Στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, οι μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου του Πρωινού και του Εσπερινού σχολείου  μελέτησαν την «Αυτοβιογραφία της» Ελισάβετ Μαρτινέγκου, ένα κείμενο που ανέδειξε με έντονο τρόπο τη θέση της γυναίκας στο παρελθόν, τον θεσμό του γάμου και τον καθοριστικό ρόλο της οικογένειας στις προσωπικές επιλογές των παιδιών.

Με αφορμή τον προβληματισμό που γεννήθηκε από το κείμενο, οι μαθητές του Πρωινού έγραψαν γράμματα προς τους ενήλικες συμμαθητές τους. Στην εισαγωγή του γράμματός τους απευθύνονταν προσωπικά σε αυτούς, εκφράζοντας την απορία και την έκπληξή τους για το γεγονός ότι στο παρελθόν οι γονείς αποφάσιζαν για τον γάμο των παιδιών τους χωρίς τη δική τους γνώμη και η άρνηση είχε ως επακόλουθο τον εγκλεισμό στο σπίτι και την κοινωνική απομόνωση. Στα γράμματά τους όλα τα παιδιά δήλωσαν ότι μια τέτοια επιβολή από τους γονείς θα τους προκαλούσε αγανάκτηση και θυμό, καθώς δεν θα λαμβάνονταν υπόψη οι προσωπικές τους επιθυμίες και τα «θέλω» τους και ότι τους ενοχλεί που ακόμα  συντηρούνται αρκετά στερεότυπα για τον ρόλο των δύο φύλων. Τόνισαν ότι νιώθουν τυχεροί που σήμερα μπορούν να αποφασίζουν μόνοι τους για το μέλλον τους και ότι, αν επέλεγαν να παντρευτούν, αυτό θα γινόταν από αγάπη και όχι για τα χρήματα ή την κοινωνική θέση. Στο τέλος των γραμμάτων τους διατύπωσαν δικές τους ερωτήσεις προς τους ενήλικες μαθητές ζητώντας να μάθουν πώς μεγάλωσαν, ποιον ρόλο είχαν οι γονείς τους στις αποφάσεις ζωής και αν έχουν προσωπικές ή οικογενειακές εμπειρίες αντίστοιχες με εκείνες της Μαρτινέγκου.

Οι ενήλικοι μαθητές υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό τα γράμματα, καθώς ένιωσαν ότι οι μικροί συμμαθητές τους έδειξαν γνήσιο ενδιαφέρον όχι μόνο για το θέμα, αλλά και για τη δική τους γνώμη, τις εμπειρίες και της επιλογές της ζωής τους. Πολλοί ανέφεραν ότι, αν και οι γονείς τους δεν τους επέβαλαν σύζυγο, είχαν έντονη άποψη για τον γαμπρό ή τη νύφη που είχαν επιλέξει και έδιναν μεγάλη σημασία στο αν προερχόταν από «καλή οικογένεια». Ορισμένες μαρτυρίες ήταν ιδιαίτερα συγκλονιστικές. Μια μαθήτρια ανέφερε ότι την προξένεψαν στα 15 της χρόνια με αρκετά μεγαλύτερο άντρα με πολλά κτήματα, ώστε να αποφευχθεί η προίκα και να δοθεί στον γιό της οικογένειας, πρόταση που αρνήθηκε κατηγορηματικά και ευτυχώς εισακούστηκε.  Θυμάται ακόμα με έντονη συναισθηματική φόρτιση τη στιγμή που της τον παρουσίασαν και το έντονο σοκ που ένιωσε. Άλλη μαθήτρια μίλησε για γάμο κατόπιν προξενιού που δεν επιθυμούσε και κατέληξε σε διαζύγιο μετά από πολλά χαμένα χρόνια. Άλλος μαθητής αφηγήθηκε την ιστορία της μητέρας του, που αναγκάστηκε να φύγει κρυφά από το χωριό της «γιατί δεν περνούσε ο λόγος των κοριτσιών τότε,  οτιδήποτε έλεγε θεωρούνταν επαναστατικό με αποτέλεσμα κάποιες φορές αυτό να επιφέρει βία και κλείσιμο στο σπίτι χωρίς καμία κοινωνικότητα.» Τέλος, κάποιοι ανέφεραν περιπτώσεις γνωστών τους που εγκλωβίστηκαν σε γάμους επιλογής των γονιών τους για λόγους κοινωνικούς, θρησκευτικούς ή οικονομικούς, στους οποίους παραμένουν ακόμα μόνο και μόνο για «το καλό των παιδιών τους». Μέσα από τα γράμματά τους, οι ενήλικοι μαθητές απηύθυναν στους νεότερους συμμαθητές τους ουσιαστικές συμβουλές ζωής. Τους παρότρυναν να δημιουργήσουν οικογένεια με τον άνθρωπο που πραγματικά αγαπούν και επιλέγουν οι ίδιοι, να παντρευτούν —αν το θελήσουν— με τον τρόπο που τους εκφράζει και όχι για να ικανοποιήσουν προσδοκίες άλλων. Γιατί όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ένας μαθητής «οι γνώμες κάποιων άλλων μπορούν να βοηθήσουν. Οι αποφάσεις τους όμως μπορεί να σε καταδικάσουν».

