Κορυφαίος καθηγητής Ιστορίας. Εχει μεταφραστεί σε 20 γλώσσες πουλώντας εκατομμύρια αντίτυπα, ενώ το τελευταίο έργο του «Ιστορία της Ευρώπης» χαρακτηρίστηκε μνημειώδες, προκαλώντας παγκόσμιο επιστημονικό ενδιαφέρον. Προέβλεψε τη σημερινή οικονομική κρίση όπως είχε προβλέψει και την πτώση της Σοβιετικής Ενωσης. «Απλά πράγματα, κοινή λογική» μας λέει ο ίδιος.

Εδώ και χρόνια ο Νόρμαν Ντέιβις είναι ίσως ο καλύτερος συνομιλητής που μπορείς να βρεις για να καταλάβεις με απλά και ουσιαστικά λόγια όποια ιστορική περίοδο θελήσεις. Είναι μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας καθώς και της Βασιλικής Ιστορικής Εταιρείας και επίτιμος καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Ειδικός στην Ιστορία της Ανατολικής Ευρώπης. Είναι από τους πιο πολυδιαβασμένους από το παγκόσμιο αναγνωστικό κοινό συγγραφείς Ιστορίας. Η συζήτηση μαζί του είναι ό,τι πρέπει σε αυτή την «παράξενη» εποχή που ζούμε. Η κατανόηση των γεγονότων και η αίσθηση μιας αληθινής, δροσερής αισιοδοξίας είναι το υπέροχο συναίσθημα που μας άφησε η συνομιλία μας. Μια συζήτηση που ξεκίνησε με ένα πλατύ χαμόγελο και την προτροπή του: «Λοιπόν, πάμε. Αρχισε να πυροβολείς!».

Λόγω της οικονομικής κρίσης, εσάς τους ιστορικούς και τους οικονομολόγους σας βλέπουμε σαν να είστε οι ψυχολόγοι μας. Προσπαθούμε να καταλάβουμε από τις αντιδράσεις σας πόσο κρίσιμα είναι τα πράγματα και πού θα οδηγήσει αυτή η κατάσταση.
«Δεν ξέρω για τους οικονομολόγους αλλά, ως ιστορικός, μπορώ να σας πω ότι έχουν υπάρξει πάρα πολλές τέτοιες κρίσεις στο παρελθόν. Οι άνθρωποι όμως έχουν πολύ “κοντή” μνήμη. Οταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά, είναι επιρρεπείς σε ψεύτικες προσδοκίες και μετά η “φούσκα” σπάει και οι συνέπειες είναι πολύ σοβαρές. Αν κοιτάξουμε λίγο καιρό πίσω, θα δούμε ότι οι τράπεζες πολλών χωρών στο διεθνές τραπεζικό σύστημα είχαν τρελαθεί. Είχαν ξεφύγει. Εδώ πρέπει να σημειώσω ότι οι τράπεζες ακόμη δεν έχουν τεθεί σοβαρά υπό έλεγχο. Και εμείς οι φυσιολογικοί άνθρωποι, που πληρώνουμε κανονικά τους φόρους μας, τώρα πληρώνουμε για να ξεπεραστεί η κρίση. Αυτή δεν είναι η πιο σωστή απόφαση που μπορεί να πάρει μια κυβέρνηση. Αυτό δεν πρέπει να το κάνει μια σωστή κυβέρνηση».

Εννοείτε ότι όποια κυβέρνηση το κάνει θα το βρει μπροστά της;
«Ακριβώς! Αυτές οι κυβερνήσεις θα το βρουν μπροστά τους».

Σε μια συνέντευξή σας, πριν από δέκα χρόνια, προβλέπατε τη σημερινή οικονομική κρίση. Σήμερα διακρίνετε κάτι που εμείς δεν το βλέπουμε και το οποίο θα έρθει τα επόμενα χρόνια;
«Εχω προβλέψει διάφορα πράγματα στο παρελθόν. Αλλες φορές σωστά, άλλες φορές λάθος. Δεν νομίζω ότι οι ιστορικοί έχουμε κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο στο να προφητεύουμε το μέλλον. Είναι απλή λογική. Η ιδέα που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του ’90 ότι ο πλούτος των δυτικών κρατών απλώς θα μεγάλωνε ατελείωτα και για πάντα, χωρίς να χρειαστεί κάποια στιγμή να πληρώσουν για αυτό, ήταν απόλυτα λάθος. Ηταν φανερό ότι η οικονομική ευημερία της δεκαετίας του ’90 ήταν υπερβολική και κυρίως στη λάθος κατεύθυνση. Και τώρα πρέπει να πληρώσουμε για αυτό. Και η Ελλάδα πρέπει να πληρώσει για αυτό. Και τα οικονομικά της Βρετανίας όμως είναι παρόμοια με αυτά της Ελλάδας. O οικονομικός μου σύμβουλος μου πρότεινε να μεταφέρω τον τραπεζικό λογαριασμό μου από τη Βρετανία στην Πολωνία. Η γυναίκα μου είναι Πολωνή και έτσι μάλλον θα το κάνω. Αλλωστε, τώρα που μιλάμε, η πολωνική οικονομία είναι στην πραγματικότητα ισχυρότερη από τη βρετανική».

Πώς συνέβη αυτό;
«Είναι πολύ ενδιαφέρον. Απλώς έχουν καλή διακυβέρνηση τα τελευταία δύο-τρία χρόνια και έχουν υπάρξει πολύ προσεκτικοί. Επίσης, το τραπεζικό τους σύστημα είναι σχετικά υπανάπτυκτο, αφού μέχρι πρόσφατα είχαν κομμουνιστικό καθεστώς. Ετσι, είναι τυχεροί που δεν πρόλαβαν να υιοθετήσουν τις πρακτικές που υιοθέτησαν οι δυτικές τράπεζες και, χωρίς να το ξέρουν, προστατεύθηκαν από αυτές τις οικονομικές καταστροφές».

Είχατε προβλέψει και γράψατε για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης από το 1987.
«Το 1987 έγραψα στο περιοδικό “Spectator” ένα άρθρο, λέγοντας ότι ήταν αδύνατον για τη Σοβιετική Ενωση να συνεχίσει να υπάρχει με αυτές τις συνθήκες, εκτός και αν γίνουν συγκεκριμένες αλλαγές. Ηταν τότε ο πόλεμος μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Δύο σοβιετικές δημοκρατίες πολεμούσαν και ο Γκορμπατσόφ στη Μόσχα δεν αντέδρασε. Οποιαδήποτε άλλη στιγμή, ο Κόκκινος Στρατός, με το αστέρι στα κράνη, θα εμφανιζόταν και θα σταματούσε αυτόν τον πόλεμο. Η στιγμή που η Μόσχα επέτρεψε σε δύο δημοκρατίες της να πολεμούν, εκείνη η στιγμή “μου είπε” ότι η Σοβιετική Ενωση θα διαλυόταν, εκτός αν ο Γκορμπατσόφ είχε στο μυαλό του να κάνει αλλαγές. Δεν είχε όμως καμία αλλαγή στο μυαλό του και έχασε εντελώς τον έλεγχο».

Υπάρχει κάποια περίοδος στην Ιστορία της Ευρώπης που πρέπει να ξαναμελετήσουν οι πολιτικοί για να δουν πώς θα αντιμετωπίσουν την κρίση και οι πολίτες για να καταλάβουν τι είναι αυτή η κρίση; «Δεν νομίζω. Ολόκληρη η Ιστορία διατρέχεται από κύκλους που έχουν μέσα τους ευημερία και κρίσεις. Και τώρα περνάμε μια οικονομική κρίση η οποία είναι όσο κακή είναι, αλλά δεν είναι τόσο κακή όσο η κρίση της δεκαετίας του ’20, για παράδειγμα. Το καταλαβαίνω ότι η Ελλάδα έχει επηρεαστεί πολύ από αυτή την κρίση, αλλά στην κρίση του ’20 και του ’30 στη Γερμανία και σε όλη την Κεντρική Ευρώπη υπήρξαν τρομακτικές απώλειες. Η μεσαία τάξη έχασε όλα τα έσοδά της και όλες τις αποταμιεύσεις της και αυτό τότε οδήγησε στην άνοδο του φασισμού. Στις ΗΠΑ επίσης οι δεκαετίες του ’20 και του ’30 ήταν πολύ κακές οικονομικά και ουσιαστικά σώθηκαν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Δηλαδή οι ΗΠΑ μπήκαν συνειδητά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για να λύσουν τα οικονομικά τους προβλήματα;
«Δεν το έκαναν συνειδητά. Πιστεύω πάντα στον νόμο των “απρόβλεπτων συνεπειών”, όπου συχνά συμβαίνουν γεγονότα για λόγους που κανένας δεν έχει προβλέψει. Οι Γερμανοί όμως και οι ναζιστές ήξεραν πολύ καλά ότι ένας πόλεμος θα βοηθούσε την οικονομία. Γι’ αυτό αποφάσισαν να κάνουν τότε έναν πόλεμο. Αν κέρδιζαν τον πόλεμο, θα ήταν απίστευτα ευεργετικός για αυτούς οικονομικά».

Υπάρχουν σήμερα μεγάλοι ηγέτες, όπως στο παρελθόν, να πάρουν την Ευρώπη από το χέρι και να την καθοδηγήσουν;
«Υπάρχει έλλειψη από μεγάλους πολιτικούς και σπουδαία μυαλά. Για παράδειγμα, δείτε αυτό το ζευγάρι που πρόσφατα τοποθετήθηκε στην κορυφή στις Βρυξέλλες. Αυτή η αγγλίδα κυρία, αυτή η… μαρκησία δεν έχει την παραμικρή εμπειρία (σ.σ.: εννοεί την Κάθριν Αστον, επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας). Εχει λιγότερη πείρα στα εξωτερικά θέματα από την κυρία που μου καθαρίζει το σπίτι».

