«Από τη δεισιδαιμονία στην κριτική σκέψη: Ανταλλαγή γραμμάτων με αφορμή τον «Ζητιάνο».
Η δράση ανταλλαγής γραμμάτων μεταξύ των μαθητών του Πρωινού και του Εσπερινού σχολείου ολοκληρώθηκε με αφορμή το λογοτεχνικό κείμενο «Ο Ζητιάνος», που, όπως αποδείχτηκε μέσα από την ανάλυσή του, επηρέασε βαθύτατα τους μικρούς μαθητές και τους προβλημάτισε γύρω από τη δύναμη του φόβου, της άγνοιας και της δεισιδαιμονίας. Η συζήτησε άναψε γύρω από τα τεχνάσματα των ζητιάνων και την ευπιστία των αγράμματων ανθρώπων της ελληνικής υπαίθρου και ανέδειξε τον ρόλο της παιδείας στη διαμόρφωση της σκέψης και την επικράτηση της λογικής. Το ενδιαφέρον των παιδιών για τον «Ζητιάνο» ήταν η έμπνευση για το περιεχόμενο των τελευταίων γραμμάτων προς τους ενήλικες μαθητές των Εσπερινού, για ένα θέμα που και οι ίδιοι γνώριζαν: τη δύναμη των προλήψεων και των δεισιδαιμονιών.
Οι μαθητές του Πρωινού μέσα από τα γράμματά τους προς τους ενήλικες συμμαθητές τους, ενδιαφέρθηκαν να μάθουν αν, όταν ήταν μικροί πίστευαν σε δεισιδαιμονίες ή προλήψεις (όπως το «κακό μάτι», τη γρουσουζιά, τον φόβο της τιμωρίας συνοδευόμενο από μεταφυσικές εξηγήσεις κ.α.), αν χειραγωγούνταν πιο εύκολα εξαιτίας του φόβου και αν τελικά η επιστροφή τους στο σχολείο τούς άλλαξε τον τρόπο που σκέφτονταν ως προς αυτά τα ζητήματα και τους έκανε να τα αμφισβητούν. Οι ίδιοι, μάλιστα, εξέφρασαν έναν ειλικρινή και ώριμο προβληματισμό: αναγνώρισαν ότι, παρόλο που η λογική τους τούς οδηγεί να αμφισβητούν τις προλήψεις, αρκετές από αυτές παραμένουν μέσα τους, καθώς τις άκουσαν από μικρή ηλικία από πρόσωπα που εμπιστεύονταν, όπως οι γιαγιάδες ή το οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον.
Στο μάθημα που ακολούθησε στο Εσπερινό, μετά την ολοκλήρωση της ανάλυσης του κειμένου, οι μαθητές είχαν πολλά και αυτοί να θυμηθούν από προσωπικές εμπειρίες και βιώματα από τα παιδικά τους χρόνια. Και οι ιστορίες τους ζωντάνεψαν όταν αποτυπώθηκαν στα γράμματα που απηύθυναν στους μαθητές του πρωινού, επιβεβαιώνοντας ότι και οι ίδιοι μεγάλωσαν με φόβους και δεισιδαιμονίες που ΠΟΤΕ δεν αμφισβητούσαν. Πολλοί αναφέρθηκαν σε ανθρώπους της γειτονιάς τους που επηρέαζαν τους γύρω τους μέσα από φόβο ή τις «γνώσεις» που υποστήριζαν ότι κατέχουν και που κανείς δεν μπορούσε να ελέγξει, δημιουργώντας ένα κλίμα αποδοχής χωρίς κρίση. Ωστόσο, όλοι τόνισαν ότι η ενηλικίωση, σε συνδυασμό με την επιστροφή τους στο σχολείο, άλλαξε ουσιαστικά τον τρόπο σκέψης τους. Μέσα από την επαφή με τη γνώση και την επιστημονική αλήθεια, απέκτησαν την ικανότητα να σκέφτονται πιο κριτικά, να αμφισβητούν και να ερμηνεύουν τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο.
Και οι δύο συνομιλητές δήλωσαν ότι η άγνοια γεννά φόβο και ο φόβος καθιστά τον άνθρωπο ευάλωτο στη χειραγώγηση. Αντίθετα, η γνώση λειτουργεί ως μέσο απελευθέρωσης, ενισχύοντας την κριτική σκέψη και την αυτονομία.
Επίλογος
Αυτή ήταν η τελευταία ανταλλαγή γραμμάτων και αποτέλεσε την κορύφωση μιας ουσιαστικής επικοινωνίας ανάμεσα σε μαθητές που, αν και δεν συναντιούνται, μοιράζονται την κοινή ταυτότητα του μαθητή. Οι ενήλικες του Εσπερινού θέλουν να εκφράσουν τη βαθιά τους χαρά και συγκίνηση για την ευκαιρία να μιλήσουν για προσωπικά βιώματα σε νεότερα παιδιά που τους άκουσαν με προσοχή και σεβασμό. Εκτιμούν αφάνταστα το γεγονός ότι οι νεότεροι συμμαθητές τους μέτρησαν τη γνώμη τους και δεν τους αντιμετώπισαν ως «παππούδες», όπως φοβούνταν, αλλά ως ισότιμους συμμαθητές. Για πολλούς, αυτή η εμπειρία στάθηκε ακόμη μία αφορμή να νιώσουν περήφανοι για την απόφασή τους να επιστρέψουν στο σχολείο.
Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές του Πρωινού, όπως ομολόγησαν, βίωσαν τη διαδικασία αυτή όχι ως μια ακόμη σχολική εργασία, αλλά ως μια ξεχωριστή εμπειρία ουσιαστικής μάθησης και ανθρώπινης επαφής. Μέσα από τα γράμματα γνώρισαν ιστορίες ζωής, προβληματίστηκαν, έκριναν, συνέκριναν και ένιωσαν. Ήδη ανυπομονούν για την επόμενη φάση της συνεργασίας των δύο σχολείων, που θα ξεκινήσει μετά το Πάσχα και θα αφορά τον καλλωπισμό του σχολικού κήπου. Μια ευκαιρία συνάντησης, αυτή τη φορά όχι μέσα από λέξεις, αλλά μέσα από κοινές πράξεις…
Η φιλόλογος, Αθανασία Ζιάτα