Όταν διαβάστηκαν στην τάξη του Πρωινού οι απαντήσεις των μαθητών του Εσπερινού, οι νεαροί μαθητές άκουγαν με απόλυτη προσοχή τις αληθινές ιστορίες ζωής που ξεδιπλώνονταν, ενώ σε αρκετά πρόσωπα φάνηκε ο προβληματισμός και η σιωπηλή σκέψη. Οι εμπειρίες των ενηλίκων μαθητών τούς έκαναν να συνειδητοποιήσουν ότι οι επιλογές ζωής στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν (οι περισσότεροι ενήλικοι μαθητές  είναι ή στην ηλικία των γονιών τους ή λίγο μεγαλύτεροι) δεν ήταν πάντα ελεύθερες και ότι οι κοινωνικές συνθήκες συχνά όριζαν το μέλλον των ανθρώπων.

Τα γράμματα λειτούργησαν ως ένα ζωντανό μάθημα ενσυναίσθησης, κατανόησης και σύνδεσης γενεών, αποδεικνύοντας ότι όταν οι μαθητές συνομιλούν ως «συμμαθητές», ακόμα κι αν δεν συναντιούνται ποτέ, μπορούν να μοιραστούν αλήθειες ζωής που αφήνουν βαθύ παιδαγωγικό αποτύπωμα.

Η φιλόλογος Αθανασία Ζιάτα

Οι μαθητές του Πρωινού σχολείου παρέδωσαν τις απαντήσεις τους στα γράμματα των ενήλικων συμμαθητών τους από το Εσπερινό, στο πλαίσιο της δράσης ανταλλαγής γραμμάτων με θέμα συζήτησης το πώς η οικογένεια επηρέασε ή επηρεάζει την εκπαιδευτική τους  πορεία ως  μαθητές. Αφού διαβάστηκαν οι προσωπικές ιστορίες των ενήλικων μαθητών με τα εμπόδια της δικής τους σχολικής διαδρομής και τους λόγους που εγκατέλειψαν το σχολείο,  οι μαθητές του Πρωινού απάντησαν με ιδιαίτερη ωριμότητα και ευαισθησία για τον ρόλο της δικής τους οικογένειας στα δικά τους χρόνια μάθησης.

Πολλά παιδιά έγραψαν ότι ένιωσαν  θαυμασμό για όσα διάβασαν, συνειδητοποίησαν πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος της οικογένειας στην εξελικτική πορεία ενός παιδιού και κάποια ομολόγησαν ότι αυτά τα γράμματα τους έδωσαν την ευκαιρία μέσα από τη σύγκριση των εμπειριών, να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση  με τη δική τους οικογένεια που στέκεται δίπλα τους , τους στηρίζει και τους εμψυχώνει, ακόμα και όταν εκείνα … γκρινιάζουν.

Επειδή τα γράμματα των μαθητών είναι πολλά και ιδιαίτερα πλούσια σε περιεχόμενο, παρουσιάζω ενδεικτικά  ορισμένες από τις απαντήσεις, που αποτυπώνουν το πνεύμα και το συναίσθημα της συνολικής εικόνας:

– «Παρόλο που δεν υπήρξα ποτέ τέλεια μαθήτρια, τουλάχιστον ξέρω τον λόγο που είμαι σε αυτόν τον χώρο και παρόλο που κάποιες μέρες βαριέμαι, ξέρω στην πραγματικότητα πόσο σημαντικό προνόμιο είναι το σχολείο και αυτό το χρωστάω στους δύο υπέροχους γονείς μου που με βοήθησαν και συνεχίζουν. Άρα, το συμπέρασμα είναι πως οι συμβουλές και συζητήσεις των γονιών, όσο ανούσιες και αν φαίνονται πάντα, έχουν πίσω τους μια δικιά τους εμπειρία και αγάπη.»

-«Αυτό που μου έχουν μάθει οι γονείς μου από όταν πρωτοξεκίνησα το σχολείο είναι να στηρίζομαι στον εαυτό μου και να πιστεύω στις ικανότητές μου. Πάντα μου έδιναν συμβουλές μέσα από τις οποίες με βοήθησαν να καταλάβω πως η αληθινή αξία ενός σωστού μαθητή κρύβεται, όχι τόσο στις καλές του επιδόσεις στο σχολείο, αλλά στην αντοχή του, στην επιμονή και στη συνεχή προσπάθειά του για βελτίωση και μάθηση. Έτσι και εγώ έμαθα να προσπαθώ μόνη μου, χωρίς όμως οι στόχοι μου να μετατρέπονται σε εμμονή.»

