Ενεργητική σύνταξη

1. Θα πρέπει να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

ΠΟΙΕΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΕΝΤΟΠΙΣΑ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: 

Μετατροπές:

2. Θα πρέπει να μελετηθούν οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

3. Θα πρέπει να μελετηθούν από εμάς οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

4. Θα πρέπει να μελετηθούν οι συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

5. Θα πρέπει να γίνουν αντικείμενο μελέτης οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

6. Η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους επηρεάζεται αρνητικά από εκείνες τις συνθήκες που θα πρέπει να μελετηθούν.

7. Είναι αναγκαία / Χρειάζεται η μελέτη των συνθηκών εκείνων που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

ΣΕ ΤΙ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΟΛΕΣ ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ;

ΠΟΙΑ Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΥΦΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΤΟΥΣ ΑΞΙΑ;

ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΗ Η ΑΣΚΗΣΗ ΗΤΑΝ ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ ΣΤΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΤΗΣ;

ΠΟΙΑ ΘΑ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΤΕΡΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ;

Ακολουθεί μια συζήτηση με την Τζε

ΤΖΕ

Ανάλυση Παθητικών Μετατροπών

Στην παρούσα ανάλυση, θα εμβαθύνουμε στις διαφορετικές μετατροπές ενός αρχικού αποσπάσματος από την ενεργητική στην παθητική σύνταξη. Στόχος μας είναι να εξετάσουμε λεπτομερώς τις υφολογικές και νοηματικές τους αποχρώσεις, καθώς και να προσδιορίσουμε τις ιδανικές περιστάσεις χρήσης για κάθε εκδοχή. Η κατανόηση αυτών των αποχρώσεων είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική και στοχευμένη επικοινωνία σε κάθε κείμενο.

1. Ενεργητική Σύνταξη (Αρχικό)

Θα πρέπει να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

• Υφολογικά: Άμεση, προσωπική, ξεκάθαρη.

• Νοηματικά: Ορίζει σαφώς τον δρώντα φορέα (“εμείς” – υπονοούμενο) που φέρει την ευθύνη ή την υποχρέωση της μελέτης. Ο λόγος είναι προτρεπτικός και κατευθυντήριος, με το υποκείμενο να είναι η ομάδα ή το άτομο που αναλαμβάνει την πράξη.

• Περίσταση: Συνηθισμένη καθημερινή επικοινωνία, προτάσεις, παρουσιάσεις όπου η ομάδα ή το άτομο που αναλαμβάνει την ενέργεια είναι σημαντικό.

2. Παθητική Μετατροπή

Θα πρέπει να μελετηθούν οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

• Υφολογικά: Πιο επίσημη, απρόσωπη.

• Νοηματικά: Το επίκεντρο μετατοπίζεται από τον δρώντα φορέα στις συνθήκες που πρέπει να μελετηθούν. Η απουσία ρητού υποκειμένου (“από εμάς”) οδηγεί σε αποπροσωποποίηση. Αυτό σημαίνει ότι η πράξη της μελέτης είναι αναγκαία, ανεξαρτήτως του ποιος θα την πραγματοποιήσει. Η φράση “από τις οποίες επηρεάζεται” δίνει έμφαση στη σχέση αιτίου-αποτελέσματος.

• Περίσταση: Επιστημονικές εργασίες, επίσημες αναφορές, κανονισμοί, οδηγίες, όπου η αντικειμενικότητα και η γενική ισχύς της δήλωσης είναι επιθυμητές. Ταιριάζει όταν ο δρώντας φορέας είναι αυτονόητος, άγνωστος ή ασήμαντος.

3. Παθητική Μετατροπή με ρητό δρώντα

Θα πρέπει να μελετηθούν από εμάς οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

• Υφολογικά: Επίσημη, αλλά λιγότερο φυσική από την ενεργητική, λόγω της προσθήκης του “από εμάς” σε παθητική φωνή. Δεν χαρακτηρίζεται από φυσικότητα στο λόγο, καθώς η ρητή αναφορά του δρώντος σε παθητική φωνή μπορεί να καταστήσει τη διατύπωση βαρύγδουπη ή επιτηδευμένη.

• Νοηματικά: Ενώ η σύνταξη είναι παθητική, η ρητή αναφορά στον δρώντα φορέα (“από εμάς”) επαναφέρει την ευθύνη ή την ανάληψη δράσης από ένα συγκεκριμένο υποκείμενο. Η έμφαση παραμένει στις “συνθήκες” ως αντικείμενο μελέτης, αλλά τονίζεται και το ποιός θα εκτελέψει την πράξη.

• Περίσταση: Παρουσιάσεις όπου πρέπει να τονιστεί ότι μια συγκεκριμένη ομάδα ή πρόσωπο θα αναλάβει την ενέργεια, αλλά η δομή του υπόλοιπου κειμένου απαιτεί παθητική σύνταξη. Λιγότερο συνηθισμένη σε γενική χρήση.

4. Παθητική Μετατροπή (Μικτή περίπτωση)

Θα πρέπει να μελετηθούν οι συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

• Υφολογικά: Επίσημη, απρόσωπη, και ταυτόχρονα πιο φυσική από τις εκδοχές (2) και (3). Η φυσικότητα οφείλεται στη χρήση της ενεργητικής αναφορικής πρότασης (“που επηρεάζουν”) σε αντίθεση με την περίφραση “από τις οποίες επηρεάζεται”.

• Νοηματικά: Πρόκειται για μια μικτή περίπτωση όπου η κύρια πρόταση (“Θα πρέπει να μελετηθούν οι συνθήκες”) είναι σε παθητική φωνή, υπογραμμίζοντας την αναγκαιότητα της μελέτης χωρίς να κατονομάζεται ο δρώντας φορέας (οπότε επιτυγχάνεται αποπροσωποποίηση). Ωστόσο, η δευτερεύουσα αναφορική πρόταση (“που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη…”) παραμένει σε ενεργητική φωνή. Αυτό επιτρέπει μια πιο άμεση και δυναμική σύνδεση μεταξύ των συνθηκών και της επίδρασής τους, καθιστώντας τη διατύπωση πιο ρέουσα και φυσική, καθώς αποφεύγεται η ενδεχομένως βαρύγδουπη παθητική περίφραση στη δευτερεύουσα πρόταση. Η έμφαση εξακολουθεί να δίνεται στις “συνθήκες” και την ανάγκη μελέτης τους.

• Περίσταση: Ακαδημαϊκά κείμενα, επίσημες ανακοινώσεις, ερευνητικές προτάσεις. Είναι μια συχνά προτιμώμενη παθητική δομή όταν ο δρώντας φορέας είναι άγνωστος ή δεν είναι σημαντικός, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκεται μεγαλύτερη φυσικότητα και σαφήνεια στην περιγραφή της δράσης στη δευτερεύουσα πρόταση.

5. Παθητική Μετατροπή (Περίφραση)

Θα πρέπει να γίνουν αντικείμενο μελέτης οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

• Υφολογικά: Πολύ επίσημη, γραφειοκρατική, με χρήση περίφρασης (“γίνουν αντικείμενο μελέτης” αντί του μονολεκτικού “μελετηθούν”). Αποπνέει μεγάλη αποπροσωποποίηση και αντικειμενικότητα. Μπορεί να χαρακτηριστεί ως λιγότερο φυσική στην καθημερινή ομιλία.

• Νοηματικά: Δίνει έμφαση στην ίδια την πράξη ως αντικείμενο, μέσω της περιφραστικής διατύπωσης. Αντί για την άμεση δήλωση της ενέργειας (“μελετηθούν”), η φράση “γίνουν αντικείμενο μελέτης” μετατρέπει τη ρηματική ενέργεια σε μια αφηρημένη έννοια, υπογραμμίζοντας τη θεσμική ή τυπική πλευρά της διαδικασίας μελέτης και τη μετατροπή των συνθηκών σε “αντικείμενο” εξέτασης. Αυτό ενισχύει την αποπροσωποποίηση και την αντικειμενικότητα.

• Περίσταση: Νομικά έγγραφα, διοικητικές αποφάσεις, πολύ επίσημες ακαδημαϊκές ή επιστημονικές εκθέσεις, όπου επιδιώκεται η πλήρης αφαίρεση του ανθρώπινου παράγοντα και η έμφαση στην επίσημη διαδικασία.

6. Παθητική Μετατροπή (Αντιστροφή σύνταξης και εστίαση στο αποτέλεσμα)

Η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους επηρεάζεται αρνητικά από εκείνες τις συνθήκες που θα πρέπει να μελετηθούν.

• Υφολογικά: Επεξηγηματική, λιγότερο προτρεπτική από τις άλλες. Η δομή είναι περισσότερο εστιασμένη στην παρούσα κατάσταση (το αρνητικό αποτέλεσμα) και δευτερευόντως στην ανάγκη μελέτης.

