«Ο Σιλουανός με την προσευχή και τη μαρτυρία του είναι, όπως αποδεικνύει η εμπειρία, το προζύμι για την καλλιέργεια της συνάντησης και της κοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Ακολουθώντας τον, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, στην οδό που μας προτείνει – οδός ταπείνωσης, κένωσης και μετάνοιας, προσανατολισμένη στην αγάπη προς τους εχθρούς – οδηγούμαστε στην υπέρβαση των κάθε είδους διαφορών – ομολογιακών, μορφωτικών, ατομικών. Πρόκειται για ένα εσωτερικό πέρασμα προς τη μεταμόρφωση της καρδιάς. Έχοντας τον στάρετς ως φάρο, μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουμε ένα άλλο δρόμο προς την ενότητα των χριστιανών: τον δρόμο της οικουμενικής διάστασης της αγιότητας, χωρίς τον οποίο η λεγόμενη “οικουμενική κίνηση” (που ήδη περνά κρίση) είναι καταδικασμένη να βαλτώσει».

π. ΜΑΞΙΜΟΣ ΕΓΚΕΡ, (2009), Κράτα το νου στον Άδη… Ο Άγιος Σιλουανός και η ελπίδα της Βασιλείας, μτφρ. Σοφία Χατζή, επιμέλεια κειμένου Γιώργος Μπάρλας, επιμέλεια έκδοσης Βασίλης Αργυριάδης, Αθήνα: Εν Πλω, σσ. 10-11.

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΑΡΔΑΒΑ / Θεολόγου Καθηγητή

Για το μάθημα των Θρησκευτικών άπαντες στη χώρα μας (πλην των καθ’ ύλην αρμοδίων) δύνανται να εκφέρουν γνώμη, βασιζόμενοι είτε στα δεδομένα των μαθητικών χρόνων τους, είτε στις ιδεοληψίες, τις στρεβλώσεις, τις παραναγνώσεις, τις προκαταλήψεις, και τα στερεότυπα τους.

Έχει γίνει μια φιλότιμη προσπάθεια από τους θεολόγους που δούλεψαν τα ΝΠΣ για μια αναπλαισίωση του μαθήματος, με νέο τρόπο παρουσίασης της ύλης, με νέες διδακτικές πρακτικές, με συνεργατική προσέγγιση της γνώσης και το κυριότερο: με έμφαση στην αυτενέργεια και την πρωτοβουλία του διδάσκοντος.

Φυσικά διαφωνία υπάρχει και είναι θεμιτή, όταν αυτή είναι εποικοδομητική. Από πολύ νωρίς επισημάναμε ότι είναι λάθος η άμεση εφαρμογή των ΝΠΣ σε όλες τις βαθμίδες μαζί, χωρίς στοιχειώδη σχεδιασμό, χωρίς την απαραίτητη επιμόρφωση των εμπλεκομένων εκπαιδευτικών και κυρίως χωρίς την ύπαρξη εγχειριδίου (ευτυχώς το ζήτημα αυτό εν μέρει επιλύθηκε με την εκτύπωση των προσωρινών Φακέλων Μαθήματος). Επιμέρους αδυναμίες μπορούν να αντιμετωπιστούν με καλή προαίρεση και πολλή δουλειά. Νομίζουμε ότι δόθηκε μεγάλο βάρος στις μεταγνωστικές δεξιότητες αλλά γενικά η διαχείριση των δραστηριοτήτων είναι στη διακριτική ευχέρεια του διδάσκοντος αρκεί να επιτυγχάνει τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα.

Ας αφήσουμε λοιπόν τους μάχιμους εκπαιδευτικούς της τάξης να κάνουν τη δουλειά τους απρόσκοπτα και δημιουργικά.

(Συμπεριφορές με πρόσημο είτε έναν φονταμενταλιστικό υπερορθοδοξισμό, είτε έναν απολιτίκ αντιθρησκευτικό σχετικισμό, είτε έναν πεπαλαιωμένο αντικληρικαλιστικό λόγο, δεν ενδείκνυνται στην περίπτωση μας όσο κι αν κυριαρχούν ενίοτε στην επικαιρότητα).

