Gilles Dowek : «Η επιστήμη δεν είναι ιδιοκτησία μας»

Στις 14/11/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Αναδημοσίευση από ΘΑΛΗΣ+ΦΙΛΟΙ

Συνέντευξη στον Γιώργο Καρουζάκη

O κορυφαίος Γάλλος μαθηματικός Gilles Dowek, ερευνητής στο ΙΝRIA και καθηγητής στην École polytechnique μάς παραχώρησε μια μεγάλη συνέντευξη, ειδικά για την ιστοσελίδα της ομάδας ΘΑΛΗΣ + ΦΙΛΟΙ, με αφορμή την ελληνική έκδοση του βιβλίου του «Οι μεταμορφώσεις του λογισμού» (Εκδ. Εκκρεμές. Μετάφραση: Τεύκρος Μιχαηλίδης). Το βιβλίο, μια συναρπαστική μαθηματική ιστορία, τιμήθηκε το 2007 με το «Μεγάλο βραβείο φιλοσοφίας της Γαλλικής Ακαδημίας».

Ο αναγνώστης ακολουθεί τον συγγραφέα στην περιπέτεια της εξέλιξης της μαθηματικής επιστήμης, με αφετηρία την προϊστορία των μαθηματικών και τα ελληνικά μαθηματικά και προορισμό τη νέα κατεύθυνση της επιστήμης στην εποχή της ραγδαίας τεχνολογικής εξέλιξης και της κυριαρχίας των υπολογιστών.

– Πιστεύετε ότι το νέο επιστημονικό ενδιαφέρον για τον υπολογισμό θα προκαλέσει μια καινούργια επανάσταση στα μαθηματικά τον 21ο αιώνα;

Πριν από το ερώτημα για το ρόλο του υπολογισμού στα μαθηματικά, υπάρχει ακόμα ένα : ποια είναι τα όρια των μαθηματικών και μέχρι πού μπορούν να φτάσουν. Δεν αναφέρομαι στους ιδανικούς μαθηματικούς ενός επίσημου συστήματος, αλλά στη μεγάλη οικογένεια των ενεργών μαθηματικών. Στο μεσοδιάστημα από την εφεύρεση της τυπογραφίας μέχρι και την εμφάνιση των υπολογιστών οι μαθηματικοί έκαναν κάποιες αποδείξεις μερικών χιλιάδων σελίδων. Από την εποχή της εφεύρεσης του υπολογιστή οι αποδείξεις αυξήθηκαν σε εκατομμύρια σελίδες, για να θυμηθούμε, μόνο, την απόδειξη του Θεωρήματος των Τεσσάρων Χρωμάτων και ακόμα δεν ξέρουμε πού μπορούν να φτάσουν μέσα στον 21ο αιώνα. Αλλά, ως συνήθως, μια ποσοτική εξέλιξη προαναγγέλλει και μια ποιοτική εξέλιξη. Τι μπορεί να σημαίνει τελικά η κατανόηση μιας απόδειξης εκατομμυρίων σελίδων ;

– Στο βιβλίο σας γράφετε ότι οι επιστήμονες πρέπει να επανεξετάσουν το διάλογο ανάμεσα στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες, τη φυσική και τη βιολογία. Τι είδους οφέλη μπορεί να προκύψουν από αυτόν τον διάλογο;

Το σημείο εκκίνησης ενός τέτοιου διαλόγου είναι πάντοτε ίδιο : ένα φυσικό φαινόμενο περιγράφεται με μαθηματικό τρόπο. Για παράδειγμα η ελεύθερη πτώση περιγράφεται με μια διαφορική εξίσωση. Οι μαθηματικοί έχουν νέα αντικείμενα να μελετήσουν και οι φυσικοί νέες προβλέψεις για να πειραματιστούν. Στις περισσότερες εποχές οι μαθηματικοί και οι φυσικοί είναι, συχνά, τα ίδια πρόσωπα. Ο διάλογος μοιάζει να λειτουργεί, ακόμα και σήμερα, πολύ καλύτερα ανάμεσα στα μαθηματικά και τη φυσική απ΄ότι ανάμεσα στα μαθηματικά και τη βιολογία. Γιατί ; H υπόθεση που κάνω βασίζεται στο ότι η σχέση των μαθηματικών με τη φυσική έχει ενισχυθεί από το γεγονός ότι η περιγραφή των φυσικών φαινομένων βασίζεται σε μαθηματικά εργαλεία : τις διαφορικές εξισώσεις.

Μοιάζει δύσκολο βιολογικές διεργασίες, όπως είναι η σύνθεση των πρωτεϊνών, να περιγραφούν με τη γλώσσα του απειροστικού λογισμού. Μπορούν όμως να περιγραφούν με μια αλγοριθμική γλώσσα. Υπάρχει, λοιπόν, τώρα μια νέα ευκαιρία να αναπτυχθεί ο διάλογος ανάμεσα στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες και με τη χρήση της αλγοριθμικής γλώσσας, συμπληρωματικά με τις διαφορικές εξισώσεις. Από αυτού του τύπου τον διάλογο θα μπορούσε να επωφεληθεί η φυσική.

Για παράδειγμα, στη Νευτώνεια φυσική ένα φυσικό φαινόμενο μπορεί, θεωρητικά, να χρησιμοποιήσει μια απεριόριστη ποσότητα πληροφοριών σε ένα πεπερασμένο χρονικό διάστημα, επειδή η πληροφορία ταξιδεύει απεριόριστα γρήγορα και τα μεγέθη περιγράφονται με πραγματικούς αριθμούς, οι οποίοι έχουν έναν άπειρο αριθμό δεκαδικών ψηφίων. Αλλά οι φυσικοί έχουν αποτύχει στο να δημιουργήσουν τέτοιου είδους φαινόμενα στο εργαστήριο. Και αυτό ίσως, να δείχνει ότι φυσικές θεωρίες θα έπρεπε να αποκλείουν τέτοιου είδους φαινόμενα στην αρχή.

– Πώς οι νέες επιστημονικές ανακαλύψεις μπορούν να αλλάξουν τις φιλοσοφικές έννοιες των αναλυτικών και συνθετικών κρίσεων ;

Η έννοια «αναλυτική κρίση» είχε διαφόρων ειδών σημασίες μέσα στην ιστορία. Αυτή η διαπίστωση μπορεί να επισημαίνει την έλλειψη των κατάλληλων εργαλείων για να ερμηνεύσουμε την έννοια της «αναλυτικής κρίσης». Για παράδειγμα, λέμε αναλυτική την κρίση που επισημαίνει ότι μια πρόταση είναι αληθής όταν αυτή βασίζεται μόνο στο νόημα των λέξεων που χρησιμοποιούνται στην συγκεκριμένη πρόταση. Για παράδειγμα, η κρίση ότι η πρόταση «2 + 3 = 5» είναι αληθινή βασίζεται μόνο στην έννοια των λέξεων «2», «3», «5», «+», και «=», εξού και λέγεται αναλυτική. Στα μαθηματικά, το νόημα των λέξεων εκφράζεται συχνά από αξιώματα. Για παράδειγμα το νόημα των λέξεων «σημείο», «γραμμή», «πρόσπτωση», … εκφράζεται από τα αξιώματα του Ευκλείδη. Αλλά, στη συνέχεια, η κρίση της αλήθειας κάθε αποδείξιμης πρότασης γίνεται αναλυτική.

