Το Υπουργείο Υγείας, αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του προβλήματος της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα, υλοποιεί την Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, με την υποστήριξη και τον συντονισμό της UNICEF και τη συνεργασία στρατηγικών εταίρων, όπως το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.
Το πρόγραμμα «Τροφή για Δράση» αποτελεί βασικό πυλώνα της Δράσης και στοχεύει στην προαγωγή της υγιεινής διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας και της μείωσης του καθιστικού χρόνου των παιδιών, ξεκινώντας από την προσχολική ηλικία.
Θεματική Ενότητα: Ζω καλύτερα – Ευ ζην
Υποθεματική: Διατροφή – Αυτομέριμνα
Τίτλος: Τροφή για Δράση
Σκοπός και στόχοι
Ο σκοπός διεξαγωγής του προγράμματος «Τροφή για Δράση» στο νηπιαγωγείο είναι η προώθηση υγιεινών συνηθειών από τα πρώτα χρόνια της ζωής, μέσα από βιωματικές και παιγνιώδεις δραστηριότητες.
Οι ειδικότεροι στόχοι του προγράμματος είναι:
-
να ενισχυθεί η κατανάλωση νερού και να μειωθεί η κατανάλωση ροφημάτων ή χυμών με ζάχαρη
-
να υιοθετηθεί η καθημερινή κατανάλωση πρωινού και υγιεινών ενδιάμεσων γευμάτων
-
να αυξηθεί η σωματική δραστηριότητα των παιδιών μέσα από παιχνίδι και κίνηση
-
να μειωθεί ο χρόνος καθιστικών δραστηριοτήτων, ιδιαίτερα ο χρόνος μπροστά σε οθόνες
-
να καλλιεργηθούν γνώσεις και δεξιότητες που σχετίζονται με τη σωστή διατροφή, την υγεία και την ευεξία
-
να ενισχυθεί ο ρόλος του σχολείου ως χώρου που προάγει υγιεινές συνήθειες μέσω βιωματικής μάθησης και
-
να ενεργοποιηθούν και να συμμετάσχουν οι οικογένειες, ώστε να υποστηρίζουν την υιοθέτηση των ίδιων συμπεριφορών και στο σπίτι.
1ο εργαστήρι: Οι υπερασπιστές του Προγράμματος
1η Δραστηριότητα: Προβάλλουμε το πρώτο βίντεο στο https://www.paxisarkiakaipaiditoolboxes1.gr/path-player?courseid=breakfast-kindergarten&unit=670e1182a8cfb420e8078638Unit[1] με την παρουσίαση των χαρακτήρων του προγράμματος – τους Υπερασπιστές μας!
Αποστολή: Η αποστολή των υπερασπιστών είναι να προστατεύουν τα παιδιά και τα δικαιώματά τους σε όλον τον κόσμο.
Μπόρζι – o σκύλος: όνομα εμπνευσμένο από το σκυλί μπορζόι που έχει μεγάλη μύτη
Ίντρι – o λεμούριος: όνομα εμπνευσμένο από το όνομα της οικογένειας των μεσαίων προς μεγάλων σε μέγεθος λεμούριων τους Ιντριίδες
Φελίς – η τίγρης: όνομα εμπνευσμένο από το επιστημονικό όνομα του αιλουροειδούς, Felidae
- Ο Μπόρζι – Ο Φύλακας της Εκπαίδευσης
Είναι ο φύλακας της εκπαίδευσης και των ίσων ευκαιριών. Έχει την τρομερή υπερ… μύτη και “μυρίζει” τις ευκαιρίες για μάθηση σε κάθε γωνιά του κόσμου! Ο Μπόρζι είναι σούπερ ακούραστος και δεν σταματά μέχρι όλα τα παιδιά να μπορούν να μάθουν για τα πάντα γύρω τους!
Λατρεύει
Να τρώει πρωινό & ενδιάμεσα γεύματα! Μπορείς να τον πεις και βασιλιά του πρωινού και του δεκατιανού/απογευματινού! Έχει πάντα μαζί του λίγα καροτάκια και ένα ωραίο ντιπ γιαουρτιού για να τα βουτήξει μόλις η κοιλιά του γουργουρίσει. Πολύ χρήσιμο για τις μεγάλες αποστολές των υπερασπιστών που όλο και κάποιος θα πεινάσει!
Αγαπημένη Λιχουδιά
Τρελαίνεται να δοκιμάζει νέες γεύσεις! Με το που μαθαίνει για κάποια νέα υγιεινή συνταγή, τη φτιάχνει κατευθείαν για το πρωινό ή το δεκατιανό του!