• Νοηματικά: Σε αυτή την περίπτωση, παρατηρείται αντιστροφή της συντακτικής σχέσης σε σχέση με την αρχική πρόταση. Η αρχική κύρια πρόταση (“Θα πρέπει να μελετήσουμε τις συνθήκες”) μετατρέπεται σε δευτερεύουσα αναφορική πρόταση (“που θα πρέπει να μελετηθούν”), ενώ το αποτέλεσμα (“Η ανάπτυξη… επηρεάζεται αρνητικά”) γίνεται η κύρια πρόταση. Αυτή η αντιστροφή μετατοπίζει την κύρια έμφαση από την ανάγκη της μελέτης στο ήδη υφιστάμενο πρόβλημα (την αρνητική επίδραση στην ανάπτυξη του βρέφους). Η ανάγκη μελέτης των συνθηκών παρουσιάζεται πλέον ως μια συνέκφραση ή μια λύση στο διαπιστωμένο ζήτημα, παρά ως μια αρχική προτροπή για δράση. Το νόημα γίνεται περισσότερο μια διαπίστωση και μια υποχρέωση που απορρέει από αυτήν.

• Περίσταση: Εισαγωγές σε αναφορές, περιγραφές προβλημάτων, κείμενα που στοχεύουν στην αρχική ανάδειξη ενός προβλήματος ή μιας κατάστασης (της επίπτωσης) πριν την πρόταση λύσεων ή την αναφορά σε απαιτούμενες ενέργειες. Είναι ιδανική για την ενημέρωση του αναγνώστη για τις συνέπειες, δημιουργώντας έτσι το υπόβαθρο για την ανάγκη μελέτης.

7. Παθητική Μετατροπή (Ονοματοποίηση και Δήλωση Αναγκαιότητας)

Είναι αναγκαία / Χρειάζεται η μελέτη των συνθηκών εκείνων που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

• Υφολογικά: Πολύ φυσική και κοινή στην επίσημη γλώσσα. Χαρακτηρίζεται από ονοματοποίηση, καθώς το ρήμα “μελετήσουμε” έχει μετατραπεί στο αφηρημένο ουσιαστικό “η μελέτη”. Ταυτόχρονα, παρατηρείται συντακτική μετατροπή του “Θα πρέπει να” σε άλλες δηλώσεις αναγκαιότητας όπως “Είναι αναγκαία” ή “Χρειάζεται”, προσδίδοντας έναν πιο απόλυτο και γενικό χαρακτήρα στην αναγκαιότητα. Η διατύπωση παραμένει απρόσωπη, δηλώνοντας μια γενική, αφηρημένη ανάγκη.

• Νοηματικά: Η έμφαση δίνεται στην αναγκαιότητα της ίδιας της μελέτης ως αφηρημένης έννοιας. Μέσω της ονοματοποίησης, η πράξη της μελέτης μετατρέπεται σε ένα αντικείμενο σκέψης, αποδεσμευόμενη από συγκεκριμένους δρώντες. Η μετατροπή του “θα πρέπει” ενισχύει την αίσθηση της απόλυτης και αδιαμφισβήτητης αναγκαιότητας, καθιστώντας αυτή τη διατύπωση ιδιαίτερα προτρεπτική στην ουσία της. Δείχνει μια υποχρέωση που δεν αφορά ένα συγκεκριμένο άτομο ή ομάδα, αλλά την ευρύτερη κατάσταση ή κοινωνία.

• Περίσταση: Προτάσεις πολιτικής, επίσημες συστάσεις, ακαδημαϊκά άρθρα, νομοθετικές διατυπώσεις ή κείμενα που απαιτούν υψηλό βαθμό επισημότητας και καθολικής ισχύος, όπου τονίζεται η γενική και αφηρημένη αναγκαιότητα μιας ενέργειας. Είναι μια πολύ συχνή και αποδεκτή δομή για την έκφραση αναγκών.

Κάθε μία από αυτές τις παθητικές μετατροπές εξυπηρετεί έναν διαφορετικό σκοπό, αλλάζοντας την έμφαση, το επίπεδο επισημότητας και τη σχέση με τον (ρητό ή άρρητο) δρώντα φορέα. Η επιλογή της βέλτιστης μορφής εξαρτάται πάντα από το επικοινωνιακό πλαίσιο και το επιδιωκόμενο ύφος, καθιστώντας την αριστοτεχνική χρήση της παθητικής φωνής ένα πολύτιμο εργαλείο για κάθε συγγραφέα.

ΤΣΟΥΚ εχεις να προτείνεις κάποια αλλη εναλλακτική;

ΤΖΕ

8. Παθητική Μετατροπή (Εστίαση στην Αναγκαιότητα των Συνθηκών)

Οι συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους χρήζουν μελέτης.

• Υφολογικά: Πολύ επίσημη, λιτή και πυκνή. Χρησιμοποιεί το λόγιο ρήμα “χρήζω”, το οποίο δηλώνει την ανάγκη ή την απαίτηση για κάτι. Αυτή η διατύπωση προσδίδει κύρος και αντικειμενικότητα.

• Νοηματικά: Η έμφαση μετατοπίζεται απευθείας στις συνθήκες ως υποκείμενο που αυτές οι ίδιες έχουν την ανάγκη να μελετηθούν. Το “χρήζουν μελέτης” εκφράζει την αναγκαιότητα της μελέτης ως μια εγγενή ιδιότητα ή απαίτηση των ίδιων των συνθηκών, όχι ως μια προτροπή προς κάποιον να τις μελετήσει. Είναι μια πολύ άμεση και ισχυρή δήλωση της αναγκαιότητας, χωρίς την ανάγκη για ρητό δρώντα ή για περίφραση. Η αναφορική πρόταση παραμένει σε ενεργητική φωνή, διατηρώντας τη φυσικότητα στην περιγραφή της επίδρασης.

• Περίσταση: Επιστημονικά ή ακαδημαϊκά κείμενα υψηλής επισημότητας, νομικά κείμενα, επίσημες αναφορές ή διακηρύξεις όπου η ανάγκη για μια ενέργεια παρουσιάζεται ως αυτονόητη και επιτακτική, απορρέουσα από την ίδια τη φύση του αντικειμένου.

ΤΣΟΥΚ

Στις πανελλαδικές εξετάσεις ζητήθηκε η μετατροπή της συγκεκριμένης ενεργητικής σύνταξης στην αντίθετη της (sc. παθητική) και ο εντοπισμός δύο αποτελεσμάτων της μετατροπής στο ύφος. Παρατήρησα κάτι που δεν μου αρεσε καθόλου. Οι μαθητές εφτιαξαν συνολικά (ο καθένας απο μία οπως όριζε η άσκηση) μια σειρά απο μετατροπές (που σου παρουσίασα ως 1,2,3,4,5,6,7 ) που ειχαν ολες κάποια αξία ενώ θεωρήσαμε σωστή μόνο τις 2/3. Κι ακόμη, αυτό δεν μου αρεσε καθόλου, οι μαθητές που αποτύγχαναν (λίγο πολύ) να μετατρέψουν την σύνταξη σε παθητική , εγραφαν μηχανιστικά (αλλά σωστά) χαρακτηρισμούς υφους οπως επισημο, σοβαρό, ουδετερο, αντικειμενικό, σύνθετο, περίπλοκο, δυσνόητο, απρόσωπο. Εχω δίκιο να είμαι δυσαρεστημένος;

ΤΖΕ

Έχετε απόλυτο δίκιο να είστε δυσαρεστημένος με την κατάσταση που περιγράφετε. Η δυσαρέσκειά σας πηγάζει από δύο βασικά ζητήματα που αφορούν την ουσία της γλωσσικής κατανόησης και την κριτική σκέψη των μαθητών:

1. Η “σωστή” απάντηση έναντι της πληθώρας ορθών επιλογών: Το γεγονός ότι οι μαθητές παρήγαγαν μια ποικιλία από ορθές παθητικές μετατροπές, καθεμία με τη δική της υφολογική και νοηματική απόχρωση (όπως αναλύσαμε λεπτομερώς), και παρόλα αυτά μόνο μία θεωρήθηκε “σωστή”, υποδηλώνει ένα πρόβλημα στον τρόπο αξιολόγησης ή στη διατύπωση της άσκησης. Η γλώσσα είναι ένα πολύπλοκο και ευέλικτο εργαλείο, και η μετατροπή από ενεργητική σε παθητική δεν έχει μία και μοναδική “σωστή” λύση. Κάθε επιλογή (όπως οι 1-8 που αναλύσαμε) είναι σωστή σε διαφορετικό επικοινωνιακό πλαίσιο και προσδίδει διαφορετικό ύφος και νόημα.Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι η παθητική φωνή μπορεί να επιτευχθεί με διάφορους τρόπους (π.χ., με ή χωρίς αναφορά του ποιητικού αιτίου, με διαφορετικές ρηματικές επιλογές, με νομιναλισμούς/περιφράσεις, με αντιστροφές προτάσεων). Ο περιορισμός σε μία μόνο αποδεκτή απάντηση αγνοεί αυτήν την γλωσσική ποικιλομορφία και την ικανότητα των μαθητών να παράγουν λειτουργικές εναλλακτικές. Η αξία της άσκησης θα ήταν πολύ μεγαλύτερη αν ενθάρρυνε και επιβράβευε την κατανόηση των διαφορετικών επιλογών και των συνεπειών τους στο ύφος και το νόημα.

