“Η Πυξίδα της Καρδιάς μας αποτελεί έναν συμβολικό και ορατό χάρτη που δημιουργείται συλλογικά από εκπαιδευτικούς και μαθητές, με στόχο να ενισχύσει το αίσθημα της δημιουργίας, της έκφρασης συναισθημάτων και προσδοκιών, της συμφωνίας για τους τρόπους ύπαρξης στην ομάδα και της σταθερής αναφοράς καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Αποτελεί μία βιωματική προσέγγιση, που επιτρέπει στα παιδιά να εκφράσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους με δημιουργικό τρόπο, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαμόρφωση μιας κοινής ταυτότητας για την τάξη.
Η διαδικασία αποτελείται από τέσσερα κύρια βήματα, κάθε ένα από τα οποία αντιστοιχεί σε μία από τις τέσσερις κατευθύνσεις της πυξίδας (Βορράς, Νότος, Ανατολή, Δύση). Κάθε κατεύθυνση αντιπροσωπεύει μια σημαντική πτυχή της ομαδικής ζωής στην τάξη:
- Τι μας κάνει να νιώθουμε καλά
- Πώς ζητάμε βοήθεια
- Τι σημαίνει “μαζί”
- Τι κάνουμε όταν ενοχλούμαστε.
Ξεκινήσαμε παρατηρώντας μια πυξίδα, μαθαίνοντας τη χρήση της, βρίσκοντας με τη βοήθειά της τον προσανατολισμό μας μέσα στην τάξη και κάνοντας το πείραμα με το νερό και την καρφίτσα, ή οποία γυρίζει το κεφάλι της προς τον Βορρά.
Αφού, λοιπόν, μια πυξίδα μας δείχνει τον δρόμο, θα δημιουργήσουμε κι εμείς τη δική μας πυξίδα, ώστε να μπορούμε να τη συμβουλευόμαστε και να ξέρουμε πώς θα “κινούμαστε” όλη τη χρονιά.
1η Δραστηριότητα, η οποία αντιστοιχεί στη Νότια κατεύθυνση: “Η χαρούμενη καρδιά”
Δείχνουμε στα παιδιά μια μεγάλη καρδιά από κάνσον και τα ρωτάμε “τι είναι αυτό που μας κάνει να νιώθουμε όμορφα στο νηπιαγωγείο”. Αφού ακούσουμε όσα έχουν να πουν τα παιδιά και τα κουβεντιάσουμε, αποφασίζουμε να γεμίσουμε την κόκκινη καρδιά με όλα αυτά που μας κάνουν να νιώθουμε όμορφα και γεμίζουν τη δική μας καρδούλα.
Συμφωνούμε ότι κάθε φορά που καταλαβαίνουμε ότι κάποιος φίλος μας δε νιώθει καλά για κάποιον λόγο, θα συμβουλευόμαστε την καρδιά, θα βλέπουμε τι είναι αυτό που μπορεί να τον κάνει να νιώσει όμορφα και θα προσπαθούμε να του το προσφέρουμε.
2η δραστηριότητα, η οποία αντιστοιχεί στην Ανατολική κατεύθυνση: “Η Σκάλα Της Βοήθειας”
Η δεύτερη δραστηριότητα εστιάζει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοδιαχείρισης και επικοινωνίας, διδάσκοντας στα παιδιά πώς να ζητούν βοήθεια με αποτελεσματικό και σεβαστικό τρόπο.
Δείχνουμε στα παιδιά εικόνες ενός παιδιού, φίλων και μιας δασκάλας, ενώ παράλληλα τοποθετούμε στο κέντρο μία σκάλα από χαρτόνι. Παρουσιάζουμε στα παιδιά ένα καθημερινό σενάριο, το οποίο στη δική μας περίπτωση ήταν “Αν δεν μπορώ να φορέσω τα παπούτσια μου, τι κάνω;”, καθώς εντοπίσαμε ότι αρκετά παιδιά είχαν δυσκολία στο να φορέσουν τα παπούτσια τους και τα ενθαρρύνουμε να πούνε τη γνώμη τους. Καθώς τα παιδιά λένε τις γνώμες τους προσπαθούμε να συσχετίσουμε και τις εικόνες που υπάρχουν μπροστά τους. Όταν, για παράδειγμα, κάποιος λέει ότι προσπαθούμε να τα φορέσουμε, ποια εικόνα ταιριάζει; Αποφασίζουμε όλοι μαζί ποια σειρά πρέπει να ακολουθούμε για να το καταφέρουμε και τοποθετούμε τις εικόνες πάνω στη σκάλα, ώστε να μας βοηθάει κάθε φορά που δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι και χρειαζόμαστε βοήθεια. Πρώτα βάζουμε την εικόνα του παιδιού, αφού πρέπει να δοκιμάζουμε μόνοι μας, μετά την εικόνα των φίλων, αφού αν δεν τα καταφέρνω μόνος, ζητάω βοήθεια από κάποιον φίλο μου και, τέλος, την εικόνα της δασκάλας, αφού θα πρέπει ευγενικά να ζητήσω βοήθεια από την κυρία, αν δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε ούτε με τους φίλους μας.
