Μαρία Βλάχου

Η γνωριμία με μεγάλους ζωγράφους, με τα έργα τους και τις τεχνικές τους, αποτελεί μια τεράστια πηγή άντλησης πληροφοριών σχετικά με την εικαστική τέχνη. Η συστηματική παρατήρηση των λεπτομερειών των έργων οξύνει τη φαντασία και την έκφραση ιδεών, απόψεων αλλά και συναισθημάτων. Η γνώση ποικίλων τεχνικών ενισχύει την περιέργεια για το νέο και το διαφορετικό και ενεργοποιεί την ανάγκη δοκιμής και δράσης.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τεχνική ζωγραφικής του Αμερικανού ζωγράφου Τζάκσον Πόλοκ (Paul Jackson Pollock) (1912-1956),  ο οποίος ήταν εκφραστής του αφηρημένου εξπρεσιονισμού.

Η τεχνική του dripping που εφάρμοζε στηρίχτηκε στο πιτσίλισμα – στάξιμο της μπογιάς από ψηλά με το πινέλο χωρίς να το ακουμπά πάνω στον καμβά με τρόπο χαοτικό. Οι κινήσεις του, πάνω από τον απλωμένο στο πάτωμα καμβά, ήταν συντονισμένες, σχεδόν χορευτικές και άκρως εκφραστικές. Τα δημιουργήματά του αποκτούσαν φράκταλ δομή και θεωρείται σχεδόν αδύνατο να αναπαραχθούν από μιμητές του. Ο Πόλοκ συνήθιζε να δηλώνει ότι επεξεργαζόταν σχολαστικά τους πίνακές του, οι οποίοι αποτελούν ως επί το πλείστον αφηρημένες συνθέσεις μεγάλων διαστάσεων. Η κριτική χαρακτήρισε αυτή τη διαδικασία «ζωγραφική της δράσης» (action painting) αναγνωρίζοντας την οργανική της σχέση µε τον σωµατικό ρυθµό του καλλιτέχνη στο αποτύπωµα της κίνησής του.

Η τεχνική του σταξίματος προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον στους μαθητές/τριες των μικρών ηλικιών, κι όχι μόνο, καθώς είναι ελκυστική και μη προβλεπόμενη ως προς το τελικό αποτέλεσμα.

Βάζουμε ελαφρώς αραιωμένη τέμπερα σε μπουκάλια ή σε πινέλα και οι μαθητές/τριες κινούνται ελεύθερα και κατά βούληση (και με συνοδεία μουσικής) πάνω από μεγάλο λευκό χαρτί του μέτρου ή χαρτόνια πιτσιλώντας και στάζοντας μπογιά. Το δημιούργημά τους χρειάζεται κάποιες μέρες να στεγνώσει, αλλά αναμφίβολα αποτελεί ερέθισμα για πρωτότυπες και δημιουργικές συζητήσεις, πιθανώς και για δημιουργικές δράσεις επινόησης φανταστικών ιστοριών!

“Οι γραμμές χορεύουν”

“Φωτιές που φτάνουν τον ήλιο” (πάνω φώτο)

“Χυμένα λάδια στο δρόμο” (κάτω φώτο)

(Έργα από μαθητές/τριες του Νηπιαγωγείου Κεραμειών το 2016).