Ποιος ηγέτης του παρελθόντος θα ευχόσασταν να ήταν σήμερα παρών για να βοηθήσει σε αυτή την κρίση;
«Δεν μπορώ να σκεφτώ κανέναν. Ολοι οι ηγέτες που μπορώ να σκεφτώ ήταν ηγέτες σε πολύ κακές ιστορικές συγκυρίες. Ξέρω ότι ο κόσμος λέει για τον Τσόρτσιλ. Ο Τσόρτσιλ όμως ήταν ένας πολύ κακός πολιτικός σε καιρό ειρήνης. Οχι κακός, ήταν απαίσιος. Ωστόσο, υπήρξε πολύ ισχυρή προσωπικότητα στον πόλεμο».

Ποιο λάθος έχει επαναληφθεί πολλές φορές ιστορικά; Διότι φαίνεται ότι το μόνο πράγμα που μαθαίνουμε από την Ιστορία είναι ότι δεν διδασκόμαστε τίποτε από αυτή.
«Ναι, έτσι είναι. Υπάρχουν μερικά πράγματα όμως που θα έπρεπε να έχουμε διδαχθεί από την Ιστορία. Το λάθος που επαναλαμβάνουμε συνεχώς είναι ότι ακούμε τους πολιτικούς επιστήμονες και άλλους ειδικούς και δεν εμπιστευόμαστε τη δική μας κοινή λογική. Νομίζω ότι θα ήμασταν πολύ καλύτερα αν σταματούσαμε να τους εμπιστευόμαστε και αρχίζαμε να χρησιμοποιούμε την ίδια κοινή λογική που χρησιμοποιούμε για να κάνουμε κουμάντο στο σπίτι μας, στην οικογένειά μας και στις δικές μας υποθέσεις. Δείτε τι λέει ο ήρωας του Ντίκενς, ο Γουίλκινς Μικόμπερ, στη νουβέλα “Ντέιβιντ Κόπερφιλντ”: ‘‘όπου μία λίρα και μία πένα λιγότερη σημαίνουν χρεοκοπία, και μια λίρα και μια πένα περισσότερη σημαίνουν σωτηρία’’. Φανερά πράγματα! Είναι πολύ κακή ιδέα για τις κυβερνήσεις να ξοδεύουν εκατομμύρια ευρώ ή λίρες περισσότερα από όσα εισπράττουν. Κοινή λογική! Δεν υπάρχει κάποια φοβερή επιστήμη πίσω από αυτό. Απλώς, κοινή λογική».

Βλέπω ότι ο ποιητικός τρόπος με τον οποίο γράφετε υπάρχει και στην ομιλία σας. Τον χρησιμοποιείτε για να γίνει πιο εκλαϊκευμένη η γραφή σας;
«Είναι πολύ ευγενικό αυτό που λέτε. Δεν μου το έχουν ξαναπεί. Είμαι Ουαλλός και οι Ουαλλοί είμαστε λίγο ποιητικοί τύποι. Είμαι πολύ χαρούμενος που τα βιβλία μου έχουν τόσο μεγάλη αποδοχή από τόσο πολλές χώρες στον κόσμο. Η “Ιστορία της Ευρώπης” έχει μεταφραστεί σε 20 γλώσσες. Οχι στα γερμανικά, φυσικά… Εχει μεταφραστεί όμως στα ιαπωνικά, στα κινεζικά, στα κορεατικά και στα αραβικά. Αυτό είναι πολύ κολακευτικό».

Στην Ιστορία της ανθρωπότητας τι νομίζετε ότι έχει αποδειχθεί ισχυρότερο; Η δυνατότητα του ανθρώπου να είναι δίκαιος ή η ροπή του στο να είναι άδικος;
«Νομίζω ότι η διαβολική μειονότητα – η εγωιστική μειονότητα – πάντα ήταν ικανή να κουμαντάρει την καλοπροαίρετη πλειονότητα. Αυτή είναι η σκοτεινή πλευρά της πολιτικής. Αυτή, για παράδειγμα, ήταν η δύναμη του Λένιν: Πώς μια μικρή μειονότητα, χωρίς μεγάλη λαϊκή υποστήριξη, μπορεί να πάρει δύναμη από τις μάζες».

Ο Χίτλερ έλεγε ότι οι μάζες πέφτουν πιο εύκολα θύμα σε ένα μεγάλο ψέμα παρά σε ένα μικρό. «Ακριβώς! Αυτό είναι ένα σλόγκαν που πήρε από την αμερικανική διαφημιστική βιομηχανία και το οποίο είναι και το χαρακτηριστικό γνώρισμα του ολοκληρωτισμού στον 20ό αιώνα. Οσο μεγαλύτερο το ψέμα τόσο πιο πιθανό να το πιστέψουν μεγάλες μάζες ανθρώπων».

Μιλώντας για μεγάλα ψέματα, οι άνθρωποι, για να καταλάβουν την καθημερινότητά τους, επιστράτευσαν αρχικά τη μυθολογία. Υπάρχει κάποια σύγχρονη μυθολογία που χρησιμοποιούμε για να καταλάβουμε και να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα;
«Φυσικά! Ολες οι κοινωνίες ζουν βασικά μέσα από μύθους. Οι μύθοι δημιουργούνται διαρκώς και ξεπροβάλλουν πολύ γρήγορα, προτού οι ιστορικοί προλάβουν να τους διαλύσουν. Οι σύγχρονοι μύθοι είναι τόσο ισχυροί όσο και πριν από χιλιάδες χρόνια. Ψεύτικες ερμηνείες για το παρελθόν και την Ιστορία που, όμως, βοηθούν τους ανθρώπους να καταλάβουν ποιοι είναι. Δείτε και το αντίστροφο: Ενας από τους λόγους που δεν υπάρχει ισχυρή αίσθηση ταυτότητας στην ενωμένη Ευρώπη είναι ότι οι Ευρωπαίοι δεν έχουν έναν παγκόσμιο μύθο στον οποίο να πιστεύουν όλοι, ενώ, αντίθετα, οι εθνικοί μύθοι είναι πολύ ισχυροί».

Και αυτό είναι κακό;
«Βεβαίως! Η Ευρώπη πάσχει στη συναισθηματική σφαίρα της ζωής, στη συναισθηματική σφαίρα της καθημερινότητας. Στην έμπνευση από όπου οι άνθρωποι παρακινούνται στη σωστή κατεύθυνση και εμπνέονται από σπουδαίες ιδέες. Η σύγχρονη Ευρώπη είναι πολύ πεζή, πολύ ορθολογική, πολύ κυνική και συνδεδεμένη με την οικονομική πλευρά της ζωής, με τις αγορές και με τα πλεονεκτήματα που δίνουν αυτές. Δεν δημιουργεί πάθος για να κάνεις πράγματα. Και οι μύθοι που λέγαμε πριν κάνουν τους ανθρώπους παθιασμένους».

Θέλετε να μας περιγράψετε έναν μύθο των Ελλήνων;
«Ξέρω ότι αυτό είναι ένα πολύ ευαίσθητο πεδίο για τους Ελληνες, αλλά, ειλικρινά, δεν πιστεύω ότι οι σύγχρονοι Ελληνες είναι ακριβώς η “απευθείας επιτυχία” των αρχαίων Ελλήνων. Οσο και οι σύγχρονοι Αγγλοι δεν έχουν τίποτε κοινό με αυτούς που κατοικούσαν σε αυτά εδώ τα νησιά πριν από 2.000 χρόνια. Η οικογένειά μου κατάγεται από την Ουαλλία και φυσικά μιλούσαν συνέχεια για την εποχή που η Βρετανία ήταν όλη ουαλλική. Για κανένα νεότερο ευρωπαϊκό έθνος δεν είναι λογικό να διεκδικεί μια αμιγή “εθνική καθαρότητα”. Η Ελλάδα έχει μια πολύπλοκη σύγχρονη Ιστορία. Η αρχαία Ελλάδα κατέρρευσε πριν από περίπου 2.000 χρόνια και συνέβησαν πάρα πολλά ιστορικά γεγονότα ώσπου η σύγχρονη Ελλάδα να δημιουργηθεί τον 19ο αιώνα. Είναι ένας όμορφος μύθος ότι οι σύγχρονοι πολίτες της Αθήνας είναι οι γιοι και οι κόρες του Πλάτωνα. Είμαι και εγώ τόσο γιος του Πλάτωνα όσο είναι οι σημερινοί Αθηναίοι. Προσέξτε, όμως, κάθε έθνος ζει μέσα από μύθους. Οι Ελληνες δεν αποτελείτε εξαίρεση σε αυτό και έχετε τόσους υπέροχους μύθους από τους οποίους μπορείτε να εμπνευστείτε, ώστε έχετε και την τάση να τους πιστεύετε».

Εδώ όμως θα σας ρωτήσω για τα Γλυπτά του Παρθενώνα που έχετε στο Βρετανικό Μουσείο και για τα δικαιώματα των σύγχρονων Ελλήνων σε αυτά.
«Τα Γλυπτά του Παρθενώνα που εδώ ονομάζουν “Ελγίνεια Μάρμαρα” πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα. Θα ήταν μια πολύ υγιής χειρονομία, όχι μόνο προς την Ελλάδα αλλά και προς τον τρόπο σκέψης όλων των εθνών που έχουν κάνει παρόμοιο κακό. Τα μουσεία των πλούσιων κρατών είναι γεμάτα λάφυρα. Ολα αυτά τα έργα τέχνης τα άρπαξαν ή τα πήραν άνθρωποι όταν πριν από χρόνια είχαν τη δύναμη και τα χρήματα. Νομίζω ότι ο κόσμος εδώ στη Βρετανία τώρα είναι πολύ πιο συνειδητοποιημένος για την ηθική πλευρά του ζητήματος. Μπορούν άλλωστε με την τεχνολογία που υπάρχει σήμερα να φτιάξουν αντίγραφα ώστε, αφού τα επιστρέψουν, να μην είναι και το Βρετανικό Μουσείο άδειο».

