Τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει το διάβασμα και τον προσωπικό κόπο καθώς και την εξάσκηση που έχει ο μελλοντικός φοιτητής στο διάβασμα. Ομως υπάρχουν ορισμένα στοιχεία μεθοδολογίας με τα οποία η απόδοση μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά.
Δυστυχώς αυτά δεν διδάσκονται στη Μέση Εκπαίδευση και ο κάθε μαθητής (αλλά και φοιτητής αργότερα) παραπαίει σε αυτοδίδακτα «συστήματα» και συχνά γίνεται θύμα ορισμένων μύθων οι οποίοι μπορεί να οδηγήσουν σε κακή απόδοση. Τα όσα θα παρατεθούν δεν είναι δόγματα (με εξαίρεση πολύ λίγα σημεία) και ίσως θα πρέπει να τροποποιηθούν ανάλογα με την προσωπικότητα του κάθε μαθητή και τις ικανότητές του. Γενικώς όμως έχουν ισχύ και οπωσδήποτε δεν βλάπτουν.
Α. Το κίνητρο
Μαγική λέξη που είναι σε θέση να πολλαπλασιάσει την αποδοτικότητα και τις ικανότητες. Το μυαλό αυξάνει την ευελιξία του, την εφευρετικότητά του, την ταχύτητα και τη χωρητικότητα. Είναι εκπληκτικό για όσους το έχουν βιώσει και συνειδητοποιήσει, τι ποιότητα αποκτά το έργο που επιτελείται και πόσο αβίαστα γίνεται όταν υπάρχει ένα σημαντικό κίνητρο.
Τα πάντα τότε γίνονται με «μεράκι» όπως λέγανε οι γονείς μας παλιά (έννοια εξαφανισμένη σήμερα). Οταν ήθελαν οι παλιοί να χαρακτηρίσουν ποιοτικά ένα έργο, λέγανε ότι «έγινε με μεράκι» και δεν εννοούσαν τίποτα άλλο από το κίνητρο που έφερνε την ποιότητα.
Ο κάθε ένας μπορεί να έχει διαφορετικό κίνητρο. Αναφέρω μερικά:
-Η εισαγωγή στην επιθυμητή σχολή θα φέρει ένα επάγγελμα με δυνατότητες, που θα κάνει το άτομο ανεξάρτητο (πολύ σημαντικό), αποδοτικό και με σχετική (τουλάχιστον) οικονομική άνεση.
-Εισαγωγή στην επιθυμητή σχολή θα οδηγήσει σε επάγγελμα που αρέσει. Τίποτα δεν είναι πιο δραματικό από το να πηγαίνει κανείς κάθε πρωί σε μια εργασία που δεν είναι επιθυμητή.
-Οι ιδεολόγοι μπορεί να ενστερνισθούν κίνητρα ανάλογα: δημιουργικότητα, κοινωνική προσφορά, βελτίωση κοινωνίας, ανθρώπινη προσφορά.
-Μη διαφεύγει η δυνατότητα βοήθειας προς την ίδια την οικογένεια (κοινωνική και οικονομική), βοήθεια προς μικρότερα αδέλφια, ανακούφιση πατέρα και μητέρας, σαν σημαντικό κίνητρο.
-Κίνητρο μπορεί επίσης να αποτελέσει η δημιουργία της μελλοντικής οικογένειας και οι δυνατότητες που προσφέρει ένα καλό επάγγελμα (δεν μιλάμε μόνο, φυσικά, για πανεπιστημιακές σπουδές αλλά για κάθε σπουδή και κάθε επαγγελματική εκπαίδευση που έχει επιλεγεί).
Εάν θα με ρωτούσαν ποιος είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για επιτυχία σε εξετάσεις, θα έλεγα χωρίς δισταγμό και με μεγάλη απόσταση από τον επόμενο παράγοντα: «το κίνητρο».
Το κίνητρο πρέπει, σε συζήτηση με τον εαυτό μας ή με τους γονείς, να συνειδητοποιηθεί. Πρέπει να πιστέψουμε σε αυτό. Η σκέτη τοποθέτηση δεν ωφελεί.
Β. Η τεχνική του διαβάσματος
Με συγκεκριμένες τακτικές είναι δυνατή η σημαντική αύξηση της αποδοτικότητας.
