Γ. Γραμματική
Τα συνηρημένα ρήματα
✦ Να παρατηρήσετε τους παρακάτω ρηματικούς τύπους του κειμένου της Ενότητας: λυπεῖται, ἡγεῖται, ἐπιθυμεῖ, δοκεῖ. Οι καταλήξεις τους μοιάζουν με τις αντίστοιχες καταλήξεις των βαρύτονων ρημάτων, διαφέρει όμως ο τονισμός τους. Πρόκειται για τα συνηρημένα ήπερισπώμενα ρήματα.
✦ Συνηρημένα είναι τα φωνηεντόληκτα ρήματα των οποίων ο χαρακτήρας –α-, –ε– ή –ο– συγχωνεύεται (συναιρείται) με το ακόλουθό του φωνήεν της κατάληξης. Αυτή η συγχώνευση ονομάζεται συναίρεση (πβ. ν.ε.: αγαπάει, αγαπά). Αλλιώς αποκαλούνται περισπώμενα, γιατί στο α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής ενεστώτα ε.φ. παίρνουν περισπωμένη.
Οι τάξεις των συνηρημένων
Διακρίνουμε τρεις τάξεις συνηρημένων με βάση τον χαρακτήρα τους:
α΄τάξη → χαρακτήρας –α-, π.χ. τιμάω, τιμῶ.
β΄τάξη → χαρακτήρας –ε-, π.χ. ποιέω, ποιῶ.
γ΄τάξη → χαρακτήρας –ο-, π.χ. δηλόω, δηλῶ.
Διαδικασία σχηματισμού συνηρημένων ρημάτων
Οι συναιρέσεις αφορούν μόνο τον ενεστώτα και τον παρατατικό σε όλες τις εγκλίσεις τους.
✦ Γράφουμε και τονίζουμε σύμφωνα με όσα ισχύουν στα βαρύτονα ρήματα την ασυναίρετη μορφή του ρήματος, π.χ. τιμάω, τιμάεις, τιμάει,τιμάομεν, τιμάετε, τιμάουσι(ν).
✦ Κατόπιν συναιρούμε τον χαρακτήρα με το φωνήεν ή τη δίφθογγο της κατάληξης που ακολουθεί αμέσως μετά, σύμφωνα με τον πίνακα συναιρέσεων της τάξης στην οποία ανήκει το ρήμα, π.χ. τιμάετε → τιμᾶτε.
✦ Προσοχή στον σχηματισμό του απαρεμφάτου ενεργητικού ενεστώτα: σχηματίζεται με την αρχαιότερη κατάληξη –εν και όχι με την –ειν! Γι’ αυτό και στην α΄ τάξη συνηρημένων το απαρέμφατο δεν παίρνει υπογεγραμμένη (τιμᾶν).
Η θέση του τόνου
α) Αν στον ασυναίρετο τύπο ο τόνος δε βρίσκεται σε μία από τις συναιρούμενες συλλαβές, μένει στη θέση που ήταν και όποιος ήταν, π.χ.ἐσκόπεον → ἐσκόπουν.
β) Αν στον ασυναίρετο τύπο ο τόνος βρίσκεται σε μία από τις συναιρούμενες συλλαβές, τότε τονίζεται η συλλαβή που προήλθε από τη συναίρεση, π.χ. σκοπέω → σκοπῶ.
Το είδος του τόνου
Aν η συλλαβή που προέρχεται από τη συναίρεση βρίσκεται:
α) στην προπαραλήγουσα, οξύνεται, π.χ. ἐσκοπεόμεθα → ἐσκοπούμεθα.
β) στην παραλήγουσα, παίρνει περισπωμένη, εφόσον η λήγουσα είναι βραχύχρονη, διαφορετικά οξύνεται, π.χ.
σκοπέετε → σκοπεῖτε, αλλά σκοπεέτω → σκοπείτω.
γ) στη λήγουσα, περισπάται, π.χ. σκοπέω → σκοπῶ.
Α΄ τάξη συνηρημένων ρημάτων (-άω, –ῶ)
Οι συναιρέσεις
◗ Εφαρμόζοντας τις συναιρέσεις της α΄ τάξης και τις γενικές οδηγίες σχηματισμού των συνηρημένων ρημάτων να συμπληρώσετε τους ακόλουθους πίνακες:
Ενεστώτας ε.φ.
|
οριστική |
υποτακτική |
| α΄εν. |
(ἀνιά-ω) ἀνιῶ |
(ἀνιά-ω) ἀνιῶ |
| β΄ εν. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνιά-…) ……………. |
| γ΄εν. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνιά-…) ……………. |
| α΄ πληθ. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνιά-…) ……………. |
| β΄ πληθ. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνιά-…) ……………. |
| γ΄πληθ. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνιά-…) ……………. |
|
ευκτική |
προστακτική |
| α΄εν. |
(ἀνιά-οιμι) ἀνιῷμι |
— |
| β΄ εν. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνία-ε) ἀνία |
| γ΄εν. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνια-….) ……………. |
| α΄ πληθ. |
(ἀνιά-…) ……………. |
— |
| β΄ πληθ. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνιά-…) ……………. |
| γ΄πληθ. |
(ἀνιά-…) ……………. |
(ἀνια-….) ……………. |
απαρέμφατο: (ἀνιά-εν) …………., μετοχή (ονομ. εν. ουδ.): (ἀνιά-………) ……………..
Παρατατικός ε.φ.
| οριστική |
| α΄ εν. |
(ἠνία-ον) ἠνίων |
α΄ πληθ. |
(ἠνιά-…) …………… |
| β΄ εν. |
(ἠνία…) …………… |
β΄ πληθ. |
(ἠνιά-…) …………… |
| γ΄εν. |
(ἠνία…) …………… |
γ΄ πληθ. |
(ἠνία-…) …………… |
Ενεστώτας μ.φ.
|
οριστική |
υποτακτική |
| α΄ εν. |
(ἀνιά-ομαι) ἀνιῶμαι |
(ἀνιά-ομαι) ἀνιῶμαι |
| β΄ εν. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνιά-……..) ………………… |
| γ΄εν. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνιά-……..) ………………… |
| α΄πληθ. |
(ἀνια-……..) ………………… |
(ἀνια-……..) ………………… |
| β΄ πληθ. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνιά-……..) ………………… |
| γ΄πληθ. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνιά-……..) ………………… |
|
ευκτική |
προστακτική |
| α΄ εν. |
(ἀνια-οίμην) ἀνιῲμην |
— |
| β΄ εν. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνιά-ου) ἀνιῶ |
| γ΄εν. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνια-….) ………………… |
| α΄πληθ. |
(ἀνια-……..) ………………… |
— |
| β΄ πληθ. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνιά-….) ………………… |
| γ΄πληθ. |
(ἀνιά-……..) ………………… |
(ἀνια-….) ………………… |
απαρέμφατο: (ἀνιά-……)……….., μετοχή (ονομ. εν. θηλ.): (ἀνια-……) ……..
Παρατατικός μ.φ.
| οριστική |
| α΄ εν. |
(ἠνια-όμην) ἠνιώμην |
α΄ πληθ. |
(ἠνια-…) …………… |
| β΄ εν. |
(ἠνιά-……..) …………… |
β΄ πληθ. |
(ἠνιά-…) …………… |
| γ΄εν. |
(ἠνιά-……..) …………… |
γ΄ πληθ. |
(ἠνιά-…) …………… |
