ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΟΡΗΣΟΥ

Κάθε χρονιά που αναλαμβάνω να διδάξω Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στη Γ΄ Γυμνασίου έρχεται στο μυαλό μου η αυθόρμητη αντίδραση μαθήτριας στο παρελθόν κάπου στα μέσα της χρονιάς μια πρώτη ώρα διδασκαλίας, που δεν άντεξε άλλο το παιδί και ξέσπασε “όχι κυρία άλλο, φτάνει, πάλι για θανάτους θα μιλήσουμε σήμερα!”. Έπαθα σοκ, το μάθημα της λογοτεχνίας μαυρίζει την ψυχή των 15χρονων μαθητών μου! Κι εγώ η έρμη που νόμιζα ότι ξεπέρασα το άχαρον της διδασκαλίας της Ιστορίας της Λογοτεχνίας – ως γνωστόν στη Γ΄ Γυμνασίου διδάσκεται ακόμη η Ιστορία της Λογοτεχνίας – επιλέγοντας να διδάξω μόνο ποίηση και μάλιστα μελοποιημένη! Αλλαγή στρατηγικής πάραυτα. Για χρόνια και μέχρι να έρθουν στα σχολεία οι περσινές οδηγίες για τη διδασκαλία της Λογοτεχνίας πέρασα στην παρανομία, καταστρατήγησα το αναλυτικό πρόγραμμα και καθώς λατρεύω τα κλασικά κείμενα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας – δεν το κρύβω στεναχωριέμαι που πλέον είναι απροσπέλαστα από τους μαθητές λόγω γλώσσας και έκτασης – έβαλα στη διδασκαλία μου το κόμικς, το graphic novel και κυρίως τη δημιουργική γραφή, όταν ακόμη δεν ήταν της μοδός και κανείς δε μιλούσε για δημιουργική γραφή στο σχολείο, ούτε και η ίδια γνώριζα τότε τι είναι αυτό που πάω να κάνω, με οδηγούσε το ένστικτο του δασκάλου που θέλει να εμπλέξει τους μαθητές του με τα κείμενα, που θέλει να τους κάνει να συνομιλήσουν με τα κείμενα πάση θυσία. Και πάλι τον δρόμο μου έδειχναν οι μαθητές. Προ δεκαετίας με το που ολοκλήρωσα την ανάγνωση του Γιοφυριού της Άρτας διέκρινα μεγάλη δυσφορία στην τάξη, δεν την άντεχαν την ανθρωποθυσία. Μάλιστα μια μαθήτρια, η Αναστασία, πετάχτηκε και είπε “εδώ είμαστε μάρτυρες μιας δολοφονίας και μάλιστα συνένοχοι, αφού δεν κάνουμε τίποτε να την αποτρέψουμε”. Και κάναμε. Βάλαμε κάτω τα κείμενα και τους αλλάξαμε τα φώτα. Αλλάξαμε την έκβαση, το τέλος, βάλαμε σε κόμικς τους ήρωες δυο διαφορετικών ποιημάτων να συνομιλούν και να αναστοχάζονται τις επιλογές τους, αναζητήσαμε στάσεις ζωής στην ποίηση, κάναμε κόμικς, φωτοκόμικς (φωτορομάντζα), γελοιογραφίες, αφίσες, ηχογραφήσεις απαγγελιών, βίντεο, animation, καταργήσαμε πουλιά και ενδιάμεσους αγγελιαφόρους και βάλαμε τους ήρωες να επικοινωνούν με sms, να ποστάρουν στο twitter και στο face και πόσα άλλα που δε θυμάμαι. Για όλα αυτά το δρόμο τον έδειχναν οι μαθητές μου! Οι μαθητές μου με οδήγησαν στην “αναρχία” στο Γιοφύρι της Άρτας. Οι μαθητές μου με οδήγησαν στην ‘αναρχία’ στη Λογοτεχνία. Οι μαθητές μου με οδήγησαν στη διάδραση κειμένου – μαθητή / αναγνώστη. Οι μαθητές μου με οδήγησαν στις θεωρίες της πρόσληψης του H. R. Jauss και της αναγνωστικής ανταπόκρισης του W. Iser. Εγώ το μόνο που έκανα είναι να έχω τα μάτια και τα αφτιά της ψυχής μου ανοιχτά μέσα στην τάξη και να τους αφουγκράζομαι.