Τι θα συνιστούσατε στους Ελληνες να κρατήσουμε από την Ιστορία μας ώστε να είμαστε πιο αισιόδοξοι για το μέλλον μας;
«Αυτή είναι μία από τις θετικές χρήσεις της Ιστορίας. Δίνει αυτοπεποίθηση στον κόσμο για το ποιοι είναι οι άνθρωποι, από πού έρχονται και για την κουλτούρα τους. Οι Ελληνες είστε πάρα πολύ τυχεροί γιατί έχετε μια Ιστορία που ελάχιστοι λαοί στον κόσμο έχουν. Οι περισσότεροι λαοί δεν έχουν την κληρονομιά ενός μεγαλειώδους κράτους, όπως οι Ελληνες. Είναι λογικό τώρα να αισθάνεστε ανασφαλείς. Είστε ένα μικρό έθνος με γείτονες πολύ μεγαλύτερους και ισχυρότερους και αυτό λογικά επηρεάζει τον τρόπο σκέψης και τη διάθεσή σας. Κοντινό παράδειγμα σε εσάς είναι η Πολωνία. Η Πολωνία είναι ένα κράτος με τεράστια Ιστορία, αλλά έχει γείτονες τη Ρωσία και τη Γερμανία που είναι πολύ μεγαλύτερες. Επομένως, η θέση στην οποία βρίσκεστε οι Ελληνες να ξέρετε ότι δεν είναι μοναδική. Σας συμπαθώ ως λαό πάρα πολύ και να ξέρετε ότι θα πρέπει να είστε πιο υπομονετικοί. Δεν είναι όλα μόνο εις βάρος σας».

Η Ευρωπαϊκή Ενωση θα δημιουργήσει κάποτε πραγματικούς ευρωπαίους πολίτες;
«Νομίζω ότι θα το κάνει. Χρειάζεται όμως μια σοβαρή κρίση. Αν κοιτάξετε στην Ιστορία, είτε των εθνών είτε πολύ μικρότερων ενώσεων κρατών, το βίωμα, η εμπειρία που τους φέρνει κοντά, που τους ενώνει, είναι συχνά πόλεμοι ή εξωτερικές απειλές, οι οποίες σπρώχνουν τους ανθρώπους να ενωθούν και τους δίνουν μια κοινή αίσθηση αλληλεγγύης. Η ΕΕ δημιουργήθηκε σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη είναι πολύ ειρηνική. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγάλος προστάτης, ενώ η Σοβιετική Ενωση δεν υπάρχει. Οι μοντέρνοι Ευρωπαίοι δεν έχουν τον φόβο κάποιας καταστροφής».

Η οικονομική κρίση μπορεί να οδηγήσει σε αυτή τη σύνδεση και στην αλληλεγγύη μεταξύ των Ευρωπαίων;
«Οχι. Εννοώ μια άλλη κρίση, η οποία βέβαια δεν θα καταστρέψει την Ευρώπη, αλλά θα τους αναγκάσει να συγκεντρώσουν το μυαλό τους. Αυτή η κρίση μπορεί να έρθει είτε από τη Ρωσία – η οποία παραμένει ένα μεγάλο κράτος με έντονη επιρροή και αν, λόγου χάρη, κλείσει τις στρόφιγγες φυσικού αερίου, θα προκαλέσει τεράστια προβλήματα – ή μπορεί να έρθει από τις ΗΠΑ. Η επιρροή των ΗΠΑ στον κόσμο δεν είναι πολύ σταθερή, είναι φθίνουσα και σε κάποιο σημείο θα έχει μια διαμάχη με την Ευρώπη».

Πιστεύετε ότι η οικονομική κρίση που αντιμετωπίζουμε είναι η καθοριστική που θα μας ενώσει;
«Οχι, δεν πιστεύω στην καθοριστικότητα των οικονομικών κρίσεων στην πολιτική. Προφανώς, μια οικονομική κρίση μπορεί να επιφέρει και άλλου είδους κρίσεις, εδαφικές και άλλες, και τότε το πρόβλημα θα γενικευτεί».

Δηλαδή πρέπει να έρθει μια ακόμη ισχυρότερη κρίση, ένας πόλεμος;
«Στην πυρηνική εποχή είναι δύσκολο να σκεφτείς έναν πόλεμο. Μοιάζει όμως να υπάρχουν και διαφορετικές απόψεις που πρέπει να μας κάνουν να σκεφτούμε. Για παράδειγμα, παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον τι συμβαίνει στο Ισραήλ, που είναι μια πυρηνική δύναμη. Το Ισραήλ, για 50-60 χρόνια, έχει την εύνοια, αυτό που εγώ αποκαλώ απερίσκεπτη βοήθεια, των ΗΠΑ».

Συγγνώμη, είπατε απερίσκεπτη βοήθεια;
«Ναι, ανόητη βοήθεια. Και τώρα, για πρώτη φορά, η ισραηλινή και η αμερικανική κυβέρνηση βρίσκονται σε ανοιχτή διαμάχη. Και είναι πολύ διδακτικό αυτό που συμβαίνει. Αυτού του είδους οι κρίσεις φέρνουν στην επιφάνεια διαφορές που οδηγούν τους δύο αντιπάλους στην πηγή των αποφάσεων».

Φοβάστε για έναν πυρηνικό πόλεμο;
«Οχι άμεσα, αλλά πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν παρανοϊκοί. Το Ισραήλ είναι εξαιρετικά επικίνδυνο αυτή τη στιγμή. Πιστεύω ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να αρχίσει να βομβαρδίζει το Ιράν, το οποίο είναι επίσης ένα μεγάλο κράτος και όλοι μπορούμε να φανταστούμε τις συνέπειες από όλο αυτό. Το Ισραήλ είναι ένα ισχυρό κράτος και μπορείτε να φανταστείτε τι θα συμβεί αν ένα τέτοιο ισχυρό κράτος επιδείξει τόση παράνοια. Υπάρχει πάντα η πιθανότητα όσο υπάρχουν πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο τα οποία μπορούν σε μερικές ώρες να καταστρέψουν τα πάντα στον πλανήτη».

Σήμερα, δηλαδή, έχουμε έναν ακήρυχτο Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;
«Οχι, όχι, καθόλου δεν το πιστεύω αυτό. Υπάρχουν αντιμαχόμενα συμφέροντα στον πλανήτη, από διαφορετικές κουλτούρες, αλλά δεν βρισκόμαστε στον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι δύσκολο να ξέρουμε από πού θα έρθει ο Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Πιθανόν να έρθει σε κάποια σχέση με την Κίνα, η οποία είναι φανερά η πιο δυναμική χώρα στον πλανήτη σήμερα».

Και ο λόγος που μπορεί να έρθει από την Κίνα;
«Πάντα, κάθε νέα οικονομική δύναμη, στρατιωτική ή πολιτιστική, καθώς αναπτύσσεται απειλεί τα συμφέροντα των υφιστάμενων δυνάμεων. Και είτε αυτό φτάνει σε μία λύση είτε καταλήγουν σε κάποια διαμάχη ή και πόλεμο. Προς το παρόν, δεν διαφαίνεται κάτι συγκεκριμένο, ιδιαίτερα ανησυχητικό, αλλά, καθώς τα πράγματα προχωρούν στον 21ο αιώνα, είναι πολύ πιθανό να ξεκινήσει μια παγκόσμια διαμάχη στην οποία θα εμπλακεί η Κίνα».

Πιστεύετε ότι ένας ιστορικός, κοιτάζοντας προς τα πίσω, κοιτάζει κατά κάποιον τρόπο μέσα από την κλειδαρότρυπα της αιωνιότητας;
«Η αιωνιότητα είναι από την άλλη κατεύθυνση. Οι ιστορικοί είναι καλοί στο να παρακολουθούν τα γεγονότα, να αναγνωρίζουν καταστάσεις και πώς δουλεύουν κράτη και μεγάλοι οργανισμοί και στο να λένε τη γνώμη τους για το πώς να αποφευχθεί η καταστροφή».

Για ποιον λόγο οι κυβερνήσεις δεν συμβουλεύονται τους ιστορικούς;
«Δεν ξέρω, μη ρωτάτε εμένα. Εχω μιλήσει με πολλούς πολιτικούς, οι οποίοι με έχουν ρωτήσει με ενδιαφέρον, αλλά οι πολιτικοί νοιάζονται για την πολιτική πολύ βραχυπρόθεσμα. Νοιάζονται για τις ψήφους. Νοιάζονται για το πώς θα αντιμετωπίσουν την κρίση αύριο το πρωί και πώς θα τα βγάλουν πέρα αύριο. Οι πολιτικοί στερούνται ιστορικής προοπτικής».

Η Ευρώπη έχει τόσα διαφορετικά έθνη και κουλτούρες. Υπάρχει κάτι κοινό ώστε να μας κρατήσει ενωμένους σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς;
«Νομίζω ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αυτές τις ημέρες συνειδητοποιούν ότι τα μικρά έθνη δεν μπορούν πλέον να τα υποβιβάζουν και δεν εννοώ στρατιωτικά. Εννοώ και οικονομικά και πολιτιστικά. Είτε θα μείνουμε ενωμένοι είτε θα διαλυθούμε. Αυτοί που παίρνουν αποφάσεις σήμερα είναι οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ινδία»…

Η Ινδία παίρνει αποφάσεις;
«Η Ινδία γίνεται όλο και πιο ισχυρή και με επιρροή. Πιο ισχυρή από τη Βρετανία, σίγουρα. Για σκεφτείτε το. Τα πράγματα αλλάζουν τόσο γρήγορα. Πριν από 50 χρόνια, ποιος θα “έβλεπε” ότι η Ινδία θα γινόταν πιο ισχυρή από τη Βρετανία;».

Γερμανία, Γαλλία, Αγγλία. Σε ποιο ιστορικό σημείο βρίσκονται σήμερα;
«Είναι όλα μεγάλα κράτη που έχουν περάσει από τεράστιες καταστροφές και αποτυχίες. Η Γερμανία, φυσικά, που είναι το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό κράτος, γνώρισε τη μεγαλύτερη καταστροφή από όλους. Σχεδόν έφτασαν να γίνουν κυβερνήτες του κόσμου και καταστράφηκαν εντελώς. Και οι Γερμανοί είναι πολύ επηρεασμένοι από αυτή την ανάμνηση. Οι Γάλλοι και οι Αγγλοι, σε μικρότερη έκταση φυσικά, είναι πολύ επηρεασμένοι από την ανάμνηση των αυτοκρατοριών τους».