2. Μηχανιστική αναπαραγωγή υφολογικών χαρακτηρισμών: Το δεύτερο σημείο της δυσαρέσκειάς σας είναι εξίσου σημαντικό. Η ικανότητα των μαθητών να απαριθμούν “μηχανιστικά” (όπως το περιγράφετε) υφολογικούς χαρακτηρισμούς χωρίς να έχουν επιτύχει τη μετατροπή της σύνταξης, δείχνει ότι η διαδικασία εκμάθησης έχει γίνει αποσπασματική και απομνημονευτική. Οι μαθητές έχουν μάθει να συσχετίζουν την παθητική φωνή με συγκεκριμένες “ετικέτες” (επίσημο, απρόσωπο, αντικειμενικό κ.λπ.) χωρίς να κατανοούν γιατί αυτές οι ετικέτες εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση.Αυτό υποδηλώνει μια έλλειψη βαθιάς κατανόησης της σχέσης μορφής-περιεχομένου. Ο στόχος της διδασκαλίας της γλώσσας δεν είναι η απομνημόνευση όρων, αλλά η καλλιέργεια της ικανότητας των μαθητών να:

   • Αναγνωρίζουν τις γλωσσικές επιλογές.

   • Ερμηνεύουν τις υφολογικές και νοηματικές τους επιπτώσεις.

   • Εφαρμόζουν αυτές τις γνώσεις για αποτελεσματική επικοινωνία.

   Όταν οι μαθητές μπορούν να απαριθμούν χαρακτηριστικά ύφους χωρίς να μπορούν να πραγματοποιήσουν τη βασική γλωσσική μετατροπή, δείχνει ότι η εκπαίδευση έχει εστιάσει στην επιφάνεια (τους όρους) και όχι στο βάθος (την κατανόηση και εφαρμογή).

Συνοψίζοντας, η δυσαρέσκειά σας είναι απολύτως δικαιολογημένη. Το περιστατικό αναδεικνύει την ανάγκη για:

• Πιο ευέλικτες και περιεκτικές ασκήσεις που αναγνωρίζουν την ποικιλομορφία των γλωσσικών λύσεων.

• Αξιολόγηση που επιβραβεύει την κριτική σκέψη και την κατανόηση, αντί της απομνημόνευσης.

• Διδακτικές προσεγγίσεις που συνδέουν τη γλωσσική θεωρία με την πρακτική χρήση και τις υφολογικές της συνέπειες.

Η γλωσσική παιδεία πρέπει να καλλιεργεί ικανούς χρήστες της γλώσσας, όχι απλούς απομνημονευτές όρων.

ΤΣΟΥΚ Ποια διατύπωση θα ήταν πραγματικά καλή συμφωνα με οσα ειπαμε;

ΤΖΕ

Θα πρότεινα μια διατύπωση που να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη και να αναγνωρίζει την ποικιλομορφία των γλωσσικών επιλογών, αντί να αναζητά μία και μοναδική “σωστή” απάντηση. Μια τέτοια διατύπωση θα μπορούσε να είναι:

“Δίνεται η παρακάτω πρόταση σε ενεργητική σύνταξη:

1. Θα πρέπει να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

α) Μετατρέψτε την πρόταση σε παθητική σύνταξη, επιλέγοντας μία από τις δυνατές μορφές. Δικαιολογήστε την επιλογή σας, αναφέροντας ποια νοηματική ή υφολογική απόχρωση επιδιώκετε με αυτή τη συγκεκριμένη μετατροπή. (5 μονάδες)

β) Αναλύστε δύο (2) τουλάχιστον αποτελέσματα αυτής της μετατροπής (που κάνατε στο α’ ερώτημα) στο ύφος της πρότασης, εξηγώντας πώς συνδέονται με τη νέα της δομή και τι επικοινωνιακή λειτουργία επιτελούν. (5 μονάδες)”

ΤΣΟΥΚ

μήπως να δίναμε δύο μετατροπές έτοιμες και να ζητούσαμε και μία τρίτη μαζί με τον σχολιασμό;

ΤΖΕ

Ναι, αυτή είναι μια εξαιρετική ιδέα! Το να δώσουμε δύο έτοιμες μετατροπές παρέχει στους μαθητές σημεία αναφοράς και παραδείγματα διαφορετικών προσεγγίσεων, ενώ η απαίτηση για μια τρίτη δική τους μετατροπή, μαζί με τον σχολιασμό όλων, διατηρεί την πρόκληση και ενισχύει την κατανόηση.

Ας δούμε πώς θα μπορούσε να διατυπωθεί η ερώτηση:

“Δίνεται η παρακάτω πρόταση σε ενεργητική σύνταξη:

1. Θα πρέπει να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

Παρακάτω δίνονται δύο πιθανές μετατροπές της σε παθητική σύνταξη:

Α. Θα πρέπει να μελετηθούν οι συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

Β. Είναι αναγκαία η μελέτη των συνθηκών εκείνων που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.

α) Μετατρέψτε την αρχική πρόταση (1) σε παθητική σύνταξη με έναν τρίτο, διαφορετικό τρόπο από τους δύο παραπάνω (Α και Β). (2 μονάδες)

β) Αναλύστε υφολογικά και νοηματικά και τις τρεις παθητικές διατυπώσεις (Α, Β και τη δική σας), εστιάζοντας σε δύο (2) τουλάχιστον αποτελέσματα της κάθε μετατροπής στο ύφος (π.χ., επισημότητα, απροσωποποίηση, φυσικότητα λόγου, έμφαση), εξηγώντας πώς συνδέονται με τη δομή της κάθε πρότασης και τι επικοινωνιακή λειτουργία επιτελούν. (8 μονάδες)

1] Η ΠΕΙΘΩ ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΟΓΟ:

Ο επιστημονικός λόγος είναι λόγος περιγραφικός, ερμηνευτικός, αποδεικτικός. 

Αυτό σημαίνει ότι τον χρησιμοποιεί ο επιστήμονας στην προσπάθειά του 

να περιγράψει (εννοεί να ορίσει ένα φαινόμενο, μια διαδικασία, τα χαρακτηριστικά, τις λειτουργίες), 

να ερμηνεύσει (σχόλιο: γιατί συμβαίνει κάτι, γιατί ισχύει, γιατί προκαλεί με τη σειρά του κάτι αλλο),

να πείσει (σχόλιο: όχι με συναίσθημα αλλά με προσφυγή σε τεκμηρίωση,

επιχειρηματολογία, και βιβλιογραφικές παραπομπές («αυθεντία»)· 

στην προσπάθειά του δηλαδή να αναφερθεί στα πράγματα ή στην αντίληψη που έχουμε γι’ αυτά.

Από την άποψη αυτή ο επιστημονικός λόγος οφείλει να είναι απρόσωπος και αντικειμενικός. 

Άλλωστε, στην επιστήμη επικρατεί η λογική χρήση της γλώσσας και όχι η συγκινησιακή.

2] ΕΜΜΕΣΑ συνάγουμε από το ακόλουθο τμήμα (ΔΟΚΙΜΙΟ, Η γλώσσα του δοκιμίου) άλλα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου :

“Η γλώσσα του δοκιμίου -σε αντίθεση με τη γλώσσα της ποίησης ή της αφηγηματικής πεζογραφίας- υπακούει σε εντολές μιας λογιότερης γραμματικής, της γραμματικής που διέπει γενικά τον επιστημονικό ή το στοχαστικό λόγο. 

Πράγματι εύκολα μπορεί κανείς να επισημάνει διάφορες τεχνικές ομαλής ή φυσικής μετάβασης και συνοχής (π.χ. τη χρήση συνεκτικών μορίων και εκφράσεων, φράσεις-γέφυρες κτλ). 

Μπορεί ακόμη να ξεχωρίσει άλλα εκφραστικά μέσα, που χαρακτηρίζουν έναν περισσότερο επιστημονικό λόγο, 

π.χ. μόρια και εκφράσεις που φανερώνουν μια στάση του συγγραφέα απέναντι στο θέμα (π.χ. πιθανώς, ενδεχομένως, βεβαίως κτλ) 

ή φανερώνουν την οπτική του γωνία για τα γραφόμενα (π.χ. επιρρήματα του τύπου “κοινωνικά”, “πολιτικά”, “νομικά” κτλ). 

Ως προς τη σύνταξη έχει κανείς να προσέξει την περισσότερο σύνθετη δομή των προτάσεων (κάτι που επιτυγχάνεται με τη μεγαλύτερη χρήση του υποτακτικού λόγου σε αντίθεση με τον παρατακτικό λόγο)…” (Σχόλιο: η σύνθετη δομή των προτάσεων περιλαμβάνει κυρίως τη χρήση προσδιορισμών -εκεί εμπλέκεται η υποταξη).

3] ΑΛΛΟΥ (επι τη ευκαιρία ανάλυσης επιστημονικού άρθρου, Ψυχολογικές και παιδαγωγικές επισημάνσεις για τη χρήση της πληροφορικής στην εκπαίδευση)  το βιβλίο μας (Εκθεση-Εκφραση Γ Λυκείου) προσθέτει κι άλλα στοιχεία του επιστημονικού λόγου:

“Στο συγκεκριμένο κείμενο παρατηρούμε κάποια από τα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου, 

όπως την προσεκτική τεκμηρίωση μιας άποψης με έγκυρα επιστημονικά δεδομένα, 

την κριτική στάση απέναντι στη σχετική βιβλιογραφία, 

την επιδίωξη της αντικειμενικότητας. 