ΑΝΑΡΧΙΑ ΣΤΟ ΓΙΟΦΥΡΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ
ή άλλως μία κριτική ανάγνωση του δημώδους άσματος.

Α’ Τη Τρίχας το γεφύρ’

Ακεί πέραν ‘ς σό Δρακολίμν’, ‘ς ση Τρίχας τό γεφύρι (ν)

χίλιοι μαστόρ’ εδούλευαν και μύριοι μαθητάδες.

Όλεν τή μέραν έχτιζαν, τη νύχτα εχαλάουτον.

Οι μάστοροι εχαίρουσαν, θενά πλεθύν’ η ρόγα,

οι μαθητάδες έκλαιαν, τσι κοβαλεί κιθάρα

κι ατός ο πρωτομάστορας νουνίζ’ νύχταν κ’ ημέραν.

-Ντο δίς με, πρωτομάστορα, και στένω το γεφύρι σ’;

-Αν δίγω σε τον κύρη μου, άλλον κύρην πα ‘κ’ έχω!

– Ντο δίς με, πρωτομάστορα, και στένω το γεφύρι σ’ ;

– Αν δίγω σε τήν μάννα μου, άλλο μάνναν πα ‘κ’ έχω!

– Ντο δίς με, πρωτομάστορα, και στέκει το γεφύρι σ’;

-Αν δίγω σε τ’ αδέλφα μου, άλλ’ αδέλφα πα ‘κ’ έχω!

– Ντο δίς με, πρωτομάστορα, σταλίζω τό γεφύρι σ’;

-Αν δίγω σε και τα πουλλά μ’, άλλο πουλλά πα ‘κ’ έχω!

– Ντο δίς με, πρωτομάστορα, στερένω τό γεφύρι σ’;

-Αν δίγω σε τήν καλή μου, καλύτερον ευρήκω!

Μενύ’ και λέει την καλήν ατ’ αγλήγορα να έρται.

-Κομάν τό Γιάννεν ‘κ’ έλουσεν καί ‘ς σό κουνίν ‘κ’ εθέκεν,

‘κομάν τά χτήνα ‘κ’ έλμεξεν, τά μουσκάρα ‘κ’ εδέκεν.

Διπλομενύ’ τήν έρημον μέ τ’ άοικον πουλλόπον,

τήν Σάββαν άς πάη ‘ς σό λουτρόν, τήν Κερεκήν ‘ς σό γάμον

και τήν Δευτέραν τό πουρνόν αδά άς ευρισκαται.

Πήγεν τήν Σάββαν ‘ς σό λουτρόν, τήν Κερεκήν ‘ς σόν γάμον,

μυρόλουσεν τόν Γιάννεν ατ’ς καί ‘ς σό κουνίν εθέκεν,

τά χτήνα εκαλάλμεξεν και τά μουσκάρα ‘κόλτσεν

και τήν Δευτέραν τήν πιρνήν ‘ς σό Δρακολίμν’ ευρέθεν.

-Κάλη μ’, ακει ‘ς σό Δρακολίμν’ ‘ρούξεν τό δαχτυλίδι μ’,

εκεί τη κυρού μ’ τό πουγγίν, τη μάννα μ’ τό λογάρι

εκεί π’ εμπαίν’ και παίρ’ ατα, ας έχ’ εμέν κ’ εκείνα.

Πέντε οργέας κατηβαίν’ και μέ τήν τραβωδίαν

καί άλλα πέντε κατηβαίν μέ τή μοιρολοίαν .

-Κι άρ’ ‘κι πονώ τά κάλλα μου κι άρ’ ‘κι πονώ τή νέτε μ’,

πονώ και κλάιω τό πουλλί μ’, ντ’ εφέκα κοιμισμένον.

Άμον τό τρομάζ’ ν τά γόνατα μ’, νά τρομάζ’ τό γεφύρι σ’

κι άμον τό σείουν τά μαλλά μ’, να σείουν οι δαβάτοι

κι άμον τό τρέχ’νε τά δάκρα μ’ νά τρέχη τό ποτάμι.

-Ευχέθ’, κάλη μ’, ευχέθ’, κάλη μ’, ευχέθ’, μή καταράσαι,

αδέλφα έεις ‘ς σήν ξενιτάν, έρχουνταν καί δαβαίν’ νε.

-Κι άμον τό στέκ’ νε τά γόνατα μ’, νά στέκη τό γεφύρι

κι άμον τό στέκ’ νε τά μαλλά μ’, νά στέκ’νε οι δαβάτοι

κι άμον τό στέκ’ νε τά δάκρα μ’, νά στέκη τό ποτάμι.

