1963- Αμερικανόπουλα συναντούν τη Μόνα Λίζα στην Πινακοθήκη, όταν τη μετέφεραν στην Αμερική
Η Τέχνη μάλλον είναι το πιο άχρηστο πράγμα που μας είναι απαραίτητο. Το δείχνουν οι βραχογραφίες στην αυγή της ανθρώπινης ιστορίας, το δείχνουν τα πρώτα σχέδια των παιδιών, το δείχνουν οι πανάκριβοι πίνακες στα ακριβά σαλόνια και τα αντικείμενα στους τοίχους στις φτωχές καλύβες. Αν ζητήσουμε έναν ορισμό, θα στερήσουμε από τον ίδιο μας τον εαυτό μια διάσταση της ύπαρξής τους. Είναι η τέχνη μια εναλλακτική πρόταση της ζωής, ένας μεγεθυντικός φακός που αναδεικνύει τα συμβάντα, μια προφητεία, ένα κακό μαντάτο ή μια χαρμόσυνη αναγγελία; Κάποιες φορές είναι ο εαυτός μας που δεν εμφανίζεται συχνά και ο Μιχαήλ Άγγελος, κατατροπώνοντας την ψυχολογία, μας προειδοποιεί ότι “αν σκάψουμε βαθιά στις προσωπικότητές μας, κινδυνεύουμε να συναντήσουμε έναν ξένο». Βέβαιο είναι ότι ακόμα και οι άνθρωποι που δηλώνουν ότι δεν έχουν σχέση με την τέχνη, έχουν και μάλιστα μεγάλη. Απλά είναι μια άλλη τέχνη που επίσης πολλοί καλλιτέχνες της επίσημης, πια, κουλτούρας θέλησαν να αναδείξουν με τις περφόρμανς. Ο Βέλτσος κάποτε σε μια συνέντευξη είπε ότι η τέχνη ξεκινά από μια πληγή. Η φράση αυτή συναντά αυτή του Μικελάντζελο ότι “υπάρχουν πληγές που χρειάζονται άλλες πληγές για να επουλωθούν”. Αυτές οι νέες πληγές είναι η καλλιτεχνική παραγωγή. Εκτός όμως για το τι είναι τέχνη, τίθεται και το ερώτημα ‘τι είναι μεγάλη τέχνη;’. Ακόμα και δεν ξέρουμε να απαντήσουμε, είναι σίγουρο ότι το καταλαβαίνουμε όταν τη συναντάμε. Ισως ένα χαρακτηριστικό της είναι ότι έρχεται από τα βαθιά της συλλογικής ανθρώπινης εμπειρίας. Και όπως ξεκάθαρα λέει ο Καβάφης «εκόμισα εις την Τέχνη», δηλαδή μετέφερα κάτι από κάπου και όχι «έδωσα στην τέχνη», «πρόσφερα στην τέχνη» όπως λέγεται από πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες. Η ιδέα αυτή αντανακλάται στα αρχαία έργα στην έλλειψη υπογραφής ή ακόμα και σε κάποιες υπογραφές «Δομήνικος ο Κρης έδειξε» υπογράφει σε κάποιο έργο ο Θεοτοκόπουλος.
Το σίγουρο είναι ότι η τέχνη μπορεί να πάει αυτό τον κόσμο λίγο πιο πέρα των ορίων που θέτουν η ανθρώπινη ιδιότητα, η εξουσία και ο ίδιος ο χρόνος.
Σπύρος Βασιλείου, 1950
