Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (6ος – 9ος ΑΙΩΝΑΣ)
Κατά το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα (550-600) προκλήθηκε μεγάλη μείωση του πληθυσμού της αυτοκρατορίας λόγω:
Η αυτοκρατορία ήταν αντιμέτωπη με μία δημογραφική και οικονομική κρίση. Παρόλα αυτά πολλές πόλεις κατάφεραν να επιβιώσουν μέσα σε αυτό το κλίμα, και κάποιες όπως η Νίκαια και η Έφεσος να ακμάσουν, και να αναδειχθούν σε κέντρα εμπορίου και βιοτεχνίας.
Το κίνημα της εικονομαχίας ήταν η απαρχή μίας σύγκρουσης στο εσωτερικό του Βυζαντίου, που θα ταλάνιζε την αυτοκρατορία για χρονικό διάστημα 117 ετών (726 – 843), τόσο σε θρησκευτικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Η εικονομαχία ξεκίνησε επί βασιλείας του αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ του Ίσαυρου και τερματίσθηκε από την Θεοδώρα, μητέρα του ανήλικου αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄.
Η ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ
Το καλοκαίρι του 726 σημειώθηκε σεισμός που συνοδεύτηκε από έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, της σημερινής Σαντορίνης. Η έκλυση λάβας δημιούργησε ένα νέο νησάκι μεταξύ Θήρας και Θηρασίας, που ενώθηκε με το νησί Ιερά. Αυτό το γεγονός ερμηνεύτηκε από τον αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ ως θείο σημάδι εναντίον των εικονολατρών και στάθηκε η αφορμή για την αποκαθήλωση των εικόνων.
Η ΑΡΑΒΙΚΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗ
Μετά τον θάνατο του Μωάμεθ (632) η εξάπλωση των Αράβων ήταν ραγδαία. Κατά τη διάρκεια εξουσίας των δύο πρώτων χαλιφών, οι Άραβες εισέβαλλαν στις πλούσιες γειτονικές τους χώρες – τις ανατολικές επαρχίες του Βυζαντίου αφ’ ενός και την Περσία αφ’ ετέρου – και τις κατέκτησαν.
Η αραβική εξάπλωση μέχρι το 904
Που όμως οφειλόταν αυτή η ταχύτατη εξάπλωση των Αράβων;
Ο Ιουστινιανός είχε επιλέξει να αποκαταστήσει την ρωμαϊκή οικουμένη και αυτό αποτελούσε κυρίαρχο στοιχείο στην εξωτερική του πολιτική. Στον τομέα της εσωτερικής του πολιτικής όμως προχώρησε σε αλλαγές και καινοτομίες που θα διαμόρφωναν την φυσιογνωμία του κράτους και θα συνέβαλλαν στην μεταμόρφωση τους ρωμαϊκού κράτους σε βυζαντινό. Στόχος του αυτοκράτορα ήταν η συνοχή των λαών της αυτοκρατορίας που είχαν ως συνδετικά στοιχεία την ελληνική πολιτιστική παράδοση και την χριστιανική πίστη.
Η ΑΝΑΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΡΩΜΑÏΚΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗΣ
Ο Ιουστινιανός είναι η κυρίαρχη μορφή του 6ου αιώνα. Κυβέρνησε την αυτοκρατορία από το 527 έως το 565, ενώ υπήρξε στενός σύμβουλος του θείου του αυτοκράτορα Ιουστίνου Α΄ (517-527). Την εποχή που ο ρωμαϊκός κόσμος στη Δύση ήταν υπό διάλυση, ο Ιουστινιανός έδωσε όραμα στους Ρωμαίους θέλοντας να αποκαταστήσει την ρωμαϊκή οικουμένη. Στην εξωτερική πολιτική ο Ιουστινιανός ακολούθησε αμυντική πολιτική στα ανατολικά σύνορα, ενώ στη Δύση η πολιτική του ήταν επιθετική και αποσκοπούσε στην ανακατάληψη των εδαφών των δυτικών επαρχιών. Στην εσωτερική πολιτική παίρνει καινοτόμα μέτρα, που θα απομακρύνουν την αυτοκρατορία από την ρωμαϊκή παράδοση.
Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός
Ο μεγάλος πολιτικός στόχος του Ιουστινιανού ήταν η αποκατάσταση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας πριν την εισβολή των γερμανικών φύλων. Αυτή η πολιτική ονομάστηκε reconquista δηλαδή ανασύσταση. Για να επιτευχθεί, χρειάστηκε μία σειρά επιθετικών πολέμων στη Δύση, ενώ για να συγκρατηθούν οι εχθροί στην Ανατολή, χρειάστηκαν αμυντικοί πόλεμοι και παραχωρήσεις. Πριν μπορέσει όμως να θέσει σε εφαρμογή το σχέδιο της ανασύστασης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, βρέθηκε αντιμέτωπος με την «Στάση του Νίκα»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΦΥΛΑ
Έξω από τα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας, τόσο του Δούναβη, όσο και του Ρήνου ποταμού κατοικούσαν διάφορα γερμανικά φύλα:
Η μετανάστευση των λαών
Μετά τον 2ο αιώνα οι λαοί αυτοί σποραδικά εισέβαλλαν στην αυτοκρατορία με επιδρομές και αποχωρούσαν, ενώ μετά τον 3ο αιώνα κάποιες ομάδες γερμανικών φύλων εγκαταστάθηκαν από του Ρωμαίους στα σύνορα ως σύμμαχοι (foederati), με σκοπό την υπεράσπιση των συνόρων ενάντια σε άλλα γερμανικά φύλα.
Η μετεξέλιξη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας βασίστηκε σε τρεις παράγοντες:
Σε αυτό συνέβαλλε και η μεταφορά της πρωτεύουσας από τον Μ. Κωνσταντίνο στην Ανατολή, όπου κυρίαρχο πληθυσμιακό στοιχείο ήταν το ελληνικό, καθώς και ο χωρισμός της αυτοκρατορίας που ξεκίνησε από τον Διοκλητιανό και οριστικοποιήθηκε με τον θάνατο του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ο ΜΕΓΑΣ
Ο Κωνσταντίνος διαδέχθηκε τον πατέρα του Κωνστάντιο Χλωρό ως Καίσαρας των δυτικών επαρχιών της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας το 306. Ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας από τον στρατό στο Eboracum (σημερινό York της Αγγλίας).
Άγαλμα του Μ. Κωνσταντίνου στο York
Μετά την ανακήρυξή του ως αυτοκράτορα ξεκινά μια μακρά περίοδος εμφυλίων πολέμων μέχρι ο Κωνσταντίνος να αναδειχθεί μονοκράτορας.
ΚΑΙ Η ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Ο Διοκλητιανός ανέβηκε στο θρόνο το 284 και αποφάσισε να επαναφέρει σε τάξη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Ως αυτοκράτορας αποδέχθηκε πως η διοίκηση της τεράστιας αυτοκρατορίας δεν ήταν έργο ενός μόνο ανδρός, γι’ αυτό και προχώρησε σε τολμηρές διοικητικές αλλαγές, μοιράζοντας την εξουσία. Αυτή η αλλαγή ήταν επιβεβλημένη λόγω των κινδύνων στα σύνορα, που απαιτούσαν την άμεση και γρήγορη επέμβαση του στρατού και την αποτελεσματικότερη φύλαξη των συνόρων.
4ος – 6ος ΑΙΩΝΑΣ
Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Μετά τις ταραχές του 3ου αιώνα, το ρωμαϊκό κράτος έχει υποστεί φθορές, που θα επιταχύνουν την ανάγκη για αλλαγές στο τρόπο λειτουργίας του. Η παρακμή του ρωμαϊκού κόσμου έχει αρχίσει, και σταδιακά θα μετατραπεί σε ένα κόσμο που τον γνωρίζουμε ως «μεσαιωνικό», με νέα γνωρίσματα. Το πέρασμα από τον αρχαίο ρωμαϊκό κόσμο της μεγάλης αυτοκρατορίας στον μεσαίωνα, η λεγόμενη ύστερη αρχαιότητα, θα διαρκέσει δύο περίπου αιώνες και θα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε Ανατολή και Δύση.