Πιστεύετε ότι θέλουν να ξαναφτιάξουν τις αυτοκρατορίες τους;
«Οχι. Υπάρχουν πια άλλοι τύποι αυτοκρατοριών. Αλλοι τρόποι να κυριαρχήσεις στον κόσμο».

Οι χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ θα βγουν ισχυρότερες από αυτή την κρίση;
«Μου ζητάτε να μαντέψω. Αυτή η κρίση άλλα κράτη θα τα κάνει να υποφέρουν και να πάθουν ζημιά και άλλα να ευνοηθούν. Την περασμένη εβδομάδα διάβασα ένα άρθρο σε γερμανικό περιοδικό που έγραφε ότι η γειτονική Πολωνία είναι καλύτερα οικονομικά από τη Γερμανία και πολλοί γερμανοί οικονομολόγοι πιστεύουν ότι αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, σε 10-20 χρόνια, η Πολωνία θα είναι πιο πλούσια από τη Γερμανία. Προφανώς, αυτό είναι ένα συμπέρασμα που μπορεί και να μην επαληθευθεί. Ωστόσο, μερικά πρώην φτωχά κράτη θα γίνουν ευκατάστατα. Δείτε το παράδειγμα που έχουμε εδώ στη Βρετανία με την Ιρλανδία. Η Ιρλανδία, πριν από 30 χρόνια, ήταν ένας πολύ φτωχός γείτονας. Μέσα σε 30 χρόνια, από το 1970 ως το 2000, έγινε πιο πλούσια από το Ηνωμένο Βασίλειο. Και τώρα αντιμετωπίζει πάλι μεγαλύτερη οικονομική κρίση από εμάς. Η Ιρλανδία περνάει μεγαλύτερη οικονομική κρίση και από την Ελλάδα. Αρα, βλέπουμε ότι μέσα σε 30 χρόνια έχουν υπάρξει τόσες αλλαγές και είναι λογικό να πιστεύουμε ότι στα επόμενα 20-30 χρόνια ορισμένες χώρες που είναι τώρα φτωχές μπορεί να γίνουν πλούσιες».

Πιστεύετε ότι υπήρξε κάποιο έθνος στο παρελθόν που πλησίασε το «ιδανικό»;
«Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν πολλά πράγματα που είναι ιδανικά. Υπήρξαν κάποια κράτη, τα οποία έχουν προστατεύσει την ευτυχία και την ευημερία των πολιτών τους, αλλά αυτό είναι όλο. Για παράδειγμα, δεν νομίζω ότι η Ευρώπη μπορεί να γίνει σαν την Ελβετία, δεν μπορεί να φτάσει σε τέτοιο σημείο, χωρίς να υπάρχει αλληλοβοήθεια στα κράτη-μέλη. Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι πολύ απογοητευτική. Νιώθω πολύ Ευρωπαίος και θα ήθελα η Ευρώπη να είναι πιο αποτελεσματική και δημοκρατική από όσο είναι σήμερα».

Ο ιστορικός είναι κυρίως κάποιος που ανακαλύπτει νέα στοιχεία ή κάποιος που αναλύει τα στοιχεία που ήδη υπάρχουν με νέο τρόπο σκέψης;
«Αυτή είναι πολύ καλή ερώτηση. Εγώ ανήκω στη δεύτερη κατηγορία ιστορικών. Δεν νομίζω ότι υπάρχουν πολλά πράγματα, από ιστορική άποψη, τα οποία δεν έχουν ήδη ανακαλυφθεί. Νομίζω ότι η επανατοποθέτηση της ήδη υπάρχουσας γνώσης και η επανεξέταση όλων αυτών που ήδη ξέρουμε, με έναν διαφορετικό τρόπο, μια νέα ματιά, αυτός είναι ένας πολύ απαραίτητος τρόπος σκέψης που πρέπει να έχουν οι άνθρωποι».

Υπάρχει διαφορά αν η Ιστορία γράφεται από έναν ιστορικό που πιστεύει στον Θεό σε σχέση με έναν άθεο;
«Ναι, το πιστεύω. Φυσικά! Οπως υπάρχει διαφορά σε έναν ιστορικό που πιστεύει σε οτιδήποτε από έναν ιστορικό που δεν πιστεύει τίποτε. Δεν μπορεί να διαχωριστεί το γράψιμο της Ιστορίας από τον ιστορικό που την καταγράφει. Ο ιστορικός είναι πάντα ένα κομμάτι της Ιστορίας. Αν είσαι οξυδερκής αναγνώστης, μπορείς να καταλάβεις, σε κάθε σελίδα, ποια είναι αυτά που πιστεύει ο ιστορικός και ποια είναι αυτά που δεν πιστεύει».

Μπορεί, επομένως, ένας ιστορικός να γράψει όντας απόλυτα ουδέτερος;
«Μπορεί. Είναι όμως πολύ σημαντικό ο ιστορικός να ξεκαθαρίζει στο βιβλίο του σε ποιο σημείο γράφει την προσωπική του κρίση, δηλώνοντάς το ξεκάθαρα. Πολλοί ιστορικοί γράφουν χωρίς να διαχωρίζουν την υποκειμενική τους κρίση και αυτό είναι πολύ δυσάρεστο».

Πείτε μου κάποιον ιστορικό που υπήρξε «ανήθικος» στην καταγραφή της Ιστορίας και κάποιον που ήταν «ηθικός».
«Αυτή είναι πολύ δύσκολη ερώτηση. Πιστεύω ότι οι εθνικιστές ιστορικοί είναι οι πιο ανέντιμοι. Και πιστεύω ότι οι άγγλοι εθνικιστές ιστορικοί είναι από τους χειρότερους. Είναι πολύ πιο εύκολο να κάνεις κριτική και πολύ πιο δύσκολο να είσαι αντικειμενικός. Ολοι είμαστε υποκειμενικοί. Η τίμια στάση ενός ιστορικού όμως έγκειται στο να παραδέχεται “εδώ είναι η προσωπική μου γνώμη”, καθώς επίσης και στο να είναι ανοιχτός σε διαφορετικές απόψεις και να μην είναι δογματικός σε ό,τι υποστηρίζει».

Ενα σχολείο που θα έχει μαθητές με εξαιρετικές γνώσεις στην Ιστορία θα δώσει στην κοινωνία καλύτερους αυριανούς πολίτες;
«Είμαι σίγουρος ότι θα είναι έτσι. Η Ιστορία σε διδάσκει ότι υπάρχουν διαφορετικές οπτικές γωνίες να δεις τα γεγονότα, αλλά οι διαφορές πρέπει να είναι σεβαστές, και ότι το να ανακαλύψεις την αλήθεια στην Ιστορία είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι αδύνατον μερικές φορές. Το χειρότερο πράγμα για τους ανθρώπους είναι να είναι απόλυτα βέβαιοι και δογματικοί σε ό,τι πιστεύουν. Ο δογματισμός οδηγεί πάντα σε διαμάχες».

Η γνώση της Ιστορίας είναι χρήσιμη στην καθημερινή ζωή;
«Φυσικά. Η γνώση της Ιστορίας μπορεί να προετοιμάσει τους ανθρώπους, να κάνει πιο ευαίσθητες τις κεραίες και τη στάση τους. Βέβαια, πολλοί άνθρωποι έχουν λανθασμένη στάση, διότι μαθαίνουν τη λάθος ιστορία και για λάθος λόγους. Δυστυχώς, η κακή καταγραφή της Ιστορίας είναι πιο συνηθισμένη από την καλή καταγραφή της».

Ποια είναι η κοινή λογική που πρέπει να ακολουθήσουν σήμερα οι έλληνες πολίτες; Πείτε μου και ένα γκραφίτι για να γράψω στους τοίχους της Αθήνας.
«Χα! Νομίζω ότι αυτό που πρέπει να θυμάστε στην Ελλάδα είναι ότι έχουν υπάρξει πολλές και χειρότερες οικονομικές κρίσεις. Εχουν υπάρξει και εξακολουθούν να υπάρχουν πόλεμοι καθώς και φυσικές καταστροφές που είναι εκατοντάδες φορές χειρότερες από αυτό που ζούμε σήμερα. Είναι όντως πολύ άσχημα τα πράγματα, αλλά δεν είναι τόσο άσχημα».

Μας λέτε, δηλαδή, «μην ανησυχείτε, τα πράγματα μπορεί πάντα να γίνουν χειρότερα»;
«Αυτό είναι σημαντικό, μη νομίζεις. Για το γκραφίτι θα σου πω ότι ο εθνικός ύμνος της Πολωνίας αρχίζει με τον εξής στίχο: “Η Πολωνία ακόμη δεν πέθανε όσο εμείς είμαστε ζωντανοί”. Ετσι το γκραφίτι στην Αθήνα θα έπρεπε να γράφει: “Η Ελλάς δεν θα πεθάνει όσο εμείς είμαστε ζωντανοί”. Είδατε ότι χρησιμοποιώ τη λέξη “Hellas” και όχι “Greece”, έτσι; Υπάρχει ακόμη πολλή ελπίδα, μην ανησυχείτε. Η ανθρωπότητα έχει επιβιώσει από πολύ χειρότερες κρίσεις. Θυμηθείτε, άλλωστε: Η Ελλάδα δεν δημιουργήθηκε αργά και μεθοδικά. Αστραποβόλησε»!

