Έχοντας φτάσει στο εικοστό μάθημα που αναφέρεται στο συναίσθημα του θυμού και τη διαχείρισή του διαβάσαμε το βιβλίο της Ρένας Ρώσση Ζαίρη “είμαι θυμωμένη !”Συζητήσαμε για το συναίσθημα αυτό και συμφωνήσαμε ότι όπως όλα τα συναισθήματ α έτσι και ο θυμός είναι καλό να υπάρχει. Ο θυμός αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης. Όπως όλα τα συναισθήματα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε «καλό» ούτε «κακό». . Η έκφραση του θυμού αποτελεί μία ανακάλυψη κι αυτό γιατί το παιδί πρέπει να μάθει αλλά και να βρει το σωστό τρόπο για να εκφράσει το θυμό του αποτελεσματικά χωρίς να πληγώνει τους άλλους με λόγια η πράξεις!
Στη συνέχεια παίξαμε διάφορα παιχνίδια εκτόνωσης του θυμού. Φανταστήκαμε ότι είμαστε θυμωμένοι και κάναμε το θυμό μας αέρα ξεφυσώντας.
Παίξαμε ένα παιχνίδι , που λέγεται «το θυμωμένο μακαρόνι»: Σηκωθήκαμε όλοι όρθιοι και σταθήκαμε «θυμωμένοι», με σφιγμένο το σώμα μας, όπως ένα άβραστο μακαρόνι. Φανταστήκαμε πως είμαστε μέσα σε μια μεγάλη, τεράστια κατσαρόλα. (Βεβαιωνόμαστε ότι τα παιδιά είναι σε απόσταση μεταξύ τους ώστε να μπορούν να ξαπλώσουν κατόπιν στο πάτωμα.) Λέμε στα παιδιά.Και τώρα. φανταστείτε ότι πέφτει επάνω σας «το νερό της ηρεμίας» και γυρίστε γύρω-γύρω, σαν να σας ανακατεύει μια κουτάλα. Μαλακώνετε. Γίνεστε τόσο μαλακοί που δεν μπορείτε πια να σταθείτε όρθιοι και πέφτετε σιγά-σιγά κάτω και μετά ξαπλώνετε στον πάτο της κατσαρόλας. Τώρα είστε τελείως μαλακοί. Το σώμα σας είναι χαλαρωμένο. Ο θυμός έχει φύγει. Για να το ελέγξουμε , περνάμε πάνω από όλα τα παιδιά και βεβαιωνόμαστε ότι έχουν βράσει καλά τα μακαρόνια. Αν είναι «έτοιμα για σερβίρισμα», πρέπει σηκώνοντας το χέρι τους και αφήνοντας το. να πέφτει απαλά. Τα παιδιά πρέπει να είναι πραγματικά χαλαρωμένα.Γράψαμε τη λέξη θυμός στο λεξικό συναισθημάτων και ζωγραφίσαμε θυμωμένες φατσούλες!
Ζωγραφίσαμε τι μας κάνει να θυμώνουμε πολύ!
Οι γονείς έλαβαν την αντίστοιχη επιστολή.
Αγαπητοί γονείς
Στο προηγούμενο μάθημα του Προγράμματος μιλήσαμε για το συναίσθημα του θυμού και τις σωματικές ενδείξεις που τον φανερώνουν. Μάθαμε, δηλαδή, πως όταν είμαστε θυμωμένοι, νιώθουμε σφιγμένοι στο σώμα μας. Η καρδιά μας χτυπά γρήγορα, το πρόσωπό μας είναι κόκκινο και αισθανόμαστε κάπως «ξαναμμένοι».
Ως ενήλικες, δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε την ένταση που είχαν τα συναισθήματα μας όταν ήμασταν παιδιά. Έτσι, όταν τα παιδιά αναστατώνονται ή θυμώνουν, μας φαίνεται ότι είναι παράλογα ή ανόητα. Πρέπει, όμως, να έχουμε στο μυαλό μιας ότι ο κόσμος τους, είναι ένας κόσμος δυνατών συναισθημάτων .Τα νήπια τώρα μαθαίνουν να εκφράζουν τα συναισθήματα τους κι δεν είναι ακόμα σε θέση να τα ελέγχουν ή να τα εκλογικεύσουν. Πρέπει, λοιπόν, να τα αφήνουμε να εκφράζονται, χωρίς να ντρέπονται, ανεξαρτήτως από το αν τα συναισθήματα τους μας φαίνονται λογικά ή όχι.
