι πότε αριστερά πότε δεξιά.

Φεύγοντας ο πολύς κόσμος, συνεχίσαμε εκτενέστερα ως αργά στον προθάλαμο με τον Παντελή και την Ιωάννα. Άκρως ευγενείς κι άριστοι συζητητές αμφότεροι ξεδίπλωναν τα μυστικά των γυρισμάτων, των στόχων, των δυσκολιών της ταινίας και των σκέψεών τους για τον άνθρωπο, τη ζωή και τον πολιτισμό.

Υ.Γ. Στη φωτογραφία από αριστερά: Αντώνης Ρήγας, Ιωάννα Καρυστιάνη, ο γράφων, Παντελής Βούλγαρης

Συνέντευξη χθες της Ρίτας Τσιούρα με το γράφοντα στο Top Channel της Κοζάνης.

Θέμα της το νέο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού “Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου”, στη συγγραφή του οποίου συνεισέφερα.

Ειπώθηκε πως το βιβλίο μας γράφτηκε σύμφωνα με τις επιταγές της ιστορικής Επιστήμης, οι οποίες παραμένουν σταθερές σε αντίθεση με τις πολιτικές ορθότητες που είναι εφήμερες.

Ακόμη πως η τετραμελής συγγραφική ομάδα συνέκειτο από αυθεντικούς ιστορικούς και διδάκτορες συνάμα της Ιστορίας, ήτοι δύο καθηγητές του Τμήματος Ιστορίας του ΑΠΘ και δύο μάχιμους εκπαιδευτικούς, το φιλόλογο Χαράλαμπο Μηνάογλου κι εμένα.

Τέλος ότι δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στο απλό ύφος του κειμένου προβάλλουμε τους αναμφισβήτητους ήρωες του λαού μας.

Για να δείτε την οπτική παρουσίαση του Δρ. Θανάση Καλλιανιώτη στο μάθημα “Η σύγχρονη εποχή 1950 -2012” (κύκλος Νεότερης και Σύγχρονης Τοπικής Ιστορίας -Λαϊκό Πανεπιστήμιο Κοζάνης) πατήστε εδώ

Στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο Κοζάνης, κύκλος Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Κοζάνης και περιχώρων, ο Δρ. Θανάσης Καλλιανιώτης στο θεατράκι των Οχληρών την 25η Φεβρουαρίου 2912  ασχολήθηκε με το θέμα Εμφύλιος Πόλεμος 1945 -1950.

Η συνοδευτική οπτική παρουσίαση του μαθήματος, ευρίσκεται εδώ