Αυτή η διαπίστωση συγκρούεται με μια άλλη ιδέα, σύμφωνα με την οποία όταν μια πρόταση που είναι αληθινή είναι και αναλυτική, η αλήθεια της μπορεί να επιβεβαιωθεί με την εξέταση της ίδιας της πρότασης, αν και ξέρουμε από την δεκαετία του 30, ότι η αποδειξιμότητα μιας πρότασης δεν μπορεί να αναγνωσθεί στην όψη της, καθώς είναι μη αποφασίσιμη. Μια λύση σε αυτό το παράδοξο, το οποίο στην ουσία είναι εκείνο του Per Martin-Löf, είναι να θεωρείται αληθινή η κρίση ότι μια πρόταση που είναι αληθινή είναι αναλυτική, μόνο όταν έχει βασιστεί στο νόημα των λέξεων που χρησιμοποιούνται σε αυτήν την πρόταση, και αυτό το νόημα να εκφράζεται με αλγοριθμικό τρόπο. Και πάλι το κλειδί για να οριστεί αυτή η ιδέα της αναλυτικότητας είναι εκείνη του υπολογισμού.

– Ποιους νέους προβληματισμούς δημιουργεί η εμπλοκή των υπολογιστών στην επιστήμη των μαθηματικών;

Πάρα πολλούς. Ένας από αυτούς συνδέεται με την ποσότητα των δεδομένων που είμαστε σε θέση να αναλύσουμε, την πολυπλοκότητα, δηλαδή, των συστημάτων που είμαστε ικανοί να μελετήσουμε. Πιθανότατα, το ανθρώπινο γονιδίωμα ή η γραμματική μιας φυσικής γλώσσας είναι δύο αρκετά σύνθετα αντικείμενα για να μελετηθούν χωρίς υπολογιστή. Αλλά αυτός ο προβληματισμός μάς οδηγεί σε έναν άλλο, σχετικό με τη δημιουργία των θεωριών. Γνωρίζουμε ότι ο Γιοχάνες Κέπλερ σχεδίασε τους τρεις Νόμους του, αναλύοντας τα παρατηρησιακά δεδομένα που είχε συλλέξει ο Τύχο Μπράχε.

Αν, σήμερα, έχουμε δεδομένα τόσο μεγάλου όγκου που είναι αδύνατον να αναλυθούν από ένα ανθρώπινο ον, τότε μάλλον μόνο οι υπολογιστές είναι σε θέση να δημιουργήσουν νέες θεωρίες. Αυτό εγείρει ένα ακόμα ερώτημα: υπάρχει ένας αλγόριθμος που θα μπορούσε να «αποσπάσει» τους Νόμους του Κέπλερ από τα δεδομένα του Τύχο Μπράχε ; Ο ρόλος των επιστημόνων του 21ου αιώνα θα μπορούσε να επικεντρωθεί στη σχεδίαση τέτοιου είδους αλγορίθμων, και όχι στη δημιουργία θεωριών.

– Ποιες από τις περίφημες μαθηματικές Εικασίες ή άλλα μαθηματικά προβλήματα μπορούν να λυθούν με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών τα επόμενα χρόνια;

Μακάρι να ήξερα… Αλλά εδώ εγείρεται επίσης ένα καινούργιο ερώτημα: θα είναι οι υπολογιστές το ίδιο χρήσιμοι σε όλους τους κλάδους των μαθηματικών ή μερικοί κλάδοι θα επηρεαστούν από τον υπολογισμό περισσότερο από άλλους ; Φαίνεται ότι οι υπολογιστές είναι περισσότερο χρήσιμοι στη Διακριτή Γεωμετρία από ό,τι σε άλλους κλάδους των μαθηματικών και ίσως να μην είμαστε ακόμα ικανοί να εφεύρουμε νέες μεθόδους για τους υπόλοιπους κλάδους των μαθηματικών.

Αν και ζούμε σε μια τεχνολογική εποχή πολλοί άνθρωποι, ανάμεσά τους επιστήμονες και δάσκαλοι, είναι καχύποπτοι απέναντι στην τεχνολογία. Τι τους τρομάζει ; Είναι κάποιοι από τους φόβους τους δικαιολογημένοι ;

Στην πρώιμη Ευρωπαϊκή Αρχαιότητα, οι ιερείς βρισκόταν στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας, οι «παραγωγοί», όπως και οι τεχνίτες, ήταν προς στο κάτω μέρος της ιεραρχικής λίστας, και δεν υπήρχαν πουθενά επιστήμονες. Στη σύγχρονη εποχή, ανακαλύψαμε ότι επιστήμη εξηγεί τον κόσμο και συμβάλλει στο μετασχηματισμό του, και ότι οι επιστήμονες έχουν πράγματα κοινά, τόσο με τους ιερείς όσο και με τους τεχνίτες. Αυτό ίσως να εξηγεί ότι οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν κάποιες δυσκολίες στο να βρουν τη θέση τους σε μια κοινωνική ιεραρχία, που δεν τους είχε, αρχικά, συμπεριλάβει.

Μία επιλογή τους είναι να προσπαθούν να μιμηθούν τους ιερείς : και αυτό εξηγεί την περιφρόνηση πολλών από αυτούς σε ο,τι αποκαλούμε «Εφαρμοσμένες Επιστήμες». Η επιμονή τους σε αισθητικά κριτήρια και η καχυποψία τους απέναντι στην τεχνολογία περιγράφεται θαυμάσια στο βιβλίο του Τεύκρου Μιχαηλίδη «Πυθαγόρεια Εγκλήματα». Αλλά αυτή τους η στάση μπορεί να μην έχει πέραση στον 21ο αιώνα, όπου η επιστήμη και η τεχνολογία θα αναμειχθούν περισσότερο από ποτέ. Η πληροφορική ίσως είναι η πρώτη από τους νέους τομείς, όπου επιστήμη και η τεχνολογία δεν θα μπορούν να λειτουργήσουν χωριστά. Εκείνοι που φοβούνται ότι πληροφορική απειλεί την παλιά κοινωνική ιεραρχία έχουν μάλλον δίκιο…

– Τα βιβλία σας αν και έχουν επιστημονικά θέματα, απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Τι σημασία έχει για σας η εκλαΐκευση της επιστήμης;

Η εκλαΐκευση της επιστήμης είναι καθήκον, επειδή η επιστήμη δεν είναι ιδιοκτησία μας αλλά κληρονομιά ολόκληρου του ανθρώπινου είδους. Αλλά ο κύριος λόγος που επιμένω είναι επειδή πιστεύω ότι η επιστήμη, την ίδια στιγμή που αναπτύσσεται διαρκώς όσο ποτέ άλλοτε, απειλείται και με εξαφάνιση: όταν η γνώση περιορίζεται στις τάξεις μια πολύ μικρής ομάδας, ο κίνδυνος να εξαφανιστεί είναι κοντά.

