Λαογραφία

ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

Η λαογραφία εξετάζει τον πολιτισμό των διαφόρων λαών. Και μάλιστα τον καθένα χωριστά, όπως π.χ. και η Ιστορία.
Πιο ειδικά, η λαογραφία εξετάζει το λαϊκό πολιτισμό. Όταν μιλάμε για πολιτισμό εννοούμε τα έργα και τον τρόπο ζωής ανθρώπων, που είναι οργανωμένοι σε ομάδες. Εννοούμε τα υλικά και πνευματικά έργα (π.χ. οικοδομήματα, μηχανές, έργα τέχνης, επιστήμες), τις κοινωνικές, τις οικονομικές και άλλες σχέσεις που έχουν μεταξύ τους.
Το επίθετο λαϊκός, που συνοδεύει τον πολιτισμό όπως τον εξετάζει η λαογραφία, σημαίνει ότι αυτή ενδιαφέρεται για εκείνα τα έργα του πολιτισμού, που δημιουργούνται πάνω σε μια βάση ομαδική. Γι’ αυτό και δεν είναι καθόλου εύκολο πολλές φορές να γνωρίζουμε το όνομα εκείνου που πρωτοδημιούργησε κάτι, π.χ. το δημοτικό τραγούδι για το «ΓΕΦΥΡΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ» ή το λαϊκό παραμύθι για τη «ΣΤΑΧΤΟΠΟΥΤΑ». Γι’ αυτό μάλιστα τον λόγο ορισμένοι λένε το λαϊκό πολιτισμό και ανώνυμο, σε αντίθεση με τον επώνυμο πολιτισμό (δεν τον εξετάζει η λαογραφία). Όμως η ανωνυμία του λαϊκού πολιτισμού δεν υπάρχει πάντα. Έχουμε έργα λαϊκής τέχνης (π.χ. κεραμικά, κεντήματα, ζωγραφιές κ.ά.), που οι τεχνίτες τους είναι γνωστοί, αφού φρόντισαν μάλιστα να γράψουν το όνομά τους πάνω σ’ αυτά. Και όλα αυτά είναι έργα λαϊκού πολιτισμού, γιατί οι άνθρωποι που τα δημιούργησαν συμφωνούσαν ολότελα με τα γούστα και τις ιδέες των πολλών, για τους οποίους και τα δημιούργησαν. Και αυτό είναι το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτού που λέμε λαϊκό: η ομαδική (συλλογική) συμφωνία και η ψυχική συμμετοχή σε ένα έργο.
Η ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ δεν ενδιαφέρεται μόνο για τα παλαιά, αλλά και για την παράδοση, δηλαδή, για παλαιά που έχουν φτάσει στη σύγχρονη εποχή.
Κάθε λαός πρέπει να ενδιαφέρεται γι’ αυτό που του έχει παραδοθεί από το παρελθόν του. Η παράδοσή του έρχεται από εποχές μακρινές κι όχι τόσο γνωστές ίσως. Η λαογραφία, χωρίς να ζητεί διόλου από τους ανθρώπους να γυρίσουν στο παρελθόν – αυτό άλλωστε είναι κάτι αφύσικο και αδύνατο – τους βοηθάει να γνωρίζουν τη λαϊκή τους παράδοση.

Μιχάλης Γ. Μερακλής

 Ομότιμος Καθηγητής Λαογραφίας
του Πανεπιστημίου Αθηνών

Έθιμα του Λαζάρου- των Βαΐων- του αγίου Γεωργίου



Λήψη αρχείου

Τα έθιμα του Απρίλη



Λήψη αρχείου

Το έθιμο της Πρωταπριλιάς



Λήψη αρχείου

Ήθη και έθιμα της 25ης Μαρτίου



Λήψη αρχείου

Τα παιχνίδια της … παλιάς γειτονιάς



Λήψη αρχείου

Η ιστορία του χαρταετού



Λήψη αρχείου

Η ιστορία της λαγάνας



Λήψη αρχείου

Έθιμα της Καθαράς Δευτέρας



Λήψη αρχείου

Η κυρα-Σαρακοστή



Λήψη αρχείου

Το Τριώδιο και τα έθιμά του

 

Το Τριώδιο είναι η χρονική περίοδος που περιλαμβάνει τις τρεις εβδομάδες των εορτασμών του καρναβαλιού, μέχρι την Καθαρή Δευτέρα, που ξεκινά η μεγάλη Σαρακοστή.

