Στην προηγούμενη ανάρτησή μας παρουσιάσαμε το σώμα των απαντήσεων των γονέων για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Σε αυτή προχωρούμε στο επόμενο βήμα, δηλαδή την ποιοτική ( θεματική) ανάλυση την οποία παρουσιάζουμε με την μορφή άρθρου.
Μια «επίμονη φωνή» που αναδύεται απροσδόκητα. Ποιοτική Ανάλυση των Απαντήσεων Γονέων & Κηδεμόνων στην Επικοινωνιακή Πρωτοβουλία του ΚΕΔΑΣΥ Εύβοιας κατά το χρονικό διάστημα 2023-2025.
Λίγο πριν τη λήξη του σχολικού έτους 2022-2023 αποφασίσαμε να εγκαινιάσουμε, ως ΚΕΔΑΣΥ Εύβοιας, μία επιπλέον μορφή επικοινωνίας ειδικά με μια συγκεκριμένη κατηγορία των εξυπηρετούμενών μας, τους γονείς και κηδεμόνες. Αρχίσαμε λοιπόν να στέλνουμε σε καθένα /καθεμία προσωπικά, μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μία επιστολή. Το περιεχόμενο της επιστολής επιδιώκουμε συνειδητά να αποτελεί μια ευγενική και σε ήπιο τόνο διατυπωμένη πρόσκληση για παροχή ποιοτικής ανατροφοδότησης, και απευθύνεται σε όλους, όσοι είχαν επισκεφθεί πρόσφατα τη δομή μας. Εγκαινιάσαμε την διαλογική αυτή πρακτική έχοντας την πεποίθηση ότι με τον τρόπο αυτό δίνεται συνέχεια στη σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας που σταθερά προσπαθούμε να οικοδομήσουμε με κάθε οικογένεια, όταν αυτή η στρέφεται σε μας και υποβάλει αίτηση για εκπαιδευτική αξιολόγηση – υποστήριξη του παιδιού της. Αποτελεί σταθερή μέριμνα μας η προσπάθεια αναγνώρισης, μέσα από τα πρωτόκολλα της δράσης μας, των δυσκολιών του γονεϊκού ρόλου και επιπλέον η εγκατάσταση πρακτικών διαλόγου, οι οποίες θα επιτρέπουν την ανάδυση της φωνής των γονέων και κηδεμόνων, φωνή που συνήθως αποσιωπάται από την κυριαρχία του επιστημονικού λόγου των “ειδικών”.
Μέσα από τη διαδικασία αυτή δημιουργήθηκε ένα σώμα κειμένων-απαντήσεων, αρκετά από τα οποία έχουν πολύ συνοπτική μορφή (π.χ. έμεινα ευχαριστημένη από τις υπηρεσίες του κέντρου 6/7/2023). Αυτά θεωρήσαμε ότι δεν προσφέρονται για περαιτέρω ποιοτική ανάλυση. Ένας μεγάλος όμως αριθμός κειμένων-απαντήσεων είχαν φανερά πιο εκτεταμένη μορφή και σαφώς προσφέρονταν για μια πιο συστηματική ποιοτική ανάλυση. Επιχειρούμε λοιπόν την ποιοτική ανάλυση του σώματος αυτών των πιο εκτεταμένων κειμένων με στόχο την ανίχνευση βασικών μοτίβων στάσεων συναισθημάτων και προτεινόμενων βελτιώσεων. Η ανάλυση μας βασίστηκε στις αρχές της θεματικής ανάλυσης (Braun & Clarke, 2006) και περιελάμβανε στάδια όπως προσεκτική ανάγνωση( reading & re-reading) των κειμένων και αρχική κωδικοποίηση στη συνέχεια εντοπισμό μοτίβων και ομαδοποίηση με βάση διαφαινόμενες θεματικές ενότητες και τέλος προσπάθεια για ερμηνευτική ανάλυση.
Οι γονείς στο σύνολο των δεδομένων ( data set) που καταγράφονται στα κείμενα -απαντήσεις φαίνεται να «κατασκευάζουν» τόσο τη σχέση τους με τη δομή μας (ΚΕΔΑΣΥ Εύβοιας) όσο και τη σχέση τους με τους σχολικούς οργανισμούς στους οποίους φοιτούν τα παιδιά τους, δημιουργώντας επίσης μία εικόνα για τον «εαυτό» και τα συναισθήματα που βιώνουν και τέλος καταλήγουν με την προβολή βελτιωτικών προτάσεων. Υπό την οπτική αυτή θα λέγαμε ότι οι πληροφορίες-δεδομένα οργανώνονται σε τέσσερις διακριτές θεματικές περιοχές. (ΚΕΔΑΣΥ, ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ, ΕΑΥΤΟΣ-ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ, ΒΕΛΤΙΩΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ).
