Γράφει ο Α. Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ
Ενώ οι Φαρισαίοι επανέρχονται, καταγγέλλοντας την ψυχοφθόρα δράση των νέων προγραμμάτων σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών (μτΘ)… ψυχραιμία συνάδελφοι θεολόγοι, το μόνο που αξίζει είναι ο δρόμος της σιωπής. Προς Θεού, όμως, αυτή να μην εκλαμβάνεται ως αδυναμία, αλλά ως αντίσταση σ’ εκείνες τις νοοτροπίες που βλέπουν τη ζωή με παραμορφωτικούς φακούς.
Κωνσταντίνος Μαλέας, “Η ανθρωπότητα”, (υδατογραφία, μελάνι και μολύβι σε χαρτί).
Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ
Ο ιερομάρτυς Βαβύλας, επίσκοπος Αντιοχείας, του οποίου η Εκκλησία γιορτάζει τη μνήμη στις 4 Σεπτεμβρίου, μαρτύρησε επί βασιλείας του αυτοκράτορα Νουμεριανού (3ος αιώνας) και ετάφη στην πόλη της Αντιοχείας.
Για τον βίο του και το μαρτύριο του, έγραψε δύο ομιλίες ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, γεγονός που αποδεικνύει την τιμή που απολάμβανε ο άγιος αυτός στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους.
Στις μέρες μας ο άγιος Βαβύλας δεν είναι ευρύτερα γνωστός στους πιστούς. Κάποιοι …υποψιασμένοι τον γνώρισαν από ένα ποίημα του Καβάφη, ο οποίος αποδίδει στον άγιο την αρχαία του αίγλη: «ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα, ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας».
Ο ποιητής Κ. Π. Καβάφης λίγους μήνες πριν πεθάνει, συγκεκριμένα μεταξύ Νοεμβρίου 1932 και Απριλίου 1933 (πέθανε στις 29 Απριλίου 1933, ημέρα των γενεθλίων του) έγραψε το τελευταίο ποίημα της ζωής του, το οποίο δεν πρόλαβε να το δημοσιεύσει σε μονόφυλλο, όπως συνήθιζε, με τον τίτλο “Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας”.
Το τελευταίο ποίημα του Αλεξανδρινού αναφέρεται σε ιστορικό περιστατικό του 362 μ. Χ., όπως μας το παραδίδουν εκκλησιαστικοί ιστορικοί (όπως ο Σωκράτης) του 4ου μ.Χ. αιώνα. Ο Ιουλιανός επισκέπτεται την Αντιόχεια ως αυτοκράτωρ, όταν μαθαίνει πως οι ιερείς του Απόλλωνα δεν θέλουν να δώσουν χρησμό, γιατί εκεί κοντά στο άλσος της Δάφνης, προάστιο της Αντιόχειας, ήταν θαμμένος ο μάρτυρας και επίσκοπος της Αντιόχειας Βαβύλας. Εκνευρισμένος ο Ιουλιανός διατάζει να μεταφέρουν οπωσδήποτε σε άλλο μέρος το λείψανό του. Πραγματικά οι χριστιανοί μεταφέρουν αλλού το λείψανο του μάρτυρα Βαβύλα. Όμως μέσα στη δίνη εκείνων των γεγονότων συνέβη κάτι αναπάντεχο: ξέσπασε μία μεγάλη φωτιά. Ο Ιουλιανός διέδωσε πως οι χριστιανοί έβαλαν τη φωτιά όμως ο Καβάφης παίρνει το μέρος των χριστιανών: «Aς πάει να λέει. / Δεν αποδείχθηκε· ας πάει να λέει. / Το ουσιώδες είναι που έσκασε».