Κατηγορίες: ΑΡΘΡΑ, Χωρίς κατηγορία | Γράψτε σχόλιο

Ο υποδιευθυντής του σχολείου μας Αλέξανδρος Καραφωτιάς μας μιλάει για την εποχή του Μεσοπολέμου

Στις 10/11/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΙΩΑΝΝΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ

Τὴν Παρασκευὴ 9 Νοεμβρίου ὑποδεχτήκαμε μὲ μεγάλη μας χαρὰ στὴν αἴθουσα μαθηματικῶν τοῦ σχολείου μας τὸν ὑποδιευθυντὴ καὶ καθηγητή μας κ. Καραφωτιᾶ, ποὺ κατέχει Ph.D στὴν Ἐπιγραφικὴ τῆς Ἑλληνιστικῆς Κρήτης καὶ M.A στὴν Ἀρχιτεκτονικὴ τῆς Ἑλληνιστικῆς Δήλου, ὁ ὁποῖος μὲ ἀφορμὴ τὸ βιβλίο τοῦ Logicomix μᾶς μίλησε γιὰ τὸν Α’ ΠαγκόσμιοΠόλεμο, τὴν ἐποχὴ τοῦ Μεσοπολέμου, τὴν παγκόσμια οἰκονομικὴ ὕφεση τοῦ 1929 καθὼς καὶ γιὰ τὸν Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ὁ Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος διήρκησε ἀπὸ τὸ 1914 μέχρι τὸ 1918 καὶ μὲ τὸ τέλος αὐτοῦ πολλὲς αὐτοκρατορίες διαλύθηκαν καὶ στὴ θέση αὐτῶν πολλὰ νέα κράτη δημιουργήθηκαν. Τὸ 1919 ὑπεγράφη  ἡ Συνθήκη τῶν Βερσαλλιῶν σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ Γερμανία ὑποχρεοῦτο νὰ πληρώσει ἀποζημιώσεις 226 δισεκατομμυρίων χρυσῶν μάρκων στοὺς συμμάχους της. Ἡ διάσπαση τῶν αὐτοκρατοριῶν δημιούργησε προβλήματα μὲ τὶς ἀλλοεθνεῖς μειονότητες ποὺ ζούσαν στὰ σύνορα τῶν νεοδημιουργηθέντων κρατῶν. Οἱ δυνάμεις τοῦ 20ου αἰώνα συγκρότησαν τὴν Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν , ἕνα ὄργανο ἀντίστοιχο μὲ τὸν σημερινὸ ΟΗΕ ποὺ ὑποτίθεται ὅτι εἶχε σκοπὸ νὰ ἐπιλύσει τὶς διαφορὲς τῶν κρατῶν χωρὶς προσφυγὴ στὴ βία. Τὸ 1929 τὸ μεγάλο χρηματιστηριακὸ κρὰχ στὶς ΗΠΑ ὁδήγησε τὴν παγκόσμια οἰκονομία σὲ ὕφεση. Ἡ οἰκονομικὴ κρίση ποὺ εἶχε δημιουργηθεῖ στὸ γερμανικὸ κράτος λόγω τῶν πολεμικῶν ἀποζημιώσεων ποὺ τοῦ εἶχαν ἐπιβληθεῖ ἔστρεψε τὸν γερμανικὸ λαὸ πρὸς τὸν ἐθνικισμὸ καὶ διευκόλυνε τὴν ἄνοδο τοῦ Χίτλερ στὴν ἐξουσία. Ὁ Χίτλερ ἰσχυριζόταν ὅτι εἶχε εἰρηνικὲς διαθέσεις στὴ συνέχεια ὅμως ἡ ἐπεκτατική του πολιτικὴ ἔγινε ξεκάθαρη. Οἱ ἀπώλειες ἀνθρώπινων ζωῶν μετὰ τὸ τέλος τοῦ Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ἀνήλθαν στὰ 62 ἑκατομμύρια.

Κατηγορίες: ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ | Ετικέτες: , , , , , | Γράψτε σχόλιο

Καραφωτιάς Αλέξανδρος, Logicomix

Στις 06/11/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Κατηγορίες: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ, ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ | Ετικέτες: , , , | Γράψτε σχόλιο

Το παράδοξο της φιλίας

Στις 05/11/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Αναδημοσίευση από: ΘΑΛΗΣ+ΦΙΛΟΙ

Συγγραφέας: Γιώργος Καρουζάκης

Σπαταλάτε αρκετό χρόνο να στέλνετε tweets, να κάνετε like στο Facebook και παραμελείτε τους κοντινούς σας ανθρώπους και τους λίγους καλούς φίλους σας ; «Δυστυχώς, παρά τις προσπάθειες και τον χρόνο που αφιερώνετε στο διαδίκτυο, έχετε πάντοτε λιγότερους φίλους από αυτούς έχουν οι διαδικτυακοί σας φίλοι».

Τη διαπίστωση επισημαίνει ο Αμερικανός μαθηματικός Steven Strogatz, από το Πανεπιστήμιο Cornell, στη στήλη του για τα μαθηματικά, Me, Myself and Maths στους Νew York Times. «Το ίδιο ισχύει για όλους μας», προσθέτει. «Οι φίλοι μας είναι συνήθως πιο δημοφιλείς απ΄ότι είμαστε εμείς».

Η διαπίστωση προκύπτει από μια τεράστια έρευνα με αντικείμενο το Facebook που έγινε από ομάδα Αμερικανών επιστημόνων. Κατάφεραν να μελετήσουν τα προφίλ, σχεδόν όλων των ενεργών χρηστών του διάσημου κοινωνικού δικτύου : τις σελίδες 721 εκατομμυρίων ανθρώπων -το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού- που μοιράζονται 69 δις διαδικτυακές φιλίες.