Σε σχέση με την πρώτη θεματική ένα μοτίβο που αναδεικνύεται είναι οι επαναλαμβανόμενες εκφράσεις αυθόρμητης ευγνωμοσύνης και αναγνώρισης προς το προσωπικό του ΚΕΔΑΣΥ Εύβοιας. Στις φράσεις αυτές εμφανίζονται και επαναεμφανίζονται λέξεις όπως «ήσασταν δίπλα μας», «άνθρωποι με κατανόηση», «ευχαριστώ» υποδεικνύοντας μια θετική σχέση που εμπεριέχει εμπιστοσύνη και συναισθηματική σύνδεση. Ωστόσο, θα έπρεπε ίσως να διερευνηθεί με κάποιο επόμενο ερευνητικό βήμα αν η ανταπόκριση αυτή αντανακλά κυρίως ένα «θετικό ξάφνιασμα» από την πρωτοβουλία μας (να τους προσκαλέσουμε σε διάλογο ανατροφοδότησης), και επομένως χρωματίζει θετικά μια επιμέρους πτυχή της δραστηριότητάς μας ή αντίθετα, συμπυκνώνει το σύνολο της εμπειρίας που οικοδομούν στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με τη δομή μας.
Αναφερόμενοι στη δεύτερη θεματική θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε ότι αρκετοί γονείς/κηδεμόνες εμφανίζονται προβληματισμένοι σχετικά με την υποδοχή που έχουν οι προτάσεις του ΚΕΔΑΣΥ από το εκπαιδευτικό πλαίσιο και τον βαθμό διαφοροποίησης που προκαλούν στις ίδιες της μαθησιακές διαδικασίες της τάξης. Επισημαίνουν εμπόδια στην εφαρμογή των υποστηρικτικών μέτρων στο σχολείο. Εμφανίζονται στο λόγο τους φράσεις του τύπου “δεν υπήρξε στήριξη εντός της τάξης”, “το σχολείο δεν ακολούθησε τις οδηγίες”. Αναδεικνύεται με τον τρόπο αυτό μία εικόνα ασυνέχειας στην υποστηρικτική μέριμνα του μαθητή/ μαθήτριας. Στη βάση αυτή θα έπρεπε ίσως η αποτελεσματικότητα της αξιολογικής διαδικασίας που διενεργείται στο χώρο του ΚΕΔΑΣΥ να μην αποτιμάται μόνο ποσοτικά (αριθμός αξιολογήσεων σε συγκεκριμένο χρόνο) αλλά από τη δυνατότητα να προκαλεί διαφοροποιήσεις στην ενορχήστρωση των μαθησιακών δραστηριοτήτων με τέτοιο τρόπο που να αίρονται συγκεκριμένα εμπόδια και να παράγεται προστιθέμενη εκπαιδευτική αξία μέσα στην τάξη για το σύνολο των μαθητών.
Η επιλογή να συμπεριλάβουμε στο κειμενικό σώμα τις απαντήσεις που έχουν μια πιο εκτεταμένη μορφή- αποκλείοντας τις απολύτως λακωνικές- επέτρεψε την ευκολότερη ανάδυση ενός πιο προσωπικού εξομολογητικού λόγου, ο οποίος με τη σειρά του μοιάζει να συγκροτεί το γονεϊκό υποκείμενο ως «διολισθαίνων» σε ένα συνεχές ανάμεσα στην αγωνιστικότητα και την κόπωση, μεταξύ της μαχητικότητας και του φόβου. Η μητέρα/ο πατέρας αφενός ως «καθημερινοί μαχητές» αγωνίζονται για το παιδί τους, τη «φωνή» του οποίου επιχειρούν να εκφράσουν, αφετέρου – στο επίπεδο της αφήγησης – η αγωνιστικότητα αυτή συχνά υποχωρεί επιτρέποντας την έκφραση συναισθημάτων φόβου και κόπωσης, τα οποία -και αυτά-εναλλάσσονται με ανακούφιση και ελπίδα. Το συναισθηματικό υπαρξιακό βίωμα αξιοποιεί την επικοινωνιακή ευκαιρία ώστε να αναδυθεί συγκροτώντας έτσι την τρίτη (3η) θεματική της ανάλυσής μας.
Στην τέταρτη θεματική στην οποία ομαδοποιήσαμε τις βελτιωτικές προτάσεις φαίνεται να αναδεικνύεται η ανάγκη για σταθερότητα στα υποστηρικτικά σχήματα. Καταγράφονται συνεχώς αιτήματα για ταχύτερες διαδικασίες, σταθερή σύνθεση στις διεπιστημονικές ομάδες που υποστηρίζουν τα Εξατομικευμένα Προγράμματα Εκπαίδευσης των παιδιών και επιπλέον προτείνεται η συνεχής επικοινωνία των ειδικών με την οικογένεια για παροχή βοήθειας και υποστήριξης. Επίσης, προτείνονται ομαδικές παρεμβάσεις ενδυνάμωσης όπως υποστηρικτικά εργαστήρια και ομάδες γονέων .