Αξίζει εδώ να δούμε τι λέει για το ποίημα ο Γιώργος Σεφέρης. Στη διαμάχη Ιουλιανού -Βαβύλα, όπως τη χαρακτηρίζει ο Γιώργος Σεφέρης, ο νομπελίστας παρατηρεί πως ο Καβάφης τάσσεται αναμφισβήτητα με τον Βαβύλα (Γ. Σεφέρης, Δοκιμές, τ. Α΄, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1974, σ. 456.). Όμως γιατί ο Σεφέρης υποστηρίζει την άποψη πως ο Αλεξανδρινός θεωρεί τον Βαβύλα δικό του; Η απάντηση του είναι ξεκάθαρη. Το λείψανο του μάρτυρα Βαβύλα του θυμίζει έντονα την τραγική κατάληξη της ζωής που δεν είναι άλλη από το θάνατο. Οι στίχοι «Το πήραμε, το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού· / Το πήραμε, το πήγαμε εν αγάπη κ’ εν τιμή» είναι για τον Σεφέρη «οι μόνοι μη ειρωνικοί μέσα σε τούτο το ποίημα· οι μόνοι ατόφια συγκινημένοι, οι στίχοι που μιλούν για το λείψανο του “θαυμαστού”, του “καλλίνικου” Βαβύλα· γι’ αυτόν που “αινίττονταν ο ψευτοθεός”, ο αντίπαλος… τώρα απόμεινε ένα λείψανο (ενν. ο Βαβύλας) που το ’παιρναν και το πήγαιναν αλλού». «Συλλογιζόμουν» γράφει ο Σεφέρης «τον τελευταίο καιρό του Καβάφη καθώς τριγύριζε από εξάντληση σε εξάντληση, ή από νοσοκομείο σε νοσοκομείο· όχι πια ένα γερασμένο σώμα, αλλά ένα λείψανο, ένας Βαβύλας. Κανείς δεν ξέρει με τι παράξενα αποθέματα μέσα στο θάλαμο ή έξω από το κατώφλι της συνείδησης γίνεται ένα ποίημα».
Άρα μόνο με αυτήν τη συμφωνία, κατά τον Γιώργο Σεφέρη ο Καβάφης τάσσεται με το μέρος του Βαβύλα. Με τη συμφωνία ότι θα βρει μία ακόμα αφορμή, μοιραία την τελευταία της ζωής του, για να μιλήσει για την φθαρτότητα και την ματαιότητα της ζωής.
Ο Καβάφης γράφει το τελευταίο του ποίημα για τόπους και πρόσωπα αγαπημένα που ποτέ δεν είδε και δεν γνώρισε. Η Αντιόχεια τον συνέχει, αλλά δεν την επισκέφθηκε ποτέ. Ο Ιουλιανός, ως ιστορική μορφή τον απασχολεί πάντα, αλλά πάντα σε σχέση με τους χριστιανούς! Ο άγιος Βαβύλας ήταν και γι’ αυτόν άγνωστος, αλλά έγινε τόσο οικείος ως υπόθεση του ποιήματός του. Ενός ποιήματος που μοιάζει με θεατρική παράσταση, με αναφορά στο πρώιμο Βυζάντιο.
Κι εδώ θυμάμαι τον Γ. Π. Σαββίδη: «… νομίζω πως δεν χωρεί πια καμιά επιφύλαξη και πως είμαστε υποχρεωμένοι να διαβάζουμε με αναδρομικό χριστιανικό φωτισμό κάθε ποίημα του Καβάφη που έχει σχέση με τη θρησκεία, παγανιστική είτε Χριστιανική», Μικρά Καβαφικά, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1985.
Ο Καβάφης ήξερε πολλά… Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας όπου τριγυρνούσε, λίγο πριν ξεψυχήσει…
ΕΙΣ ΤΑ ΠΕΡΙΧΩΡΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ
Σαστίσαμε στην Aντιόχειαν όταν μάθαμε
τα νέα καμώματα του Ιουλιανού.
Ο Aπόλλων εξηγήθηκε με λόγου του, στην Δάφνη!
Χρησμό δεν ήθελε να δώσει (σκοτισθήκαμε!),
σκοπό δεν τόχε να μιλήσει μαντικώς, αν πρώτα
δεν καθαρίζονταν το εν Δάφνη τέμενός του.
Τον ενοχλούσαν, δήλωσεν, οι γειτονεύοντες νεκροί.
Στην Δάφνη βρίσκονταν τάφοι πολλοί.—
Ένας απ’ τους εκεί ενταφιασμένους
ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα,
ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας.
Aυτόν αινίττονταν, αυτόν φοβούνταν ο ψευτοθεός.
Όσο τον ένοιωθε κοντά δεν κόταε
να βγάλει τους χρησμούς του· τσιμουδιά.
(Τους τρέμουνε τους μάρτυράς μας οι ψευτοθεοί.)
Aνασκουμπώθηκεν ο ανόσιος Ιουλιανός,
νεύριασε και ξεφώνιζε: «Σηκώστε, μεταφέρτε τον,
βγάλτε τον τούτον τον Βαβύλα αμέσως.
Aκούς εκεί; Ο Aπόλλων ενοχλείται.
Σηκώστε τον, αρπάξτε τον ευθύς.
Ξεθάψτε τον, πάρτε τον όπου θέτε.
Βγάλτε τον, διώξτε τον. Παίζουμε τώρα;
Ο Aπόλλων είπε να καθαρισθεί το τέμενος.»
Το πήραμε, το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού·
το πήραμε, το πήγαμε εν αγάπη κ’ εν τιμή.