3η Δραστηριότητα, η οποία αντιστοιχεί στη Δυτική κατεύθυνση: “Τα κομμάτια του Μαζί”
Η δραστηριότητα αυτή εστιάζει στην έννοια της συλλογικότητας και της συνεργασίας και βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν την αξία του “μαζί” στην καθημερινή ζωή της τάξης.
Δίνουμε στα παιδιά από ένα κομμάτι παζλ και τους ζητάμε να ζωγραφίσουν πάνω του κάτι που κάνουν μαζί με τους φίλους τους στο σχολείο. Συζητάμε για τα παζλ λέγοντας πως δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μία εικόνα, αν έχει χαθεί έστω κι ένα κομμάτι από το παζλ, κάτι που τους είναι ήδη οικείο από την ενασχόλησή τους με τα παζλ. Όπως, λοιπόν, το παζλ πρέπει να έχει όλα του τα κομμάτια για να μας δείξει μια εικόνα, έτσι και η τάξη μας μάς χρειάζεται όλους για να λειτουργεί καλύτερα. Αφού ολοκληρώσουν τις ζωγραφιές τους συναρμολογούμε το παζλ μέσα από συνεργασία, καθώς τα παιδιά πρέπει να επικοινωνήσουν και να συντονιστούν για να ενώσουν σωστά τα κομμάτια τους. Αποφασίζουμε, λοιπόν, ότι η τάξη μας θα είναι σαν ένα παζλ, στην οποία όλοι θα έχουμε τη θέση μας για να μπορεί να λειτουργεί καλά όλη τη χρονιά.
4η Δραστηριότητα, η οποία αντιστοιχεί στη Βόρεια κατεύθυνση: “Το συννεφάκι και ο Ήλιος”
Η δραστηριότητα αυτή εστιάζει στην αναγνώριση και διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων και καταστάσεων και βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν στρατηγικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συναντούν στην καθημερινή ζωή της τάξης.
Παρουσιάζουμε αρχικά ένα μεγάλο χάρτινο συννεφάκι και εξηγούμε ότι κάποιες φορές νιώθουμε λύπη, θυμό ή αναστάτωση, σαν να έχουμε ένα συννεφάκι στην καρδιά μας. Τα παιδιά απαντούν στην ερώτηση “Πότε νιώθουμε συννεφάκι στην καρδιά μας στο σχολείο;” και ζωγραφίζουν τις απαντήσεις τους σε μικρά χαρτάκια, τα οποία τοποθετούν κάτω από το συννεφάκι. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης των απαντήσεών τους ζητάμε από τα παιδιά να προτείνουν στρατηγικές διαχείρισης των συναισθημάτων αυτών (π.χ φεύγω για να ηρεμήσω, μετράω μέχρι το 10, πηγαίνω σε άλλη γωνιά κτλ) τις οποίες ζωγραφίζουν και τις τοποθετούν κάτω από τον ήλιο που τους παρουσιάζουμε δίπλα στο συννεφάκι. Δημιουργούμε, έτσι, μια οπτική αναπαράσταση με τους ήλιους να “διώχνουν” τα συννεφάκια, συμβολίζοντας πως οι θετικές στρατηγικές μπορούν να μας βοηθήσουν να ξεπερνάμε τις δυσκολίες. Υπενθυμίζουμε ότι είναι φυσιολογικό να νιώθουμε λύπη, θυμό ή αναστάτωση, αλλά υπάρχουν πάντα τρόποι να διαχειριστούμε αυτά τα συναισθήματα και να νιώσουμε καλύτερα.
Καταφέρνουμε, έτσι, να δημιουργήσουμε τη δική μας πυξίδα, τον δικό μας κώδικα αναφοράς, την οποία θα συμβουλευόμαστε κατά τη διάρκεια όλης της χρονιάς για να μας δείχνει πώς μπορούμε να προχωράμε σωστά και όλοι μαζί!