-«…Όλα τα παραπάνω κάνουν το σχολείο για μένα ευχάριστο. Υπάρχουν και λόγοι που μερικές φορές με κάνουν να μην μου αρέσει τόσο. Το συνεχές άγχος, η ασταμάτητη πίεση με τις εργασίες, τα τεστ, τα διαγωνίσματα. Τέτοια θέματα, που πιθανότατα δυσκολεύουν τη μάθηση των παιδιών και τους κάνουν κακό ψυχολογικά, πρέπει να συζητιούνται με τους γονείς ούτως ώστε να καταλήξουν στην εύρεση μιας λύσης. Αυτό κάνω εγώ τουλάχιστον. Προφανώς όμως για να συμβεί το παραπάνω, οι γονείς θα πρέπει να κατανοούν τις σκέψεις, τα παράπονα ακόμα και τις αποφάσεις  των παιδιών και να μην προσπαθούν να επιβληθούν για να περάσει το δικό τους και μόνο. Γι’ αυτό η στήριξη και η κατανόηση των γονιών στον τομέα του σχολείου είναι πραγματικά απαραίτητη.»

-«Θέλω να σας ευχαριστήσω για τα υπέροχα και συγκινητικά γράμματά σας που έκαναν εμένα και τους συμμαθητές μου να αντιληφθούμε τις ανάγκες και τις συνθήκες της εποχής σας καθώς και τον τρόπο που οι γονείς σας  αντιμετώπιζαν το σχολείο και την εκπαίδευση.»

-« …Πρώτα από όλα θα ήθελα να σας πω, πόσο σας θαυμάζω που έχετε ακόμα όρεξη για μάθηση. Σας δίνω κουράγιο και πολλή αγάπη και να θυμάστε πως τα μαθητικά τα χρόνια δεν τα αλλάζουμε με τίποτα, ακόμα και σε μεγαλύτερη ηλικία…. Με τη στήριξη και τη βοήθεια στο διάβασμα από τους γονείς μου, κατάφερα και έγραψα στις εξετάσεις Βιολογία 19, πράγμα απίθανο για εμένα, χωρίς την αγάπη της οικογένειας μου (κυρίως της πολυαγαπημένης μου γιαγιάς και του παππού  που είναι το στήριγμά μου για πάντα.»

-« Η στήριξη από την οικογένεια λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας. Όταν το παιδί γνωρίζει ότι η οικογένεια είναι δίπλα του, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, αποκτά κουράγιο να ξαναπροσπαθήσει.»

-« … Αν και δεν  μου αρέσει τόσο το σχολείο, ξέρω ότι χρειάζεται να διαβάσω για να τα πάω καλά. Και το άκουσα και

μέσα από τις δικές σας δυσκολίες στη ζωή στις ιστορίες σας.»

Τα γράμματα των μαθητών του Πρωινού τα διάβασα χτες στο Εσπερινό και προκάλεσαν μεγάλη χαρά στους ενήλικες μαθητές.  Ένιωσαν πως οι προσωπικές τους ιστορίες όχι μόνο ακούστηκαν, αλλά και άγγιξαν πραγματικά τις καρδιές των παιδιών. Πολλοί εξέφρασαν τη συγκίνησή τους που οι φωνές τους βρήκαν χώρο και προσοχή από μαθητές που δεν συναντούν ποτέ· ένιωσαν ότι έγιναν ορατοί, ότι τους σεβάστηκαν, ότι υπήρξε μια γνήσια επικοινωνία ανάμεσα σε “συμμαθητές” δύο διαφορετικών σχολικών κόσμων. Μάλιστα κάποιος εξομολογήθηκε – και συμφώνησαν και άλλοι μαζί του- πως ανατράπηκε η αγωνία του ότι τα νεότερα παιδιά ίσως δεν τους προσέχουν, δεν τους κατανοούν ή και τους κοροϊδεύουν, επειδή επέστρεψαν στο σχολείο!

Από την πλευρά τους, οι μαθητές του Πρωινού έδειξαν να αναγνωρίζουν βαθιά τη στήριξη και τη δύναμη που αντλούν από τις οικογένειές τους  και αυτό αποτελεί ένα υπέροχο μήνυμα προς όλους τους γονείς:

 Συνεχίστε το σπουδαίο έργο σας, να βρίσκεστε δίπλα στα παιδιά σας, να τα ενθαρρύνετε και να κρατάτε ζωντανή την πίστη στις δυνατότητές τους.

Η φιλόλογος, Αθανασία Ζιάτα