Κι ωραία τωόντι πρόκοψε το τέμενος.
Δεν άργησε καθόλου, και φωτιά
μεγάλη κόρωσε: μια φοβερή φωτιά:
και κάηκε και το τέμενος κι ο Aπόλλων.
Στάχτη το είδωλο· για σάρωμα, με τα σκουπίδια.
Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδοσε—
τι άλλο θα έκαμνε— πως η φωτιά ήταν βαλτή
από τους Χριστιανούς εμάς. Aς πάει να λέει.
Δεν αποδείχθηκε· ας πάει να λέει.
Το ουσιώδες είναι που έσκασε.
ΠΗΓΗ
Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ / Θεολόγου Καθηγητή
Τα Θρησκευτικά αλλάζουν. Αυτό ανακοίνωσε πρόσφατα η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Για όσους γνωρίζουν, η ανακοίνωση αυτή αναφέρεται στην υλοποίηση των νέων προγραμμάτων σπουδών που είχαν δρομολογηθεί επί υπουργίας της κυρίας Διαμαντοπούλου.
Μεταξύ θεολόγων ειλικρίνεια; Σίγουρα; Πάμε…
– Όλο αυτό το χρονικό διάστημα δεν σταθήκαμε όλοι στο ύψος και στην ουσία της αποστολής μας. Ουκ ολίγοι – και μάλιστα μεγαλόσχημοι και με θέσεις – επιδόθηκαν σε ένα φαύλο κύκλο καταγγελιών, διχασμού και αλληλοφαγωμάρας. Άλλοι ανακάλυπταν παντού προδοσίες των ιερών και των οσίων και άλλοι έχτιζαν τη φήμη τους ως προχώ και updated, φέρνοντας μάλιστα και κουβάδες με το νερό που ανακάλυψαν στο φεγγάρι.
– Δόθηκε αφορμή και χώρος στους κάθε λογής ΓΟΧ, ιδεοληπτικούς και περιφερόμενους του διαδικτύου να εκμεταλλευτούν και να διαστρεβλώσουν την έννοια «μάθημα των Θρησκευτικών».
– Θυμηδία και οίκτος μόνο μπορεί να συνοδεύει σχόλια του τύπου «το 666 επιβάλει το νέο μάθημα των Θρησκευτικών» ή «ας τελειώνουμε με τους χριστιανοταλιμπάν. Μπράβο στο Φίλη που τους καταργεί». Η περίπτωσή τους θα ήταν ενδιαφέρον θέμα διδακτορικής διατριβής στην Ψυχιατρική. Δυστυχώς όμως, συχνά μονοπωλούν και προβάλλονται.
– Όλοι μεταξύ μας συμφωνούμε για τα ελλιπή και προβληματικά βιβλία και για την ανάγκη αναμόρφωσης και βελτίωσης του μαθήματος. Στην ερώτηση «τι προτείνεις, συνάδελφε;» βγάζουμε συχνά το ραγιά που κρύβουμε μέσα μας: «δεν ξέρω… μια απλή διαπίστωση έκανα». Η λογική του νέου προγράμματος σπουδών είναι σε άλλη βάση από το παλαιό. Περισσότερη ελευθερία και ευελιξία για τον εκπαιδευτικό. Έχει όμως και πολλά προβλήματα. Αντί να τα συζητήσουμε, δες στην πρώτη παύλα τι κάναμε…
– Εντύπωση κάνει σε όλους μας η ελευθερία, η ομορφιά και ο σεβασμός στο ανθρώπινο πρόσωπο που συναντά κανείς στην Αγία Γραφή, στα Πατερικά κείμενα, στη Φιλοκαλία. Σε αντίθεση με τη σιδερόφρακτη θρησκευτικότητα στην προσέγγιση του Θεού που συναντά κανείς στη θρησκευτική αγωγή του 20ου αιώνα. Θα το πω απλά και αυτοκριτικά: Αν είσαι μάγκας θεολόγος, άρπαξε τη νέα ευκαιρία της ευελιξίας και απογείωσε την τάξη σου και το μάθημά σου.
– Δεν σπουδάσαμε ούτε θρησκευτικοί μεταπράτες ούτε φερέφωνα στείρας και ανέραστης θρησκευτικότητας. Σπουδάσαμε θεολόγοι, αν και οι περισσότεροι καταλάβαμε αυτό το δώρο μετά το πτυχίο και ειδικά όταν μυρίσαμε ξανά κιμωλία. Ακόμη κι αν έχει αντικατασταθεί με μαρκαδόρο και λευκοπίνακα, η πρόκληση είναι ακόμη στις τάξεις. Για γερά στομάχια…
– Προσωπικά, στο μνημόσυνο και στον καφέ της γκρίνιας και της κακομοιριάς δεν θα έρθω. Έχω πάρτυ…
ΠΗΓΗ
“Φτωχός κόσμος κλειστός, άλλη μια νύχτα / κι όλα γίναν ένα μάταιο καθεστώς.
