ΓΡΑΦΕΙ: Η ΙΩΑΝΝΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ
Στὶς 23 Νοεμβρίου, λίγο μετὰ τὶς δύο τὸ μεσημέρι, καθηγητὲς καὶ μαθητὲς τοῦ προγράμματος Μαθηματικὰ καὶ Λογοτεχνία συγκεντρώθηκαν στὴν αἴθουσα μαθηματικῶν τοῦ σχολείου μας προκειμένου νὰ ἀκούσουν τὰ ὅσα εἶχε νὰ μᾶς ἀφηγηθεῖ ὁ φιλόλογός μας καὶ διδάκτωρ Μεσαιωνικῆς καὶ Νέας Ἑλληνικῆς Γραμματείας κ. Δημήτρης Ἀρμάος, γιὰ τὴ λογοτεχνία στὸν Δυτικὸ Μεσοπόλεμο.
Ὅπως μᾶς εἶπε, μὲ τὸν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ἐβλάβησαν ἡ γνησιολογία, ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ αἰσθητικὴ καὶ κατέῤῥευσαν οἱ βεβαιότητες γιὰ τὴν ποιότητα. Προέκυψε ὁ Φιλελευθερισμὸς ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν δεξιῶν ποὺ ἔλεγαν «ἐλᾶτε νὰ ἀγαπηθοῦμε» καὶ ὁ Σοσιαλισμὸς ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν ἀριστερῶν ποὺ ἤθελαν νὰ πάρουν στὰ χέρια τους τὰ μέσα παραγωγῆς. Κινήματα τοῦ μεσοπολέμου ἦταν ἡ Καθαρὴ Ποίηση, ὁ Αἰσθητισμός, μὲ βασικὸ λογοτεχνικὸ ἐκπρόσωπο τὸν Ὄσκαρ Γουάιλντ, ὁ Μοντερνισμός, κλάδο τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ ἡ Πρωτοπορία, ὁ Ἐξπρεσσιονισμὸς ποὺ ἑπηρεάζει, πλὴν τῆς λογοτεχνίας καὶ τῆς ζωγραφικῆς, τὴ μουσικὴ, μὲ ἀποτέλεσμα τὴ γέννηση τοῦ ἀτονισμοῦ, καὶ τὸν κινηματογράφο, τὸν Φοβισμό, τὸν Φουτουρισμὸ (1910-1915) μὲ ἐκπρόσωπο στὴν Ἰταλία τὸν ποιητὴ καὶ συγγραφέα Μαρινέττι, τὸν Ἀκμεϊσμὸ μὲ ἐκπρόσωπο τὴ ῥωσίδα ποιήτρια Ἄννα Ἀχμάτοβα, τὸν Νεορομαντισμό/Συμβολισμό, τὸν Κοσμοπολιτισμό, μὲ Ἕλληνα ἐκπρόσωπο τὸν Θράσο Καστανάκη, τὸν Ἀγγλοσαξονικὸ Μοντερνισμό, τὸν Στροβιλισμό, τὸν Εἰκονισμό, τὸν Ντανταϊσμό, ποὺ ἦταν ἀναρχικὸ κίνημα, τὸν Ὑπεῤῥεαλισμὸ μὲ τοὺς Ἀντρὲ Μπρετόν, Λουὶ Ἀραγκὸν καὶ Πῶλ Ἐλιάρ. Στὸ ὑπεῤῥεαλιστικὸ θέατρο ἕνας ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους ἐκπροσώπους ἦταν ὁ Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα.
Τὰ κινήματα ὅμως εἶναι περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἴσως νομίζετε καὶ ἡ διάλεξη δὲν τελείωσε ἐκεῖ. Ἀκολούθησαν ὁ Νεοπλαστικισμός, τὸ Μπαχάους, ἡ Ἂρτ Ντεκό, ὁ Πριμιτιβισμός, στὸν ὁποῖο ὅπως συμπλήρωσε ὁ μαθηματικός μας κ. Μιχάλης Πατσαλιᾶς θὰ μπορούσαμε νὰ ἐντάξουμε τὰ κόμικ, ὁ Βιταλισμός, ὁ Κοινωνικὸς Ῥεαλισμός, λόγω τοῦ ὁποίου γεννήθηκε στὴν Ἑλλάδα τὸ Κοινωνικὸ Μυθιστόρημα μὲ ἐκπρόσωπο τὸν Κωνσταντῖνο Θεοτόκη καὶ τὸν Βάρναλη, τὸν Diego Rivera στὴ ζωγραφικὴ καὶ τὸν Χὰνς Ἄισλερ στὴ μουσική, τὸν Νέο Πραγματισμὸ μὲ τὸν μεγάλο Ῥῶσο συνθέτη Ντμίτρι Σοστακόβιτς, τὸ ἐπικὸ θέατρο τοῦ Μπέρτολτ Μπρέχτ καὶ τὸ κίνημα τῶν δεξιῶν τοῦ ῥιζοσπαστικοῦ οὑμανισμοῦ/ἀνθρωπισμοῦ ποὺ ἤθελαν νὰ «διορθώσουν τὸ χαλασμένο». Παρ’ ὅτι ἔργα δεξιῶν, τὰ ἔργα τοῦ ἐν λόγω κινήματος διακρίνονται ἀπὸ μαχητικότητα καὶ ἦθος. Ἕλληνες ἐκπρόσωποι ὁ Νῖκος Καζαντζάκης καὶ ὁ Στρατῆς Μυριβήλης. Ὁ κ. Ἀρμάος μᾶς μίλησε τέλος γιὰ δύο σχολές: αὐτὴ τῆς ἀπαισιοδοξίας ποὺ ἀποτελεῖτο ἀπὸ ὅσους ἔμειναν στὸ τραῦμα τοῦ πολέμου καὶ αὐτὴ τῆς ἀνασυγκρότησης μὲ τοὺς πιὸ αἰσιόδοξους.