Ερμηνεύοντας τα παραπάνω θα μπορούσαμε να πούμε ότι ως ΚΕΔΑΣΥ εισπράττουμε μια θετική αναγνώριση του έργου μας και μάλλον καταγραφόμαστε όχι απλώς ως μια γραφειοκρατική δομή αλλά σαν κάτι περισσότερο. Δηλαδή, ως υποστηρικτική παρουσία που αφήνει ένα κάποιο συναισθηματικό αποτύπωμα . Ωστόσο, μεταβαίνοντας σε μια πιο ευρύτερη οπτική, με αναφορά στο εκπαιδευτικό σύστημα, επισημαίνονται σαφώς σημαντικά κενά και ασυνέχειες. Οι γονείς στις απαντήσεις τους προτάσσουν βιωματικά και όχι τεχνοκρατικά στοιχεία, κατασκευάζοντας μια επικοινωνιακή συνθήκη η οποία επιτρέπει την έκφραση συναισθήματος και την προσωπική εξομολόγηση. Επίσης, γίνεται φανερό ότι δεν εστιάζουν στις διαγνώσεις και την επιστημονική τους αρτιότητα αλλά έχουν μια πιο ολιστική προσέγγιση. Μοιάζει να αποτιμούν τη διαδικασία με βάση αφενός το βαθμό που υλοποιούνται συγκεκριμένες διαφοροποιήσεις στο εκπαιδευτικό πλαίσιο του παιδιού τους και αφετέρου τη μονιμότητα της υποστηρικτικής σχέσης που αναζητούν.
Η επικοινωνιακή μας πρωτοβουλία μάλλον ξεπερνάει το επίπεδο του εργαλείου ανατροφοδότησης και εξελίσσεται σε πεδίο στο οποίο κατασκευάζεται και «ακούγεται» η «φωνή» των γονέων και κηδεμόνων, που έχουν εξυπηρετηθεί από τη δομή μας. Οι ανάγκες που βιώνουν μοιάζουν τόσο πιεστικές και αναζητούν πεδία για να εκφραστούν συναισθηματικά με ασφάλεια, προσθέτοντας νέες πολύτιμες διαστάσεις και τελικά οικειοποιούμενες την πρωτοβουλία μας. Φυσικά, δεν μας ξαφνιάζει ότι επιβεβαιώνεται ακόμη μια φορά η ανάγκη για την οικοδόμηση μιας κουλτούρας που θα μεριμνά τόσο για τη συνέχεια μεταξύ εκπαιδευτικής αξιολόγησης και εφαρμογής των απαραίτητων διαφοροποιήσεων στο εκπαιδευτικό πλαίσιο, όσο και για τη συνεχή ενδυνάμωση της οικογένειας μέσω βιωματικών δράσεων και συνεχούς διαλόγου.
Διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντας προσεκτικά τις απαντήσεις των γονέων και κηδεμόνων γίνεται σε μας απολύτως διαφανής η σημασία της προσπάθειας για ανάπτυξη και διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας , μέσα από τους οποίους εκφράζεται δυναμικά η φωνή ανθρώπων που δεν τους προσφέρεται συχνά χώρος έκφρασης.
Συνοπτικά θα λέγαμε ότι προτείνεται:
- Η θεσμοθέτηση τακτικών διαδικασιών διαλόγου και επικοινωνίας
- Η εδραίωση μιας κουλτούρας η οποία θα υποστηρίζει τη συνεχή παρακολούθηση και υποστήριξη και θα εκφράζεται φυσικά από τις κατάλληλες θεσμικές παρεμβάσεις.
- Η συνεχής επικοινωνία και συνεργασία του ΚΕΔΑΣΥ με τους σχολικούς οργανισμούς.
- Η ανάπτυξη του ενδιαφέροντος για δημιουργία δομών ψυχικής ενδυνάμωσης των γονέων .
Ως ΚΕΔΑΣΥ Εύβοιας, μέσα από την πρωτοβουλία μας αυτή επιδιώκουμε να αναδειχτούμε όχι ως ένας απλός αξιολογικός μηχανισμός, αλλά ως θεσμός που παρέχει στους γονείς αίσθημα της εγγύτητας και σταθερές σχέσεις εμπιστοσύνης και στήριξης. Η πρόθεσή μας αυτή φαίνεται να υιοθετείται και να ενισχύεται από την ανάλυση των απαντήσεων των γονέων. Τέλος, με παρεμβάσεις όπως αυτή επιδιώκουμε να συμβάλλουμε στην οικοδόμηση ενός κοινού πλαισίου το οποίο θα ενδυναμώνει την καθημερινή μας εργασία και θα νοηματοδοτεί την πρακτική μας δραστηριότητα.