Η τεχνολογική καινοτομία της Intel Corp. μπορεί να αποδειχτεί πολύ χρήσιμη στο μέλλον, προκειμένου να βοηθηθούν ανάπηροι άνθρωποι, που αδυνατούν να επικοινωνήσουν με άλλον τρόπο, ενώ μπορεί να θεωρηθεί και ως ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση ελέγχου της τεχνολογίας με το μυαλό μας αναφέρει η Ελευθεροτυπία (17/4/2010).
Το λογισμικό που δοκιμάζει, με επιτυχία ώς τώρα, η εταιρεία αναλύει λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες, για να συμπεράνει ποια τμήματα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται την ώρα που ένα άτομο σκέπτεται. Ο ερευνητής του εργαστηρίου της Intel, Ντιν Πόμερλο, είπε ότι στα τεστ το λογισμικό είχε 90% επιτυχία στο να συμπεράνει ποια από δύο λέξεις σκεφτόταν ένα άτομο.

Το σύστημα θέλει αρκετή δουλειά ακόμα, δεδομένου ότι για την ώρα μπορεί να «συνεργαστεί» μόνο με εξοπλισμό μαγνητικής, πολύ βαρύ και ακριβό, και δεν έχει ακόμα προσαρμοστεί ώστε να διαβάζει αφηρημένη σκέψη. Το σύστημα δουλεύει καλύτερα όταν το πρόσωπο περνάει πρώτα από τομογράφο ενώ σκέφτεται δεκάδες διαφορετικά ουσιαστικά, όπως αρκούδα. Όταν στη συνέχεια από τα υποκείμενα του πειράματος ζητείται να διαλέξουν έναν από δύο νέους όρους και να τον σκεφτούν, το λογισμικό χρησιμοποιεί τη βάση πληροφοριών και μαντεύει τι σκέφτεται ο άνθρωπος. «Καταλαβαίνει» βασιζόμενο στη σύγκριση χαρακτηριστικών διαφορετικών λέξεων. Όταν ένας άνθρωπος σκέφτεται «αρκούδα», χρησιμοποιεί τα ίδια τμήματα του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται όταν σκέφτεται «κουτάβι» ή οτιδήποτε χνουδάτο

Ένα αργυρό και ένα χάλκινο μετάλλιο (όπως και πέρσι) ήταν το αποτέλεσμα από τη συμμετοχή των δύο ομάδων Ελλήνων μαθητών που συμμετείχαν στην Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2010 στo Goteborg της Σουηδίας από 11 έως 17 Απριλίου 2010. Το αργυρό μετάλλιο κατέκτησε η ομάδα των μαθητών Αναστασία Κρόμπα, Αρτέμιος Σεμένογλου και Αγγελική Φιλιππάτου του Α΄ Αρσάκειου Τοσίτσειου ΓΕΛ Εκάλης και το χάλκινο μετάλλιο η ομάδα των μαθητών Χριστίνα Κοντού, Ελευθερία Χαιρέτη και Νικόλαος Χαμπίπης του 1ου ΓΕΛ Αγίου Δημητρίου. Η EUSO (European Union Science Olympiads) δημιουργήθηκε το 2002 μετά από πρωτοβουλία του Υπουργού Παιδείας της Ιρλανδίας και την έγκριση του Συμβουλίου Υπουργών Παιδείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο την προώθηση της πειραματικής διδασκαλίας των φυσικών επιστημών. Για το σκοπό αυτό η EUSO διεξάγει κάθε χρόνο διαγωνισμό μεταξύ τριμελών ομάδων μαθητών (ηλικίας έως 16 ετών) από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ένα από τα κράτη-μέλη. Τα θέματα του διαγωνισμού είναι μόνο εργαστηριακού περιεχομένου και απαιτούν τη χρήση πειραματικών διατάξεων και τη διεξαγωγή μετρήσεων. Κάθε χρόνο η Πανελλήνια Ένωση Υπευθύνων Εργαστηριακών Κέντρων Φυσικών Επιστημών (ΠΑΝΕΚΦΕ ) καθορίζει και διεξάγει τη διαδικασία επιλογής των δύο τριμελών ομάδων μαθητών, οι οποίες αντιπροσωπεύουν την Ελλάδα στο Διαγωνισμό.

Ο υπέροχος κόσμος των κοραλλιογενών υφάλων στο Ίδρυμα Ευγενίδου

Το Ίδρυμα Ευγενίδου προσκαλεί το κοινό να παρακολουθήσει τη νέα ταινία θόλου «Κοράλλια και Ύφαλοι», που προβάλλεται στο θόλο του Νέου Ψηφιακού Πλανηταρίου, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα».

Παράλληλα, διοργανώνεται στους χώρους του ιδρύματος ειδική θεματική έκθεση «Κοράλλια και Κοχύλια», σε συνεργασία με το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας.

Η ταινία θόλου «Κοράλλια και Ύφαλοι» φέρει την υπογραφή της Mac Gillivray Freeman Films και παρουσιάζει τους ζώντες οργανισμούς που φιλοξενούνται στα νερά των κοραλλιογενών υφάλων.

Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι είναι γνωστοί για τη σημαντική θαλάσσια βιοποικιλότητα τους.

Στο Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο που παρουσιάζεται στην ταινία, περισσότερα από 400 είδη κοραλλιών, 1500 είδη ψαριών, 4000 είδη μαλακίων, θαλάσσιες χελώνες, δελφίνια κ.ά., βρίσκονται σε μία φυσική, εκπληκτική αλλά ευαίσθητη, βιολογική ισορροπία.

Παράλληλα, το Ίδρυμα Ευγενίδου σε συνεργασία με το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, διοργανώνουν τη ειδική θεματική έκθεση «Κοράλλια και Κοχύλια», αφιερωμένη στον υποθαλάσσιο πλούτο.

Οι ώρες λειτουργίας της έκθεσης είναι από Δευτέρα έως Κυριακή από τις 9 το πρωί μέχρι τις 8 το βράδυ.

Παρά τα κονδύλια που δίνονται, τα αποτελέσματα της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι πολύ χαμηλά. Η έλλειψη αξιολόγησης των ΑΕΙ και σωστού προγραμματισμού των δράσεών τους, η εσωστρέφεια και η ήσσων προσπάθεια έχουν οδηγήσει την ελληνική εκπαίδευση στην ευρωπαϊκή… γαλαρία. Για μία ακόμη φορά η Ελλάδα παρουσιάζεται σπάταλη, ανοργάνωτη, ουραγός αναφέρει η Καθημερινή (17/4/2010). Στην Ευρώπη είμαστε μεταξύ των πρώτων στην κρατική χρηματοδότηση και από τους τελευταίους στους δείκτες αποδοτικότητας. Τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν από την πρόσφατη έκθεση οικονομικής επιτροπής της Ε.Ε., η οποία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου στο ελληνικό υπουργείο Παιδείας για αλλαγή στρατηγικής. Τα ευρήματα της έκθεσης που παρουσιάζει η Καθημερινή αποτυπώνουν ακριβώς τις στρεβλώσεις των ελληνικών ΑΕΙ.
– Η χρηματοδότηση των ΑΕΙ είναι κρατική. Η Ελλάδα δίνει το 1,40% του ΑΕΠ της στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και το ποσοστό αυτό την κατατάσσει στην πέμπτη θέση πίσω από τη Φινλανδία (με 1,73%), τη Δανία, τη Σουηδία και τη Βρετανία. Ο μέσος όρος είναι 1,2%. (Στην έκθεση υπάρχουν στοιχεία και για τις ΗΠΑ και Ιαπωνία, ενώ απουσιάζει το Λουξεμβούργο.)
– Ποια είναι η αποδοτικότητα των κονδυλίων; Σύμφωνα με την έκθεση, η Ελλάδα κατατάσσεται 13η με βάση τον δείκτη της αποτελεσματικότητας της χρηματοδότησης και τρίτη από το τέλος με κριτήριο δείκτη για την αποδοτικότητα της διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού.
– Ενδεικτική και… αναμενόμενη η τελευταία θέση που παίρνει η Ελλάδα στην αποτελεσματικότητα της αξιολόγησης, με δεδομένο ότι ο νόμος για την αξιολόγηση των ΑΕΙ ψηφίστηκε στη χώρα μας μόλις το 2005 και έκτοτε οι ρυθμοί των εσωτερικών και εξωτερικών αξιολογήσεων στα πανεπιστήμια είναι πάρα πολύ αργοί. Αντίθετα, προθυμότερα είναι τα ΤΕΙ, καθώς η ολοκλήρωση της αξιολόγησης συνδέεται με τη δυνατότητα για οργάνωση αυτόνομων μεταπτυχιακών προγραμμάτων.
– Πρόβλημα της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι η αύξηση τα τελευταία χρόνια των φοιτητών. Η Ελλάδα έχει τη δεύτερη -μετά τη Σλοβενία- μεγαλύτερη αναλογία φοιτητών ως προς το ακαδημαϊκό προσωπικό. Αναλογούν 31 φοιτητές σε έναν πανεπιστημιακό. Το ερώτημα είναι ποιος ευθύνεται: οι λίγοι πανεπιστημιακοί στα ΑΕΙ ή οι πολλοί φοιτητές που εισάγονται;
– Οποια κι αν είναι η απάντηση στο ερώτημα, η ουσία είναι ότι το εκπαιδευτικό επίπεδο πέφτει. Πολλοί φοιτητές απογοητεύονται και αδιαφορούν για τις σπουδές τους, με αποτέλεσμα να έχει διογκωθεί η ελληνική πρωτοτυπία των «αιώνιων φοιτητών». Με βάση τα στοιχεία της έκθεσης, η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση ως προς την αναλογία πτυχιούχων/φοιτητών ετησίως. Στα ελληνικά ΑΕΙ ένας πτυχιούχος αντιστοιχεί σε δέκα φοιτητές.
– Πολλοί αμφισβητούν ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης οι απόφοιτοι λυκείου, οι οποίοι εισήχθησαν στα ΑΕΙ με πολύ χαμηλή μέση βαθμολογία. Με βάση την άποψη αυτή, όλοι στρέφουν το βλέμμα στο επίπεδο της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, όπου και εκεί οι αριθμοί δεν ευημερούν. Η έκθεση της Ε.Ε. δίνει τον μέσο όρο των αποτελεσμάτων των 15χρονων μαθητών κάθε χώρας στον διαγωνισμό PISA, που αξιολογεί τις επιδόσεις σε μαθηματικά, κατανόηση κειμένου και φυσικές επιστήμες. Η Ελλάδα είναι τρίτη από το τέλος με μέσο όρο 460, ενώ πρώτη ευρωπαϊκή χώρα είναι η Φινλανδία με 540. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 496,6.
Όλα δείχνουν ότι απαιτούνται ριζικές τομές και μεταρρυθμίσεις στα ελληνικά ΑΕΙ. Ο στόχος, πολλαπλός. Από τη μια, χρειάζεται ορθολογική αξιοποίηση των κονδυλίων σε συνεργασία με τις διοικήσεις των ελληνικών ΑΕΙ εν μέσω κρίσης. Κατά δεύτερον, είναι απαραίτητο τα ελληνικά ΑΕΙ να ξυπνήσουν από τη δημοσιοϋπαλληλική ραθυμία και εσωστρέφεια για να μπορέσουν να γίνουν ανταγωνιστικά. Τέλος, χρειάζεται να δοθεί βάρος στα θεμέλια, δηλ. στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Το ελληνικό σχολείο δείχνει να μην μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής, να μην μπορεί να κερδίσει τον μαθητή.

