Μια χειμωνιάτικη μέρα βρίσκουμε μέσα στο σχολείο μας «χιονισμένες» πατημασιές κι ένα μήνυμα. Ακολουθούμε τα στοιχεία που βρίσκουμε και ανακαλύπτουμε τον χιονάνθρωπο Όλαφ (λούτρινο παιχνίδι), που μας φέρνει φωτογραφίες απ’ τη χώρα του, την Χώρα των Πάγων, το παραμύθι «Παμούκ, λιώνουν οι πάγοι;» και κάποια χειμωνιάτικα παιχνίδια με καρτέλες. Συζητάμε όσα βλέπουμε στις εικόνες και παρακολουθούμε βιντεάκια για την Αρκτική, τα πολικά ζώα και τη ζωή των Εσκιμώων. Παίζουμε τα παιχνίδια και τα βάζουμε στη γωνιά με το «Παιδαγωγικό Υλικό».

https://www.youtube.com/watch?v=ImIF30jEryQ

https://www.youtube.com/watch?v=ky57HCQPSNk

https://www.youtube.com/watch?v=XaI-nEN2DRE

https://www.youtube.com/watch?v=emSv0xHmDLs

Την επόμενη μέρα επεξεργαζόμαστε το παραμύθι που μας έφερε ο Όλαφ. Ξεκινάμε παρατηρώντας το εξώφυλλο. «Τι ζώα είναι αυτά; Πού νομίζετε ότι βρίσκονται; Πώς το καταλάβατε; Τι κάνει το μικρό; Πώς νιώθει άραγε; Τι πιστεύετε ότι λέει η μαμά αρκούδα στο μικρό της; Γιατί νομίζετε ότι το μικρό κοιτάει προς τα πάνω; Τι μπορεί να βλέπει; (αναφορά στο Βόρειο Σέλας) Το κομμάτι του πάγου φαίνεται μεγάλο ή μικρό;»

Ακολουθεί επεξεργασία του τίτλου. «Ο τίτλος λέει ‘Παμούκ, λιώνουν οι πάγοι;’. Ποιος νομίζετε ότι είναι ο Παμούκ; Ποια λέξη νομίζετε ότι λέει Παμούκ; Λιώνουν οι πάγοι; Από τι;» Τα παιδιά κάνουν υποθέσεις και τις ελέγχουμε με το εξής πείραμα: βάζουμε παγάκια στη ζέστη (κοντά στη σόμπα) και στο κρύο (στο προαύλιο) και παρατηρούμε ότι τα παγάκια λιώνουν και μάλιστα πολύ πιο γρήγορα στη ζέστη. «Πώς νομίζετε ότι αισθάνονται οι πολικές αρκούδες όταν λιώνουν οι πάγοι;»

 Στη συνέχεια εξηγώ το ερωτηματικό και λέμε τον τίτλο ρωτώντας. Αν είχε τελεία, θα το λέγαμε με σιγουριά. Πώς δηλ.; Συνεχίζω εξηγώντας και το θαυμαστικό και λέμε τον τίτλο με την αντίστοιχη έκφραση. Επαναλαμβάνουμε τον τίτλο και με άλλους τρόπους: με χαρά, λύπη, έκπληξη, θυμό, φόβο, τραγουδιστά, σαν πολική αρκούδα, σαν πολική κουκουβάγια, σαν πολικός λύκος, σαν πολικός λαγός, κατρακυλώντας στον πάγο, σαν κήρυκες που το διαλαλούν σε όλη την Αρκτική, πολύ δυνατά για να ακουστεί σε όλη τη γη, σιγανά για να μην τρομάξει το αρκουδάκι και αθόρυβα.

Γίνεται η ανάγνωση του παραμυθιού με παράλληλη συζήτηση. Στο τέλος τα παιδιά εκφράζουν την επιθυμία να μπορούσαν  να συναντήσουν από κοντά μία πολική αρκούδα. Έτσι τους ζητάω να σκεφτούν τι θα την ρωτούσαν και σημειώνω τις ερωτήσεις τους.