Φτάνοντας στὴ γενιὰ τοῦ ’30 (1922-1940) τὴ σκυτάλη ἔλαβε ἡ φιλόλογός μας καὶ κάτοχος Master of Science φιλοσοφίας ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Μαργαρίτα Στεφάνου, ἡ ὁποία μᾶς μίλησε εἰδικὰ γιὰ τὴ λογοτεχνία τοῦ μεσοπολέμου στὴν Ἑλλάδα. Ἔναρξή της θεωρεῖται τὸ 1922 μὲ τὴ μικρασιατικὴ καταστροφὴ νὰ ἑπηρεάζει ἄμεσα τοὺς Ἔλληνες λογοτέχνες καὶ μπορεῖ νὰ χωριστεῖ σὲ δύο δεκαετίες: 1922-1930 καὶ 1930-1940. Οἱ ποιητὲς αὐτῆς τῆς γενιᾶς ἐκφράζουν τὴν ἀπαισιοδοξία μὲ κυριότερο ἐκφραστὴ τὸν Κῶστα Καρυωτάκη. Τὸν δρόμο ποὺ χάραξε ἐκεῖνος ἀκολούθησαν καὶ ἄλλοι μεγάλοι ποιητὲς καὶ ποιήτριες ὅπως ἡ Μαρία Πολυδούρη, ἡ σχέση τῆς ὁποίας μὲ τὸν προαναφερθέντα ποιητὴ ἦταν στενή, ὁ Ναπολέων Λαπαθιώτης, ὁ Τέλλος Ἄγρας καὶ ὁ Ῥῶμος Φιλύρας. Οἱ νέες φιλοσοφίες δὲν γινόταν νὰ μὴ στιγματίσουν τὴν ποίηση, ἡ ὁποία ἀνανεώνεται καὶ ἔχουμε τὴν μετάβαση στὴ μοντέρνα ποίηση ἡ ὁποία δὲν ἔχει ὁμοιοκαταληξία, δημιουργεῖ ἐντυπώσεις καὶ συνειρμοὺς καὶ στοχεύει στὸ συναίσθημα καὶ ὄχι στὴ λογικὴ τοῦ ἀναγνώστη. Ὕστερα μᾶς μίλησε γιὰ τὸν ὑπεῤῥεαλισμὸ καὶ τὸν συμβολισμό, μὲ ἐκπρόσωπο τὸν Γιῶργο Σεφέρη, δίνοντας ἰδιαίτερη βάση στὸν πρῶτο. Στόχος τοῦ ὑπεῤῥεαλισμοῦ ἦταν ἡ ὑπέρβαση τοῦ πραγματικοῦ κόσμου καὶ ἀπώτερος στόχος του ἡ ἀνανέωση τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν. Βασικότεροι ἐκπρόσωποι ἦταν οἱ Ἀνδρέας Ἐμπειρίκος καὶ Νῖκος Ἐγγονόπουλος. Ἔπειτα μᾶς ἔδωσε τὸν ὁρισμὸ τῆς ποίησης κατὰ Ἀνδρέα Ἐμπειρίκο:
«Ἡ ποίησις εἶναι ἀνάπτυξη στίλβοντος ποδηλάτου. Μέσα της ὅλοι μεγαλώνουμε. Οἱ δρόμοι εἶναι λευκοί. Τὰ ἄνθη μιλοῦν. Ἀπὸ τὰ πέταλά τους ἀναδύονται συχνὰ μικρούτσικες παιδίσκες. Ἡ ἐκδρομὴ αὐτὴ δὲν ἔχει τέλος.»
Ἀφοῦ ἔκανε μία σύντομη ἀναφορὰ στὴν πεζογραφία καὶ στὰ κινήματα τοῦ Ῥεαλισμοῦ καὶ τῆς Νεωτερικότητας, μᾶς διάβασε κάποια ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ «Ἐλεύθερο πνεῦμα» τοῦ Γεωργίου Θεοτοκᾶ, τὸ ὁποῖο παρ’ ὅτι γράφτηκε τὸ 1929 φαντάζει ἀπίστευτα ἐπίκαιρο στὸ σήμερα καὶ τελειώνει λέγοντας:
«Εἴμαστε τσακισμένοι, μαραμένοι, χαμένοι μεσ’στόν κυκεώνα τῆς σύγχρονης ζωῆς. Κανεὶς δὲν περιμένει κάτι καλὸ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Καμμιὰ ἐλπίδα δὲν χαράζει πουθενά. Ἡ στιγμὴ αὐτὴ εἶναι βέβαια μία θαυμάσια στιγμή.»
Ὡς κατακλείδα γιὰ τὴ διάλεξη ἡ κυρία Στεφάνου ἐπέλεξε τὴ φράση «Τὸ μόνο σταθερὸ στὴν τέχνη καὶ στὴ ζωὴ εἶναι ἡ ἀλλαγή.» Ἀκολούθησε τὸ θερμὸ χειροκρότημα τῶν ἀκροατῶν καὶ δόθηκαν ἰδιαίτερα συγχαρητήρια στὸν κύριο Ἀρμάο ὁ ὁποῖος σημείωσε ῥεκόρ, καταφέρνοντας νὰ παρουσιάσει 97 διαφάνειες σὲ λιγότερο ἀπὸ 45 λεπτά!