Αρχικά, οι ερευνητές μελέτησαν τους κύκλους των φίλων κάθε χρήστη και διαπίστωσαν ότι ο αριθμός των φίλων ενός χρήστη ήταν, στο 93% των περιπτώσεων, μικρότερος από το μέσο όρο του αριθμού των φίλων του. Στη συνέχεια ερευνώντας το Facebook στο σύνολό του διαπίστωσαν ότι οι χρήστες είχαν κατά μέσο όρο 190 φίλους, ενώ οι φίλοι τους είχαν, με τη σειρά τους, κατά μέσο όρο 635 φίλους.

Τα αποτελέσματα δεν αφορούν μόνο το διαδίκτυο αλλά και τα συμβατικά κοινωνικά δίκτυα. Δεν καθορίζονται από την λαμπερή ή τη θαμπή προσωπικότητα κάποιου, αλλά προκύπτουν μέσα από τη βασική αριθμητική. Το φαινόμενο είναι γνωστό και ως το παράδοξο της φιλίας. Η εξήγησή του εντοπίζεται σε ένα αριθμητικό μοτίβο — ένα συγκεκριμένο είδος «σταθμισμένου μέσου όρου» — που αναγνωρίζεται και σε πολλές άλλες καταστάσεις. Η κατανόηση αυτού του μοτίβου ίσως βοηθήσει αρκετούς ανθρώπους να νιώσουν καλύτερα και να αποφύγουν κάποιες από τις απογοητεύσεις της ζωής.

Για παράδειγμα, φανταστείτε ότι αποφασίζετε να πάτε σε ένα γυμναστήριο. Όταν θα κοιτάξετε γύρω σας, θα σκεφτείτε ότι οι περισσότεροι μέσα στην αίθουσα έχουν καλύτερη φυσική κατάσταση και καλύτερα σώματα από το δικό σας. Και μάλλον θα έχετε δίκιο. Μπορεί εσείς να είστε ο τυπικός μέσος πελάτης ενός γυμναστηρίου, οι περισσότεροι όμως που ιδρώνουν και τρέχουν γύρω σας δεν ανήκουν στο μέσο όρο. Έχουν δαπανήσει δεκάδες ώρες στο γυμναστήριο. Το δείγμα των μελών ενός γυμναστηρίου δεν είναι αντιπροσωπευτικό, και η γενική εικόνα των μελών του διαμορφώνεται, περισσότερο, από τους φανατικούς της γυμναστικής.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και σε όσους θεωρούν ότι τα αεροπλάνα, τα εστιατόρια, τα πάρκα και οι παραλίες είναι πάντοτε, κατά μέσο όρο, οι πιο πολυσύχναστοι χώροι. Δεν σκέφτονται, όμως, ότι όταν είναι άδειοι αυτοί οι χώροι, δεν υπάρχει κανείς εκεί για να το παρατηρήσει.

Κατηγορίες: ΑΡΘΡΑ | Γράψτε σχόλιο

Η επιμελήτρια εκπαίδευσης του ΕΜΣ Μαρίνα Τσέκου, στον χώρο του σχολείου μας

Στις 03/11/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΙΩΑΝΝΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ

Τὴ 2η ἡμέρα τοῦ Νοεμβρίου μᾶς τίμησε μὲ τὴν παρουσία της ἡ ἐπιμελήτρια ἐκπαίδευσης τοῦ Ἐθνικοῦ Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Μαρίνα Τσέκου σὲ διάλεξη ποὺ ἔδωσε στὴν αἴθουσα μαθηματικῶν τοῦ σχολείου μας μὲ θέμα: «Νέοι τρόποι ἔκφρασης στὴν τέχνη, νέοι τρόποι ἑρμηνείας καὶ πρόσληψης τοῦ ἔργου τέχνης κατὰ τὸ α’ ἥμισυ τοῦ 20ου αἰώνα».

Ἡ κυρία Τσέκου ξεκίνησε τὴν διάλεξη λέγοντάς μας ὅτι μὲ τὸ γύρισμα τοῦ αἰώνα ἀπὸ τὸν 19ο στὸν 20ο συνέβησαν σημαντικὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἑπηρέασαν καὶ τὴν τέχνη.  Ὅπως μᾶς εἶπε, τὸ χαρακτηριστικὸ αὐτῆς τῆς ἐποχῆς εἶναι ἡ ἔκρηξη διαφορετικῶν τρόπων εἰκαστικῆς ἔκφρασης, τὰ λεγόμενα κινήματα, γιὰ τὰ ὁποῖα προτίμησε νὰ μὴ μιλήσει ἀλλὰ νὰ ἀναφερθεῖ στὶς ἰδέες ποὺ τὰ γέννησαν. Μὲ τὴν θεωρία τοῦ Δαρβίνου ὅτι ὁ ἄνθρωπος προέρχεται ἀπὸ τὰ ζῶα ἦρθε στὸ φῶς ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀποτελεῖται καὶ ἀπὸ μία κτηνώδη πλευρὰ πλὴν τῆς ἔλλογης. Χάρη στὴν ψυχανάλυση τοῦ Φρόυντ καὶ τὴ θεωρία του γιὰ τὸ ὑποσυνείδητο, ἄρχισε νὰ ἐμφανίζεται ὁ ψυχισμὸς τοῦ ἀνθρώπου στὴν τέχνη. Οἱ νέοι καλλιτέχνες παρουσιάζονται ὡς οἱ μεγάλοι ἀμφισβητίες  οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ «γκρεμίσουν» τὴν τέχνη, ὅπως αὐτὴ εἶχε διαμορφωθεῖ ὡς τότε.

Στὴ συνέχεια μᾶς μίλησε καὶ ἀνέλυσε τὸ ἔργο τοῦ Gustav Klimt, τοῦ Egon Schiele, τοῦ James Ensor, τοῦ Ernst Ludwig Kircher, τοῦ Pablo Picasso, τοῦ Paul Gaugin, τοῦ Paul Klee, τοῦ Arno Breker καὶ τοῦ Josef Thorak χρησιμοποιώντας πλούσιο φωτογραφικὸ ὑλικὸ ἀπὸ τὸ ἔργο τους.

Σύμφωνα μὲ τὴν κ. Τσέκου, ὁ Gustav Klimt σχεδίασε γιὰ τὴν πρώτη ἔκθεση τῆς  Secession τῆς Βιέννης τὸ 1898 μία ἀφίσα ποὺ ἀπεικόνιζε τὸν Θησέα νὰ σκοτώνει τὸν Μινώταυρο, θέλοντας νὰ συμβολίσει τὸ νέο αἷμα ποὺ σκοτώνει τὸ σύμβολο τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐξουσίας.