Πού μένεις και πώς φτιάχνεις το σπίτι σου; Τί τρως και πού βρίσκεις φαγητό; Πώς καταφέρνεις να πιάνεις τα ψάρια χωρίς καλάμι; Πώς αναπνέεις μέσα στη θάλασσα; Πού βρίσκεις νερό να πιεις; Πώς αντέχεις το κρύο; Πόσα αρκουδάκια γεννάς; Με ποια ζώα κάνεις παρέα; Ορμάς στους ανθρώπους; Τί σε κάνει να θυμώνεις; Τί φοβάσαι; Τί κάνεις όταν σπάνε τα παγόβουνα; Πώς λιώνουν οι πάγοι; Πού θα πας όταν λιώσουν οι πάγοι; Τί είναι αυτά τα χρωματιστά φώτα στον ουρανό της Αρκτικής;

Την επόμενη μέρα ο  Όλαφ προτείνει να τον συνοδεύσουμε στο ταξίδι της επιστροφής του στην Αρκτική κι έτσι μπαίνουμε σ’ ένα φανταστικό Πολικό Εξπρές: βάζουμε στεφάνια για ρόδες στα πόδια των τραπεζιών, καθόμαστε πάνω στα τραπέζια και ο οδηγός κρατάει ένα τιμόνι.

Φτάνοντας στην Αρκτική, χωριζόμαστε σε ομάδες και περνάμε από 4 σταθμούς.

Στον 1^ο σταθμό βρίσκουμε πολικά ζώα (πλαστικά και λούτρινα) με τα οποία παίζουμε ελεύθερα, αλλά και χάρτινα καπέλα πολικών ζώων, που τα φοράμε και γινόμαστε οι ίδιοι πολικά ζώα, ζωντανεύοντας όσα μάθαμε γι’ αυτά. 

Στον 2^ο σταθμό ψαρεύουμε ψάρια με το καλάμι σαν τους Εσκιμώους.

 Στον 3^ο σταθμό βρίσκουμε κομμάτια φελιζόλ και χτίζουμε ιγκλού.

 Στον 4^ο σταθμό κατασκευάζουμε με ξύλινα τουβλάκια «Ινούκσουκ», σαν τα γλυπτά από πέτρες που έφτιαχναν οι Εσκιμώοι ισορροπώντας μεγάλες πέτρες και βράχια το ένα πάνω στο άλλο, για να βρίσκουν το δρόμο τους μέσα στο απέραντο λευκό ή για να σημαδέψουν ένα καλό σημείο για ψάρεμα. Τα ινούκσουκ μάλιστα τα τοποθετούμε σε τραπέζια από την είσοδο του νηπιαγωγείου μέχρι την τάξη μας για να βρουν το δρόμο οι γονείς μας το μεσημέρι.

Σε μια γωνιά της Αρκτικής, πάνω σε ένα κομμάτι πάγου, βρίσκουμε ένα λούτρινο πολικό αρκουδάκι. Είναι λοιπόν ευκαιρία να μας λύσει τις απορίες μας. Απευθύνουμε  τις ερωτήσεις  που έχουμε σκεφτεί και το αρκουδάκι μας απαντάει με τη φωνή του chat gpt.

Αποχαιρετούμε το αρκουδάκι και είμαστε έτοιμοι να φύγουμε. Ξαφνικά ακούγονται βήματα στον πάγο(ήχος από το κασετόφωνο). Εμφανίζεται μία επιστήμονας που ερευνά το λιώσιμο των πάγων (νηπιαγωγός σε ρόλο). Μας εξηγεί τη δουλειά της και μας δείχνει το Βόρειο Σέλας (σε σκοτεινό δωμάτιο φωτίζουμε μπουκάλια με χρωματιστό νερό και βλέπουμε τις χρωματιστές ανακλάσεις στον τοίχο).