Η λέξη τριώδιο σημαίνει τρεις ωδές, και είναι το βιβλίο των ύμνων που τραγουδιούνται στην εκκλησία την περίοδο αυτή.

Πέρα από τους θρησκευτικούς συμβολισμούς, τα έθιμα που αναβιώνουμε την αποκριά, έχουν ρίζες που απλώνονται στα πανάρχαια χρόνια και συνδέουν πολλούς διαφορετικούς λαούς.

????????????????????????????????????????????????

    Η πρώτη εβδομάδα του Τριωδίου, είναι αυτή που παλιότερα οι άνθρωποι βγαίνανε στους δρόμους και διαλαλούσαν φωναχτά τον ερχομό της αποκριάς, ώστε όλοι να προετοιμαστούν για γλέντια και ξεφάντωμα.

Μάλιστα, σε πολλές περιοχές πιστεύεται ότι ακόμα και οι νεκροί βρίσκουν ευκαιρία να βγουν για λίγο από τα έγκατα της γης και να το ρίξουν λιγάκι έξω!

Πολλοί λαοί αφιερώνουν μια ξεχωριστή μέρα, όπως το δικό μας Ψυχοσάββατο, για να γιορτάσουν τους αγαπημένους νεκρούς, να μοιράσουν λιχουδιές στα μνήματα και να τους στείλουν μήνυμα ότι δεν τους ξεχνούν.

   Η δεύτερη εβδομάδα του Τριωδίου, περιλαμβάνει την Τσικνοπέμπτη και το Ψυχοσάββατο που προαναφέραμε.

Λέγεται αλλιώς και Κρεατοφάγος, για τον απλό λόγο ότι την εβδομάδα αυτή οι άνθρωποι συνηθίζουν να το τσικνίζουν, δηλαδή να τρώνε κρέας ψημένο στα κάρβουνα. Η κρεατοφαγία συνοδεύεται από κρασί, αστείες μεταμφιέσεις σε καρναβάλια λογής λογής, χορούς και τραγούδια με σατυρικό περιεχόμενο.

Γενικά, υπάρχει μια διάθεση οι άνθρωποι να ξεδώσουν από την κλεισούρα του χειμώνα, να πασαλειφθούν με κάρβουνα, να ξεχάσουν ποιοι είναι και να υποδυθούν άλλους ρόλους, να ξεφύγουν για λίγο από τα άγχη και τις στενοχώριες, για να εξαγνιστούν αργότερα και να προετοιμαστούν για τον ερχομό της άνοιξης.

 Η τρίτη βδομάδα λέγεται Τυρινή, γιατί καταναλώνουμε μόνο γαλακτοκομικά και προετοιμαζόμαστε σιγά σιγά για τη νηστεία της Σαρακοστής. Την εβδομάδα αυτή κορυφώνονται οι εορτασμοί και τα γλέντια, ενώ την τελευταία Κυριακή γίνονται παρελάσεις καρναβαλιστών, χοροί γύρω από αναμμένους  φανούς με χειμωνιάτικα ξερόκλαδα, αστεία αναπαράσταση γαμήλιας τελετής,  επισκέψεις στα σπίτια του παππού και της γιαγιάς για χαιρετισμούς και ευχές και τόσα άλλα.

Την Καθαρά Δευτέρα, πετιούνται οι χαρταετοί, καταναλώνονται νηστίσιμα τρόφιμα και ξεκινά η Κυρά Σαρακοστή.

Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, τα σπίτια αυτές τις μέρες καθαρίζονται σχολαστικά, ενώ τα παλιά χρόνια, όλα τα σκεύη μαγειρικής που χρησιμοποιούνταν στα τζάκια και τους ξυλόφουρνους, καθαρίζονταν από τις μαυρίλες και τα τσικνίσματα για να τοποθετηθούν στα ντουλάπια, αστραφτερά και να λαμποκοπούν.

Καλό τριώδιο σε όλους!