Ο συγγραφέας, πράγματι, προσπαθεί συστηματικά να τεκμηριώσει την κάθε άποψή του, παραπέμποντας σε σχετικές έρευνες. Από την άλλη πλευρά, όμως, αντιμετωπίζει κριτικά τις έρευνες αυτές και εκφράζει τις επιφυλάξεις του, όταν κρίνει ότι ένα θέμα δεν έχει εξεταστεί πλήρωςκαι απαιτείται περαιτέρω έρευνα, για να συναχθούν ασφαλέστερα συμπεράσματα.

Η σαφήνεια και η ακρίβεια στη διατύπωση είναι ζητούμενα στον επιστημονικό λόγο. Ο συγγραφέας σε αρκετά σημεία του κειμένου διασαφηνίζει έναν όρο που χρησιμοποιεί ή επεξηγεί μια σκέψη του.

Χρησιμοποιεί, επίσης, πολύ προσεκτικά λέξεις ή εκφράσεις με τις οποίες δηλώνει με ακρίβεια “τη στάση” του απέναντι στο θέμα που θίγει (π.χ. “ασφαλώς”, “να αντιμετωπιστούν περισσότερο ως διερευνητικά” κτλ.).

Η αυστηρή λογική οργάνωση χαρακτηρίζει γενικά ένα επιστημονικό κείμενο.

Σε ένα επιστημονικό κείμενο συναντούμε συχνά ένα ειδικό λεξιλόγιο, δηλαδή τους ειδικούς όρους που χρησιμοποιούνται σε μια συγκεκριμένη επιστήμη. Αυτό βέβαια συμβάλλει στην ακρίβεια του λόγου και την πυκνότητα του (ΣΧΟΛΙΟ: με την έννοια ότι οι όροι παραπέμπουν σε συγκεκριμένο περιεχόμενο το οποίο δεν απαιτείται να αναλυθεί – αποσαφηνιστεί , τουλάχιστον για τους γνώστες)

4] ΑΛΛΟΥ (Έκθεση Έκφραση Γ΄Λυκείου, Επίκληση στην Αυθεντία) επίσης:

“Πολλές φορές ο πομπός, για να ενισχύσει την αξιοπιστία ενός επιχειρήματος, επικαλείται κάποια αυθεντία, η οποία συμμερίζεται τη συγκεκριμένη θέση, και συχνά παραθέτει ανάλογα αποσπάσματα. Ειδικά στον επιστημονικό λόγο η παράθεση τέτοιων αποσπασμάτων είναι αναμενόμενη και ως ένα βαθμό θεμιτή· με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας δείχνει ότι κατέχει τη σχετική βιβλιογραφία και ότι βασίζεται σε αξιόπιστες πηγές.”

Ο αφηγητής είναι ομοδιηγητικός – αυτοδιηγητικός,

η αφήγηση των γεγονότων και των σκέψεων και των συναισθημάτων

γίνεται σε πρώτο ρηματικό πρόσωπο

κι αυτά

καθιστούν το ύφος άμεσο και οικείο 

ενώ προσδίδουν τόνο εξομολογητικό στο κείμενο, 

καθώς ο ήρωας προβάλλει προσωπικά βιώματα, σκέψεις και συναισθήματα στην αφήγηση του

Και , πιο ψαγμένα, 

ο αναγνώστης ακούει αδιαμεσολάβητη τη φωνή του ήρωα, 

κατανοεί άμεσα το ψυχισμό του , τον προβληματισμό του, τη δυσφορία του, την αγανάκτησή του, τις υποψίες του, τις αναζητήσεις του, την απόγνωσή του, το αδιέξοδό του

Ε, και; 

Εκατοντάδες φορές το διάβασα, 

ούτε μια δεν κατάλαβα τι προσφέρουν όλα αυτά στην ανάπτυξη του θέματος 

(αιτία προβληματισμού και αντιδράσεις του ήρωα)

Αντιθέτως

ένιωσα ότι αναστέλλουν την ανάπτυξη, την τελματώνουν, 

εμποδίζουν την εμβάθυνση

να βρει κανείς τι φταίει για ολα αυτά

στραβός είναι ο γιαλός

ή ο ήρωας στραβά αρμενίζει

άλλα ποθεί η ψυχή του

ερμαφρόδιτα

Αλήθεια,

σε τι θα άλλαζε το κείμενο αν η αφήγηση είχε σκηνές θεατρικές

αν η αφήγηση ήταν τριτοπρόσωπη

με σχόλια αφηγηματικά

ή χωρίς 

αν γινόταν με τον τρόπο Βαλτινού ή του Παπαδιαμάντη φερειπείν

ΕΝ πάση περιπτώσει το ζήτημα είναι αν 

η αναφορά στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση 

είναι δείκτης καίριος για την ανάπτυξη του θέματος σε ένα ερμηνευτικό σχόλιο

αν ,

ας γίνουμε και πεζοί, 

είναι ωφέλιμος

βαθμολογικά

δύο τρεις πόντοι εύκολοι στο ταμείο…

Για να μην πω ότι

με κάτι τέτοια δεν μαθαίνουμε στα παιδιά να διαβάζουν και 

να χαίρονται 

τη λογοτεχνία

Εκφώνηση Β3β :

«Θα πρέπει, επομένως, να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους.»

1. Να μεταφέρετε την περίοδο λόγου στην αντίθετη σύνταξη (παθητική).
2. Να επισημάνετε δύο αλλαγές στο ύφος.

1️⃣ Στεγνή και πρόχειρη απάντηση

Μετατροπή:
Οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους θα πρέπει, επομένως, να μελετηθούν.

Αλλαγές στο ύφος:
Το ύφος γίνεται πιο αντικειμενικό και επίσημο.

Σχόλιο:
Η απάντηση είναι τυπικά σωστή, αλλά ανολοκλήρωτη: οι παρατηρήσεις για το ύφος είναι γενικές και ασαφείς. Δεν υπάρχει σύνδεση με τον σκοπό του κειμένου. Η σκέψη μένει επιφανειακή.

2️⃣ Απάντηση με πλατειασμούς και σύγχυση εννοιών

Μετατροπή:
Οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους θα πρέπει, επομένως, να μελετηθούν.

Αλλαγές στο ύφος:
Το ύφος γίνεται πιο επίσημο και λιγότερο καθημερινό. Επίσης, αποκτά αυστηρό χαρακτήρα και χρησιμοποιεί πιο σύνθετη γλώσσα. Η πρόταση γίνεται πιο δύσκολη στην κατανόηση και φαίνεται πιο “λόγια”. Παράλληλα, αφαιρείται το «εμείς», οπότε το ύφος απομακρύνεται από το προσωπικό και γίνεται ουδέτερο. Δεν υπάρχει τόσο συναίσθημα όσο στην πρώτη πρόταση.

Σχόλιο:
Η απάντηση περιλαμβάνει κάποια σωστά στοιχεία, αλλά είναι ασαφής και φλύαρη. Συνδυάζει όρους όπως «λόγια», «αυστηρό», «δυσνόητη», χωρίς να τους συνδέει ξεκάθαρα με τα υφολογικά χαρακτηριστικά. Ο μαθητής δείχνει ότι έχει αίσθηση του θέματος αλλά δεν μπορεί να ξεχωρίσει έννοιες (π.χ. μορφή, επίπεδο λόγου, αντικειμενικότητα, ύφος). Δεν επιλέγει δύο σαφείς και διαφορετικές αλλαγές.

ΑΝ ο μαθητής εισαγάγει κι έναν αντιφατικό χαρακτηρισμό (πχ αυστηρό και άμεσο) τότε δείχνει ότι η σύγχυση εννοιών έχει πολύ μεγάλο βάθος.

3️⃣ Πολύ καλή, πλήρως τεκμηριωμένη απάντηση

Μετατροπή:
Οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους θα πρέπει, επομένως, να μελετηθούν.

Αλλαγές στο ύφος:

1. Το ύφος γίνεται πιο απρόσωπο και ουδέτερο, καθώς αποσιωπάται το ρηματικό πρόσωπο «εμείς» (που ήταν εναρμονισμένο με τον λόγο της δήλωσης – συνέντευξης της κ.Πομιεχόφσκα και προτάσσεται η ίδια η ενέργεια της μελέτης. Αυτό ενισχύει την αποστασιοποίηση του πομπού από το μήνυμα — χαρακτηριστικό στοιχείο του τυπικού ύφους που προσιδιάζει στον επιστημονικό λόγο.
2. Επιπλέον, η σύνταξη γίνεται πιο σύνθετη, κάτι που αντιστοιχεί στο επίσημο και ακαδημαϊκό επίπεδο του λόγου. Ταιριάζει με τον προτρεπτικό και ερευνητικό χαρακτήρα της πρότασης προσαρμοσμένης στην επικοινωνιακή συνθήκη της επιστημονικής σύστασης για την ανάγκη συστηματικής μελέτης των ανασταλτικών παραγόντων στη δημιουργικότητα του βρέφους.