«Μια πέτρα που ρίχνουμε στα νερά μιας λιμνούλας προκαλεί ομόκεντρα κύματα που απλώνονται στην επιφάνεια παρασέρνοντας στην κίνησή τους, σε διαφορετικές αποστάσεις, με διαφορετικά αποτελέσματα, το νούφαρο και το καλάμι, τη χάρτινη βαρκούλα και το φελλό του ψαρά. Αντικείμενα που πριν ήταν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, το καθένα στην ησυχία του ή στον ύπνο του, είναι σαν να τα ξανάφερε κάποιος στη ζωή, σαν να τα ανάγκασε να αντιδράσουν, να σχετιστούν μεταξύ τους. Άλλες κινήσεις, αόρατες, απλώνονται στο βάθος προς όλες τις κατευθύνσεις, καθώς η πέτρα κατεβαίνει με ορμή, παρασύροντας φύκια, τρομάζοντας ψάρια, προκαλώντας συνεχώς καινούριες μοριακές αναστατώσεις. Όταν, τέλος, φτάσει στο βυθό, σηκώνει λάσπη, αναποδογυρίζει τα πράγματα που κείτονταν εκεί ξεχασμένα, μερικά απ’ αυτά τώρα ξεθάβονται, ενώ άλλα, με τη σειρά τους, σκεπάζονται από την άμμο. Αμέτρητα γεγονότα ή μικρογεγονότα διαδέχονται το ένα το άλλο σε ελάχιστο χρόνο. Ίσως, κι αν ακόμα είχε κανείς τον καιρό και τη διάθεση, δε θα μπορούσε να τα καταγράψει όλα, χωρίς να παραλείψει κανένα.

Με τον ίδιο τρόπο, μια λέξη που πέφτει τυχαία στο μυαλό μας δημιουργεί κύματα στην επιφάνεια και στο βάθος, προκαλεί μια ατελεύτητη σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων, παρασύροντας στην πτώση της ήχους και εικόνες, αναλογίες και αναμνήσεις, σημασίες και όνειρα, σε μια κίνηση που ξυπνά την εμπειρία και τη μνήμη, τη φαντασία και το ασυνείδητο, και η οποία γίνεται πιο περίπλοκη, επειδή το ίδιο το μυαλό δεν παρίσταται παθητικά στην εμφάνιση όλων αυτών, αλλά επεμβαίνει σ’ αυτήν συνεχώς, για να δεχτεί και να απορρίψει, να συνδέσει και να λογοκρίνει, να οικοδομήσει και να καταστρέψει..»

Τζάνι Ροντάρι. (2003). Γραμματική της φαντασίας. Εισαγωγή στην τέχνη να επινοείς ιστορίες. Μτφρ. Γ. Κασαπίδης. Εκδ. Μεταίχμιο.

Μέσα από το σύντομο αυτό απόσπασμα ο Τζάνι Ροντάρι κατορθώνει να περιγράψει μέσα από ζωντανές εικόνες το νόημα και την αξία των λέξεων. Οι λέξεις έχουν την απίστευτη δύναμη της δημιουργίας. Η αξιοποίησή τους είναι μια «επινόηση». Η επινόηση φανταστικών ιστοριών, βιωματικών αφηγήσεων, εμπειρικών αναπαραστάσεων, παιδικών παραμυθιών, ποιημάτων, χαϊκού, χιουμοριστικών λίμερικς. Η επινόηση δηλαδή λογοτεχνικού λόγου. Η επινόηση της παιδικής λογοτεχνίας.
Δεδομένης της αξίας των λέξεων στην προφορική και γραπτή επικοινωνία και έκφραση, αλλά και στην ανάπτυξη δημιουργικής σκέψης χρήσιμο είναι να ενισχύσουμε στα παιδιά προσχολικής ηλικίας το λεξιλόγιο.

Ένα μικρό αγόρι βρίσκει δεμένο σ`ένα στύλο, στους δρόμους του Παρισιού του 1950, ένα κόκκινο μπαλόνι. Το παίρνει μαζί του κι από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα το μπαλόνι ακολουθεί το αγόρι παντού. Κάτι που προκαλεί τον φθόνο των άλλων αγοριών που παίζουν στους δρόμους..