Ὁ πίνακάς του «Ἰουντίθ» παραπέμπει σὲ ἕναν μύθο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Στὸ βλέμμα τῆς γυναίκας, ἡ ὁποία κρατάει ἕνα ἀνδρικὸ κεφάλι, φαίνεται ἡ χαιρεκακία καὶ ἡ ἠδονὴ γιὰ τὴν πράξη τοῦ ἀποκεφαλισμοῦ καὶ παραπέμπει στὴ θεωρία τοῦ Φρόυντ περὶ σαδισμοῦ.

Ὁ ζωγράφος Schiele μοιάζει ἀδιαμόρφωτος στὴν αὐτοπροσωπογραφία του, ἐνῶ τὸ ἂν εἶναι σὲ φάση διαμόρφωσης ἢ διάλυσης δὲν εἶναι σαφές.

Στὸν πίνακά του «Τὸ κορίτσι καὶ ὁ θάνατος», ποὺ εἶναι ἑπηρεασμένος ἀπὸ τὴν προσωπική του ζωή, ταυτίζει τὸν ἑαυτό του μὲ τὸν θάνατο καὶ τὰ πρόσωπα δὲν φαίνεται νὰ ἀπολαμβάνουν τὸν ἔρωτά τους.

Τὸν James Ensor, στὸ «Πορτρέτο τοῦ Καλλιτέχνη»,1899, φαίνεται νὰ τὸν ἀπασχολεῖ ἰδιαίτερα ἡ σχέση ἀνάμεσα στὸν ἑαυτό του καὶ τοὺς  συνανθρώπους του ποὺ «φοροῦν μάσκες». Τὸ θέμα τῆς μάσκας φαίνεται νὰ ἀπασχολεῖ καὶ ἄλλους καλλιτέχνες, ὅπως τὸν Kircher καὶ τὸν Picasso, ὁ ὁποῖος ἑπηρεάζεται ἀπὸ αὐτὲς καὶ ἀπεικονίζει τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο μὲ τὰ βασικὰ γεωμετρικὰ σχήματα (κυβισμός).

.

Ὁ Gaugin ἀπομακρύνει τὸ ἐνδιαφέρον του ἀπὸ τὸν τεχνοκρατούμενο κόσμο τῆς Δύσης καὶ στρέφεται σὲ «πρωτόγονους πολιτισμούς». Τὰ πρόσωπα στοὺς πίνακές του φαίνονται πιὸ χαλαρὰ καὶ ἀνθρώπινα ἀπὸ αὐτὰ τῶν λευκῶν, ἐνῶ περιβάλλονται ἀπὸ τὰ ἀπολύτως ἀπαραίτητα.

Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν τέχνη τῶν πρωτόγονων λαῶν, πολλοὶ καλλιτέχνες τῆς ἐποχῆς ἔστρεψαν τὸ ἐνδιαφέρον τους καὶ πρὸς τὴν τέχνη τῶν παιδιῶν καὶ τῶν παραφρόνων. Ὁ Paul Klee ἦταν βασικὸς ἐκπρόσωπος τῆς τέχνης τῶν παιδιῶν καὶ ἀπὸ τὸν πίνακα αὐτοῦ «Angelus Novus» ἐμπνεύστηκε ὁ μαρξιστὴς Benjamin Walter  τὴν ἔνατη θέση του στὸ δοκίμιό του «Θέσεις πάνω στὴν φιλοσοφία τῆς ἱστορίας».

Ὁ ψυχίατρος Hans Prinzhorn ποὺ εἶχε κλινικὴ στὴν Χαϊδελβέργη παρακινοῦσε τοὺς τροφίμους νὰ ζωγραφίζουν καὶ ἔκανε ἔκθεση μὲ τὰ ἔργα τους, τὰ ὁποῖα στὴ συνέχεια καταστράφηκαν ἀπὸ τοὺς Ναζί.  Ἡ «Τέχνη τῶν Παραφρόνων» θεωρεῖτο ἀπὸ αὐτοὺς ἐκφυλισμένη τέχνη διότι ἔκανε τοὺς ἀνθρώπους νὰ σκέφτονται.  Οἱ Ναζὶ εἶχαν ὡς πρότυπο τὰ κλασσικὰ ἰδεώδη. Τὰ γλυπτὰ γυμνῶν ἀνδρῶν τοῦ Arno Breker εἶναι κακὴ ἀντιγραφὴ τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων.

Στὸ γλυπτὸ τοῦ Josef Thorak “Comradeship” διαφαίνεται ἡ σεξιστικὴ ὁμοφυλοφιλία τῶν Ναζὶ λόγω περιφρόνησης στὸ γυναικεῖο φύλο.

Στὸ cartoon “The Sculptor of Germany”, ποὺ δημοσιεύτηκε σὲ ἐφημερίδα, τοῦ O. Garvens, κρύβεται ὁλόκληρη ἡ ναζιστικὴ θεωρία. Τὸ ἀνδρικὸ σῶμα φανερώνει τὴ δύναμη καὶ τὴν ἐξουσία καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ τμήματα ποὺ ὑπηρετοῦν τὸ ὅλον  ἔξω ἀπὸ τὸ ὁποῖο τὰ μέρη αὐτὰ δὲν ὑφίστανται (ὁλοκληρωτισμός).

Ὁ ἐξπρεσσιονισμὸς  φανερώνει τὸ συναίσθημα, ἐνῶ ὁ ναζισμὸς ἐπιτρέπει μόνο τὴ σύσπαση τοῦ σώματος ποὺ προέρχεται ἀπὸ ἐξωτερικοὺς παράγοντες. Ὅπως συμπλήρωσε ὁ μαθηματικὸς κ. Μιχάλης Πατσαλιᾶς, «Ἡ συμμετρία δείχνει ἀσφάλεια».

Ἡ κυρία Τσέκου ἔκλεισε τὴ διάλεξη ἀναφέροντας τὶς διάφορες μορφὲς ἀνάλυσης τῶν ἔργων:  τὴν ψυχαναλυτική, τὴν κοινωνιολογική, τὴ βιογραφική, τὴ φεμινιστική, τὴν ἑρμηνευτική, τὴ μαρξιστική, τὴ μορφολογική, τὴ στυλιστική, τὴ σημειολογική, τὴν εἰδολογικὴ καὶ τὴν κοινωνιολογική καὶ εἰσέπραξε τὸ θερμὸ χειροκρότημα τῶν παρευρισκομένων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Hal Foster, Rosalind Krauss, Yve – Alain Bois, Benjamin H. D. Buchloh, Μοντερνισμός, ἀντιμοντερνισμός, μεταμοντερνισμός, ἐκδ. Ἐπίκεντρο, 2007.

Σὰρλ Μπωντλαίρ, Ἀποφθέγματα παρηγοριᾶς γιὰ τὸν ἔρωτα. Ὁ ζωγράφος τῆς μοντέρνας ζωῆς, ἐκδ. Ἐρατώ, 2000.