-Προτιμώ το καλό διάβασμα από ένα βιβλίο, σαν βάση. Μετά τη σωστή μελέτη μπορεί ο μαθητής να συμβουλευτεί και άλλο βιβλίο. Ταυτόχρονο διάβασμα από περισσότερα βιβλία οδηγεί το μυαλό σε σύγχυση.
-Μικρά βιβλία είναι συμπυκνωμένα, χωρίς επεξηγήσεις και απαιτούν έντονη συγκέντρωση. Η ερμηνεία ενός φαινομένου ή κατάστασης βοηθά όμως τη μνήμη σημαντικά. Μικρά βιβλία είναι κατάλληλα για επαναλήψεις. Συχνά τα μεγαλύτερα βιβλία, λόγω εξηγήσεων και μη συμπύκνωσης, διαβάζονται ευκολότερα και συντομότερα.
-Η μνήμη υποστηρίζεται πολύ από την κατανόηση και από τους συνδυασμούς γνώσεων.
-Γνώσεις που έχουν αποκτηθεί αρκετό χρόνο πριν από τις εξετάσεις και «φρεσκάρονται» πριν από αυτές έχουν ωριμάσει στο μυαλό και το τελευταίο μπορεί ευκολότερα να τις ανασύρει για να δώσει απαντήσεις.
Ο πανικός της έλλειψης χρόνου είναι πολύ κακός παράγοντας. Εδώ βοηθά ένα χρονοδιάγραμμα (ρεαλιστικό!), που δίνει μια σχετική ασφάλεια εκτέλεσης του προγράμματος. Παρακαλώ: γραπτό χρονοδιάγραμμα.
-Σύντομες περιλήψεις βοηθούν στο να απομονωθούν τα σημαντικότερα σημεία. Υπογραμμίσεις δεν βοηθούν, κατά την άποψή μου, ιδιαίτερα με πολλά χρώματα (ζαλίζουν και αποπροσανατολίζουν το μυαλό). Ισως βοηθούν σημειώσεις στο περιθώριο του βιβλίου. Με εκπλήσσει, όταν βλέπω βιβλία φοιτητών μας να είναι στο σύνολό τους υπογραμμισμένα. Δυστυχώς η εκπαίδευση δεν μας μαθαίνει να επιλέγουμε το σπουδαιότερο (μεγάλο πλεονέκτημα και για τη ζωή).
-Σε πολύπλοκα κείμενα μπορεί να βοηθήσει πολύ ένα σχεδιάγραμμα. Απλοποιεί και βοηθά τη μνήμη. Παραθέτω ένα ρεαλιστικό παράδειγμα από την Ιατρική. Το κείμενο που ακολουθεί μπορεί να αναπαραχθεί, χωρίς να χάσει τίποτα από την ουσία του, με το σχεδιάγραμμα του παραθέτω:
Μηχανισμός δράσης των αντιφλεγμονωδών-αναλγητικών φαρμάκων: επί βλάβης ιστών (τραυματισμός) παράγεται αραχιδονικό οξύ, το οποίο, μέσως ενός ενζύμου, την κυκλοοξυγενάση, παράγει τις ιστικές ορμόνες προσταγλανδίνες, οι οποίες ευθύνονται για τη δημιουργία φλεγμονής, πόνου και πυρετού (μεταξύ άλλων). Μέσω ενός δεύτερου ενζύμου, της λιποοξυγενάσης, το αραχιδονικό οξύ μετατρέπεται σε λευκοτριένια, τα οποία ευθύνονται για τη δημιουργία αλλεργικών αντιδράσεων (μεταξύ άλλων). Η κορτιζόνη εμποδίζει αυτή την αλυσίδα αντιδράσεων στην αρχή και έτσι δεν παράγονται ούτε προσταγλανδίνες ούτε λευκοτριένια. Τα αντιφλεγμονώδη-αναλγητικά φάρμακα αναστέλλουν τη δράση του ενζύμου κυκλοοξυγενάση, με αποτέλεσμα να μην παράγονται προσταγλανδίνες και να σταματά η φλεγμονή και ο πόνος (μεγαξύ άλλων). Το σχεδιάγραμμα ερμηνεύει τα προλεχθέντα.
Διαπιστώνεται εύκολα πόσο ένα σχεδιάγραμμα μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και απομνημόνευση, ακόμα και μη γνώστες του θέματος.