- Η Φελίς – Η Πρεσβευτής της Ισότητας και της Δικαιοσύνης
Υπερασπίζεται την ισότητα και προστατεύει τα παιδιά από κάθε τι άδικο. Έχει τη φοβερή υπερ… φωνή και με αυτή φέρνει τη δικαιοσύνη σε όλα τα παιδιά! Είναι σούπερ δυναμική και δεν σταματά μέχρι όλα τα παιδιά να έχουν το δίκαιο με το μέρος τους!
Λατρεύει
Να πίνει νερό! Δεν πάει πουθενά χωρίς το τεράστιο… βαρέλι της με νερό που ονομάζει Σούπερ Παγούρι! Πολύ χρήσιμο όταν μάχεται υπέρ των δικαιωμάτων των παιδιών ή όταν χρησιμοποιεί τον σούπερ βρυχηθμό της για να μεταφέρει το μήνυμα της ισότητας σε όλο τον κόσμο.
Αγαπημένη Λιχουδιά
Νερό και πάλι νερό! Νερό σε όλες του τις μορφές: νερό με παγάκια, νερό χωρίς παγάκια, νερό σε ποτήρι, νερό σε παγούρι, νερό από βρύση, νερό εμφιαλωμένο, νερό αρωματισμένο με φρούτα και αρωματικά, νερό με μπουρμπουλήθρες, νερό με μια φέτα λεμόνι και ό,τι άλλο νερό φανταστείς!
- Ο Ίντρι – Ο Προστάτης της Υγείας και της Ευτυχίας
Προστατεύει την υγεία και την ευτυχία των παιδιών σε όλο τον κόσμο! Έχει το απίθανο υπερ… άλμα και γι’ αυτό βρίσκεται στη στιγμή όπου χρειάζεται να προστατεύσει την υγεία των παιδιών. Είναι σούπερ γρήγορος και δεν σταματά μέχρι να σιγουρευτεί ότι όλα τα παιδιά είναι υγιή και ασφαλή.
Λατρεύει
Τη σωματική δραστηριότητα: του αρέσει να κινείται, να σκαρφαλώνει, να τρέχει, να ανεβαίνει, να κατεβαίνει… όλη την ώρα. Έχει πάντα μαζί του το σχοινάκι του από κληματσίδα, ώστε να μην χάνει προπόνηση και να κάνει τα χοροπηδητά του όταν βαριέται. Βέβαια, αυτό το σχοινάκι του έχει φανεί χρήσιμο και σε πολλές αποστολές που πρέπει να δράσει σούπερ γρήγορα για να προστατεύσει τα παιδιά!
Αγαπημένη Λιχουδιά
Τρελαίνεται για οτιδήποτε δεν είναι ζωικό. Λαχανικά, φρούτα, όσπρια και ξηροί καρποί είναι αγαπημένες λιχουδιές!
2η Δραστηριότητα: Οι Υπερασπιστές γίνονται φίλοι μας. Εκτυπώνουμε τις φιγούρες των υπερασπιστών και τις αναρτούμε σε εμφανές σημείο της τάξης. Ζητάμε από τους μαθητές/τριες να ζωγραφίσουν τον αγαπημένο τους υπερασπιστή και να αντιστοιχίσουν τους υπερασπιστές με τις αποστολές, τα αγαπημένα και τις λιχουδιές τους.
2ο εργαστήρι: Το νερό το αγαπώ και χωρίς αυτό δε ζω
1η δραστηριότητα: Η Φελίς χάνει τον βρυχηθμό της! Είναι ιδανική εφόρμηση για να ξεκινήσει στην τάξη η συζήτηση για τις επιπτώσεις της μη επαρκούς κατανάλωσης νερού και της κατανάλωσης ροφημάτων με ζάχαρη. Η δραστηριότητα ξεκινάει με μια έκκληση από την εκπαιδευτικό στους μαθητές και τις μαθήτριες.
Σήμερα ζητάμε τη βοήθεια των παιδιών, γιατί οι Υπερασπιστές αντιμετωπίζουν ένα μυστήριο: η Φελίς έχασε τον βρυχηθμό της! Αρχικά συζητάμε με τα παιδιά τη λέξη «βρυχηθμός» και εξηγούμε τι σημαίνει, ενώ στη συνέχεια προβάλλετα το βίντεο που δημιουργεί κλίμα απορίας και ερευνητικής διάθεσης. Τα παιδιά ενθαρρύνονται να κάνουν υποθέσεις, να εκφράσουν ιδέες και να σκεφτούν πώς μπορούν να βοηθήσουν τη Φελίς να ξαναβρεί τη δυνατή φωνή της, ώστε να συνεχίσει να υπερασπίζεται τα δικαιώματα των παιδιών. Αφού συζητήσουμε αν λύθηκε το μυστήριο, προτείνουμε να απευθυνθούμε σε έναν ειδικό και γνωρίζουμε στα παιδιά τη Ντόκτορ Πέλι.