Ποιος αλήθεια ουρλιάζει στα μουλωχτά / μέσα σ’ αυτόν τον άσπρο κύκλων των θαμμένων;”
ΛΕΦΤΕΡΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ, “Όποιος δεν αντιστέκεται θάβεται ζωντανός¨, στο: Το αλληγορικό σχολείο, (1978), Αθήνα: Κέδρος, σ. 8, [2η έκδοση].
Διαμαντής Διαμαντόπουλος, “Στο δρόμο”, (λάδι σε καμβά επικολλημένο σε ξύλο).
Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ
Τον Οκτώβριο του 2009, σ’ ένα ταξίδι μου στη Μητέρα Θεσσαλονίκη, στο θρυλικό βιβλιοπωλείο του Ραγιά είχα συναντήσει τον αξέχαστο συνάδελφο της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ Γιώργο Τσανανά. Βγαίνοντας από το βιβλιοπωλείο τον προσκάλεσα να πιούμε έναν καφέ στον Τερκενλή της πλατείας Αγίας Σοφίας. Στα πολλά που συζητήσαμε τότε ήταν και το μάθημα των Θρησκευτικών (μτΘ). Είναι γνωστό ό,τι ο αείμνηστος Γιώργος είχε αφιερώσει πολλά χρόνια στη σπουδή και τη διδασκαλία του μτΘ στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Στην ερώτησή μου γιατί εκείνη η λυσσαλέα αντίδραση στα νέα τότε βιβλία Θρησκευτικών του Δημοτικού και του Γυμνασίου, μου είχε πει ό,τι οι αντιδράσεις αυτές είναι σαν τις στρακαστρούκες που όταν τις ρίχνουμε, πέραν του ότι κάμουν θόρυβο, προκαλούν και θύματα. Δυστυχώς αυτός ο φωτισμένος συνάδελφος τρία χρόνια αργότερα, στις 9 Σεπτεμβρίου του 2012 έφυγε από ζωή ήσυχος και ήρεμος, αφήνοντας πίσω του ένα έργο παρακαταθήκη, γεμάτο αγάπη για το μτΘ, λέγοντας πολλές φορές και το εξής σοφό απόφθεγμα: «όποιος στη θεολογία κοιτάζει μόνο πίσω, μάταια θα περιμένει την άνοιξη της “καινής κτίσης”».
Γιατί τα γράφω όλα αυτά, ίσως, διερωτηθεί ο αναγνώστης. Ευθύς αμέσως εξηγούμε. Λυπούμαι βαθύτατα που ύστερα από τόσα χρόνια κυκλοφορίας και διδασκαλίας, πολλά από τα βιβλία των Θρησκευτικών ακόμη συναντούν την μήνιν συναδέλφων θεολόγων, κατηγορώντας τους συγγραφείς τους για λάθη, αβλεψίες και παραλείψεις. Κι αυτό, δυστυχώς, γίνεται κάθε χρόνο λίγο πριν ανοίξουν τα σχολειά μας.