«Αν και η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες με το χαμηλότερο ποσοστό του ΑΕΠ για την έρευνα, διαθέτει θύλακους αριστείας που διασφαλίζουν ένα συγκριτικό πλεονέκτημα στην ερευνητική δραστηριότητα της χώρας» αναφέρει ο γενικός γραμματέας Ερευνας και Τεχνολογίας του υπουργείου Παιδείας, κ. Αχιλλέας Μητσός.
«Η εκπαίδευση δεν θα αποκομίσει τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα, παρά μόνο όταν ενσωματωθεί με την έρευνα και την καινοτομία, ώστε η διδασκαλία και η μάθηση να προσφέρουν την επιδιωκόμενη προστιθέμενη αξία» σημειώνει ο κ. Markku Markkula, πρώην υπουργός του φινλανδικού Κοινοβουλίου και συνεργάτης του Aalto University, ο οποίος θα συμμετάσχει σε τριήμερο επιστημονικό συνέδριο της ομοσπονδίας των πανεπιστημιακών (ΠΟΣΔΕΠ), που θα αρχίσει την προσεχή Παρασκευή.
Ειδικότερα, η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνει ότι Ελλάδα, παρά τη χαμηλή χρηματοδότηση της έρευνας, δεν έχει κακές επιδόσεις στον τομέα αυτό. Ειδικότερα, για τη χώρα μας αναλογούν 0,54 επιστημονικές δημοσιεύσεις ανά 1.000 κατοίκους. Η αναλογία αυτή φέρνει τη χώρα στην 11η θέση μεταξύ των 27 χωρών της έκθεσης. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η Σουηδία με αναλογία 1,5 δημοσιεύσεων ανά 1.000 κατοίκους. Ουραγός είναι η Ρουμανία. Πάνω από τον μέσο όρο είναι και η Ελλάδα ως προς τις δημοσιεύσεις ανά πανεπιστημιακό. Η αναλογία των άρθρων ανά πανεπιστημιακό είναι στο 0,28 με πρώτη όλων τη Βρετανία, η οποία έχει αναλογία 0,58. Ουραγός και σε αυτό τον δείκτη είναι η Ρουμανία με 0,06.

«Σε μια δύσκολη οικονομική συγκυρία για τη Ελλάδα, η επένδυση στη γνώση, μέσω της επιστημονικής έρευνας, είναι η μόνη που αφενός δεν επιβαρύνει ουσιαστικά τα δημόσια οικονομικά και αφετέρου βελτιώνει καθοριστικά την ανταγωνιστικότητά μας, δίνοντας διέξοδο από την ύφεση» ανέφερε ο κ. Μητσός, σύμφωνα με τον οποίο ο προσανατολισμός της έρευνας δεν θα πρέπει να έχει μόνο εθνικό χαρακτήρα αλλά και ευρωπαϊκό. «Πρέπει να απευθύνεται στις ανάγκες του παραγωγικού τομέα της χώρας μας, αλλά και να είναι ανοιχτή στην κάθε καινούργια ιδέα, ακόμη και εάν αυτή δεν έχει αποδείξει την αξία της» συμπληρώνει ο κ. Μητσός. Σύμφωνα με τον ίδιο, μέσα στο 2010 η κυβέρνηση προτίθεται να διαθέσει πάνω από 300 εκατ. ευρώ για την έρευνα, με τα προγράμματα του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) να είναι η κύρια πηγή χρηματοδότησης.
Από την πλευρά του ο κ. Markkula τονίζει ότι «οι επιστημονικές ανακαλύψεις και η καινοτομία είναι ολοένα και περισσότερο αποτέλεσμα διεπιστημονικής έρευνας και συνεργασίας, με το ένα πεδίο της επιστήμης να μελετά και να καλύπτει τα κενά και τα όρια του άλλου». Και καταλήγει: Οι νέες προκλήσεις της εκπαίδευσης είναι απαιτητικές, μιας και ο διεθνής ανταγωνισμός εξελίσσεται ολοένα και πιο ραγδαία και καινοτόμα απαιτώντας σε μερικές περιπτώσεις ριζοσπαστικά μέτρα, τα οποία όμως είναι απαραίτητο να ληφθούν έτσι ώστε να προχωρήσουμε μπροστά».

Στους 74.000 ανήλθαν οι υποψήφιοι που θυσιάστηκαν στον βωμό του μέτρου της βαθμολογικής βάσης του 10, αφού τόσοι αποκλείστηκαν από τις σχολές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στα τέσσερα χρόνια της εφαρμογής του αναφέρει η Ελευθεροτυπία (18/4/2010).
Το μέτρο εφαρμόστηκε πρώτη φορά το 2006 για να λειτουργήσει ως ασφαλιστική δικλίδα του επιπέδου των φοιτητών που εισέρχοντο στα ΑΕΙ, αλλά έφερε ακριβώς τα αντίθετα απ’ τα αναμενόμενα αποτελέσματα: Οχι μόνο δεν κατάφερε να βελτιώσει την ποιότητα των σπουδών στο λύκειο, όχι μόνο δεν καλυτέρευσε το επίπεδο των πρωτοετών φοιτητών αλλά όξυνε ακόμη περισσότερο τις εκπαιδευτικές ανισότητες εις βάρος των περιφερειακών ιδρυμάτων.
Η κατάργησή του από φέτος θεωρείται βέβαιο πως ανακούφισε όλους τους υποψήφιους που θα συμμετάσχουν από τις 14 Μαΐου στις πανελλαδικές εξετάσεις διεκδικώντας μια θέση σε κάποια τμήμα των ΑΕΙ ή των ΤΕΙ.
Όλα τα στοιχεία γύρω από το μέτρο της βάσης του 10 κατέδειξαν ότι είναι λάθος να ορίζεται η βάση διά νόμου, δηλαδή διαχρονικά αφ’ ενός γιατί αυτή επηρεάζεται από το βαθμό δυσκολίας των θεμάτων κι αφ’ ετέρου γιατί διευρύνει υπαρκτές ανισότητες αφού διογκώνει το πρόβλημα της μη συμμετοχής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από περιοχές που έχουν ήδη χαμηλό ποσοστό επιτυχίας.
Χιλιάδες αποκλεισμένοι
Σε αυτά τα συμπεράσματα κατέληξε και έρευνα που διενήργησε το ΚΑΝΕΠ της ΓΣΕΕ, που μελέτησε διεξοδικά τα αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων από το 2006 μέχρι και το 2009. Τις χρονιές αυτές καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός υποψηφίων που έμειναν έξω από τις πόρτες των ΑΕΙ και των ΤΕΙ.
Όχι μόνο γιατί αποκλείστηκαν εξαιτίας της βάσης αλλά και γιατί «το καθεστώς αυτό αποθάρρυνε ένα σημαντικό ποσοστό νέων, οι οποίοι δεν συμπλήρωναν καν το μηχανογραφικό τους αφού δεν είχαν τη δυνατότητα να γράψουν πάνω από τη βάση στις εξετάσεις».
Μόνο το 2006, 13,5% των αποφοίτων λυκείου, δεν υπέβαλαν μηχανογραφικό, ενώ από αυτούς που υπέβαλαν, 30,1% δεν πέτυχαν την εισαγωγή τους. Συνολικά, τη χρονιά αυτή ο αριθμός των υποψηφίων που αποκλείστηκε απ’ την τριτοβάθμια εκπαίδευση έφτασε τους 65.000.
Από την εφαρμογή της βάσης του 10 επλήγησαν κυρίως τα περιφερειακά τμήματα των ΤΕΙ (σε κάποια μάλιστα μπήκε κυριολεκτικά λουκέτο), ορισμένα ξενόγλωσσα των ΑΕΙ και τα μουσικά τμήματα του Πανεπιστημίου Αθηνών, του Αριστοτέλειου και του Ιονίου.
Το 2006, από τα 193 τμήματα των ΤΕΙ, σε 86 καταγράφηκαν κενές θέσεις. Το 2007, σε 69 ΤΕΙ από τα 195 έμειναν κενές θέσεις ενώ ένα νεοσύστατο τμήμα, αυτό των Τουριστικών Επιχειρήσεων στο ΤΕΙ Ηπείρου, δεν είχε κανέναν πρωτοετή φοιτητή αφού δεν καλύφθηκε καμία θέση από τις 208. Το 2008, από τα 195 τμήματα των ΤΕΙ στα 90 έμειναν κενές θέσεις, ενώ σε 5 από αυτά δεν εισήχθη ούτε ένας πρωτοετής φοιτητής. Το 2009, μετρήσαμε 104 τμήματα από τα 210 των ΤΕΙ στα οποία έμειναν ακάλυπτες θέσεις.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας που διεξήγαγαν οι ερευνητές του ΚΑΝΕΠ Νίκος Παΐζης και Πωλίνα Φατούρου, η καθιέρωση της βάσης του 10:
1 Αύξησε τον αριθμό των αποφοίτων του λυκείου που βγαίνουν στην αγορά εργασίας με μειωμένο εκπαιδευτικό προφίλ, επομένως δεν υπάρχει δυνατότητα απορρόφησής τους στην αγορά εργασίας.
2 Οδήγησε ένα μεγάλο μέρος των αποφοίτων του λυκείου σε μεταλυκειακές σπουδές που έχουν αμφισβητούμενο κύρος, όπως τα Εργαστήρια και τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών.
Είναι προφανές αναφέρουν οι ερευνητές ότι με νομοθετημένη τη βάση του 10, υπήρχαν δύο δρόμοι ώστε να μην οξυνθούν περισσότερο οι εκπαιδευτικές ανισότητες: είτε να μειωθεί το επίπεδο δυσκολίας κάποιων μαθημάτων, είτε να γίνει αποδεκτό το σημαντικό πολιτικό κόστος από το αδιέξοδο χιλιάδων οικογενειών και τη στροφή τους προς αμφίβολης ποιότητας προσφερόμενες υπηρεσίες στη μεταδευτεροβάθμια μη τριτοβάθμια δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση, καθώς και προς τα κολέγια και ιδιωτικά πανεπιστήμια.