ΠΗΓΗ

ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Έχω τη γνώμη πως οι Φάκελοι Μαθήματος του ΝΠΣ στα Θρησκευτικά, τώρα που δάσκαλοι, καθηγητές, μαθητές και γονείς, τους έχουμε όλοι στα χέρια μας, αποτελούν ένα υλικό που επαληθεύει ένα όμορφο σύνθημα: «περισσότερα βιβλία, περισσότερες ιδέες». Όσο για την παρεχόμενη προς τους μαθητές μας θρησκευτική παιδεία, έχω να πω ετούτο: σπουδάζουν καλύτερα τη χριστιανική πίστη μας, και με αυτόν τον τρόπο γνωρίζουν αποτελεσματικότερα τον εαυτό τους αλλά και τους διαφορετικούς άλλους συνανθρώπους τους. Αυτό, λοιπόν, κι αν είναι το «μέγιστον μάθημα». Ξανοίγεται η χριστιανική πίστη στην Οικουμένη. «Πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω», όπως λέγει κι Όμηρος.

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ, “Ο Φτωχοπρόδρομος”, 1933· αυγοτέμπερα σε ξύλο 30χ20 εκ.

«Δυστυχώς, οι άνθρωποι αποκτούν εύκολα μεγάλη παιδεία και σε ό,τι απαιτείται μονάχα εγκέφαλος, διαπρέπουν. Σε ό,τι όμως απαιτείται να μετέχουνε οι αισθήσεις, υπνώττουν. Τα αισθητήριά τους, σε κατάσταση μονίμου υποθερμίας, αδυνατούν να μετατρέψουν την πηγή του ερεθισμού σε είδωλο που να καθρεφτίζεται κατ’ αναλογίαν μέσα στο πνεύμα. Εξ΄ ου και ο περίφημος διανοητισμός της εποχής μας· που αποκόπτει ένα ένα όσα νήματα μας συνοδεύουν με την άμεση ζωή και μας καταδικάζει σε πείνα θερμής αγκαλιάς και αληθινών δακρύων».

«Τι σόι “ποιητική” μπορεί να είναι η ζωή σου όταν και το κορίτσι που φίλησες και το σκοτεινό δρομάκι όπου το φίλησες και τη μουσική που σου ερχότανε από μακριά όταν το φίλησες, πρέπει να ψάξεις για να τα βρεις μέσα στα λεξικά».

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ. (2005). Ιδιωτική Οδός. Αθήνα: Ύψιλον, σσ. 66-68.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ, «Τα βότσαλα»· 1988

Γράφει ο Α. Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Εκκλησιασμός σήμερα σε μεταβυζαντινό ναό της πόλης, χτισμένο στα τέλη του 18^ου αιώνα. Δύο σπαράγματα τοιχογραφιών, τα μόνα που έχουν διασωθεί, έφεραν στο νου μου την Ερμηνεία της Ζωγραφικής Τέχνης του Διονυσίου εκ Φουρνά των Αγράφων, και πως αυτόν τον ιερομόναχο, αγιογράφο και συγγραφέα η ποίηση τον τίμησε. Ένα τέτοιο ποίημα προέρχεται από τη γραφίδα της Ρέας Γαλανάκη. Το καταγράφω, έχει τη χάρη του, νομίζω.

«ΠΩΣ ΙΣΤΟΡΙΖΕΤΑΙ Ο ΜΑΤΑΙΟΣ ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΟΥΤΟΥ»

Διονυσίου του εκ Φουρνά

Τρεις κύκλοι ομόκεντροι ζωγραφισμένοι

με το σοφό, με τους καιρούς του χρόνου

μήνες και ζώδια σε δώδεκα σπιτόπουλα,

με τις επτά ηλικίες του άντρα,

τον τάφο με τον δράκοντα και με τον θάνατο,

τους αγγέλους κρατώντας τα ημιώρια.

Η γοητεία μιας αφήγησης σκληρής, τελειωμένης,

αναντίρρητης».

ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ, (1994), Πλην Εύχαρις. Ορυκτά, Αθήνα: Άγρα, σ. 50.

Αναπαράσταση του Ιησού σε νεαρή ηλικία που φιλοτέχνησε ο Διονύσιος εκ Φουρνά των Αγράφων· ιερός ναός Τιμίου Προδρόμου, Καρυές Αγίου Όρους.

