25. Αλλαγές στην επιφάνεια της Γης

Η Γη έχει ηλικία 4.600.000.000 ετών περίπου.

Στο διάστημα αυτό η επιφάνειά της έχει αλλάξει πολλές φορές.

Γίνονται όμως πολύ αργά, διαρκούν χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια,   γι’ αυτό και δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές.

 

Οι αλλαγές στην επιφάνεια της Γης οφείλονται σε:

  •  εσωτερικές δυνάμεις (ηφαίστεια και σεισμοί)
  • εξωτερικές δυνάμεις (άνεμος και νερό: βροχή, χιόνι, ποτάμια, κύματα)

Η βροχή, το χιόνι, το νερό του ποταμού, η θάλασσα κατατρώγουν σιγά-σιγά το έδαφος και τα βράχια.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται διάβρωση και ειδικότερα επειδή οφείλεται στο νερό ονομάζεται υδάτινη διάβρωση.

Με αυτήν μικρά ή μεγάλα κομμάτια αποσπώνται από την επιφάνεια της Γης και με τη δράση του ανέμου μεταφέρονται μακριά. Έτσι, αλλάζει η μορφή της επιφάνειας αλλά αλλάζει και εκεί που μεταφέρονται τα διάφορα υλικά.

Η διάβρωση που προκαλεί ο άνεμος στην επιφάνεια της Γης ονομάζεται αιολική διάβρωση.

Ο άνεμος μαζί του κουβαλάει σκόνη και άλλα υλικά. Αυτά όταν πέσουν πάνω στα βράχια τα λειαίνουν  και τους αλλάζουν σχήμα.

Οι ποταμοί με την κίνηση των νερών τους μεταφέρουν υλικά από ψηλότερα σημεία σε χαμηλότερα, δηλαδή σε πεδιάδες ή στις εκβολές τους. Σχηματίζουν έτσι νέα εδάφη το οποία είναι πολύ εύφορα για καλλιέργειες. Τα εδάφη αυτά ονομάζονται προσχωσιγενή.
 

Εκτός από τις φυσικές αιτίες, διάβρωση του εδάφους μπορεί να προκληθεί και από τις ανθρώπινες παρεμβάσεις.

Η καταστροφή των δασών από πυρκαγιές ή την ανεξέλεγκτη υλοτομία, καθώς και η υπερβόσκηση αφήνουν εκτεθειμένο το έδαφος και το χώμα παρασύρεται από τις βροχές ή τον άνεμο.  

Όξινη βροχή ονομάζεται η βροχή και τα ανάλογα φαινόμενα (χιόνι, υγρασία κ.ά.) των οποίων το νερό είναι περισσότερο όξινο (pH 4 περίπου) από το φυσιολογικό.  

Η οξύτητα της όξινης βροχής οφείλεται στην παρουσία κυρίως θειικού αλλά και νιτρικού οξέος.

Τα οξέα αυτά σχηματίζονται στην ατμόσφαιρα από την αντίδραση των υδρατμών με τα αέρια του διοξειδίου του θείου και των οξειδίων του αζώτου που παράγονται σε μεγάλες ποσότητες από την καύση των ορυκτών καυσίμων (κάρβουνο, πετρέλαιο, μαζούτ κ.ά.).


Τα αέρια αυτά παράγονται στις βιομηχανικές και αστικές περιοχές και μεταφέρονται με τα ρεύματα του αέρα. Μετά το σχηματισμό των οξέων η όξινη βροχή φτάνει στο έδαφος, όπου προκαλεί διαβρώσεις των υλικών, καταστροφή των φυτών και ρύπανση των λιμνών.

26. Ο ρόλος των ηφαιστείων και των σεισμών στις αλλαγές της φύσης

Ηφαίστεια και Σεισμοί

Εξώφυλλο εφημερίδας από τον σεισμό στην Αθήνα τον Φεβρουάριο 1981 Σεισμός Αθήνας 7 Σεπτεμβρίου 1999
Σεισμός στην κεντρική Ιταλία, 2016 Έκρηξη ηφαιστείου στην Ιαπωνία. Προσέξτε την αντίθεση των ρούχων των διασωστών με το γκρίζο τοπίο από την ηφαιστειακή στάχτη
hata 2 1024x677 .jpg
.jpg hata 2 1024x677
Σεισμός στην Τουρκία 2023 Σεισμός στην Τουρκία 2023

Κατασκευή της Γης

 

Η Γη αποτελείται από τρία διαφορετικά στρώματα το φλοιό, το μανδύα και τον πυρήνα, συνολικού πάχους 6.370km περίπου.