Μισὲλ Φουκώ, Τὶ εἶναι Διαφωτισμός, ἐκδ. Ἔρασμος, 2003.

Νίκη Λοϊζίδη, Ὁ μύθος τοῦ Μινώταυρου στὴν Πρωτοπορία τοῦ Μεσοπολέμου, ἐκδ. Νεφέλη, 1988.

Νίκη Λοϊζίδη, «Ὁ μύθος καὶ ἡ φαντασίωση. Salvador Dali: Μία αναφορὰ μὲ ἀφορμὴ τὴν ἔκθεση στὸ Μουσεῖο Κυκλαδικῆς Τέχνης», ἐφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 22/12/2002.
Νίκη Λοϊζίδη, «Ἡ τύχη τοῦ μοντέρνου Οἰδίποδα», ἐφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ,11/08/2002.

Τζὸν Μπέργκερ, Ἡ εἰκόνα καὶ τὸ βλέμμα, ἐκδ. Μεταίχμιο, 2011 (μτφ τοῦ: John Berger, Ways of seeing, BBC and Penguin Books).

Ἀνδρέας Ἰωαννίδης, Τέχνη καὶ πειθαρχία Ὁ εἰκαστικός νατουραλισμὸς ὡς μορφὴ πειθαρχίας, στό: Σολοµὼν Ἰ., Κουζέλης Γ. (επιµ.), Πειθαρχία καὶ γνώση, Τοπικὰ Α΄, Ἀθήνα, 1994, σ. 323-327.

Αἰτία θανάτου: Εὐθανασία. Συγκαλυμμένη ἐξόντωση τῶν ψυχικὰ ἀσθενῶν στὴν ἐποχὴ τοῦ Ναζισμοῦ. Συλλογὴ Prinzhorn (Κατάλογος τῆς ἔκθεσης Αἰτία θανάτου: Εὐθανασία. Συλλογὴ Prinzhorn, ποὺ πραγματοποιήθηκε στὸ μουσεῖο Μπενάκη τὸ 2011).

Κατηγορίες: ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ | Γράψτε σχόλιο

Διάλεξη: Μαρίνα Τσέκου, Logicomix

Στις 27/10/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Κατηγορίες: Χωρίς κατηγορία | Γράψτε σχόλιο

EMST/ Προσκλήσεις εγκαινίων/ Opening Invitations- 31/10/2012 @ 20.00

Στις 25/10/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Γράψτε σχόλιο

Αλγόριθμοι στην καταπολέμηση του εγκλήματος

Στις 25/10/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Αναδημοσίευση από ΘΑΛΗΣ+ΦΙΛΟΙ

Συγγραφέας: Γιώργος Καρουζάκης

Όταν οι μεξικάνικες αρχές ανακοίνωσαν, πριν από λίγο καιρό, το θάνατο του Heriberto Lazcano, ηγέτη ενός από τα πιο βίαια καρτέλ της χώρας, κάποιοι υποδέχτηκαν την είδηση ως μια σημαντική νίκη στον πόλεμο κατά των ναρκωτικών και σαν αρχή του περιορισμού της βίας στο Μεξικό. Τίποτε από αυτά δεν συνέβη. Απλώς, ο νεκρός ηγέτης αντικαταστάθηκε με έναν καινούργιο.

Τις προηγούμενες δεκαετίες οι κυβερνήσεις του Μεξικού και της Κολομβίας θεωρούσαν ότι ο θάνατος του αρχηγού ενός καρτέλ θα κατέστρεφε και ολόκληρο τον εγκληματικό μηχανισμό. Μια νέα επιστημονική έρευνα για το θέμα (Scientific American), η οποία βασίστηκε στα μαθηματικά και στην ανάλυση πολυπλοκότητας αλγορίθμων, υποστηρίζει ότι η σύλληψη των κατώτερων ιεραρχικά μελών των καρτέλ είναι, ίσως, το κλειδί στην καταπολέμηση του εγκλήματος.

Με ποιο τρόπο εμπλέκονται, όμως, τα μαθηματικά με τον κόσμο των ναρκωτικών ; Στις αναλύσεις τους οι μαθηματικοί απεικονίζουν τα καρτέλ ως πολύπλοκα δίκτυα, τα μέλη τους ως κόμβους και τις αλληλεπιδράσεις τους ως γραμμές που σηματοδοτούν τις διασυνδέσεις τους. Με τη βοήθεια αλγορίθμων υπολογίζουν τη δύναμη και τη σημασία των συνδέσεών τους.

Η διαπίστωσή ότι ο αφανισμός του ηγέτη ενός καρτέλ δεν αφανίζει και το καρτέλ ενισχύεται και από ορισμένα περιστατικά : όταν, το 1993, σκοτώθηκε ο κολομβιανός βαρώνος Πάμπλο Εσκομπάρ, το καρτέλ του δεν εξαφανίστηκε αλλά, όπως τα κεφάλια της Λερναίας Ύδρας, γέννησε αρκετά ακόμα μικρότερα καρτέλ.

«Η Θεωρία δικτύων μας δείχνει πόσο αδύναμη είναι η πολιτική κατά του εγκλήματος» συμπληρώνει ο Michael Lawrence από το Waterloo Institute for Complexity and Innovation του Καναδά.

Μια άλλη διάσταση της επιστημονικής έρευνας απεικονίζει, με τη μορφή διαγραμμάτων, τις σχέσεις που αναπτύσσουν και οι εκπρόσωποι του νόμου με τους εμπόρους ναρκωτικών. Πρόκειται για τους γνωστούς «ενδιάμεσους», αστυνομικούς ή διοικητές που γεφυρώνουν, με το αζημίωτο, τους δύο κόσμους διευκολύνοντας την εξάπλωση του εγκλήματος.

«Επειδή η δύναμη και η επιτυχία των δράσεων πολλών καρτέλ εξαρτάται από τους στενούς δεσμούς που διατηρούν τα μέλη τους με τους εκπροσώπους του νόμου, ο εντοπισμός και η απομάκρυνση των «ενδιάμεσων» από την αλυσίδα των δικτύων μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από τον αφανισμό ενός βαρώνου των καρτέλ», καταλήγουν οι ερευνητές.

Πηγή : Scientific American

Κατηγορίες: Χωρίς κατηγορία | Γράψτε σχόλιο

Θερινό σχολείο αστρονομίας

Στις 25/10/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΔΑΝΑΗ ΑΓΓΕΛΙΔΑΚΗ

Το θερινό σχολείο αστρονομίας είναι ένα πρόγραμμα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών που λαμβάνει χώρα κάθε χρόνο στις αρχές του Σεπτέμβρη και απευθύνεται σε μαθητές –κυρίως  Β΄ και  Γ΄ Λυκείου. Φέτος, έτυχε να βρεθώ εκεί για ένα τριήμερο την πρώτη εβδομάδα του Σεπτέμβρη.