Στο προηγούμενο μας μάθημα, είπαμε ότι είναι καλό να έχουμε όλα τα συναισθήματα. Βεβαίως ο θυμός είναι ένα συναίσθημα που φέρνει σε δύσκολη θέση και αυτόν που το βιώνει και τους γύρω του. Όμως, είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, που κάποιες φορές είναι απαραίτητο να το αισθανθούμε. Φανταστείτε ένα παιδί να μη θυμώνει όταν του παίρνουν τα παιχνίδια του, όταν του μιλήσουν άσχημα, όταν δεν το παίζουν. Σίγουρα, δεν θα θέλετε το παιδί σας να μην αντιδρά καθόλου και να υπομένει τα πάντα.
Αυτό, λοιπόν, που ενοχλεί δεν είναι το συναίσθημα, αλλά η συμπεριφορά με την οποία το εκδηλώνουμε. Το συναίσθημα του θυμού είναι, λοιπόν, φυσιολογικό, οι πράξεις που προκαλούν, όμως πόνο στους άλλους δεν είναι.
Είπαμε επίσης στην τάξη ότι ένα σφοδρό συναίσθημα θυμού μπορεί να μας κάνει να μη μπορούμε να σκεφτούμε σωστά και έτσι ενδέχεται να δράσουμε με τρόπους που πληγώνουν ή τον εαυτό μας ή τους άλλους είτε με τις λέξεις είτε με τις πράξεις μας. Αυτό έχει ως συνέπεια, να αισθανθούμε ακόμη περισσότερο άσχημα στη συνέχεια (τύψεις, ενοχικά σύνδρομα). Γι’ αυτό το λόγο είναι αναγκαίο να ηρεμούμε, όταν είμαστε θυμωμένοι.
Ο έλεγχος της συμπεριφοράς είναι σημαντικός για όλες τις ηλικίες, αλλά είναι ιδιαίτερα δύσκολος για τα μικρά παιδιά. Ο αυτοέλεγχος είναι μια ιδιαίτερη πρόκληση γι’ αυτά, ειδικά όταν βιώνουν έντονα συναισθήματα. Τα παιδιά συχνά εκφράζουν τα έντονα αυτά συναισθήματα τους, χτυπώντας, κλωτσώντας, πετώντας πράγματα, ουρλιάζοντας κ.λπ.
Για να τα βοηθήσουμε, λοιπόν, να ηρεμούν κάπως, και να σκέφτονται πριν ενεργήσουν παρορμητικά, είναι σημαντικό να τα μάθουμε να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά μέσα αυτοελέγχου.
Στο μάθημα, τα παιδιά διδάχθηκαν ορισμένες τεχνικές χαλάρωσης, τις οποίες μπορούν να χρησιμοποιούν κάθε φορά που έχουν ένταση στο σχολικό περιβάλλον. Κάποιες από αυτές μπορούν να τις εφαρμόζουν και στο οικογενειακό τους περιβάλλον σε περίπτωση που προκύπτει κάποιο πρόβλημα και χρειάζεται να ηρεμήσουν. Αυτές οι τεχνικές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και στο σπίτι, είναι οι εξής:
► Βαθιές αναπνοές με την κοιλίτσα τους ή αλλιώς διαφραγματική αναπνοή. Τα παιδιά έμαθαν να αναπνέουν με την κοιλίτσα τους. δηλαδή βαθιά μέσα στους πνεύμονες. Η κοιλίτσα πρέπει να πηγαίνει προς τα έξω κατά την εισπνοή και προς τα μέσα κατά την εκπνοή. Αναπνέοντας με αυτό τον τρόπο ελαττώνεται ο καρδιακός παλμός, κάτι που αμέσως οδηγεί σε ένα αυξημένο αίσθημα ηρεμίας. Μπορείτε να κάνετε πρακτική εξάσκηση μαζί τους και εσείς στο σπίτι.
► Μετράμε φωναχτά. Τα παιδιά έμαθαν πώς να μετράνε από το 1 έως το 10 ως μέσο για να ηρεμούν. Αυτό τα βοηθάει να έχουν λίγο χρόνο προτού ενεργήσουν δίχως να σκεφτούν. Τα νήπια μπορούν να δοκιμάσουν να μετρούν συγχρονίζοντας την αναπνοή τους (που είναι πιο δύσκολο), ή να μετρούν ανάποδα, δηλαδή από το 5 μέχρι το 1. (Όλα αυτά θα αποσπάσουν την προσοχή τους για αρκετή ώρα και θα μειώσουν την ένταση του συναισθήματος.)
► Χρησιμοποιούμε το μαξιλάρι του θυμού. Ονομάστε ένα μαξιλάρι «μαξιλάρι του θυμού» και παρακινήστε το παιδί σας να το χτυπάει με όση δύναμη θέλει όταν είναι θυμωμένο.