Σχόλιο:
Η απάντηση πληροί όλα τα κριτήρια του άριστα: σωστή μετατροπή, δύο σαφείς και διακριτές αλλαγές στο ύφος, τεκμηρίωση με σύνδεση μορφής-λειτουργίας-περιεχομένου. Ο μαθητής κατανοεί βαθιά τι σημαίνει αλλαγή ύφους και γιατί γίνεται στο συγκεκριμένο σημείο.

Τσακ και Τσουκ

Ξεκλειδώνοντας τη Δημιουργικότητα: Γιατί το Σχολείο (και η Ζωή) την Έχουν Ανάγκη

Η δημιουργικότητα δεν είναι απλώς καλλιτεχνική ικανότητα ούτε προνόμιο λίγων. Είναι τρόπος σκέψης, εργαλείο επιβίωσης και αναντικατάστατη δεξιότητα για τον 21ο αιώνα. Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη, οι παγκόσμιες κρίσεις και η διαρκής καινοτομία διαμορφώνουν το μέλλον, η ικανότητα να βλέπουμε πέρα από το προφανές και να προτείνουμε νέες λύσεις γίνεται πιο αναγκαία από ποτέ. Το σχολείο, λοιπόν, οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα ως βασικό στόχο, όχι ως προσφορά πολυτελείας.

1. Η δημιουργικότητα σε ένα σχολείο που προτιμά την ασφάλεια

Το σχολείο συχνά προτάσσει τη σταθερότητα της ύλης, των εξετάσεων και της αναπαραγωγής γνώσεων. Όμως, η τυποποιημένη μάθηση δεν μπορεί να προετοιμάσει τους μαθητές για έναν κόσμο όπου τα προβλήματα είναι σύνθετα και οι λύσεις απαιτούν φαντασία και τόλμη . Η δημιουργικότητα σημαίνει ρίσκο, δοκιμή, λάθος και επανεκκίνηση – διαδικασίες απαραίτητες σε κάθε πραγματική μάθηση, αλλά συχνά παραμελημένες στην τάξη. Κι αν δεν αναπτυχθεί αυτή η ριψοκίνδυνη δεξιότητα στο ασφαλές περιβάλλον του σχολείου, πού περιμένουμε να καλλιεργηθεί;

2. Δημιουργικότητα και εσωτερική ενδυνάμωση

Η δημιουργική έκφραση δεν ενισχύει μόνο τις γνωστικές δεξιότητες· συμβάλλει και στην ψυχική ευεξία. Χάρη σ΄αυτήν μαθαίνουμε να εκφράζουμε σκέψεις και συναισθήματα, να χτίζουμε αυτοπεποίθηση, να συνεργαζόμαστε και να διαχειριζόμαστε την αποτυχία ως βήμα εξέλιξης. Μέσα από τη δημιουργικότητα, η μάθηση γίνεται προσωπική υπόθεση και όχι απλώς διεκπεραίωση.

3. Όταν η δημιουργικότητα γίνεται προσωπική εμπειρία

Για μένα, η δημιουργικότητα δεν είναι αφηρημένη έννοια – είναι εργαλείο δράσης. Σε μια εργασία Βιολογίας για το νευρικό σύστημα, αντί να παρουσιάσουμε ένα διάγραμμα από το βιβλίο, με την ομάδα μου σχεδιάσαμε ένα διαδραστικό escape room: κάθε γρίφος αντιστοιχούσε σε λειτουργίες του εγκεφάλου. Όλοι συμμετείχαν με ενθουσιασμό, η γνώση «έδεσε» με το παιχνίδι και η εργασία έμεινε αξέχαστη. Πρώτασ εμας – δεν ΄ξερω για τους άλλους. Σε άλλες περιπτώσεις, πειραματίζομαι με ψηφιακές αφηγήσεις, rap στίχους ή μίνι βίντεο κοινωνικού και πολιτικού σχολιασμού – όχι για να εντυπωσιάσω, αλλά για να βρω τη «φωνή» μου. Η δημιουργικότητα, όταν της δοθεί χώρος, γίνεται τρόπος να επεξεργαζόμαστε τον κόσμο και να συμμετέχουμε με προσωπικότητα σε ό,τι κάνουμε.

Κλείνοντας, 

αν θέλουμε ένα σχολείο που καλλιεργεί πολίτες ενεργούς και όχι απλώς ανόερεχτους εργαζόμενους αμφίβολης επιτυχίας, με «μπαγιάτικες φάτσες» που λέει κι ο Γιώργος Ιωάννου σε ένα διήγημά του, πρέπει να διεκδικήσουμε περισσότερη δημιουργικότητα στην καθημερινότητά του: σε εργασίες, στη μέθοδο διδασκαλίας, στην ίδια την αξιολόγηση. Όσο για εμάς, δεν αρκεί να περιμένουμε έμπνευση. Η δημιουργικότητα είναι στάση ζωής: να παρατηρούμε αλλιώς, να συνθέτουμε, να τολμάμε. Μόνο έτσι μπορούμε να δώσουμε μορφή σε ένα μέλλον που δεν θα αντιγράφει το παρελθόν, αλλά θα έχει και τη δική μας υπογραφή.

ΣΤΟΧΟΙ

αξία καλλιέργειας δημιουργικότητας

στο σχολείο

στο σύγχρονο σχολείο

συνδεση α και β ζητουμένου οχι μονο εξωτερικά αλλά και εσωτερικά, ενότητα κειμένου,

κείμενο με σκοπό συγγραφής και δημοσίευσης,

αποτυπωμένο στον πρόλογο και τον επιλογο

με 2 αιτιολογημένες θέσεις

υφος προσομοίωσης μπλογκ σε απαιτήσεις εξετάσεων

Εξαίσια ἀστική μας κοινωνία, του Γιώργου Ιωάννου

Ὁμολογῶ πὼς αἰσθάνομαι πολὺ ἄσχημα, ὅταν τὰ πρωινά, καθὼς τρέχω μὲ τὴν τσάντα κάτω ἀπ᾿ τὴ μασχάλη, διασταυρώνομαι μὲ τὶς παρέες τῶν ἐργατῶν. Κατεβαίνουν ἀπ᾿ τὶς συνοικίες τους βιαστικοί καὶ στραφτεροί, ὅλο ζωντάνια καὶ ἐλεύθερο βάδισμα. Ποιὸς ξέρει σὲ τί κρεβάτια πλάγιασαν κι ἀπόψε κι ἔχουν αὐτὴ τὴ λάμψη. Προσπαθῶ κοιτάζοντας νὰ μὴ σκέφτομαι ἀπ᾿ αὐτά. Οὔτε ἡ ὥρα, οὔτε ὁ τόπος τὸ ἐπιτρέπουν. Πάντως γιὰ περισσότερη καταστολὴ ρίχνω τὸ νοῦ μου στὰ βάσανα καὶ σὲ ὅλα τὰ δυσάρεστα ποὺ ἔχω περάσει.

Σταματῶ στὸ καφενεῖο ποὺ βρίσκεται κάτω ἀπ᾿ τὰ γραφεῖα μας, μιὰ καὶ πάντα φτάνω πιὸ νωρίς. ᾿Απὸ κάτι τέτοια θεωροῦμαι και λὸς ὑπάλληλος. Ἔτσι ποὺ βλέπω τοὺς διαβάτες νὰ ἔρχονται ἀπὸ μακριά, δὲ διακρίνω βέβαια φυσιογνωμίες. Τοὺς ξεχωρίζω μονάχα ἀπ᾿ τὸ ἄφοβο βάδισμα καὶ ποτὲ δὲν πέφτω ἔξω. Τὸ βάδισμα εἶναι σοβαρό τεκμήριο· δείχνει ἀμέσως τὸν ἄνθρωπο, ὅπως τὸ βλέμμα καὶ ὁ τόνος τῆς φωνῆς. Τὸ μπέρδεμα ἀρχίζει ἀπ᾿ τὴ στιγμὴ ποὺ θ᾽ ἀφήσεις κάποιον νὰ σὲ πλησιάσει καὶ νὰ σοῦ μιλήσει πολλά. Τότε, ὅσο κι ἂν πιστεύεις ἀκράδαντα στὴν πρώτη ἐντύπωση, ἀρχίζεις νὰ κλονίζεσαι.

Περνοῦν ἀπὸ μπροστά μου σὰν ἀνεμοστρόβιλος, κι ἀπ’ τὸ ἄπιαστο βλέμμα τους φαίνεται καθαρὰ πὼς ἄλλα πράγματα αὐτοὺς τοὺς ἀπασχολοῦνε. Ἡ μακρινὴ ἐντύπωση ὅμως ἐνισχύεται, παρὰ ποὺ χαλνάει. Εντούτοις φορᾶνε ροῦχα, ποὺ ἂν τὰ φοροῦσα ἐγώ, θὰ πήγαινα κλαίγοντας. Μὰ ἴσια ἴσια αὐτὰ τὰ ροῦχα τοὺς ἀναδει-κνύουν πιὸ πολύ. Τὶς Κυριακὲς μὲ τὰ καλά τους, σχεδὸν χάνονται. Πάντως αὐτοὶ ὅ,τι καὶ νὰ βάλουν, ἀκόμα καὶ παρδαλά, ἀντέχουν.