Το πρόγραμμα όριζε ως τόπο διεξαγωγής της πρώτης ημέρας το κτίριο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Θησείο, στον λόφο των Μουσών. Έτσι, την Δευτέρα 3 Σεπτεμβρίου, κατά τις 18.30΄το απόγευμα, καθόμουν μαζί με καμιά εξηνταριά ακόμα άτομα της ηλικίας μου στην εντυπωσιακή αίθουσα Δ. Αιγινήτου. Ο χώρος δεν ήταν προορισμένος για να φιλοξενήσει τόσα άτομα, οπότε η ατμόσφαιρα ήταν λίγο αποπνικτική. Αυτό όμως δεν είχε τελικά και τόση σημασία, καθώς η πρώτη διάλεξη που παρακολουθήσαμε, με θέμα «Το σεισμικό πρόβλημα της χώρας και μέτρα αντιμετώπισής του» -από τον  κ. Μακρόπουλο, καθηγητή και διευθυντή του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Αστεροσκοπείου ήταν αρκετά ενδιαφέρουσα ώστε να μας τραβήξει την προσοχή. Μάλιστα, λίγο πριν ξεκινήσει τη διάλεξή του, ο κ. Μακρόπουλος δέχτηκε στο κινητό του ένα μήνυμα που τον ενημέρωνε για ένα σεισμό έντασης 4.1 –ιδιαίτερα μικρής- που είχε μόλις γίνει στην Κρήτη. Η λεπτομέρεια αυτή με ενθουσίασε!

Μετά την διάλεξη ακολούθησε ένα σύντομο διάλειμμα, όπου προσφέρθηκαν κολατσιό και αναψυκτικά, ενώ στη συνέχεια ανηφορίσαμε προς το κτίριο Σίνα, όπου εργαζόταν ο δεύτερος διευθυντής του Αστεροσκοπείου, I. Schmidt, ο οποίος σχεδίασε τον πιο λεπτομερή χάρτη της Σελήνης του 19ου αι. (μεγέθους  1*1 m). Η ξενάγηση, πρώτα από τον Δρ. Δαπέργολα στο τηλεσκόπιο που χρησιμοποιούσε ο Schmidt, και έπειτα από μία κυρία της οποίας το όνομα δυστυχώς δεν έμαθα ποτέ, στην βιβλιοθήκη, ήταν τα κομμάτια με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η βιβλιοθήκη, η οποία απ’ όσο πρόσεξα φιλοξενούσε βιβλία κυρίως των αρχών του20ου αιώνα, και μάλιστα η θεματολογία τους δεν περιοριζόταν μόνο στην αστρονομία, αλλά επεκτεινόταν και στην ιατρική και τα μαθηματικά, περιείχε εκτός από τον περίφημο χάρτη του Schmidt και πολλά αστρονομικά όργανα του παρελθόντος. Όταν οι περισσότεροι είχαν φύγει από τη βιβλιοθήκη, η ξεναγός ξεκίνησε μία συζήτηση με μερικά παιδιά που είχαν απομείνει, σχετικά με τον μηχανισμό των Αντικυθήρων, του οποίου αντίγραφο υπήρχε εκεί. Πραγματικά, άξιζε να την ακούσει κανείς!

Ακολούθησε αστρονομική παρατήρηση με το τηλεσκόπιο «Δωρίδης». Δυστυχώς, λόγω της φωτορύπανσης δεν καταφέραμε να δούμε πολλά πράγματα…

Τη δεύτερη ημέρα, στις 8.00΄π.μ., μας παρέλαβε ένα πούλμαν από το Καλλιμάρμαρο και μας πήγε στον αστρονομικό σταθμό της Πεντέλης. Το κτίριο που στέγαζε τα γραφεία των ερευνητών δεν παρουσίαζε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ωστόσο η θα ήταν υπέροχη! Μετά από τη διάλεξη με τίτλο «Αστροφυσική υψηλών ενεργειών – Κοσμολογία» από τον Δρ. Ι. Γεωργαντόπουλο, χωριστήκαμε σε 9 ομάδες των 6 ατόμων περίπου,. Αν και ο χωρισμός γινόταν με αλφαβητική σειρά, με βάση το επώνυμο, κατάφερα μετά από ανταλλαγή να μπω στη δεύτερη ομάδα. Κάθε ομάδα αναλάμβανε να κάνει κάποια ερευνητική εργασία, η οποία θα παρουσιαζόταν την τρίτη ημέρα. Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος μετά τη διάλεξη, οι Δρ. Κατσιγιάννης και Δρ. Δαπέργολας ετοίμασαν το τηλεσκόπιο που θα χρησιμοποιούνταν για το project του οποίου υπεύθυνος ήταν ο πρώτος, με θέμα σχετικό με τν παρατήρηση του Ήλιου. Είχαν πάρει ένα κανονικό τηλεσκόπιο για νυχτερινή παρατήρηση και με ένα κουτί από το οποίο είχαν αφαιρέσει ένα στρογγυλό κομμάτι με διάμετρο πολύ μικρότερη από αυτήν του τηλεσκοπίου, κάλυψαν το φακό, έτσι ώστε να μειωθεί η επιφάνεια που δέχεται τα φωτόνια. Στη συνέχεια, αφού το έστρεψαν προς τον Ήλιο, τοποθέτησαν σε μικρή απόσταση μπροστά από το προσοφθάλμιο μία λευκή κόλα χαρτί στην οποία εμφανίστηκε η εικόνα του Ήλιου μαζί με τις κηλίδες που είχε εκείνη την εποχή. Ήταν κάτι συναρπαστικό που δεν είχα ξαναδεί!

Μετά το διάλειμμα πήγαμε με τις ομάδες μας στα γραφεία των ερευνητών που ήταν υπεύθυνοι για τις εργασίες που θα αναλαμβάναμε. Η ομάδα της οποίας ήμουν μέλος αποτελούνταν από 6 άτομα. Το θέμα του project ήταν «Φασματική ταξινόμηση αστέρων με σύστημα ψηφιακής επεξεργασίας εικόνων», με υπεύθυνο τον Δρ. Ι. Μπέλλα-Βελλίδη. Προτίμησα αυτό διότι είχα αποκτήσει μία σχετική εξοικείωση με τα αστρικά φάσματα μέσα στην προηγούμενη χρονιά, οπότε πίστευα ότι εκεί θα ανταποκρινόμουν καλύτερα. Ωστόσο, σύντομα συνειδητοποίησα πως δεν απαιτούνταν παλαιότερες γνώσεις, καθώς η εργασία είχε να κάνει περισσότερο με την παρατηρητικότητα. Μέχρι τις 14.00΄εκείνη την ημέρα ασχοληθήκαμε με τις εργασίες και στη συνέχεια αποχωρήσαμε.