Καθώς, λοιπόν, σε λίγες ημέρες αρχίζει η νέα σχολική χρονιά, σε πολλά blogs βλέπουμε ταυτόχρονα να αρχίζει κι ο «αγώνας αποκατάστασης» της πίστης, της θεολογίας και της Εκκλησίας, στο όνομα πάντα του μτΘ. Μερίδα συναδέλφων θεολόγων, με υπερβάλλοντα ζήλο, ζηλωτές μονοπωλίου γύρω από την ορθόδοξη χριστιανική πίστη, αυτεπάγγελτοι θεματοφύλακες της ελληνορθόδοξης παράδοσης, μικρόψυχοι κονδυλοφόροι, παίρνουν ξανά χαρτί και μολύβι και διεκδικούν τον ρόλο του διορθωτή λαθών στα σχολικά εγχειρίδια του μτΘ.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι η διαφορετική άποψη που εκφράζει ο οποιασδήποτε διδάσκων το μτΘ θεολόγος στα σχολειά μας. Αυτή είναι επιβεβλημένη και θεμιτή όταν είναι καλοπροαίρετη. Το πρόβλημα είναι άλλο· πολλές φορές μάλιστα γίνεται μη ορατό, συνεπώς επικίνδυνο. Το καταγράφω: αυτοί οι αμβλύνοες κονδυλοφόροι – μάλιστα έχουν και θέσεις ηγετικές – αρέσκονται στην κατά γράμμα ερμηνεία του όρου ορθόδοξος, ελεεινολογώντας και αναθεματίζοντας τους πάντες, εδώ συγγραφείς σχολικών βιβλίων του μτΘ. Προκειμένου να διασφαλίσουν τον σεμνότυφο και εκκλησιαζόμενο ναρκισσισμό τους, σ’ ότι αφορά στο μτΘ, τα βιβλία του και τα νέα προγράμματα σπουδών, προσπαθούν να παίξουν το ρόλο του προφήτη και του γνήσιου ορθόδοξου. Ποιος, όμως, υποστήριξε ό,τι εδώ και διακόσια χρόνια νεοελληνικής εκπαίδευσης γράφτηκαν σχολικά βιβλία χωρίς λάθη και το κυριότερο εγχειρίδια που να λαμβάνουν σοβαρά υπόψιν τις επιστήμες που διδάσκουν; Αντί, λοιπόν, όλοι αυτοί οι αυτεπάγγελτοι θεματοφύλακες της ελληνορθόδοξης παιδείας να συντρέξουν στον καλό και τίμιο αγώνα για διάσωση του μτΘ από πολύμορφες προσπάθειες σπίλωσής του – στις μέρες μας αυτές είναι πάρα πολλές – εν πολλοίς γίνονται εσωστρεφείς. Ψάχνουν σε σελίδες σχολικών βιβλίων να βρουν «παραλείψεις σημαντικών θεμάτων» και «σφάλματα» για τα οποία, βέβαια, σαφέστατα υπάρχει ο καθαρός επιστημονικός θεολογικός και παιδαγωγικός αντίλογος. Τα παραδείγματα είναι πολλά και σ’ αυτά, εν ευθέτω χρόνω, θα αφιερώσω σχετικό άρθρο μου. Δυστυχώς αυτή είναι η νοοτροπία του μικρόψυχου επαρχιωτισμού. Και δυστυχώς, το παράδοξο σήμερα είναι η υπερβολή που κυριαρχεί στο επιφαινόμενο κάθε πνευματικής δραστηριότητας.
Γεώργιος Γουναρόπουλος, “Αγιορείτικο Μοναστήρι”, (λάδι σε κόντρα πλακέ).
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Το ΙΔ΄ Διαχριστιανικό Συμπόσιο που οργανώνει το Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Ποντιφικικό Ινστιτούτο Antonianum της Ρώμης θα διεξαχθεί από την Κυριακή 28 Αυγούστου έως και την Τρίτη 30 Αυγούστου στη Θεσσαλονίκη. Φέτος το θέμα του συμποσίου είναι: «Ευαγγελισμός και Επανευαγγελισμός στην Ευρώπη του 21ου αιώνα”. Η έναρξη του Συμποσίου θα ξεκινήσει με Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Βλατάδων (Κυριακή πρωί 28 Αυγούστου) και η πρώτη συνεδρία θα πραγματοποιηθεί στον ίδιο χώρο στην αίθουσα του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών. Οι λοιπές συνεδρίες (Κυριακή απόγευμα 28 Αυγούστου και Δευτέρα 29 Αυγούστου) θα διεξαχθούν στην αίθουσα συνεδριάσεων της Θεολογικής Σχολής (1ος όροφος).
Δείτε παρακάτω το αναλυτικό πρόγραμμα του Συμποσίου.
Γράφει ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
Κάθε χρόνο τέτοια μέρα σφραγίζεται το οριστικό κλείσιμο ενός κύκλου. Μετά από την αναμονή και την αγωνία του καλοκαιριού, κάτι παιδιά (δικά σου παιδιά…) μαθαίνουν εάν θα φοιτήσουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και σε ποια σχολή. Γέλια, κλάματα, πειράγματα, περηφάνια, σχέδια για το μέλλον. Η Ελλάδα που ονειρεύεται, η Ελλάδα που σχεδιάζει, οι αφιλτράριστοι (ακόμη) αυριανοί πολίτες.
Κι εσύ εκεί… Ο καθηγητής τους… Ο πρώην καθηγητής τους….
– Να θυμάσαι τα δικά σου και να νοσταλγείς. Ίσως και να βουρκώνεις.
– Να μετράς τα χρόνια που έχουν περάσει και να τα βρίσκεις ένα χρόνο παραπάνω από τότε που τα ξαναμέτρησες.
– Να θυμάσαι τις στιγμές σου με αυτά τα παιδιά και να συνειδητοποιείς ότι παραδόξως(;) έχουν ξεθωριάσει οι κακές.