«Η Εκκλησία είναι κλήρος και λαός. Όπως μέσα στο λαό υπάρχουν παλιάνθρωποι, έτσι και μέσα στον κλήρο υπάρχουν παλιάνθρωποι. Για τούτο βαφτιστήκαμε Χριστιανοί: για να έχομε τη δυνατότητα να δοκιμάσομε (αν θέλομε) να πάψομε να είμαστε παλιάνθρωποι ή μοναχά άνθρωποι αμαρτωλοί. Κάθε φορά που ακούω σκάνδαλα στον κλήρο (των ημετέρων αμαρτημάτων) προσπαθώ να μην κάνω διάκριση από σκάνδαλα που ακούω στο λαό (των του λαού αγνοημάτων). Η Εκκλησία είναι αυτή που στεγάζει και τα μεν και τα δε, μια που στην Ελλάδα όλοι οι κάτοικοι είναι Ορθόδοξοι. Η Ορθόδοξη Εκκλησία μάς στεγάζει όλους, με τα ελαττώματά μας ή τις παλιανθρωπιές μας – και τα προτερήματά μας, αν έχομε – αλλά και με την υποσχεμένη δυνατότητα να πάψομε αποτελεσματικά να είμαστε παλιάνθρωποι ή μοναχά άνθρωποι αμαρτωλοί και να επωφεληθούμε (αν θέλομε) από το θεοτικό αμέτρητον έλεος. Τι σκάνδαλα στον κλήρο, τι σκάνδαλα στο λαό, σκάνδαλα δικά μας είναι και τα δύο, σκάνδαλα του κόσμου τούτου. Πως έλεγε ο Πλάτωνας; Αιτία ελομένου, θεός αναίτιος».  ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ, (2009), Collectanea, Αθήνα: Δόμος, σ. 94 [192].

ΚΩΣΤΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ, Μακέτα για το έργο ΑΘΩΣ I, 1972· τέμπερα σε χαρτί, 52χ41 εκ.

«Όπως σε όλα τα θέματα, είναι αμέτρητοι εκείνοι που προηγηθήκανε και στους οποίους χρωστάμε το κάθε βήμα μας· αδύνατο να τους ευχαριστήση κανένας ανάλογα ή να τους μνημονέψη χωριστά. Τα στερεά σημεία στα γραφτά μας – όσα υπάρχουνε – είναι όλα δικά τους και σε κάθε αράδα που χαράζουμε διακρίνουνται καθαρά τα χρωστούμενα· η αγαθή μερίδα μένει πάντα εκεινών. Όλα τα υπόλοιπα, τα αδύνατα σημεία ή τα λάθη – όσα υπάρχουνε – είναι αδιαφιλονίκητα δικά μας.

Όποιος καταλάβη αυτό γίνεται άτρωτος στη δόξα ή στην παραμικρότερη φήμη. Αντιμετωπίζει και τα παινέματα με το Ψαλτήρι στο χέρι: “Αποστραφήτωσαν παραυτίκα αισχυνόμενοι οι λέγοντές μοι· Εύγε εύγε”.

Τότε βγαίνει σωστότερος ο λογαριασμός»[*].

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (1970). Ο «Διάλογος» του Σολωμού. Ένας απολογισμός. Αθήνα: Ίκαρος, σ. 9.

[*] Τηρήθηκε πιστά η ορθογραφία του συγγραφέα.

“Δεν πιστεύω πως πηγαίνει κανείς στο Θεό από κριτικές της ιστορίας. Λαλεί μέσα του ή δε λαλεί, κι όταν λαλεί χρειάζεται άσκηση της ανθρωπιάς, αγάπη και προσευχή εν-ενεργεία. Ζόρικα πράγματα”.

Γράμμα του Γιώργου Σεφέρη στον Ζήσιμο Λορεντζάτου, (απόσπασμα).

Γράμματα Σεφέρη – Λορεντζάτου (1948 – 1968), επιμελήθηκε Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1990, 155.

ΕΡΑΤΩ ΧΑΤΖΗΣΑΒΒΑ, Σταύρωση, Μικτή τεχνική σε καμβά, 2003