Η Ντόκτορ Πέλι, επιστήμων διατροφολόγος, μέσα από το βίντεο εξηγεί με απλό τρόπο πόσο σημαντικό είναι το νερό για το σώμα και το μυαλό μας. Αναφέρει ότι το νερό αποτελεί βασικό συστατικό του οργανισμού, συμβάλλει στη σωστή λειτουργία του σώματος, στη ρύθμιση της θερμοκρασίας και στην απομάκρυνση άχρηστων ουσιών. Τονίζει ότι τα παιδιά χρειάζεται να πίνουν καθημερινά 4-5 ποτήρια νερό, δηλαδή περίπου δύο γεμάτα παγούρια, και ακόμα περισσότερο όταν έχει ζέστη ή μετά από έντονη δραστηριότητα. Η δραστηριότητα ολοκληρώνεται με ευχαριστίες προς τη Ντόκτορ Πέλι και με συζήτηση στην τάξη, ώστε τα παιδιά να εκφράσουν σκέψεις, συμπεράσματα και να συνδέσουν τις πληροφορίες με την καθημερινή τους ζωή.
2η Δραστηριότητα: Τραγουδάκι ρουτίνας. Οι εκπαιδευτικοί ορίζουν συγκεκριμένες στιγμές μέσα στην ημέρα που μαζί με τους μαθητές/τριες θα πίνουν νερό! Κάνουν τα «Διαλείμματα Νερού» ευχάριστα, χρησιμοποιώντας ένα εύθυμο τραγούδι που τα παιδιά θα αναγνωρίζουν ή επινοώντας μαζί με τα παιδιά τα δικά σας συνθήματα που θα σηματοδοτούν ένα διάλειμμα για ενυδάτωση. Μην ξεχνάτε ότι ένα παιδί που πίνει αρκετό νερό έχει καλύτερη συγκέντρωση στο μάθημα και αποδίδει καλύτερα εντός της τάξης! Χρησιμοποιούν το παράδειγμα που δίνεται στον οδηγό:
Η Φελίς γελάει, το βαρέλι κουβαλάει, το νερό μας το κερνάει, το παιχνίδι ξεκινάει! Στη συνέχεια ζητούν από τους μαθητές/τριες να συνεχίσουν το τραγούδι, εξασκηθούν έτσι και στη ρίμα και να εμπνευστούν για τη συνέχειά του. Αφού ολοκληρωθεί ζωγραφίζουν το τραγούδι.
3η Δραστηριότητα: Διακόσμησε το παγούρι σου! Οι εκπαιδευτικοί επικοινωνούν στους μαθητές/τριες την ιδέα της Φελίς να διακοσμήσουν τα παγούρια τους. Στο χώρο συζήτησης (παρεούλα) δείχνουν διάφορους τρόπους για να ζωγραφίσουν τα πλαστικά μπουκάλια νερού που έχουν φέρει και ξεκινούν τη διακόσμηση! Τονίζεται ότι επειδή η διακόσμηση γίνεται σε πλαστικά μπουκάλια νερού, είναι σημαντικό να τα αντικαθίστανται συχνά για λόγους υγιεινής.
4η Δραστηριότητα: Το χρωματιστό νερό! Οι εκπαιδευτικοί ζητούν από τους γονείς να φέρουν φρούτα και μυρωδικά ενημερώνοντάς τους ότι πρόκειται να χρησιμοποιηθούν στη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Στην ολομέλεια, παρουσιάζουν τα διάφορα φρούτα και μυρωδικά και δίνεται την ευκαιρία σε όλους/ες να τα μυρίσουν και να τα περιεργαστούν. Στη συνέχεια τα πλένουν, τα καθαρίζουν και τα κόβουν για την προετοιμασία της συγκεκριμένης δραστηριότητας, τα τοποθετούν σε γυάλινες κανάτες, τα αφήνουν για μια ώρα ώστε να αναμειχθούν οι γεύσεις και τα αρώματα και απολαμβάνουν το νερό. Η πρώτη κανάτα περιείχε κομμάτια μήλου και ξύλα κανέλας, η δεύτερη φέτες λεμονιού και μέντα και η τρίτη φέτες πορτοκαλιού και δυόσμο. φύλλα βασιλικού. Τέλος οι μαθητές/τριες σε φύλλα εργασίας ζωγραφίζουν τις κανάτες με τα υλικά που περιείχαν.