Η επιστήμονας μας καλεί να πάμε αύριο στο εργαστήριό της , να μας δείξει όσα έχει ανακαλύψει με τις έρευνές της και να την βοηθήσουμε στα πειράματά της. Αποχαιρετιόμαστε, η επιστήμονας φεύγει με το καράβι και εμείς με το Πολικό μας Εξπρές. Όταν επιστρέφουμε στο σχολείο μας ζωγραφίζουμε τις πληροφορίες που μάθαμε για τις πολικές αρκούδες και τις κάνουμε ηλεκτρονικό βιβλίο για να μπορούμε να το διαβάζουμε και στο σπίτι .

https://www.storyjumper.com/book/read/189372691/69e505cee2631

Προτού επισκεφθούμε το εργαστήρι της επιστήμονα, διερευνούμε τις πρότερες γνώσεις των παιδιών γύρω από την υπερθέρμανση του πλανήτη (κλιματική αλλαγή) με την τεχνική 5Π και 1Γ.

 Στο ερευνητικό εργαστήρι η επιστήμονας μας εξηγεί ότι η ζέστη που λιώνει τους πάγους προέρχεται από τον ήλιο που βρίσκεται στο διάστημα, γι’ αυτό συνεργάζεται με τους επιστήμονες του διαστήματος. Μας συστήνει την φίλη της, την Paxi, επιστήμονα της ευρωπαϊκής διαστημικής υπηρεσίας Esa, η οποία της έστειλε ένα βίντεο για να την βοηθήσει. Παρακολουθούμε όλοι μαζί το πρώτο απόσπασμα από το βίντεο αυτό, όπου η Paxi μας εξηγεί  ότι η γη περιβάλλεται από την ατμόσφαιρα, η οποία αποτελείται από διάφορα αέρια.

https://www.youtube.com/watch?v=LL4Y2lSWzIk

Τι είναι όμως τα αέρια; Βγαίνουμε στην αυλή να παρατηρήσουμε τον αέρα. Τον βλέπουμε στη σημαία που ανεμίζει, στα φύλλα των δέντρων που κουνιούνται, στην κουρτίνα του ανοιχτού παράθυρου, στο δίχτυ της μπασκέτας κ.α. Τον ακούμε στα αυτιά μας, τον νιώθουμε στο πρόσωπό μας, στα μαλλιά μας, στο μπουφάν μας κτλ. και τον μυρίζουμε. Στα δέντρα του κήπου μας μυρίζει φρεσκάδα ενώ κοντά στον αυτοκινητόδρομο μυρίζει καυσαέριο.  

Επιστρέφουμε στην τάξη και γνωρίζουμε 2 βασικά αέρια της ατμόσφαιρας: το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο. Στη συνέχεια κάνουμε ένα πείραμα, με το οποίο παράγουμε διοξείδιο του άνθρακα. Ρίχνουμε ξύδι σ’ ένα μπουκάλι και σόδα σ’ ένα μπαλόνι. Εφαρμόζουμε το στόμιο του μπαλονιού στο στόμιο του μπουκαλιού και όταν η σόδα πέφτει στο μπουκάλι με το ξύδι δημιουργείται μία χημική αντίδραση που παράγει διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο εισχωρεί στο μπαλόνι και το φουσκώνει.

Συνεχίζουμε γνωρίζοντας τα σύμβολα των δύο αερίων και τα μοντέλα τους, τα οποία σχεδιάζουμε σε σχετικό φύλλο εργασίας. Τέλος κατασκευάζουμε τα τρισδιάστατα μοντέλα των 2 αερίων με πλαστελίνη και οδοντογλυφίδες.

Στη 2^η επίσκεψή μας στο ερευνητικό εργαστήρι η Paxi μας εξηγεί τον ρόλο που παίζουν τα αέρια στην ατμόσφαιρα της γης και το φαινόμενο του θερμοκηπίου, που είναι απαραίτητο για την ύπαρξη ζωής πάνω στη γη.

https://www.youtube.com/watch?v=LL4Y2lSWzIk

Αναπαριστάνουμε την ατμόσφαιρα με ένα τούλι γύρω από την υδρόγειο σφαίρα κι εκεί πάνω κολλάμε εικόνες με όσα συναντάμε στην ατμόσφαιρα της γης.

