Η μετεξέλιξη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας βασίστηκε σε τρεις παράγοντες:
Σε αυτό συνέβαλλε και η μεταφορά της πρωτεύουσας από τον Μ. Κωνσταντίνο στην Ανατολή, όπου κυρίαρχο πληθυσμιακό στοιχείο ήταν το ελληνικό, καθώς και ο χωρισμός της αυτοκρατορίας που ξεκίνησε από τον Διοκλητιανό και οριστικοποιήθηκε με τον θάνατο του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ο ΜΕΓΑΣ
Ο Κωνσταντίνος διαδέχθηκε τον πατέρα του Κωνστάντιο Χλωρό ως Καίσαρας των δυτικών επαρχιών της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας το 306. Ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας από τον στρατό στο Eboracum (σημερινό York της Αγγλίας).
Άγαλμα του Μ. Κωνσταντίνου στο York
Μετά την ανακήρυξή του ως αυτοκράτορα ξεκινά μια μακρά περίοδος εμφυλίων πολέμων μέχρι ο Κωνσταντίνος να αναδειχθεί μονοκράτορας.
ΚΑΙ Η ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Ο Διοκλητιανός ανέβηκε στο θρόνο το 284 και αποφάσισε να επαναφέρει σε τάξη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Ως αυτοκράτορας αποδέχθηκε πως η διοίκηση της τεράστιας αυτοκρατορίας δεν ήταν έργο ενός μόνο ανδρός, γι’ αυτό και προχώρησε σε τολμηρές διοικητικές αλλαγές, μοιράζοντας την εξουσία. Αυτή η αλλαγή ήταν επιβεβλημένη λόγω των κινδύνων στα σύνορα, που απαιτούσαν την άμεση και γρήγορη επέμβαση του στρατού και την αποτελεσματικότερη φύλαξη των συνόρων.
4ος – 6ος ΑΙΩΝΑΣ
Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Μετά τις ταραχές του 3ου αιώνα, το ρωμαϊκό κράτος έχει υποστεί φθορές, που θα επιταχύνουν την ανάγκη για αλλαγές στο τρόπο λειτουργίας του. Η παρακμή του ρωμαϊκού κόσμου έχει αρχίσει, και σταδιακά θα μετατραπεί σε ένα κόσμο που τον γνωρίζουμε ως «μεσαιωνικό», με νέα γνωρίσματα. Το πέρασμα από τον αρχαίο ρωμαϊκό κόσμο της μεγάλης αυτοκρατορίας στον μεσαίωνα, η λεγόμενη ύστερη αρχαιότητα, θα διαρκέσει δύο περίπου αιώνες και θα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε Ανατολή και Δύση.
3ος ΑΙΩΝΑΣ
Ο 3ος αιώνας είναι για την ρωμαϊκή αυτοκρατορία αιώνας κρίσης και φθοράς. Η κρίση αφορά
Και σε αυτήν την κρίση συνέβαλλαν παράγοντες
Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ
Ο τρόπος διοίκησης του Οκταβιανού Αυγούστου συνεχίστηκε και από τους διαδόχους του για περίπου δύο αιώνες. Οι όποιες προσπάθειες της συγκλήτου να αντιπολιτευθεί τους αυτοκράτορες δεν είχαν καμία τύχη, λόγω των ισχυρών προσωπικοτήτων των αυτοκρατόρων μετά τον Οκταβιανό.
Μετά τον θάνατο του Αυγούστου κυβέρνησαν το ρωμαϊκό κράτος τους δύο επόμενους αιώνες τρεις δυναστείες αυτοκρατόρων:
Από τους συνολικά 17 αυτοκράτορες που κυβέρνησαν την αυτοκρατορία μέχρι το 192 μ.Χ. θα αναφέρουμε τους εξής:
Ο πρώτος διάδοχος του Οκταβιανού ήταν ο θετός γιός του Τιβέριος. Κυβέρνησε συνολικά 23 χρόνια, όμως είναι ο πρώτος αυτοκράτορας που άφησε τη διακυβέρνηση στους συγκλητικούς και στον αρχηγό της πραιτοριανής φρουράς. Αποσύρθηκε στο όμορφο νησάκι του Capri. Πέθανε το 37 μ.Χ. σε ηλικία 79 ετών.
ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
Πριν από την εποχή του Αυγούστου, δηλαδή την εποχή των εμφυλίων πολέμων, είχαν συμβάλλει στα ρωμαϊκά γράμματα ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Σαλλούστριος στην Ιστοριογραφία. Θεμελιώδες – όχι για την ιστορική του, όσο για την λογοτεχνική του σημασία – θεωρείται το έργο του Καίσαρα de bello gallico, στο οποίο ο Καίσαρας εξιστορεί την κατάκτηση της Γαλατίας από τον ίδιο.
Μεγάλη μορφή των λατινικών γραμμάτων θεωρείται ο Κικέρωνας, κυρίως για την συγγραφή ρητορικών λόγων. Κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης του Αυγούστου, η λογοτεχνία τίθεται στην υπηρεσία του κράτους. Τότε παράγονται τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της λατινικής λογοτεχνίας:
Ο Οκταβιανός είναι, μετά την νίκη του στο Άκτιο (31 π.Χ.) επί του Μάρκου Αντωνίου και την υποταγή της Αιγύπτου (30π.Χ.), ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης και κυρίαρχος στη Ρώμη.
Ο ρωμαϊκός λαός, κουρασμένος πλέον από τις συνεχείς και μακροχρόνιες εμφύλιες συγκρούσεις, βλέπει στον Οκταβιανό τον ηγέτη που μπορεί να φέρει στη ζωή του την ειρήνη και την ευημερία που προσδοκά.
ΟΙ ΕΜΦΥΛΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
Οι Ιταλιώτες, κάτοικοι της ιταλικής χερσονήσου, μετά την υποταγή τους ενσωματώθηκαν στο ρωμαϊκό κράτος. Δεν είχαν όμως όλοι τα ίδια προνόμια μεταξύ τους και δεν είχαν το δικαίωμα του Ρωμαίου πολίτη. → Ήταν πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