– Να πιάνεις τον εαυτό σου να χαίρεται με τη χαρά τους, να συμμετέχει στην αγωνία τους, να λαχταρά να κοινωνήσει λίγο από τη νέα ζωή τους που τώρα αρχίζει.
– Το καλύτερο όμως είναι όταν τα συναντάς. Στο δρόμο ή στο σχολείο όταν εκπληρώσουν το «θα έρχομαι να σας βλέπω». Το βάδισμα, ο τρόπος ομιλίας, το βλέμμα λένε δυο βασικά πράγματα: «Σε ευχαριστώ» και «θέλω να πετάξω». Ναι, πετάξτε. Μην κολλάτε πουθενά. Πετάξτε και σηκώστε κι εμάς λίγο ψηλότερα.
Αυτά τα παιδιά. Που πλέον δεν είναι παιδιά. Είναι νέοι. Κάποιοι είναι φοιτητές και κάποιες φοιτήτριες. Αλλά όλοι τους είναι έτοιμοι για τη ζωή που τους ανήκει, για τη ζωή που ονειρεύονται. Που κανείς δεν θα την μαράνει…
Κι εσύ εκεί. Να περιμένεις το νέο κύκλο που θα αρχίσει από το Σεπτέμβριο. Το νέο κύκλο που θα σε ανανεώσει, που θα σε προβληματίσει, που θα σε κάνει συνδημιουργό. Που σου υπενθυμίζει ότι δεν γίνεται να είσαι απλά υπάλληλος. Έστω κι αν είσαι ακόμη ένα χρόνο μεγαλύτερος και η παρέα σου παραμένει σταθερά από 13 έως 17 ετών.
Αν είσαι καθηγητής, η ζωή σου είναι κύκλοι που ανοίγουν και κύκλοι που κλείνουν. Αν είσαι και λίγο συναισθηματικός, απλά την πάτησες…
ΠΗΓΗ
Του ΠΑΝΤΕΛΗ ΜΠΟΥΚΑΛΑ
Από τη σωρεία των κλισέ δημοσιογραφικής χρήσεως, στην ομάδα των περισσότερο ξεθυμασμένων, των σχεδόν μηδενισμένων νοηματικά, ανήκει οπωσδήποτε το «οικουμενικό σοκ» καθώς και το «παγκόσμια συγκίνηση». Αν αλήθευαν έστω και μία στις δέκα φορές που τα βλέπουμε γραμμένα στο γυαλί ή στο χαρτί, και αν τη φημολογούμενη «παγκόσμια συγκίνηση» τη μοιράζονταν και οι κεφαλές του κόσμου, τότε ο κόσμος αυτός θα ήταν διαφορετικός. Ή, πιο μετρημένα, θα μπορούσε ν’ αλλάξει, κάπως να βελτιωθεί. Και τότε ο όρος «παγκοσμιοποίηση» ίσως αποκτούσε και μια δεύτερη σημασία, ηθικότερη από εκείνη που του προσδίδουν οι αριθμοί του εμπορίου, η «ελεύθερη αγορά» και τα συναφή.
Το βλέμμα ενός παιδιού τσακισμένου από τον πόλεμο, του πεντάχρονου Σύρου Ομράν Ντανκές, ο οποίος ανασύρθηκε ζωντανός, ματωμένος και κατασκονισμένος, μέσα από τα ερείπια που άφησαν πίσω τους οι οβίδες στο Χαλέπι, ένα βλέμμα πέρα και από τον φόβο, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί συγκλονιστικό αν πράγματι κλόνιζε έστω κι έναν από τους φανερούς και αφανείς πολεμόχαρους που διαμελίζουν επί πενταετία τη Συρία. Τον Άσαντ, τους αντικαθεστωτικούς, τους Ρώσους, τους Τούρκους, τους Αμερικανούς, τους Γάλλους, τους Σαουδάραβες – για τους φασίστες του Χαλιφάτου δεν γίνεται λόγος. Σε μια τέτοια περίπτωση, ίσως δεν ξαναβλέπαμε βομβαρδισμούς νοσοκομείων, ίσως δεν ξανακούγαμε για χρήση χημικών όπλων. Και μπορεί οι εγκλωβισμένοι στο Χαλέπι να είχαν μια ελάχιστη πιθανότητα σωτηρίας. Ακούμε βέβαια τώρα και διαβάζουμε για «διεθνή κατακραυγή», μετά την ανά τον κόσμο δημοσίευση της φωτογραφίας του Ομράν, και για «απαίτηση του ΟΗΕ και της Ε.