-Ο χώρος έχει αποφασιστικό ρόλο στη μάθηση. Πρέπει να είναι ευχάριστος και λειτουργικός, χωρίς να αποσπά την προσοχή.
-Χρειάζεται διάλειμμα κάθε 2-2 1/2 ώρες, στο οποίο ο φοιτητής πρέπει να κινείται. Ισως μικρός περίπατος 15 λεπτών. Μη φοβάται κανείς για απώλεια χρόνου. Με το σύστημα αυτό κερδίζεται πολύς χρόνος και αυξάνεται η ποιότητα του διαβάσματος.
-Θα συνιστούσα μια ημέρα ή τουλάχιστον μισή μέρα (Κυριακή) να μένει τελείως ελεύθερη.
-Σημασία δεν έχουν μόνο οι ώρες διαβάσματος. Κυρίως η ποιότητά του έχει τον αποφασιστικό ρόλο.
Γ. Σωματική ευεξία
-Κάθε πρωί, προ του διαβάσματος, 30 λεπτά περπάτημα, κατά προτίμηση (εάν είναι κοντά) σε πάρκο. Φυσικά (;) καλό πρωινό.
-Εάν είναι απαραίτητος μεσημεριανός ύπνος, τότε μόνο μέχρι 60 λεπτά. Περισσότερο οδηγεί σε δυσκολία επανέναρξης διαβάσματος.
-Βραδινός ύπνος επαρκής. Ξενύχτια διαβάσματος δεν ωφελούν τελικά πολύ.
-Εάν κανείς γνωρίζει το βιολογικό του ρολόι (ώρες που αποδίδει καλύτερα), προσαρμόζεται σ’ αυτό.
-Ο καφές μπορεί να ωφελήσει (αν και δημιουργείται αντοχή στον οργανισμό) εάν λαμβάνεται σε ώρες που ο οργανισμός είναι ενεργός. Προσοχή: μεγάλες ποσότητες, ιδιαίτερα σε όσους δεν τον έχουν συνηθίσει, μπορεί να δημιουργήσουν φόβο, άγχος και φυγή ιδεών (δεν μπορεί κανείς να καθοδηγήσει τη σκέψη του).
-Φάρμακα (για το «άγχος»), τσιγάρο και ιδιαίτερα αλκοολούχα ποτά βλάπτουν τη μάθηση. Εάν υπάρχει υπερβολικό άγχος, τότε να γίνεται λήψη φαρμάκων μόνο με την εκτίμηση γιατρού και την προειδοποίησή του ότι προβλέπονται εξετάσεις.
-Την ημέρα των εξετάσεων έγκαιρη έγερση, ήρεμο πρωινό και αργή μετάβαση. Βιασύνη και εκνευρισμός βλάπτουν τη συγκέντρωση.
Και 3 τελευταίες συμβουλές:
-Καλή ανάγνωση και κατανόηση των ερωτήσεων (αποτυχίες οφείλονται συχνά σε παρανόηση της ερώτησης)
-Ποτέ μία ώρα προ των εξετάσεων δεν διαβάζουμε ή ρίχνουμε «μια τελευταία ματιά». Αυτή η τακτική οδηγεί σε σύγχυση.
-Προ των εξετάσεων θέτουμε εγγράφως ερωτήσεις στον εαυτό μας, τις οποίες απαντούμε και πάλι εγγράφως. Αυτό εκπαιδεύει το μυαλό μας στην αναπαραγωγή της γνώσης.
Του Ι. ΣΤ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ-τ. αναπλ. καθηγ. Ιατρικής
Σημ.: Οι οδηγίες μπορούν, φυσικά, να χρησιμοποιηθούν σε οποιεσδήποτε εξετάσεις
Μια νέα έρευνα που θα διαρκέσει όχι χρόνια, αλλά δεκαετίες, για το αν η χρήση κινητών τηλεφώνων συνδέεται με την εμφάνιση μακροπρόθεσμα προβλημάτων υγείας, όπως ο καρκίνος και οι νευρολογικές παθήσεις, ξεκίνησε σήμερα σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες.Η έρευνα αυτή που φέρει τα αρχικά COSMOS (Cohort Study on Mobile Communications) θα είναι η μεγαλύτερη του είδους της και θα γίνει σε δείγμα περισσότερων από 250.000 ανθρώπων ηλικίας 18 ως 69 ετών στη Βρετανία, τη Φινλανδία, την Ολλανδία, τη Σουηδία και τη Δανία.