Ως λιθόσφαιρα χαρακτηρίζεται ένα δύσκαμπτο στρώμα, μέσου πάχους 80km περίπου, που αποτελείται από το φλοιό και μέρος του στερεού ανώτερου μανδύα.

Λιθοσφαιρικές πλάκες

Όταν δύο πλάκες πλησιάζουν μεταξύ τους, η μία βυθίζεται κάτω από την άλλη, λιώνει και μετατρέπεται σε μάγμα.

Το μάγμα μέσα από ρωγμές που δημιουργούνται ανεβαίνει προς την επιφάνεια της Γης με τη μορφή λάβας. Έτσι δημιουργείται το ηφαίστειο.

Τα ηφαίστεια τα διακρίνουμε σε:

Ενεργά – αυτά που δρουν και σήμερα ή έδρασαν κατά τους ιστορικούς χρόνους, δηλ τα τελευταία 5.000χρόνια.

Ανενεργά ή σβησμένα – εκείνα που δεν έδρασαν ποτέ κατά τους ιστορικούς χρόνους.

Στον ελληνικό χώρο υπάρχουν τουλάχιστον 40 ηφαίστεια που εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται «ενεργά».

 

Επιπλέον η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών προκαλεί συγκρούσεις στις άκρες τους, με αποτέλεσμα οι περιοχές που βρίσκονται πάνω από τις πλάκες αυτές να υποφέρουν από σεισμούς.

Μέτρα προστασίας πριν από το σεισμό στο σπίτι και το σχολείο

Τσουνάμι (Τsu Nami)   

 Tα τσουνάμι είναι μεγάλα παλιρροϊκά κύματα. Στον ανοιχτό ωκεανό κινούνται με πάρα πολύ μεγάλη ταχύτητα.

Στα βαθιά νερά των ωκεανών (μέσο βάθος 4.500 μέτρα) κινούνται με μέση ταχύτητα 210 μέτρων/δευτερόλεπτο ή 756 χιλιομέτρων/ώρα (παραπάνω από το μισό της ταχύτητας του ήχου).

            Οφείλονται:

  •     στην έκρηξη ενός υποθαλάσσιου ηφαιστείου,  
  •      σε  υποθαλάσσιο σεισμό,
  •      σε παραθαλάσσιες κατολισθήσεις
  •     στην πτώση ενός μετεωρίτη στη θάλασσα

22. Η χλωρίδα και η πανίδα της Ελλάδας

Χλωρίδα:

Το σύνολο των φυτικών οργανισμών που συναντάμε σε μια περιοχή.

Ενδημικά φυτά:

Φυτά που φυτρώνουν σε μια περιοχή λόγω του κλίματος και τα συναντάμε μόνο στην περιοχή αυτή και πουθενά αλλού.

Πανίδα:

Το σύνολο των ζωικών οργανισμών που συναντάμε σε μια περιοχή.

 

Η χλωρίδα της Ελλάδας

  • Στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου 6.500 είδη φυτών.
  • Από αυτά τα 780 περίπου (κατ΄ άλλους περίπου 1.100) είναι ενδημικά , δηλαδή δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στη γη.
  •  Απ’ αυτά τα 263 θεωρούνται σπάνια και απειλούμενα.
  •  Είναι μοναδική στην Ευρώπη για τον πλούτο της, αλλά και για την μεγάλη αναλογία ενδημικών σε σχέση με την έκτασή της.
  • Για παράδειγμα η Γερμανία, με έκταση σχεδόν τριπλάσια της Ελλάδας έχει 2.400 είδη και 6 ενδημικά, η Αγγλία με διπλάσια έκταση έχει 2.300 είδη και 16 ενδημικά και η Ισπανία με τετραπλάσια έκταση έχει σχεδόν τον ίδιο αριθμό ειδών με την Ελλάδα.