Το κόκκινο μπαλόνι (Le ballon Rouge) είναι μια μαγική ιστορία για τη φιλία ανάμεσα σε ένα μικρό αγόρι και ένα μπαλόνι, με φόντο το Παρίσι της δεκαετίας του `50. Σκηνοθετήθηκε το 1956 από τονΑλμπέρ Λαμορίς. Την ίδια χρονιά κέρδισε το Χρυσό Φοίνικα στο φεστιβάλ των Κανών (για ταινία μικρού μήκους) και έναν χρόνο αργότερα το βραβείο όσκαρ καλύτερου σεναρίου. Μια ταινία (χωρίς διαλόγους) για την παιδική αθωότητα. Μια ταινία για το παιχνίδι και τη «μαγεία» που δεν μπορούν να κατανοήσουν πάντοτε οι ενήλικοι. Αλλά επίσης και για το πόσο εγωιστικά και μοχθηρά μπορούν να γίνουν τα παιδιά όταν δεν μπορούν να αποκτήσουν αυτό που θέλουν· πολύ απλά μετά θέλουν να το καταστρέψουν. Εκτός από την αναγνώριση και την εξαιρετική υποδοχή που έτυχε η ταινία από τους κριτικούς, είχε και εξαιρετική εμπορική πορεία όπου κι αν προβλήθηκε. Είναι μια ταινία που έχουν λατρέψει πολλές γενιές παιδιών (και ενηλίκων) σε ολόκληρο τον κόσμο με πρωτοποριακά οπτικά εφέ για την εποχή του.
Η ταινία αυτή (διάρκειας 38 λεπτών) είναι μια άριστη ευκαιρία έκφρασης συναισθημάτων από μικρούς και μεγάλους. Μια ευκαιρία να ενεργοποιηθεί η ανάπτυξη της προοπτικής του άλλου, δηλ. της ενσυναίσθησης. Πρόκειται για τη γνωστική επίγνωση της εσωτερικής κατάστασης του άλλου προσώπου και την αυθόρμητη συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτό (Hoffman, 1975).

https://www.youtube.com/watch?v=K2dor2_tCI0&list=PLfEOVpAn9eILB8vq6e0P9TjeHPGQqOWYL

Σκοπός του Νηπιαγωγείου σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία είναι να βοηθήσει τα νήπια ν` αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά, νοητικά και κοινωνικά μέσα στο πλαίσιο των ευρύτερων στόχων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τα προγράμματα του Νηπιαγωγείου βασίζονται:

α. στη γνώση για το πώς μαθαίνουν και αναπτύσσονται τα παιδιά,

β. στις σχετικές θεωρητικές συζητήσεις και στα εμπειρικά δεδομένα για το σχεδιασμό κατάλληλων προγραμμάτων.

Σύμφωνα με το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) για το Νηπιαγωγείο, το οποίο είναι ένα οργανωμένο σύστημα εργασίας, οι δραστηριότητες σχεδιάζονται και υλοποιούνται βάσει των κατευθύνσεων: Γλώσσας, Μαθηματικών, Μελέτη Περιβάλλοντος (Ανθρωπογενές & Φυσικό Περιβάλλον), Δημιουργίας και Έκφρασης (Εικαστικά, Δραματική Τέχνη, Μουσική, Φυσική Αγωγή) και Πληροφορικής.

Η επιτυχία των επιδιώξεων των προγραμμάτων εξαρτάται από τη μεθοδολογία που ακολουθείται και εφαρμόζεται, από τον υποστηρικτικό ρόλο του/της νηπιαγωγού, από την αξιοποίηση σύγχρονων εκπαιδευτικών προσεγγίσεων, από τις τεχνικές αξιολόγησης και τις ανατροφοδοτικές αλληλεπιδράσεις, καθώς και από την ανανέωση του υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού του/της νηπιαγωγού.

Εξέχουσα θέση στην αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής δράσης λαμβάνει η δια βίου επιμόρφωση, όπως, επίσης και το όραμα που θέτει κάθε εκπαιδευτικός για το έργο του και τη σχολική του μονάδα. Σημαντικότατη πάντα παράμετρος της παραγωγικής δράσης είναι οι πρακτικές καλής επικοινωνίας και συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική διαδικασία.