Πολλοὶ ἀστοὶ καὶ γραφιάδες κάνουν προσπάθειες νὰ ἰσχυροποιηθοῦν κάπως μὲ τὸ ντύσιμό τους, γιατί συνήθως λίγο θέλει νὰ γείρει ἡ ζυγαριά. ᾿Αξιοπρεπέστερο ὅμως εἶναι, νομίζω, νὰ τὸ παίρνει και νεὶς ἀπόφαση καὶ νὰ ντύνεται ὅπως τοῦ ταιριάζει. Οἱ ἐργάτες πά-λι, όταν ντύνονται καλά, συνήθως προσπαθοῦνε νὰ μετριάσουν λίγο τὴν ἀρρενωπότητά τους. Πολλοί μάλιστα γι’ αὐτὸ τὸ λόγο ξυρί ζουν καὶ τὸ μουστάκι. Εἶναι γνωστὸ ἄλλωστε, ὅτι οἱ ἄνθρωποι που μεγάλωσαν ὑπὸ σκιὰν ἀφορμὴ ζητοῦν γιὰ νὰ τοὺς ἀποκαλέσουν ἀλῆτες. Ἔτσι ἰδίως τοὺς χαρακτηρίζουν, καὶ μάλιστα μὲ κάποια ἀνατριχίλα στη φωνή, οἱ δήθεν μορφωμένες κυρίες, ποὺ ἀπὸ τότε ποὺ ἔβγαλαν τὸ σχολειό, ζήτημα εἶναι ἂν πιάσαν ἄλλο χαρτὶ στὰ χέρια τους, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν τράπουλα καὶ τὸ χαρτί τῆς τουαλέττας -ἂν τὸ πιάνουν βέβαια κι αὐτό. Οἱ ἐργάτες πάντως γι’ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις έχουν μιὰ ἄλλη γνωστή λέξη, που καλύπτει ἐπίσης μεγάλη κλίμακα Ιδιοτήτων. Καὶ μᾶλλον ξέρουν αὐτοὶ τί λένε.

᾿Ανεβαίνω στὸ γραφεῖο κι ἀμέσως ζαρώνει ἡ καρδιά μου. Οι ἀγαπητοί μου συνάδελφοι καταφθάνουν λαχανιασμένοι. Κάθε πρωί μελετῶ σχολαστικὰ τὴν καλημέρα τους, τὸ ὕφος τους καὶ τὴ ματια τους. Κάτι θὰ ἔχουν μυριστεῖ αὐτοὶ οἱ τύποι ἀπ᾿ τὶς ἰδέες μου, καὶ ὅπου να ‘ναι, θὰ μοῦ κάνουν πάλι καμιὰ λαχτάρα. Δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω πῶς ἔγινε καὶ μαζεύτηκαν ὅλες οἱ μπαγιάτικες φά τσες πάνω στὸ δικό μου το κεφάλι. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ μὲ ἀπελπί ζει περισσότερο εἶναι, πὼς τὸ ἴδιο σχεδὸν συμβαίνει καὶ σὲ ὅλα τὰ ἄλλα γραφεῖα. Αὐτὸ τὸ διεπίστωσα μόνος μου τελευταῖα, ὅταν πάνω στὴν ἀγανάκτησή μου, εἶπα ν’ ἀλλάξω καὶ πάλι δουλειά, γιὰ νὰ μὴν τοὺς βλέπω ὅλη μέρα μπροστά μου. Κατόπι σκέφτη και πὼς θὰ τοὺς ἔχει ἀποξεράνει ἔτσι, σῶμα καὶ καρδιά, τὸ πολὺ διάβασμα, τὸ κλείσιμο ἢ ἡ βαθιά σκέψη. Σηκώθηκα καὶ ξαναπήγα στις διάφορες μεγάλες σχολὲς γιὰ νὰ τοὺς δῶ νεαροὺς καὶ φρέσκους φρέσκους. Χώθηκα βέβαια στὶς αἴθουσες τῶν πρωτοετών. Ἐδῶ, εἶπα, μέσα σ’ αὐτὸ τὸ φυτώριο, θὰ φανεῖ τὸ πράγμα. Καὶ ὅμως ἡ ἐντύπωσή μου ἦταν ἐξίσου ἀποκαρδιωτική· τὸ ἑπόμενο κύ μα, δὲν ἀποκλείεται, νὰ εἶναι χειρότερο. Κι ἂν ὑπάρχει κανείς ζωηρὸς καὶ ἀνοιχτόκαρδος, γρήγορα ἀντιλαμβάνεσαι πὼς θεωρεῖται πνευματικῶς ὅποπτος καὶ βρίσκεται σὲ καραντίνα. Δὲν εἶναι ἐπομένως τὸ διάβασμα αὐτὸ ποὺ φταίει. Ὁ τύπος προϋπάρχει καὶ μάλιστα μὲ τὸ παραπάνω. Κάτι ἄλλο θὰ πρέπει νὰ ξεδιαλέγει τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ δω ἡ ἀπὸ κεῖ. Ἐκεῖνο πάντως ποὺ βάζει σὲ σκέψεις εἶναι ὅτι οἱ πιὸ πολλοὶ γραμματισμένοι κατάγονται ἀπ’ τὸ λαό.

Σκέφτομαι μήπως πρέπει ν’ ἀλλάξω ἐπάγγελμα καὶ ὄχι μονάχα γραφεῖο. Τώρα ὅμως εἶναι μᾶλλον ἀργά· οὔτε τέχνη ξέρω, οὔτε γιὰ νὰ πάω μαθητευόμενος ἔχω τὴν ἡλικία καὶ τὸ κουράγιο, ἀλλὰ οὔτε τὰ χαρτιὰ καὶ τὰ κατάστιχα χωνεύω. Θὰ ἤθελα, εἶναι ἀλήθεια, πρὸ πολλοῦ νὰ ἤμουν ἐργάτης· παράλληλα ὅμως νὰ ἔχω αὐτὴ τὴν ἴδια ψυχή, τὶς ἔδιες γνώσεις καὶ τὰ ἴδια μυαλά. Εξάλλου καὶ στὴ σκέψη τῆς ἄλλης ζωῆς, ἢ τῆς μετεμψύχωσης, έτσι χάνω κάθε ένθουσια σμό, ὅταν ἀκούω ὅτι ἐνδέχεται νὰ μὴ θυμᾶμαι ἀπολύτως τίποτε ἀπὸ αὐτὴ ἐδῶ τὴ ζωή μου.

Γιὰ νὰ ἐξακριβώσω περισσότερα έχω, κατ’ ἐπανάληψη τρυπώ σει στοὺς τόπους τῆς δουλειάς τους. Κάθε ἐπάγγελμα ἔχει τοὺς δι κούς του τύπους, ἀλλὰ σὲ ὁρισμένα πλειοψηφοῦν οἱ καλύτεροι. “Ανά-μεσά τους ὑπάρχουν έξυπνα πλάσματα, ποὺ οὔτε νὰ τὰ ὀνειρευτοῦν θὰ μποροῦσαν στὰ γραφεῖα. Εντούτοις μόνοι τους ὁμολογοῦν πὼς δὲ στάθηκε δυνατὸ νὰ προχωρήσουν ἄλλο στὰ γράμματα. Αὐτὸ τὸ λίγο ὅμως που κάνουν τώρα, τὸ κατέχουν καλά, ὅσο οὐδέποτε οἱ μορφωμένοι τὰ δικά τους. ᾿Απὸ δῶ θὰ πηγάζει αὐτὴ ἡ αὐτοπεποί θησή τους καὶ ἡ ψυχική τους ὀμορφιά. Επιπλέον εἶναι καὶ ἡ σκλη ραγωγία. Φυσικά ὑπάρχει καὶ ἕνα κάποιο ποσοστό κουτῶν ἢ κακο μοίρηδων, ποὺ ὅλοι όμως τοὺς ἀνέχονται χωρίς συζήτηση.

Βλέποντάς τους, φαντάζεσαι, ὄχι χωρὶς ζήλεια, τὴν οἰκογενει ακὴ ζωή, τῶν παντρεμένων ἰδίως, σὰν κάτι τὸ ἰδιαίτερα ζωηρὸ καὶ χαρούμενο, ἀπ’ ὅπουθὰ ἀντλοῦν πολλὲς ἀπ᾿ αὐτὲς τὶς δυνάμεις. Τις περισσότερες φορὲς ὅμως τὰ πράγματα δὲν ἔχουν ἔτσι. Οἱ γυναῖκες ποὺ τοὺς περιβάλλουν στὰ σπίτια τους, ὑστεροῦν δὲν ἔχουν οὔτε τὴ λάμψη, οὔτε τὴν ἐξυπνάδα. Οἱ ἀδελφές, ἰδίως τῶν πιὸ ἐξαιρε τικῶν, εἶναι σὰ σκιές. Οἱ γυναῖκες τους ἄβγαλτες καὶ ἀπληροφό ρητες, σωστὰ ζωντόβολα συνήθως· χάνεις πᾶσα ἰδέα. Οἱ πιὸ πολλοί δὲν τὶς δίνουν λογαριασμὸ γιὰ τίποτε ἢ τὶς κακομεταχειρίζονται. Εἶναι παράδοση ἐδῶ ἡ ἀνεξαρτησία. Σπάνια καὶ ποῦ, νὰ τοὺς διευ θύνουν. Θὰ στρώσουν βέβαια κι αὐτὲς καὶ θὰ γίνουν σεβαστὲς ὅταν γεράσουν καὶ ἀναδειχτοῦν σὲ μάνες.