 Στη συνέχεια η επιστήμονας μας θέτει τον εξής προβληματισμό: αν βάλουμε 2 θερμόμετρα κοντά στη σόμπα, το ένα σκεπασμένο με μεμβράνη (σαν τη γη με την ατμόσφαιρά της) και το άλλο ξεσκέπαστο (σαν τη γη χωρίς ατμόσφαιρα), ποιο θερμόμετρο πιστεύετε ότι θα ζεσταθεί περισσότερο; Τα παιδιά κάνουν τις υποθέσεις τους και τις ελέγχουμε δοκιμάζοντας το πείραμα. Μετά από 10 λεπτά ανακαλύπτουμε ότι όντως το σκεπασμένο θερμόμετρο έχει ζεσταθεί περισσότερο (30^οC) απ’ότι το ξεσκέπαστο θερμόμετρο (24 ^οC), όπως συμβαίνει και με τη γη λόγω της ατμόσφαιράς της.

Ακολουθεί κινητική αναπαράσταση του φαινομένου του θερμοκηπίου και φύλλο εργασίας όπου τα παιδιά ζωγραφίζουν την ατμόσφαιρα της γης.

Μία άλλη μέρα η Paxi μας στέλνει ένα βίντεο με μια ιστορία χωρίς λόγια που αναφέρεται στην υπερθέρμανση του πλανήτη.

https://youtu.be/PqxMzKLYrZ4

Συζητάμε γύρω απ’ αυτή την ιστορία και η Paxi λύνει τις απορίες μας στο τελευταίο κομμάτι του βίντεό της για την ατμόσφαιρα της γης.

https://www.youtube.com/watch?v=LL4Y2lSWzIk

Βλέπουμε κι άλλες σχετικές εικόνες και μαθαίνουμε για την κλιματική αλλαγή(αίτια και επιπτώσεις). Για να γίνει πιο κατανοητό το φαινόμενο αυτό, το αναπαριστάνουμε και κινητικά.

Με την υπερθέρμανση του πλανήτη  λοιπόν εξηγείται και το λιώσιμο των πάγων.  Για να καταλάβουν τα παιδιά και τις αρνητικές επιπτώσεις από το λιώσιμο των πάγων, κάνουμε άλλο ένα πείραμα. Σε ένα μπωλ με νερό (=θάλασσα) βάζουμε πάνω σε μεγάλο κομμάτι πάγου μία πολική αρκούδα και δίπλα ένα ξύλινο τουβλάκι με ένα αυτοκίνητο που αναπαριστά μία πόλη. Σημαδεύουμε το ύψος του νερού και όταν λιώνει ο πάγος παρατηρούμε ότι η αρκούδα πέφτει στο νερό χάνοντας το σπίτι της, η στάθμη του νερού(=θάλασσας) έχει ανέβει και το νερό έχει πλημμυρίσει την πόλη.

Με αφορμή τις πλημμύρες στη Βόρεια Ελλάδα που ακούσαμε στις ειδήσεις την προηγούμενη μέρα και την απογοήτευση των αγροτών, προβληματιζόμαστε γύρω από τις  επιπτώσεις που έχουν στη γεωργία τα ακραία καιρικά φαινόμενα (λόγω της κλιματικής αλλαγής) και αποφασίζουμε να το ερευνήσουμε. Φυτεύουμε σπόρους φακής σε 3 ποτηράκια και προβλέπουμε τι θα γίνει στους σπόρους που δεν θα ποτιστούν καθόλου(λόγω ξηρασίας), στους σπόρους που θα ποτιστούν κανονικά (όταν χρειάζονται νερό) και στους σπόρους που θα καλυφθούν με πολύ νερό (λόγω πλημμύρας).  Παρατηρούμε τους σπόρους καθημερινά και τους φωτογραφίζουμε. Στο τέλος καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι τόσο η ξηρασία όσο και η πλημμύρα είναι καταστροφικά φαινόμενα για τη γεωργία επειδή αφενός μεν οι σπόροι δεν φυτρώνουν χωρίς νερό αφετέρου σαπίζουν στο υπερβολικό νερό που δεν μπορεί να απορροφηθεί.