Τα αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων κατέδειξαν πως επελέγη η πρώτη λύση, δηλαδή μειώθηκε ο βαθμός δυσκολίας κάποιων μαθημάτων κι έτσι είχαμε αύξηση του ποσοστού των υποψηφίων με γενικό βαθμό πρόσβασης πάνω από το 10 κατά 8,5% (το 2007 σε σχέση με το 2006) και 6,5% (το 2008 σε σχέση με το 2006) αντίστοιχα.
Όμως δεν αποφεύχθηκε και η δεύτερη λύση, αφού η ανάγκη για κάποιου είδους σπουδές είναι μονόδρομος.

Η αποφυγή του κοινωνικού κόστους έχει να κάνει με το ποσοστό επιτυχίας που πάντα υπολογιζόταν με βάση όχι τον αριθμό των αποφοίτων αλλά τον αριθμό όσων υπέβαλαν μηχανογραφικό. Από αυτή την πλευρά, εμφανίζεται τα τέσσερα τελευταία χρόνια μία επιπλέον δυσκολία: αυξήθηκε πάρα πολύ ο αριθμός των υποψηφίων που τελικά δεν υπέβαλλαν μηχανογραφικό και είτε έβγαιναν στην αγορά εργασίας είτε αναζητούσαν άλλες λύσεις σπουδών.

Το σκεπτικό ότι οι φοιτητές με βαθμό πρόσβασης κάτω από 10 είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένοι για πανεπιστημιακές σπουδές μπορεί με την εφαρμογή της ρύθμισης να βρήκε συμμάχους σε όλους τους σχετικούς με την εκπαίδευση χώρους, αλλά εξίσου αποδεκτό είναι και το επιχείρημα ότι και οι χιλιάδες φοιτητές που εισάγονται με βαθμολογία λίγο πάνω από τη βάση είναι το ίδιο ανεπαρκείς για ακαδημαϊκές σπουδές.
Ο στόχος βέβαια για υψηλό επίπεδο γνώσεων των πρωτοετών εξακολουθεί να παραμένει ζητούμενο. Μένει τώρα να βρεθεί και με ποιον τρόπο θα επιτευχθεί αυτό.

Και οι επτά ήταν υπέροχες: Οι χώρες που χρεοκόπησαν
Μια εθνική χρεοκοπία πρακτικά, είναι η αδυναμία πληρωμών από την κυβέρνηση μιας χώρας προς τους ομολογιούχους της. Μια τέτοια τεχνοοικονομική πράξη, εκ πρώτης όψεως φαίνεται να μην αγγίζει πολλούς, ωστόσο δεν είναι έτσι.
Το άρθρο συνεχίζεται παρακάτω
Το νόμισμα της χώρας καταρρέει και συνήθως χάνει εντελώς την αξία του στις διεθνείς αγορές, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων, τη στιγμή που οι τράπεζες, παραδοσιακοί κάτοχοι ομολόγων των κυβερνήσεων αλλά και επιρρεπείς στην εθνική ισοτιμία, χρεοκοπούν, δεσμεύοντας ή παγώνοντας σε πολλές περιπτώσεις τις καταθέσεις, με πλήρη παράλυση της οικονομικής δραστηριότητας.

Έτσι τουλάχιστον ήταν τα πράγματα με βάση τις παραδοσιακές οικονομικές θεωρίες, πριν την παγκοσμιοποίηση και τη δημιουργία οργανισμών όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η ευρωζώνη.

Σε αυτόν τον σύγχρονο διαδραστικό κόσμο, η χρεοκοπία μπορεί να αποτελέσει και χρυσή ευκαιρία, τουλάχιστον για κάποιους κλάδους όπως ο τουριστικός, αλλά και το εμπόριο.

Αργεντινή
Η χρεοκοπία της Αργεντινής το 2001, λόγω αδυναμίας αποπληρωμής ομολόγων ύψους 145 δις. δολαρίων, προκάλεσε την κατάρρευση του νομίσματος και του χρηματιστηρίου της χώρας, και οδήγησε σε γενικευμένο πανικό. Πολλοί κοιμόντουσαν έξω από τις τράπεζες για να προλάβουν να αποσύρουν τα χρήματά τους, ενώ και ο ίδιος ο τότε πρόεδρος, Φερνάντο ντε λα Ρούα, είχε γλυτώσει τελευταία στιγμή το λιντσάρισμα, διαφεύγοντας με ελικόπτερο.

Παρά το γεγονός ότι μετά και την εθνικοποίηση ιδιωτικών αμοιβαίων κεφαλαίων «για να μην χρεοκοπήσουν», η χώρα μπήκε στα «μαύρα κατάστιχα» των διεθνών πιστωτών, η οικονομία της εμφανίζει έκτοτε εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης, αξιοποιώντας τους πλούσιους φυσικούς πόρους και την άνθηση του εμπορίου και δη των εξαγωγών, μετά την κατάρρευση του νομίσματος.

Ισλανδία
Η Ισλανδία αποτέλεσε θύμα της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης του 2008. Η ελεύθερη πτώση της ισοτιμίας του εθνικού νομίσματος προκάλεσε εκτίναξη του εξωτερικού χρέους, με την χώρα να δηλώνει αδυναμία πληρωμών. Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη, δεδομένου ότι οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων, από τα οποία εξαρτάται έντονα η χώρα, είχαν εκτοξευτεί στα ύψη.

Η ανεργία τριπλασιάστηκε και η κυβέρνηση, η οποία θεωρήθηκε υπεύθυνη για την κατάσταση της χώρας, έπεσε από την εξουσία.

Ωστόσο, η Ισλανδία είχε και απροσδόκητα οφέλη από τη χρεοκοπία και την κατάρρευση του νομίσματος: Την εκτίναξη του τουρισμού, καθώς χιλιάδες ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο έσπευσαν να εκμεταλλευτούν τις φθηνές διακοπές στο ηφαιστειακό σκηνικό της χώρας.

«Πέρυσι έπαιρνα 60 κρόνες στο δολάριο, εφέτος παίρνω 105 κρόνες», δήλωνε καναδός φοιτητής που έσπευσε να επισκεφθεί τη χώρα. Σημειώνεται ότι η αξία της κρόνας έναντι των διεθνών νομισμάτων υποχώρησε 44% το 2008.

Η τουριστική κίνηση υπερδιπλασιάστηκε, με τουλάχιστον 500.000 τουρίστες να επισκέπτονται τη χώρα το 2009. Πλέον οι τουρίστες αντικατέστησαν τους ντόπιους στα καφέ και τα μπαρ της πόλης, ενώ απροσδόκητη ανάπτυξη γνώρισαν κλάδοι όπως ο ξενοδοχειακός, οι ενοικιάσεις αυτοκινήτων, αλλά και ο εθνικός αερομεταφορέας της χώρας, Icelandair.

Το μόνο σημαντικό κόστος των διακοπών στην Ισλανδία είναι τα αεροπορικά εισιτήρια και για αυτό, η χώρα επικεντρώνεται στην προσέλκυση ευρωπαίων τουριστών. «Είμαστε αισιόδοξοι. Τώρα, με την κρίση, οι τουρίστες αναζητούν κοντινότερους προορισμούς και η Ισλανδία είναι ο τέλειος προορισμός για τέτοιου τύπου ταξίδια», υπογραμμίζει υπάλληλος γραφείου ταξιδίων.

Εκουαδόρ
Το Εκουαδόρ έχει χρεοκοπήσει ούτε μια, ούτε δυο αλλά έξι φορές από το 1830, οπότε και αποσχίστηκε από την Κολομβία και έγινε ανεξάρτητο κράτος, όντας εξαιρετικό παράδειγμα του πώς μια χρεοκοπία μπορεί να μην έχει σημαντικές συνέπειες για τους πολίτες της. Το μόνο που μένει είναι η σχέση αγάπης-μίσους μεταξύ της χώρας και των πιστωτών της, κάτι που αποτυπώνεται στα υψηλά επιτόκια που καλείται να πληρώνει όποτε ζητά δανεικά.

Η πιο πρόσφατη χρεοκοπία της χώρας έλαβε χώρα πριν από μια διετία. «Έδωσα διαταγή να μην καταβληθούν τόκοι. Η χώρα κηρύσσει στάση πληρωμών», δήλωσε ο αριστερός πρόεδρός της, Ραφαέλ Κορέα, «αδειάζοντας» όσους επέλεξαν να επενδύσουν σε ομόλογα του Εκουαδόρ.

Όταν οι υπερδυνάμεις χρεοκοπούν…

Γερμανία
Αλλά και η «φίλη μας» η Γερμανία, η οποία επιθυμεί διακαώς να δηλώσει χρεοκοπία η Ελλάδα, έχει πει το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν», όχι μια, αλλά δυο φορές, μετά τους δυο Παγκόσμιους Πολέμους, για να αναδειχθεί τελικώς στην βιομηχανική υπερδύναμη που γνωρίζουμε.