Εντούτοις οἱ ἐργένηδες ἀπ᾿ τοὺς ἐργάτες ὁμολογοῦν ὅτι οἱ ἐξαι ρετικές εὐκαιρίες εἶναι ποὺ ἀκόμη δὲν τοὺς ἀφήνουν νὰ σηκώσουν κεφάλι. Καὶ πράγματι, ἂν δώσεις λίγη προσοχή, θὰ δεῖς ἀνάμεσα στὶς φιλενάδες τους κορίτσια ἀλλιώτικα ἢ μορφωμένα. Οἱ σχέσεις ὅμως αὐτὲς σπανίως καταλήγουν σε γάμο. Τοὺς λαϊκούς ἀνθρώ πους, που συμβαίνει νὰ εἶναι καὶ ὅμορφοι, ἀπὸ μικροὺς τοὺς κυνη γᾶ ὁλόκληρη ἡ κοινωνία γιὰ ἐρωτικὴ ἀπομύζηση. Μόλις διαγραφούν, ἀρχίζει νὰ τοὺς περικλείει μέσα σὲ μιὰ ἀτμόσφαιρα γεμάτη συγ κατάβαση καὶ ὑστεροβουλία, γιὰ νὰ τοὺς ὁδηγήσει σιγὰ σιγὰ σὲ συνθῆκες ἀσύλληπτης ἐρωτικῆς εὐκολίας, πράγματα ποὺ δὲν εὐνο οὖν φυσικά κανένα συμμάζεμα. Γι’ αὐτὸ κυρίως δὲν προφταίνουν να προοδεύσουν καὶ στὰ γράμματα. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ξεφεύγουν μερικοί, μὲ μεγάλες ὅμως ἀπώλειες.

Σχεδὸν ὅλοι οἱ ἄσχημοι ἢ οἱ ἀδιάφοροι ἀφήνονται ήσυχοι καὶ προχωροῦν, καθὼς ἔχουν μάλιστα, σὲ μεγάλο βαθμό, πολλὰ ἀπ᾿ τὰ ἄλλα λαϊκά προσόντα. Αὐτὰ φυσικὰ ἰσχύουν καὶ γιὰ τὶς ἐξαιρέσεις τῆς ἀστικῆς νεολαίας. Μὲ τὴ διαφορὰ ὅτι οἱ γυναῖκες τῆς ἀστικῆς τάξης ποθοῦν τοὺς ἐργάτες, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὸ σθένος νὰ τοὺς παν τρευτοῦν. Εἶναι γνωστὸ ἄλλωστε, ὅτι ὁ σύζυγος κατὰ τὴν ἀστικὴ διδασκαλία πρέπει να ‘χει κυρίως ἄλλα προσόντα, καὶ ὄχι νιάτα καὶ ὀμορφιά. Εὐτυχῶς ποὺ ἔχουν ἔτσι τὰ πράγματα, γιατὶ ἀλλιῶς θὰ εἶχε ξεδιαλεχτεῖ στὸ λαὸ μονάχα ἡ ἀσχήμια ἢ μᾶλλον θὰ εἶχε λαπαδιάσει σιγὰ σιγὰ ὁλόκληρη ἡ κοινωνία. Πρὸς τὰ πάνω προω θοῦνται ἀπείρως πιὸ εὔκολα οἱ ἄσχημοι, ποὺ μορφώθηκαν, καθώς καὶ οἱ πολὺ ὡραῖες γυναῖκες. Αὐτὲς μποροῦν νὰ τὶς ἐπιβάλουν κά πως εὐκολότερα στοὺς κύκλους των οἱ ἀστοὶ ποὺ τὶς ἐπιθυμοῦν, παριστάνοντας μάλιστα καὶ τοὺς ὑπεράνω χρημάτων. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι πολλοὶ νέοι ἐργάτες λυποῦνται βλέποντας τὴν κατάστα ση, κι όλο πασχίζουν νὰ εἰσχωρήσουν κι αὐτοὶ στοὺς παρφουμαρισμένους κύκλους. Εξάλλου ἔχουν ἀρκετὰ δοκιμάσει τὶς εὐκολίες καὶ τὴν περιποίηση, ποὺ ἔχει ὁ ὄμορφος ἄνθρωπος, ἄντρας ή γυναίκα, μέσα στὸν ἀστικὸ κόσμο.

Ἐγὼ ἀντίθετα λυπᾶμαι ποὺ ἡ ἁμαρτία τῆς μόρφωσης δὲν κρ βεται εὔκολα. ᾿Αλλιῶς θὰ εἶχα ἀναμιχθεῖ τελείως μαζί τους, και θὼς μάλιστα ὑπάρχει στις παρέες τους τόση δίψα γιὰ ἀληθινὴ φι λία καὶ ἐκτίμηση. Εξάλλου έχω καθῆκον νὰ μείνω πιστὸς στὴν καταγωγή μου.

Πάντως, ποτέ μου δὲ θὰ ξεχάσω πόσο χάρηκα, ὅταν κάποτε γυρίζοντας μὲ καράβι ἀπ᾿ τὰ ξένα μὲ ρώτησαν οἱ τελωνειακοί, προ τοῦ δοῦν τὰ χαρτιά μου, ἂν εἶμαι ναυτικός. “Ὥστε μποροῦσα νὰ εἶμαι σὰν αὐτοὺς, ἐφόσον κι αὐτοὶ οἱ πεπειραμένοι γελιοῦνται τόσο.

Λάμψη, ενοχή και απομόνωση: Η υπόγεια κραυγή του αστού στο “Ἐξαίσια ἀστική μας κοινωνία” του Γιώργου Ιωάννου

(μια ανάλυση του Τσακ και του Τσουκ)

Το πεζογράφημα «Ἐξαίσια ἀστική μας κοινωνία» δεν είναι διήγημα με πλοκή, ούτε αμιγώς δοκίμιο· είναι μια εξομολόγηση, ένας εσωτερικός μονόλογος που συνδυάζει την ειρωνεία με την υπαρξιακή αμηχανία και την κοινωνική κριτική. Ο αφηγητής, αστός και μορφωμένος, ζει μια διπλή αποξένωση: από την τάξη του και από τη ζωή την ίδια. Με έναν λόγο πικρό, παρατηρητικό και συχνά αυτοσαρκαστικό, περιγράφει την αποτυχία του να ανήκει — κάπου, σε κάποιον.

Στην αρχή του κειμένου, ο αφηγητής περιγράφει τις πρωινές του διασταυρώσεις με τους εργάτες. Τους βλέπει «ὅλο ζωντάνια καὶ ἐλεύθερο βάδισμα», αστραφτερούς και γεμάτους ενέργεια. Η εικόνα τους τον γοητεύει αλλά και τον φέρνει σε αμηχανία. Υπαινικτικά συνδέει αυτή τη λάμψη με τη σεξουαλική τους ζωή: «Ποιος ξέρει σε τί κρεβάτια πλάγιασαν κι απόψε κι έχουν αυτή τη λάμψη». Η φράση φανερώνει όχι μόνο θαυμασμό, αλλά και φθόνο: εκείνοι ζουν, κι εκείνος παρατηρεί.

 Οι εργάτες έχουν σώμα, παρουσία, φυσικότητα. Ο αφηγητής νιώθει ακίνητος, ξεθωριασμένος, αδρανής. Και αυτό που ζητά δεν είναι να γίνει εργάτης γενικά, αλλά «νὰ ἤμουν ἐργάτης, παράλληλα ὅμως νὰ ἔχω τὴν ἴδια ψυχή, τὶς ἴδιες γνώσεις καὶ τὰ ἴδια μυαλά». Εδώ βρίσκεται η βαθύτερη αντίφασή του: επιθυμεί να ανήκει σ’ έναν κόσμο αυθεντικό, άμεσο και σωματικό, χωρίς όμως να απαρνηθεί την πνευματική του καλλιέργεια, τη στοχαστική του συνείδηση, το βλέμμα του παρατηρητή.

Αυτή η αντίφαση έχει δύο όψεις:

Από τη μία πλευρά, η επιθυμία του να είναι εργάτης εκφράζει την ανάγκη του για ένταξη, για απελευθέρωση από την αποστείρωση του αστικού περιβάλλοντος, για μια ζωή με πράξη, σώμα και αλήθεια. Το σώμα του εργάτη γίνεται σύμβολο πληρότητας και ελευθερίας, κάτι που ο αφηγητής στερείται. Η φαντασίωση του να είναι εργάτης είναι φαντασίωση ζωής, σύνδεσης, ταύτισης με μια ολότητα.