► Βγάζουμε τον «θυμωμένο αέρα» από μέσα μας. Τα παιδιά, μπορούν να φυσήξουν το θυμό τους μέσα σε ένα μπαλόνι και να το αφήσουν να πετάξει μακριά ή και να το σπάσουν. (Αυτό θα αποσπάσει την προσοχή τους για αρκετή ώρα και θα μειώσει την ένταση του συναισθήματος.)
► Τα παιδιά συζήτησαν, επίσης, και για άλλους τρόπους, για να χειρίζονται τα έντονα συναισθήματα. Μερικοί μάλιστα από τους παρακάτω ήταν και δικές τους ιδέες: σωματικές δραστηριότητες (σπορ, παίξιμο με μια μπάλα, χορός), απασχόληση με κάτι ευχάριστο (ζωγραφική, μουσική, παίξιμο με ένα κατοικίδιο), ή συζήτηση με έναν ενήλικα.
Και εσείς από την πλευρά σας ενδέχεται να έχετε παρατηρήσει κάποια διαφορετικά πράγματα ή δραστηριότητες που ηρεμούν το παιδί σας. Ενθαρρύνετε το να τα χρησιμοποιεί και, μάλιστα, θα σας παρακαλούσαμε να μας ενημερώσετε, ώστε να τα χρησιμοποιούμε και εμείς στο σχολείο.
Αυτό που, είναι επίσης σημαντικό να κάνετε εσείς είναι να επαινείτε το παιδί σας, όταν επιλέγει να χρησιμοποιήσει κάποια από τις τεχνικές που διδάχθηκε, για να κατευνάσει το θυμό του και να του υπενθυμίζετε να το κάνει, εάν βλέπετε ότι το αμελεί. Καθοριστική σημασία βεβαίως, έχει το δικό σας παράδειγμα: Είναι πολύ πιο εύκολο για το παιδί, να θέλει να σας μιμηθεί, όταν θα δει εσάς και τα άλλα μέλη της οικογένειας σας να χρησιμοποιούν φωναχτά τις τεχνικές αυτές στις περιπτώσεις που προκύπτει κάποιο πρόβλημα.
Επιπλέον, είναι σημαντικό να:
► Διαβεβαιώσετε το παιδί σας ότι ο θυμός είναι κάτι φυσιολογικό και ότι όλοι οι άνθρωποι θυμώνουν κάποιες φορές.
►Φροντίσετε να παραμένετε ήρεμοι και μην αντιδράτε επιθετικά, όταν το παιδί σας θυμώνει.
► Το βοηθήσετε να εκφράσει λεκτικά τι είναι αυτό που το θυμώνει.
► Το ρωτήσετε με ποιον τρόπο νομίζει ότι θα μπορούσε να διώξει το θυμό του.
► Το αγκαλιάσετε και να το χαϊδέψετε. Η σωματική επαφή θα το βοηθήσει να ηρεμήσει. Φροντίσετε να συγκρατείτε και εσείς οι ίδιοι το θυμό σας, καθώς αποτελείτε πρότυπο για τα παιδιά σας.
Καθώς ο στόχος δεν είναι απλώς να ξεχαστεί η αιτία του θυμού, μην αμελήσετε να ασχοληθείτε και με το θέμα που προκάλεσε το θυμό, αφού βέβαια προηγουμένως έχει ηρεμήσει το παιδί.
Να έχετε στο νου σας ότι η διαδικασία μάθησης διαχείρισης του θυμού μοιάζει με οποιαδήποτε άλλη μαθησιακή διαδικασία, απαιτεί, όμως, χρόνο, πολλή εξάσκηση και πάνω από όλα ενίσχυση και επιβράβευση από τους ενήλικες.
Μην ξεχνάτε, επίσης, ότι όσο πιο ευτυχισμένος είναι κάποιος, τόσο λιγότερο θυμώνει, ενώ και όταν το κάνει, το εκφράζει με λιγότερο αρνητικό τρόπο. Το ίδιο ισχύει και για τα παιδιά. Η κούραση, η πείνα και η νύστα, μπορεί να είναι αιτίες εκνευρισμού. Να έχετε, ακόμη, υπόψη σας, πως όταν το οικογενειακό περιβάλλον είναι όσο το δυνατόν ήρεμο, βοηθάτε το παιδί σας να μάθει να ελέγχει το θυμό του.
.Με εκτίμηση Η νηπιαγωγός
Στο επόμενο μάθημα θα πάρουν το παρακάτω φύλλο εργασίας στο σπίτι
Είμαι θυμωμένη/ος όταν:……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Εγώ κάνω τους γονείς μου θυμωμένους όταν:
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….