Στην τελευταία μας επίσκεψη στο ερευνητικό εργαστήρι η επιστήμονας μας ζητάει να την βοηθήσουμε να ανακαλύψει τα υλικά που απορροφούν πολύ νερό και μας είναι χρήσιμα στη δυνατή βροχή, για να μην πλημμυρίζουμε. Τα παιδιά αναλαμβάνουν από ένα υλικό, κάνουν τις προβλέψεις τους, πειραματίζονται ρίχνοντας λίγο και πολύ νερό (με κουτάλι και με ποτήρι) και καταγράφουν τα αποτελέσματα σε φύλλο εργασίας. Στην ολομέλεια παρουσιάζουν τα ευρήματά τους και ακολουθεί γενίκευση των συμπερασμάτων: το μέταλλο, το πλαστικό, το γυαλί, το ξύλο, το κεραμίδι, η πέτρα, το τούβλο, το φύλλο, το φελιζόλ, το τσιμέντο και το μάρμαρο δεν απορροφούν καθόλου νερό, το χαρτί, το σφουγγάρι, το βαμβάκι, το ύφασμα και το σκέτο χώμα απορροφούν λίγο νερό ενώ το φυτό είναι πολύ απορροφητικό. Τι μάθαμε τελικά; Φυτά και άνθρωποι μαζί, συμμαχία δυνατή, για καλύτερη ζωή, χωρίς πλημμύρες στη βροχή!  Το συμπέρασμά μας αυτό το κάνουμε αφίσα, μαζί με το σύνθημα «ΜΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΤΕ ΤΑ ΔΑΣΗ» και το αναρτούμε έξω από την τάξη μας προς ενημέρωση και των γονέων!

Όλα αυτά που μάθαμε για την υπερθέρμανση του πλανήτη είναι τόσο σημαντικά που πρέπει να τα επικοινωνήσουμε με όσο περισσότερους ανθρώπους γίνεται. Αποφασίζουμε λοιπόν να φτιάξουμε μία αφίσα με την τεχνική «Ρόλος στον τοίχο». Τα παιδιά σχεδιάζουν τη γη σε χαρτί του μέτρου. Μέσα στη γη κολλάνε ζωγραφιές που δείχνουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τα λόγια που λέει η γη. Απ’ έξω ζωγραφίζουν τα αίτια της κλιματικής αλλαγής. Γράφουμε και το σύνθημα «Αλλάξαν οι καιροί.! Άλλαξε κι εσύ!» και αναρτούμε την αφίσα μας στην είσοδο του σχολείου για να την δείξουμε στις οικογένειές μας.

Παρακολουθούμε άλλο ένα παιδικό βίντεο για να κατανοήσουμε καλύτερα την υπερθέρμανση του πλανήτη και στη συνέχεια συμπληρώνουμε ένα φύλλο εργασίας με την Ρουτίνα Σκέψης «Χρώμα –  Σύμβολο –  Εικόνα», ανακαλώντας όσα έχουμε μάθει για την κλιματική αλλαγή.

https://youtu.be/va-JDD5wv5c

Τέλος εξηγώ την έννοια του ανθρακικού αποτυπώματος που αφήνει κάθε άνθρωπος πάνω στον πλανήτη μέσα από τις καθημερινές του δραστηριότητες και με βάση τα αίτια που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, σκεφτόμαστε με ποιους τρόπους μπορούν οι άνθρωποι να λύσουν το πρόβλημα. Ετοιμάζουμε και μία κατασκευή όπου ζωγραφίζουμε 4 «πράσινα» βήματα για να μειώσουμε το ανθρακικό μας αποτύπωμα στη γη, για να την πάρουν τα παιδιά στο σπίτι τους και να συζητήσουν με την οικογένειά τους τι μπορούν να αλλάξουν για να μειώσουν το οικολογικό τους αποτύπωμα.