Η μεγάλη ποικιλία φυτικών ειδών στην πατρίδα μας οφείλεται:

  •     στο πολύπλοκο ανάγλυφό της
  •     στο μεγάλο αριθμό νησιών
  •     στο μεγάλο μήκος ακτών
  •     στη μεγάλη ποικιλία κλιματικών τύπων

Η πανίδα της Ελλάδας

Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 1.200 είδη σπονδυλωτών ζώων (47 απ’ τα οποία είναι ενδημικά) και περίπου 30.000 είδη ασπόνδυλων.

Η μεγάλη ποικιλία χλωρίδας που παρουσιάζει η Ελλάδα, η πλεονεκτική γεωγραφική της θέση (είναι το σταυροδρόμι τριών ηπείρων) και το πολύμορφο ανάγλυφο της είναι οι κυριότεροι λόγοι για την ύπαρξη πολλών ζώων στη χώρα μας.

 

23. Η βλάστηση της Ελλάδας

Βλάστηση ονομάζουμε τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται τα φυτά μιας περιοχής.

Μια περιοχή μπορεί να έχει πλούσια ή φτωχή βλάστηση, δηλαδή μικρή ή μεγάλη ανάπτυξη των φυτών.

Η βλάστηση εξαρτάται κυρίως από:

το κλίμα

το υψόμετρο και

το ανάγλυφο μιας περιοχής

Ζώνες βλάστησης

Μεσογειακή ζώνη βλάστησης (μακία)

 

Παραμεσογειακή ζώνη βλάστησης

Ζώνη ψυχρόβιων κωνοφόρων

Ζώνη δασών οξιάς – ελάτης και κωνοφόρων (ορεινή, υπαλπική)

 

Ζώνη υψηλών ορέων  (αλπική)

Ζώνες βλάστησης – υψόμετρο

 

19. Οι ποταμοί της Ελλάδας

Σε έναν ποταμό διακρίνουμε τα παρακάτω στοιχεία:

Πηγές Από εδώ ξεκινά το ποτάμι. Το τμήμα αυτό του ποταμού βρίσκεται ψηλά στα βουνά, στα οποία πέφτουν περισσότερες βροχές και χιόνια. Σ΄ αυτό το σημείο το ποτάμι είναι ορμητικό, γιατί το έδαφος έχει μεγάλη κλίση.
Κυρίως ροή είναι το πιο μεγάλο μέρος του ποταμού που ξεκινά από τις πηγές και φθάνει μέχρι τη θάλασσα.Κατά μήκος του τμήματος αυτού πολλοί παραπόταμοι ενώνονται με αυτό και έτσι αυξάνεται η ποσότητα νερού που μεταφέρει το ποτάμι.
Εκβολές είναι το τμήμα του ποταμού που χύνεται στη θάλασσα. Εκεί χωρίζεται σε μικρότερα τμήματα σχηματίζοντας πολλές φορές ένα Δέλτα.

Το δέλτα έχει μεγάλο οικολογικό ενδιαφέρον, γιατί συγκεντρώνονται σπάνια πουλιά και πολλά είδη φυτών.

Η Ελλάδα έχει πολλούς ορμητικούς ποταμούς, οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν μικρό μήκος. Η ορμητικότητα τους οφείλεται στο γεγονός ότι διασχίζουν μικρή απόσταση ξεκινώντας από το βουνό μέχρι να φθάσουν χαμηλότερα στο επίπεδο της θάλασσας.

Η ποσότητα νερού που μεταφέρουν είναι διαφορετική από εποχή σε εποχή. Πολύ νερό μεταφέρουν κυρίως το φθινόπωρο και το χειμώνα, όταν παρατηρούνται έντονες βροχοπτώσεις.

Οι πηγές των μεγαλύτερων ποταμών βρίσκονται στην οροσειρά της Πίνδου, η οποία καθορίζει την κατεύθυνση της ροής τους προς το Αιγαίο και το Ιόνιο πέλαγος.

 

Στο Αιγαίο πέλαγος εκβάλλουν: ο Αλιάκμονας, ο Πηνειός, ο Σπερχειός.

Στο Ιόνιο εκβάλλουν: ο Άραχθος, ο Λούρος, ο Αχελώος, ο Εύηνος, ο Μόρνος.