Η Γερμανία χρεοκόπησε για πρώτη φορά στη δεκαετία του 1920, υπό το βάρος των αβάσταχτων πολεμικών αποζημιώσεων που κλήθηκε να καταβάλλει με βάση τη συνθήκη των Βερσαλλιών. Αυτό οδήγησε σε υπερπληθωρισμό στη χώρα, με αποτέλεσμα, «να μην μπορείς να αγοράσεις μια φρατζόλα ψωμί με ένα καλάθι γεμάτο χαρτονομίσματα».

Το τέλος του Β’ Παγκόσμιου οδήγησε ξανά τη χώρα στη χρεοκοπία, με τους συμμάχους να καταστρέφουν τις υποδομές και τα εργοστάσια της Γερμανίας. Χρειάστηκαν πολλά χρόνια σκληρής δουλειάς από τους Γερμανούς για να δώσουν στη χώρα κομμάτι της παλιάς της αίγλης, με τη Γερμανία να ορθοποδεί ουσιαστικά μετά τη δεκαετία του 1960.

Αγγλία
Όμως η Γερμανία δεν είναι η μόνη χώρα που χρεοκόπησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο. Η Αγγλία έδειξε πώς ακόμη και οι νικητές ενός πολέμου μπορούν να έχουν σημαντικές απώλειες. Άρθρο των New York Times το 2006 τόνιζε ότι η Αγγλία μόλις ολοκλήρωσε την αποπληρωμή δανείου 4,34 δισ. δολ. από τις ΗΠΑ που είχε λάβει το 1945. Σε σημερινά χρήματα, τα 4,34 δισ. δολ. του 1945 αντιστοιχούν σε 140 δισ., ένα ποσόν διπλάσιο από τη συνολική αξία της τότε βρετανικής οικονομίας.

Η Αγγλία στάθηκε στα πόδια της σχετικά γρήγορα, επωφελούμενη από την προνομιακή σχέση της με τις ΗΠΑ, το γεγονός ότι αποτελούσε διεθνές εμπορικό κόμβο, αλλά και της φθηνές πρώτες ύλες που εξασφάλιζε από τις αγγλόφωνες αποικίες και πρώην αποικίες της.

Γαλλία
Και η Γαλλία, μια ακόμη σύγχρονη υπερδύναμη, έχει χρεοκοπήσει οκτώ φορές, σε εποχές που η χρεοκοπία δεν είχε τη σημερινή της έννοια, την περίοδο 1500– 1800. Τα κρατικά χρέη ήταν σύνηθες φαινόμενο στα χρόνια του μεσαίωνα και της αναγέννησης, καθώς οι κυβερνήσεις χρηματοδοτούσαν πολεμικές επιχειρήσεις και ταξίδια εξερευνητών, όμως τα οφέλη από τις αποικίες ήταν πολλαπλάσια –και πιο μακροχρόνια. Μια από τις χρεοκοπίες της Γαλλίας, στα τέλη του 1700, οφείλεται στην ευρεία χρηματοδότηση του πολέμου των ΗΠΑ για την ανεξαρτησία τους από τους Άγγλους.

Ισπανία
Η Ισπανία, μια ακόμη από τις υπερδυνάμεις των παλαιότερων εποχών, είχε χρεοκοπήσει, υπό την έννοια αθέτησης των οικονομικών της υποχρεώσεων, επτά φορές μόνο το 19ο αιώνα, ενώ κατέχει την πρωτιά σε αυτό τον τομέα, όντας η πρώτη χώρα στην ιστορία που κήρυξε χρεοκοπία το 1557.

Αδυναμία συνέχισης της λειτουργίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου από τις αρχές Μαΐου βλέπει η Σύγκλητος του Ιδρύματος. Όπως επισημαίνει σε σχετική ανακοίνωση, στις 30 Απριλίου λήγουν οι συμβάσεις των 50 διοικητικών υπαλλήλων που υπηρετούν στο Πανεπιστήμιο και αν μέχρι τότε το Υπουργείο Παιδείας δεν προχωρήσει σε ανανέωσή τους, το Ίδρυμα δεν θα μπορέσει να συνεχίζει τη λειτουργία του. Σε υπόμνημα προς το Υπουργείο Παιδείας η Σύγκλητος ζητεί τη μετατροπή των συμβάσεων των διοικητικών υπαλλήλων σε αορίστου χρόνου και προειδοποιεί ότι θα διακόψει τη λειτουργία του Ιδρύματος στις 22, 29 και 30 Απριλίου.

Τους αρέσει το νεφέλωμα του Ωρίωνα, με το πέπλο των γαλάζιων, κόκκινων, μοβ και κίτρινων χρωματισμών του. Δεν έχει μεγάλη διαφορά να το παρατηρούν με τα τηλεσκόπιά τους από την Αθήνα, τα Τρίκαλα ή τη Δράμα. Θα έχουν όμως τη δυνατότητα να το δουν, μαζί με τους δακτυλίους του Κρόνου και τους κρατήρες της Σελήνης, αστερισμούς και άλλους πλανήτες, μέσα από τα τηλεσκόπια της NASA σε λίγους μήνες από σήμερα. Φέτος το καλοκαίρι, ο Ορφέας Βουτυράς από το 1ο Τοσίτσειο Λύκειο Εκάλης, ο Γιώργος Λιούτας από το 1ο Λύκειο Τρικάλων και η Δέσποινα Παζούλη από το 3ο Λύκειο Δράμας, επιτυχόντες του ετήσιου διαγωνισμού «Ιππαρχος» της Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος Βόλου (www. astronomos. gr), θα ταξιδέψουν με τη συνδρομή του Ευγενίδειου Ιδρύματος στη Διαστημική Υπηρεσία των ΗΠΑ αναφέρει η Καθημερινή (14/4/2010). Παράλληλα, τον Σεπτέμβριο θα συμμετάσχουν μαζί με τον Νίκο Φλεμοτόμο από το 1ο Αρσάκειο Λύκειο Ψυχικού και τον Θανάση Μητράκη από το Ελληνικό Λύκειο Βρυξελλών, στην 4η Ολυμπιάδα Αστρονομίας και Αστροφυσικής, που φέτος θα διεξαχθεί στο Πεκίνο. Το 2009 και το 2008 η Ελλάδα κατέκτησε δύο επαίνους, ενώ το 2007 είχε κερδίσει το χάλκινο μετάλλιο. Φέτος, αναμένεται να συμμετάσχουν συνολικά 25 χώρες με 5 συμμετοχές η καθεμιά.

Η αγάπη τους για την αστρονομία οδήγησε τον Ορφέα, τον Γιώργο και τη Δέσποινα ώστε να εμβαθύνουν σ’ αυτήν, αν και μόνο ως μάθημα επιλογής διδάσκεται στο λύκειο. «Θα ήθελα ή θα έπρεπε να διδασκόταν περισσότερο» λέει ο Ορφέας. «Ακόμη και φιλοσοφικά να το εξετάσουμε, είναι σημαντικό, ουσιώδες να γνωρίζουμε από πού προήλθε το σύμπαν και ο κόσμος μας». Την άποψη υποστηρίζει, μαζί με άλλες ενώσεις αστρονόμων στην Ελλάδα, και η Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος Βόλου. «Διαρκές αίτημα των πολυάριθμων συλλόγων αστρονομίας της χώρας προς το υπουργείο Παιδείας είναι να επανέλθει η αστρονομία ως κανονικό μάθημα στο λύκειο», εξηγεί ο κ. Κώστας Μαυρομμάτης, πρόεδρος της Εταιρίεας Αστρονομίας Βόλου. Ακόμη και αν παραμένει μάθημα επιλογής, ο Ορφέας, που φέτος δίνει Πανελλήνιες με στόχο τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανολόγων, μέσα σε μια χρονιά γέμισε δύο ράφια με βιβλία αστρονομίας «ακολουθώντας τη βιβλιογραφία της Εταιρείας Βόλου». Είναι φίλοι με τον Γιώργο από τα Τρίκαλα. Και οι δύο είχαν πέρυσι λάβει τιμητικό έπαινο στην Ολυμπιάδα της Τεχεράνης. Φέτος, ισοβάθμησαν στον διαγωνισμό της Εταιρείας Αστρονομίας Βόλου. Ο Γιώργος κατενθουσιάστηκε με τις φετινές ασκήσεις, που ανανέωσαν τη μορφή του διαγωνισμού. «Από πολύ μικρός διάβαζα βιβλία αστρονομίας και πριν από τρία χρόνια, στη Β΄ Γυμνασίου, απέκτησα ένα τηλεσκόπιο οκτώ ιντσών». Του αρέσει να παρατηρεί «αντικείμενα του βαθέος ουρανού, όπως νεφελώματα, γαλαξίες και πλανήτες, το νεφέλωμα του Ωρίωνα, τον Κρόνο και τους δακτυλίους του, άλλους πλανήτες, αλλά και γαλαξίες». Παράλληλα, σταδιακά θα ξεκινήσει να ασχολείται με την αστροφωτογραφία.

Δεν έχει ακόμη συνειδητοποιήσει ότι θα ταξιδέψει σε Ανατολή και Δύση η Δέσποινα. Μόλις το περασμένο καλοκαίρι ξεκίνησε να ασχολείται ερασιτεχνικά με την αστρονομία, αν και στο σπίτι υπήρχε τηλεσκόπιο τριών ιντσών, καθώς ο πατέρας της είναι φυσικός, όπως και ο πατέρας του Γιώργου. «Με βοήθησε πολύ το βιβλίο “Το Σύμπαν που αγάπησα” (Μ. Δανέζης, Στ. Θεοδοσίου)» λέει η ίδια. Φαίνεται ότι το νεφέλωμα του Ωρίωνα και οι δακτύλιοι του Κρόνου είναι… μπεστ σέλερ ανάμεσα στους ερασιτέχνες αστρονόμους, όμως στο μοναδικό κορίτσι της παρέας «αρέσουν και οι Πλειάδες, γιατί είναι πολύ όμορφες»