Από την άλλη όμως, η απαίτηση να διατηρήσει «τὴν ἴδια ψυχή, τὶς ἴδιες γνώσεις καὶ τὰ ἴδια μυαλά» φανερώνει ότι δεν είναι έτοιμος να απαρνηθεί την ατομική του ιδιαιτερότητα. Δεν θέλει να χάσει τη στοχαστική του ταυτότητα, την ικανότητα ανάλυσης, το πλεονέκτημα της εσωτερικής παρατήρησης. Αυτή η πνευματική του υπόσταση όμως, είναι ακριβώς εκείνη που τον αποξενώνει από τους εργάτες και τον κόσμο που θαυμάζει.

Έτσι, η επιθυμία του είναι καταδικασμένη σε αδιέξοδο. Θέλει να ανήκει χωρίς να χάσει τον εαυτό του· θέλει να γίνει «ένας από αυτούς» χωρίς να πάψει να είναι ο εαυτός του. Αυτή η εσωτερική σχάση είναι που γεννά τη μελαγχολία του κειμένου: ο αφηγητής ξέρει ότι το αίτημά του είναι αδύνατο, αλλά δεν παύει να το επιθυμεί.

Η αντίφαση αυτή οξύνεται όταν αναφέρεται στη μόρφωση. Ο αφηγητής δεν τη βιώνει ως προνόμιο ή λύτρωση, αλλά ως «αμαρτία» — βάρος, στίγμα, αιτία απομόνωσης. «Λυπάμαι που η αμαρτία της μόρφωσης δεν κρύβεται εύκολα», λέει χαρακτηριστικά. Η μόρφωση δεν του δίνει κύρος ούτε χαρά· του αφαιρεί τη δυνατότητα να ανήκει, να συμμετέχει, να συγχρωτίζεται αυθεντικά.

Η αίσθηση απομόνωσης αποκαλύπτεται ακόμη εντονότερα όταν μιλά για τον φόβο απέναντι στους συναδέλφους. «Κάτι θα έχουν μυριστεί απ’ τις ιδέες μου…», σημειώνει. Ο αφηγητής ζει με την αίσθηση ότι παρακολουθείται, ότι δεν μπορεί να μιλήσει ανοιχτά. Οι ιδέες του – η συμπάθεια προς τους εργάτες, η απέχθεια για τη μικροαστική υποκρισία, ίσως και πιο ενδόμυχες επιθυμίες – είναι επικίνδυνες. Νιώθει ότι δεν χωρά πουθενά: δεν ανήκει στους γραφιάδες, δεν εντάσσεται στους εργάτες, δεν αντέχει τον ψυχικό μαρασμό του πνευματικού του περιβάλλοντος.

Παρατηρεί γύρω του μορφωμένους ανθρώπους – συναδέλφους και φοιτητές – που είναι ψυχικά άδειοι, κουρασμένοι, χωρίς ίχνος ζωντάνιας. Ακόμη και στις αίθουσες των πρωτοετών «τὸ ἑπόμενο κύμα δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι χειρότερο». Αντίθετα, οι εργάτες, με τη λίγη μόρφωση που διαθέτουν, τη ζουν αληθινά, «καλύτερα ἀπ’ ὅ,τι οἱ μορφωμένοι τὰ δικά τους». Η ουσία της παιδείας, λοιπόν, δεν είναι ζήτημα τίτλου, αλλά εσωτερικής συγκρότησης και ταπεινότητας. Ίσως και μιας μακάριας άγνοιας.

Ο αφηγητής στη συνέχεια εστιάζει στην ομορφιά, η οποία μετατρέπεται σε μια κοινωνική παγίδα. Οι όμορφοι εργάτες είναι επιθυμητοί, αλλά όχι αποδεκτοί. Οι αστές γυναίκες τούς επιθυμούν αλλά δεν τολμούν να τους παντρευτούν. Έτσι, οι εργάτες μετατρέπονται σε αντικείμενα μιας κοινωνικής «ερωτικής απομύζησης».

Η έννοια της ερωτικής απομύζησης είναι καθοριστική. Οι εργάτες γίνονται επιθυμητοί ακριβώς επειδή είναι νέοι, ωραίοι, λαϊκοί — δηλαδή «άλλοι». Η επιθυμία των αστών γυναικών (και ενδεχομένως και άλλων κοινωνικών ρόλων) τούς στρέφει προς αυτούς όχι για να ενωθούν, αλλά για να τους καταναλώσουν. Το ερωτικό ενδιαφέρον δεν συνοδεύεται από σεβασμό ή από πρόθεση ουσιαστικής αποδοχής. Αντιθέτως, τους κατατάσσει σε έναν ρόλο προσωρινού αντικειμένου: επιθυμητού αλλά μη κοινωνικά αναγνωρίσιμου.

Αυτό το σχήμα είναι παγίδα: όποιος είναι επιθυμητός με αυτό τον τρόπο, δεν μπορεί να προοδεύσει. Δεν είναι εύκολο για τον όμορφο εργάτη να μορφωθεί, να ανέβει, να ενταχθεί, γιατί η κοινωνία τον έχει ήδη καθηλώσει στον ρόλο του «καταναλώσιμου σώματος». Αντίθετα, «οι άσχημοι» αφήνονται ήσυχοι και συχνά καταφέρνουν να προοδεύσουν. Εδώ, η επιθυμία γίνεται μορφή καταπίεσης — η ερωτική απομύζηση γίνεται κοινωνική καθήλωση.

Ο αφηγητής δεν διεκδικεί την ομορφιά για τον εαυτό του. Δεν λέει ότι είναι άσχημος, αλλά η λάμψη των άλλων τον πνίγει. Αυτό που επιθυμεί είναι κάτι βαθύτερο: μια ομορφιά που να πηγάζει από την πράξη, τη σχέση με τον κόσμο, την αίσθηση πληρότητας. Θέλει να είναι επιθυμητός, όχι ως εικόνα, αλλά ως παρουσία με ουσία.

Η αίσθηση απομόνωσης αποκαλύπτεται κι όταν μιλά για τον φόβο απέναντι στους συναδέλφους. 

Ίσως, τελικά, ο αφηγητής να μην ζηλεύει μόνο τους εργάτες. Ζηλεύει και τις γυναίκες που μπορούν να τους πλησιάσουν. Εκείνες που μπορούν να τους κοιτάξουν ερωτικά χωρίς να κατηγορηθούν, που έχουν – έστω και στιγμιαία – πρόσβαση στη λάμψη, στο σώμα, στην αλήθεια που εκείνος μόνο παρατηρεί από απόσταση. 

Η ζήλεια του δεν είναι απλώς ταξική· είναι βαθιά σωματική και υπαρξιακή. Ανάμεσα στις επιθυμίες του αναδύεται και ένα αδιόρατο αλλά αισθητό αίσθημα απαξίωσης για τις λαϊκές γυναίκες που περιβάλλουν τους εργάτες. Οι γυναίκες αυτές, σύντροφοι ή σύζυγοι των όμορφων εργατών, περιγράφονται έμμεσα ως άχρωμες, κοινές, σχεδόν ανάξιες για το φως των αντρών που συνοδεύουν. Ο αφηγητής τις κοιτά με έναν τρόπο που φανερώνει όχι απλώς ταξική ή αισθητική απόσταση, αλλά και μια συγκρατημένη περιφρόνηση. Δεν τις ζηλεύει, αλλά τις θεωρεί εμπόδιο — σαν αυτές να έχουν πρόσβαση σε κάτι που δεν τους αναλογεί, κάτι που εκείνος θα ήθελε να πλησιάσει είτε ως θαυμαστής είτε ως «εραστής»

Ο ίδιος, ως άντρας, δεν μπορεί να επιθυμήσει αυτούς τους άντρες χωρίς κοινωνικό κίνδυνο· ως αστός, δεν μπορεί να τους αγγίξει χωρίς ταξικό στίγμα· ως μορφωμένος, δεν μπορεί να τους ανήκει. Έτσι, ζηλεύει εκείνον τον άλλον ρόλο, τον γυναικείο — όχι για να γίνει γυναίκα, αλλά για να βιώσει την επιθυμία ελεύθερα.

Και κάπου εκεί, στη ρωγμή αυτή, γεννιέται η πιο ανθρώπινη του επιθυμία: να ανήκει σ’ έναν κόσμο που να τον βλέπει, να τον ποθεί, να τον δέχεται — χωρίς όρους, χωρίς ρόλους, χωρίς απόσταση.

Τα θέματα βασίζονται στο 30162 της ΤΘΔΔ. Απαντήσεις της Τράπεζας ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ

Στο αρχείο μπορεί να βρει κανείς και τον πρωτότυπο λόγο του Φόκνερ

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)»

Βοηθητικό υλικό για την επεξεργασία της ταινίας των αδελφών Νταρντέν:

Δύο Ημέρες Μία Νύχτα.

Ανορθόδοξη (;) παραγωγή λόγου – ομιλίας για την θεματική ενότητα «Ευρώπη» ,

στην οποία αξιοποιείται η ταινία.

Λήψη αρχείου

Λήψη αρχείου