3ο εργαστήρι: Η ενέργεια στο ταπεράκι
1η Δραστηριότητα: Η ενέργεια έπιασε πάτο! Η εκπαιδευτικός ξεκινά μια σύντομη αφήγηση για να τραβήξει την προσοχή των μαθητών/τριών, ζητώντας τη βοήθειά τους για να λύσουν «το μυστήριο της ενέργειας και του πιάτου». Τους ρωτά τι τους έρχεται στο μυαλό όταν ακούν τη λέξη πιάτο και πώς μπορεί να συνδέεται με την ενέργεια, ενθαρρύνοντας τις ιδέες τους και καλλιεργώντας τον ενθουσιασμό τους. Στη συνέχεια, τους προτρέπει να κινηθούν και να «ζεστάνουν» σώμα και μυαλό, αποκαλύπτοντας ότι το μυστήριο σχετίζεται με τη διατροφή. Τονίζει ότι όλοι έχουν διαφορετικά γούστα και ανάγκες στο πρωινό και το δεκατιανό, δίνοντας ένα χιουμοριστικό παράδειγμα με δημητριακά και φτερά ακρίδας για να αναδείξει τις διαφορές. Τέλος, προτείνει ένα παιχνίδι όπου θα λέει ένα τρόφιμο και μια κίνηση, και όποιος μαθητής/τρια συμπαθεί το συγκεκριμένο φαγητό θα εκτελεί την αντίστοιχη κίνηση.
Στη συνέχεια η εκπαιδευτικός προβάλει το μήνυμα της Ματίνας από το Αρχηγείο των Υπερασπιστών που την προβλημάτισε και στέλνει μια φωτογραφία που θα βοηθήσει τους μαθητές/τριες να λύσουν το μυστήριο. Μετά την ανταλλαγή απόψεων προβάλλει το βίντεο της Δρ Πέλι με στοιχεία για το πρωινό.
2η Δραστηριότητα: Ο Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο ήταν Ιταλός ζωγράφος περισσότερο γνωστός για τη δημιουργία φανταστικών πορτραίτων αποτελούμενων εξ ολοκλήρου από αντικείμενα όπως φρούτα και λαχανικά. Η εκπαιδευτικός δείχνει τα πορτραίτα και οι μαθητές/τριες αναλαμβάνουν την πρόκληση να δημιουργήσουν τα δικά τους τόσο ομαδικά όσο και ατομικά.
3η Δραστηριότητα: Φρουτοσαλάτα από τους μικρούς σεφ! Ματά από συζήτηση για το πρωινό προτείνεται από την εκπαιδευτικό να προετοιμάσουν στο νηπιαγωγείο κάτι υγιεινό. Οι μαθητές/τριες επέλεξαν μια φρουτοσαλάτα και αναμβάνουν να φέρουν τα υλικά, σε συνενόηση με τους γονείς για να χρησιμοποιηθούν στη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Έπιασαν, μύρισαν και μάντεψαν τα φρούτα. Με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών, οργάνωσαν τον χώρο, έκοψαν φρούτα, ανακάτεψαν γεύσεις και ετοίμασαν την πολύχρωμη και γεμάτη βιταμίνες φρουτοσαλάτα, την οποία απόλαυσαν όλοι μαζί. Τέλος σε φύλλο εργασίας ζωγραφίζουν το αγαπημένο τους φρούτο από τη φρουτοσαλάτα.
4η Δραστηριότητα: Οι μαθητές/τριες με λωρίδες χρωματιστών χαρτιών δημιουργούν φρούτα και τα τοιχοκολλούν στολίζοντας τον περιβάλλοντα χώρο τους.
4ο εργαστήρι: Δραστήριες μετακινήσεις
1η Δραστηριότητα: Το Ρήμα της Ημέρας. Η δραστηριότητα εισάγεται στην αρχή της ημέρας. Κατά την πρώτη εφαρμογή της, η εκπαιδευτικός θυμίζει στους μαθητές/τριες ότι δεν αρέσει η μονοτονία στον Ίντρι, γι’ αυτό κάθε πρωί επιλέγει τυχαία μία κάρτα που καθορίζει τον τρόπο μετακίνησής του. Στη συνέχεια, ζητά από κάποιον/α να διαλέξει μια κάρτα, διαβάζει δυνατά την ενέργεια που περιγράφεται (π.χ. «κάνω κουτσό»), παροτρύνει τους υπόλοιπους/ες να δείξουν την αντίστοιχη κίνηση και να αναφέρουν ζώα που κινούνται με παρόμοιο τρόπο. Έπειτα, τους/τις ενημερώνει ότι για τη συγκεκριμένη ημέρα θα χρησιμοποιούν αυτόν τον τρόπο κίνησης κάθε φορά που μετακινούνται στην τάξη ή στο σχολικό περιβάλλον. Η κάρτα τοποθετείται σε κεντρικό σημείο της αίθουσας, κατά προτίμηση δίπλα στην αφίσα του Ίντρι. Στις επόμενες εφαρμογές της δραστηριότητας, η επιλογή της κάρτας πραγματοποιείται μετά τη δραστηριότητα «Ξυπνάω το σώμα μου», προσφέροντας μεγαλύτερο ενδιαφέρον στη ροή της ημέρας.