Στην Πελοπόννησο ρέουν ο Αλφειός, ο Λάδωνας και ο Ευρώτας. Ο Ευρώτας είναι ο ποταμός των αρχαίων Σπαρτιατών, που πηγάζει από τον Ταΰγετο και εκβάλλει στο Λακωνικό κόλπο.

Υπάρχουν και ποτάμια, τα οποία πηγάζουν από γειτονικές χώρες και εκβάλλουν στο Αιγαίο.
Τα κυριότερα από αυτά είναι: ο Έβρος, ο Νέστος, ο Στρυμόνας και ο Αξιός.

Αντίθετα ο Αώος πηγάζει από την Πίνδο, περνά στην Αλβανία και εκβάλλει στην Αδριατική Θάλασσα.

Και τώρα παίζουμε!

(Κάνω κλικ πάνω στην εικόνα)

14. Οι πεδιάδες της Ελλάδας

 

Πεδιάδα (ή κάμπο) ονομάζουμε μια επίπεδη και ομαλή έκταση γης με χαμηλή βλάστηση.

Στην Ελλάδα οι πεδιάδες καλύπτουν το 1/5 (20%) του εδάφους της.

Οι κυριότερες πεδιάδες της Ελλάδας είναι δύο.

Η μεγαλύτερη είναι αυτή που απλώνεται στην περιοχή Θεσσαλονίκης – Γιαννιτσών και φθάνει μέχρι τη θάλασσα του Θερμαϊκού κόλπου. Είναι μια παράλια πεδιάδα (καταλήγει δηλαδή στη θάλασσα).

Είναι εύφορη, παράγει πολλά προϊόντα και οι αγρότες ασχολούνται αποκλειστικά με την καλλιέργεια της γης. Οι μεγάλοι ποταμοί που διασχίζουν την πεδιάδα, ο Αλιάκμονας, ο Αξιός, ο Λουδίας και ο Γαλλικός, την ποτίζουν και μεταφέροντας εύφορες ύλες την κάνουν περισσότερο παραγωγική.

Η δεύτερη μεγάλη πεδιάδα είναι η Θεσσαλική. Είναι μια εύφορη πεδινή έκταση, που περιβάλλεται από βουνά και αρδεύεται από τον Πηνειό ποταμό. Ο Πηνειός περνώντας μέσα από την κοιλάδα των Τεμπών εκβάλλει στο Αιγαίο. Η Θεσσαλική πεδιάδα χαρακτηρίζεται ως ηπειρωτική ή εσωτερική (δεν έχει πρόσβαση στη θάλασσα).

Σύμφωνα με τους επιστήμονες πριν από εκατομμύρια χρόνια ήταν λίμνη. Όταν όμως τα νερά κατάφεραν να ανοίξουν την κοιλάδα των Τεμπών, η λίμνη αυτή ¨άδειασε¨ στο Αιγαίο. 

 

Κοιλάδα των Τεμπών

Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας σχηματίζονται ανάμεσα στα βουνά καταπράσινες κοιλάδες.

Η κοιλάδα είναι ένα στενό κομμάτι πεδινού εδάφους ανάμεσα σε δύο βουνά, που συνήθως το διασχίζει ένα ποτάμι.

Οροπέδια ονομάζονται μικρές πεδιάδες που έχουν σχηματιστεί πάνω σε βουνά.

Σημαντικότερα οροπέδια είναι της Τρίπολης στην Πελοπόννησο και του Λασιθίου στην Κρήτη.

Κάνω κλικ στην εικόνα και πληροφορούμαι για την Κοιλάδα των Τεμπών:

Μαθαίνω πολύ καλά να βρίσκω στο χάρτη της πεδιάδες της Ελλάδας.

Κάνω κλικ και ξεκινώ το παιχνίδι:

Κάνω κλικ και μαθαίνω, παίζοντας:

15. Η ζωή στα βουνά και στις πεδιάδες

Ορεινή ονομάζουμε μια περιοχή όπου κυριαρχούν μεγάλα και μικρά όρη και βουνά. Οι κάτοικοι των ορεινών περιοχών λέγονται ορεσίβιοι.
Πεδινή ονομάζουμε μια περιοχή που βρίσκεται σε μια μικρή ή μεγάλη πεδιάδα
Προβλήματα ορεινών περιοχών

Πλεονεκτήματα πεδινών περιοχών