Ε. να σταματήσουν αμέσως οι εχθροπραξίες στο Χαλέπι». Άλλη μία φορά. Η εικόνα όμως του Ομράν, που θέλουμε να πιστεύουμε ότι στοιχειώνει πια την οικουμενική συνείδηση, θα επηρεάσει τη φορά των πραγμάτων όσο και η επίσης εμβληματική εικόνα του άλλου μικρού Σύρου, του τρίχρονου Αϊλάν Κουρντί. Κλείνει χρόνος από τη μέρα που ο Αϊλάν, ένα προσφυγάκι ανάμεσα σε χιλιάδες, βρέθηκε άψυχος σε τουρκική παραλία. Ούτε οι μάχες στη Συρία κόπασαν ούτε οι μεγάλες και μικρομεσαίες δυνάμεις συγκινήθηκαν ιδιαίτερα ούτε οι πρόσφυγες έπαψαν να είναι ανεπιθύμητοι «λαθραίοι». Ετσι δεν λέει ο μητροπολίτης Χίου, ένας άνθρωπος του Θεού;
ΠΗΓΗ
Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ
Τι πανικός είναι αυτός με τα βιβλία της Μαντά, της Δημουλίδου και όλων αυτών των τυχάρπαστων συγγραφέων, που πολλές γκλαμουράτες κυρίες διαβάζουν, είναι ένα πρόβλημα που πρέπει σοβαρά να απασχολήσει τον μελλοντικό ιστορικό της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Επισκέπτεσαι ένα βιβλιοπωλείο, στοίβες οι τίτλοι των βιβλίων της Μαντά, της Δημουιλίδου και των συναφών δήθεν «λογοτεχνών». Απολαμβάνεις το μπάνιο σου στη θάλασσα και η ματιά σου πέφτει στα ίδια ονόματα και τους ίδιους τίτλους: Λένα Μαντά, Η εκδίκηση των αγγέλων, Χρυσηίδα Δημουλίδου: Οι δαίμονες δεν έχουν πνεύμα, και πάει λέγοντας.
Κι εύλογα αναρωτιέσαι: τελικά αυτή είναι η κατάσταση της Νεοελληνικής μας Λογοτεχνίας; Η απάντηση, νομίζω, ότι δεν είναι δύσκολη. Παραφράζοντας αυτά που γράφει ο Γιώργος Θεοτοκάς στο Ελεύθερο Πνεύμα, το δικαίως αποκαλούμενο μανιφέστο της γενιάς του ’30, καταλήγεις στο συμπέρασμα ότι όταν τελειώσεις το διάβασμα των παραπάνω βιβλίων, οι ήρωες και οι ηρωίδες των ιστοριών τους «διαλύονται σαν καπνός». Κι αυτή η λογοτεχνική αναιμική κατάσταση δεν αντέχεται πια άλλο.
ΑΛΕΞΗΣ ΑΚΡΙΘΑΚΗΣ, “Επανάσταση”, (ακρυλικό), Αθήνα 1967· Ιδιωτική Συλλογή.
Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΠΑΝΤΟΥΛΑ
Στο χωριό του πατέρα μου μαγαζί λεν τον χώρο που λειτουργεί ως καφενείο, ως μπακάλικο κι ως χαρτοπαικτική λέσχη. Βρίσκεται στους πρόποδες του χωριού κι ανοίγει όποτε ξυπνήσει ο Γιώτης και κλείνει όποτε του αδειάσουν την γωνιά οι μεθυσμένοι και τα χαρτόμουτρα.
Στον αυλόγυρο του μαγαζιού μαζευόμασταν τα καλοκαίρια οι πιτσιρικάδες και παίζαμε. Ο πατέρας μας κέρναγε πορτοκαλάδες κι οι χωριανοί μας χάιδευαν τα κεφάλια. Μετά της Παναγίας ο Γιώτης έψηνε και σουβλάκια. Όσοι δεν μας ήξεραν, μας ρώταγαν «τίνος είσαι εσύ;» κι εμείς δασκαλεμένοι δεν λέγαμε τα ονόματά μας αλλά «του ΒαγγελΠερεκλή» – ήτοι του Βαγγέλη, του γυιού του Περικλή. Πάλι μας χάιδευαν τα κεφάλια και μας έλεγαν περίεργες λέξεις όπως «παλιοζάγαρα», «χαϊβάνια» κι άλλα τέτοια.
Στο μαγαζί δεν κάθονταν γυναίκες. Αν καμιά ήθελε κάποιον, στεκόταν παράμερα κι έστελνε εμάς τα παιδιά να τον ειδοποιήσουμε: «Σύρε, ωρέ καμάρι, να μου φωνάξεις το θειό σου».