Επιπλέον, η δραστηριότητα μπορεί να ενταχθεί ως ρουτίνα στο μάθημα των Αγγλικών, όπου η εκπαιδευτικός παρουσιάζει την εικόνα και προφέρει τη λέξη στα αγγλικά. Οι μαθητές/τριες καλούνται να αποδώσουν τη λέξη με κίνηση και να την επαναλαμβάνουν προφορικά, συνδυάζοντας τη γλωσσική μάθηση με τη σωματική έκφραση.
2η Δραστηριότητα: Η εκπαιδευτικός εξηγεί στους μαθητές/τριες ότι θα συμμετείχαν σε μια δραστηριότητα μίμησης κινήσεων, εμπνευσμένη από ένα βιβλίο με εικόνες που είχε ανακαλύψει ο Ίντρι. Η δραστηριότητα ξεκίνησε με ένα ελαφρύ περπάτημα στον χώρο, ώστε τα παιδιά να προετοιμαστούν σωματικά. Στη συνέχεια, καλούνται να μιμηθούν διάφορους ρόλους, όπως μπαλαρίνα, στρατιώτη, αστροναύτη, ηλικιωμένο άτομο, πιγκουίνο, ρομπότ, καγκουρό και τον ίδιο τον Ίντρι, εκτελώντας αντίστοιχες κινήσεις όπως περπάτημα στις μύτες, αργές και μεγάλες κινήσεις, δύσκαμπτες στάσεις, μικρά άλματα και κυκλικές κινήσεις των χεριών. Οι μιμήσεις επαναλαμβάνονται αρκετές φορές, και δίνεται η δυνατότητα να προτείνουν δικές τους ιδέες και να αναλάβουν ρόλο καθοδηγητή, ενισχύοντας τη φαντασία, τη δημιουργικότητα και την κριτική τους σκέψη.
Μετά την ολοκλήρωση της δραστηριότητας, ακολουθεί συζήτηση, κατά την οποία οι μαθητές/τρες μοιράζονται τα συναισθήματά τους και αναφέρουν ποια μίμηση τους άρεσε περισσότερο και για ποιον λόγο. Η εκπαιδευτικός τονίζει τη σημασία της τακτικής σωματικής δραστηριότητας και ενθάρρυνε την ενεργή συμμετοχή όλων. Ως επέκταση της δραστηριότητας, παρουσιάζουν τις δικές τους κινήσεις μπροστά στην ομάδα, ενώ οι υπόλοιποι τις μιμούνται, με στόχο την καλλιέργεια της αυτοπεποίθησης, της δημιουργικότητας και της ελεύθερης έκφρασης μέσα από την κίνηση.
Τέλος σε φύλλο εργασίας καλούνται να διακρίνουν την καθιστική συμπεριφορά, την ήπια και έντονη σωματική δραστηριότητα και να ζωγραφίσουν το αγαπημένο τους άθλημα
Αξιολόγηση
Το πρόγραμμα «Τροφή για Δράση» συνέβαλε θετικά στην καλλιέργεια υγιεινών συνηθειών στους μαθητές/τριες. Παρατηρήθηκε ενίσχυση της κατανάλωσης νερού, μεγαλύτερη αποδοχή υγιεινών γευμάτων, αύξηση της σωματικής δραστηριότητας και ευαισθητοποίηση ως προς τη μείωση του χρόνου οθόνης. Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες κατανόησαν βασικές αρχές υγιεινής διατροφής και ευεξίας, ενώ το σχολείο λειτούργησε αποτελεσματικά ως πλαίσιο προαγωγής υγείας με θετική συμμετοχή των οικογενειών. Συνολικά, το πρόγραμμα κρίνεται αποτελεσματικό ως προς την ενίσχυση στάσεων και συμπεριφορών που προάγουν την υγεία.