Τρί’ αδέλφα έμ’ νες εμεις κ’ οί τρεί καταραμένοι,

είνας εχτ’ σεν τήν Άδεσαν κι άλλε τό Δεβασίρι (ν)

κι εγώ η τρισκατάρατος τη Τρίχας τό γεφύρι (ν).

Aπόδοση- μετάφραση

B’

Της Τρίχας το γεφύρι

Κει πέρα στη Δρακόλιμνη, στης Τρίχας το γεφύρι,

Χίλιοι μαστόροι δούλευαν και μύριοι μαθητάδες.

Όλη τη μέρα χτίζανε, τη νύχτα γκρεμιζόταν.

Οι μάστοροι χαιρόντουσαν, που θα πληθαίν’ η ρόγα,

οι μαθητάδες κλαίγανε, ποιος κουβαλάει λιθάρια;

κι αυτός ο πρωτομάστορας σκέπτεται νύχτα μέρα.

-Τί δίνεις, πρωτομάστορα και στήνω το γεφύρι;

– Άν δίνω σε τον κύρη μου, κύρην άλλον δεν έχω!

-Τί δίνεις, πρωτομάστορα και στήνω το γεφύρι;

-Άν δίνω σε τη μάνα μου, δεν έχω άλλη μάνα!

-Τί δίνεις, πρωτομάστορα και στέκει το γεφύρι;

– Άν δίνω σε τ’ αδέλφια μου, αδέλφι’ άλλα δεν έχω!

– Τί δίνεις, πρωτομάστορα στεριώνω το γεφύρι;

– Άν δίνω σε και τα παιδιά, παιδάκι’ άλλα δεν έχω!

– Τί δίνεις, πρωτομάστορα στεριώνω το γεφύρι;

– Άν δίνω τη γυναίκα μου, καλύτερη θε να ‘βρω!

Μηνάει και τη γυναίκα του γρήγορα να προφτάσει.

-Τον Γιάννη δεν τον έλουσε, στη κούνια δεν τον βάζει,

τα ζά και τα μοσχάρια της δεν τ’ άρμεξεν ακόμα .

Ξαναμηνά στην έρημη μήνυμα μ’ ερμοπούλι,

να πάει Σάββατο στο λουτρό, την Κυριακή στο γάμο,

και τη Δευτέρα το πουρνό δω και πέρα κι όλας να ‘ναι.

Σάββατο πήγε στο λουτρό, την Κυριακή στο γάμο,

μυρόλουσε το Γιάννη της, στην κούνια τονε βάζει,

καλάρμεξε τα ζωντανά, βύζαξε τα μοσχάρια,

και τη Δευτέρα το πουρνό στη Δρακολίμνη ευρέθη.

-Στη Δρακολίμνη μου ‘πεσε, καλή, το δαχτυλίδι

κει το πουγγί του κύρη μου, της μάννας το λογάρι,

όπου βουτά και παίρνει αυτά, ας έχει αυτά κι εμένα.

Πέντε οργυιές κατέβηκε κι ολοένα τραγουδούσε,

Πέντ’ άλλες εκατέβηκε κι όλο μοιρολογώντας.

-Κι αν δεν πονώ τα κάλλη μου, κι αν δεν πονώ την νιότη,

πονώ και κλαίω το πουλί, π’ άφησα κοιμισμένο.

Ως τρέμουνε τα γόνα μου, η γέφυρά σου ας τρέμει,

κι ως τα μαλλιά μου σείονται, να σείουνται οι διαβάτες,

κι ως τρέχουνε τα δάκρυά μου, να τρέχει το ποτάμι.

-Καλή μου, ευχήσου, πες ευχές, ευχές, μην καταριέσαι,

-Έχεις στην ξενιτιά αδελφούς, έρχονται και περνάνε.

– Κι ως στέκουνε τα γόνα μου, να στέκει το γεφύρι’

κι ως τα μαλλιά μου στέκουνε, να στέκουν οι διαβάτες,

κι ως στέκουνε τα δάκρυα μου να στέκει το ποτάμι.

Τρεις αδελφές ‘μεις ήμασταν κι οι τρεις καταραμένες,

μια χτίζει την Άσεδα, το Δεβασίρι η άλλη,

κι εγώ η τρισκατάρατη της Τρίχας το γεφύρι.