Αυτοκίνητα δεν υπήρχαν το χωριό. Τα λέγαν «κούρσες» και τα είχαν κάποιοι σαν εμάς που έρχονταν για διακοπές και τα φύλαγαν όλα μαζί στο προαύλιο του σχολείου. Ένα απόγευμαι ήρθε στο χωριό μια μεγάλη μερσεντές, που στάθηκε στο μαγαζί μπροστά και ξεφόρτωσε τρία ωραία κορίτσια με τα μπανιερά τους. Οδηγός της ήταν ένας χοντρός και γελαστός τύπος με μαύρα γυαλιά, φορτωμένος πολλά χρυσαφικά στο λαιμό και στα χέρια.
«Όλα απ’ εμένα» είπε όταν μπήκε στο μαγαζί και κάναμε ουρά η πιτσιρικαρία στον πάγκο του Γιώτη για επιπλέον πορτοκαλάδες. Κάποιοι ξεθάρρεψαν και πήγαν για τις επόμενες. Τους ακολούθησα κι εγώ.
Στο μεταξύ οι μεγάλοι είχαν εξαφανιστεί και τα κορίτσια γέλαγαν που πίναμε πορτοκαλάδες μέχρι να μας βγάλει η κοιλιά μας.
Στο σπίτι από κάτι μισόλογα καταλάβαμε πως ο οδηγός της μερσεντές είναι χωριανός μας. Χαμηλοκουβέντιαζαν γι’ αυτόν κι εμείς ξεκλέβαμε καινούργιες λέξεις: κωλομπαράς», «κωλογυναίκες» «κωλόμπαρο», «κωλόπαιδο». Το όνομά του δεν το μάθαμε. «Χαντακωμένο» τον έλεγε η γιαγιά κι ο παππούς έλεγε πως «έχει παράδες βρώμικους» αλλά εγώ κι ο αδερφός μου τον συμπαθούσαμε γιατί μας κέρναγε πορτοκαλάδες.
Πριν της Παναγίας έφευγε –«δεν τις σηκώνει τις παλιανθρωπιές ο τόπος»– και στο πανηγύρι ξανακατηφόριζε όλο το χωριό –κι οι γυναίκες ακόμη– στο μαγαζί που είχε κι όργανα.
Απ’ όταν πέθαναν οι γερόντοι δεν ξαναπήγα στο χωριό. Φέτος κάτι μ’ έπιασε κι είπα τον Δεκαπενταύγουστο, θα πάμε. Ντροπή να μην ξέρουν τα παιδιά πούθε κρατάει η σκούφια μας.
Είχε ερημώσει ο τόπος. Ένας Αλβανός μας έδειξε από πού να στρίψουμε για το μαγαζί. Τρόμαξαν να με γνωρίσουν κι οι χωριανοί. Εγώ πάντοτε τους μπέρδευα: Γιωργομήτσος, Μητσογιώτης, Κιτσοκώστας. Άκρη δεν έβγαζα. «Του Βαγγέλη είσαι;» δυσπιστούσαν. «Τα κούτσικα δικά σου είναι;». «Καλώς ορίσατε. Να πάτε και στο ταφείο να προσκυνήσετε. Κουφέτο τα ’χουν τα μνήματα οι γυναίκες».
Μόνο ο Γιώτης ήταν ίδιος – με βαμμένο κορακί μαλλί. Είχε φέρει και παγωτά. «Αύριο θα ρθει παπάς από τα Δερβίζιανα και θα ’χω κι όργανα το βράδυ», μας ενημέρωσε. «Ποτά και παγωτά δικά μου» είπε με ύφος που δεν σήκωνε αντίρρηση.
Άναψε τα κάρβουνα και ξεκίνησε να ψήνει σουβλάκια για τους πελάτες του που οι περισσότεροι χάζευαν αμίλητοι έναν αγώνα μπάσκετ σε μια τεραστίων διαστάσεων πλάσμα.
Μετά το σούρουπο ήρθε κι ο «Χαντακωμένος». Ξαναέζησα την ίδια σκηνή. Μερσεντές, κορίτσια, χρυσαφικά κι ένας χοντρός γέρος με ξανθό μαλλί. «Όλα απ’ εμένα».
Πιτσιρικάδες δεν ήταν στο μαγαζί για πορτοκαλάδες κι οι μεγάλοι δεν κινήθηκαν. Ο Γιώτης από το βάθος σήκωσε την μπύρα του. Τον μιμήθηκαν κι οι άλλοι.
«Στην υγειά σου άρχοντα».
Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό: Φρέαρ