Σοφία Χατζηδημητρίου
Φιλόλογος, συγγραφέας

Δε θα επεκταθώ σε τυχόν προτάσεις που αφορούν το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Άλλοι ερευνητές, ικανότεροι από μένα, το έχουν κάνει. Ό,τι μπορώ να πω είναι ετούτο: Εμείς οι εκπαιδευτικοί μπορούμε να δημιουργήσουμε θύλακες αντίστασης στη νοοτροπία της συσσώρευσης και να κάνουμε πράξη αυτό που ο Πλούταρχος είπε: ότι «ο νους του παιδιού δεν είναι δοχείο που πρέπει να γεμίσουμε, αλλά εστία που πρέπει ν’ ανάψουμε». Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει πρώτα εμείς να πιστέψουμε στην ανθρωποπλαστική δύναμη της ελεύθερης ανάγνωσης, της λογοτεχνίας.

Έχει υποστηριχτεί ότι «η παιδική λογοτεχνία ασκεί επίδραση τόσο στον ψυχικό όσο και στον νοητικό κόσμο του παιδιού. Το εξοικειώνει με την κοινωνική πραγματικότητα, προβάλλει πανανθρώπινες αξίες και ιδανικά, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του και της προσωπικότητάς του». Με την ανάγνωση του λογοτεχνικού κειμένου κινητοποιείται ένας σημαντικός μηχανισμός δημιουργικής μάθησης που διαθέτει ο άνθρωπος: η φαντασία. «Το ανθρώπινο μυαλό δεν αποθηκεύει απλώς γεγονότα και πληροφορίες, αλλά συνθέτει και ανασυνθέτει πληροφορίες». Το παιδί οδηγείται σε πρωτότυπες σκέψεις και ιδέες καθώς και σε προσωπικές αποκαλύψεις εννοιών. Η γνώση που προκύπτει απ’ αυτή τη διαδικασία είναι έμπεδη, δεν χάνεται ποτέ. Αυτό το στοιχείο της λογοτεχνικής ανάγνωσης, η μάθηση δηλαδή, κάνει το λογοτεχνικό βιβλίο πολύτιμο αρωγό στην εκπαιδευτική διαδικασία.Ας γίνω πιο συγκεκριμένη μ’ ένα παράδειγμα. Διδάσκουμε ένα ιστορικό γεγονός από το σχολικό βιβλίο και προσπαθούμε να μεταδώσουμε στα παιδιά την εμπειρία του χώρου, του χρόνου και των προσώπων που εμπλέκονται στο γεγονός. Όσο κι αν προσπαθήσουμε όμως, ένα μέρος της αλήθειας κατακρατείται, εκείνο που αφορά την ψυχοσύνθεση των ηρώων, δηλαδή τη συναισθηματική φόρτιση του γεγονότος. Στο ιστορικό λογοτεχνικό βιβλίο το μέρος αυτό της αλήθειας ελευθερώνεται μόλις εμφανιστεί η συναισθηματική πλευρά του ιστορικού γεγονότος. Για να το πω κι αλλιώς: Πότε το παιδί θα κατανοήσει και θα συγκρατήσει τα σχετικά με τη δικτατορία του ’67; Όταν θα παρακολουθήσει τη σχολική γιορτή, ή όταν θα διαβάσει τα Γενέθλια της Ζωρζ Σαρή;