Το πρόγραμμα της τρίτης ημέρας ξεκίνησε στις 15.00’ , στον σταθμό της Πεντέλης. Η διάλεξη που παρακολουθήσαμε εκείνο το απόγευμα, από τον Δρ. Β. Καραστάθη, είχε θέμα «Εφαρμοσμένη Γεωφυσική – Εντοπισμός της Αρχαίας Διώρυγας του Ξέρξη». Παρόλο που η διάλεξη δεν είχε απολύτως καμία σχέση με την αστρονομία, θα έλεγα πως σχετιζόταν περισσότερο με την αρχαιολογία, ούτε για την εύρεση της αρχαίας Διώρυγας χρησιμοποιήθηκαν τίποτα αστρονομικά δεδομένα όπως είχα υποθέσει διαβάζοντας τον τίτλο, εντούτοις ήταν εξαιρετική, ίσως η καλύτερη από τις διαλέξεις που παρακολουθήσαμε. Πιθανόν το ενδιαφέρον της να οφειλόταν στο γεγονός πως αφορούσε κάτι πολύ πιο κοντά σε εμάς, μία έρευνα διεθνούς ενδιαφέροντος που πραγματοποιήθηκε στη χώρα μας.

Μετά από ένα σύντομο διάλειμμα μαζευτήκαμε με τις ομάδες μας στα γραφεία, προκειμένου να ετοιμάσουμε τις παρουσιάσεις των εργασιών μας. Οι παρουσιάσεις, που έγιναν αργότερα το ίδιο απόγευμα, ήταν αρκετά καλές και παρουσίαζαν ενδιαφέροντα στοιχεία. Μετά τις παρουσιάσεις παρακολουθήσαμε την κεντρική ομιλία του προγράμματος, από τον Καθηγητή του Ε.Κ.Π.Α., Π. Νιάρχο , με θέμα «Αναζήτηση εξωηλιακών πλανητών».  Ακολούθησε ξενάγηση στο μεγαλύτερο τηλεσκόπιο του σταθμού και αστρονομική παρατήρηση. Εκείνο το βράδυ είδαμε τη Σελήνη με το τηλεσκόπιο ενός από τους μαθητές του Θερινού Σχολείου και το κυκλικό νέφος του Ηρακλέους από ένα τηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου. Η αποχώρηση ήταν προγραμματισμένη για τις 22.30΄, αλλά καθυστέρησε περί τα 45΄. Η επιστροφή ήταν ιδιαίτερα ευχάριστη!

Αυτό που μου έμεινε από εκείνες τις τρεις ημέρες δεν είναι τόσο τα περί αστρονομίας που άκουσα –καθώς ουσιαστικά δεν ειπώθηκε τίποτα παραπάνω από όσα λέχθηκαν την προηγούμενη χρονιά στα πλαίσια του μαθήματος της Αστρονομίας και στα «Μαθηματικά & Λογοτεχνία»- όσο η αστρονομική παρατήρηση και η συναναστροφή με αξιόλογα άτομα –προσωπικά ένοιωθα λίγο αδαής ανάμεσα στους άλλους  που συμμετείχαν. Αυτό που δεν μου άρεσε ιδιαίτερα ήταν πως η τήρηση του προγράμματος ήταν τόσο αυστηρή ώστε μερικές φορές οι καθηγητές ή οι ερευνητές αναγκάζονταν να τελειώσουν βεβιασμένα τις διαλέξεις τους. Παρόλα αυτά, θα πρότεινα σε όποιον ενδιαφέρεται να συμμετάσχει, καθώς αποτελεί μία ενδιαφέρουσα εμπειρία.

Κατηγορίες: Χωρίς κατηγορία | Ετικέτες: , | Γράψτε σχόλιο

Ο δημοσιογράφος και μεταφραστής Δημήτρης Τριανταφυλλίδης επισκέπτεται το σχολείο μας

Στις 20/10/2012 από τον/την ΗΛΙΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΙΩΑΝΝΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ

Τὴν Παρασκευὴ 19 Ὀκτωβρίου 2012 ὁ δημοσιογράφος καὶ μεταφραστὴς Δημήτρης Τριανταφυλλίδης ἔδωσε διάλεξη στὴ βιβλιοθήκη τοῦ σχολείου μας, μὲ θέμα : Φιλοσοφία – Μαθηματικά: σχέσεις ἔρωτα καὶ μίσους. Τὴ διάλεξη παρακολούθησαν οἱ μαθητὲς καὶ οἱ φίλοι τοῦ ὁμίλου «Μαθηματικὰ καὶ Λογοτεχνία».

Ἀρχικὰ μᾶς μίλησε γιὰ τὰ παιδικὰ καὶ τὰ νεανικὰ του χρόνια τὰ ὁποῖα παρουσιάζουν ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον. Ὡς παιδὶ μισοῦσε τὰ μαθηματικὰ καὶ ἔμενε συνεχῶς μετεξεταστέος. Πίστευε μάλιστα ὅτι αὐτὰ καὶ ἡ φιλοσοφία εἶναι ἄχρηστα καὶ ὅτι μᾶς ἀρκοῦν οἱ τέσσερεις πράξεις καὶ ἡ ἁπλὴ μέθοδος τῶν τριῶν. Τὰ πράματα ὅμως ἐξελίχθηκαν διαφορετικὰ καὶ τελικὰ βρέθηκε νὰ σπουδάζει στὴ φιλοσοφικὴ σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Κιέβου ποὺ ὅπως ὁ ἴδιος μᾶς εἶπε θύμιζε πρωσικὴ Σχολὴ Εὐελπίδων. Στὸ Πανεπιστήμιο ἀπαγορευόταν τὸ κάπνισμα καὶ ὅταν περνοῦσε μπροστά σου καθηγητὴς ἔπρεπε νὰ στέκεσαι προσοχή. Μάλιστα ἂν σὲ συναντοῦσαν νὰ ἀκουμπᾶς μὲ τὴν πλάτη σου σὲ κάποιον ἀπὸ τοὺς τοίχους τῶν τεράστιων διαδρόμων σὲ ἐπέπλητταν. Ἂν τύχαινε δὲ νὰ ἀπουσιάσεις ἀπὸ τὸ μάθημα ἔπρεπε νὰ παραδώσεις ἐργασία 4.000 λέξεων πάνω στὴν ὕλη ποὺ διδάχθηκε τὴν ἡμέρα ποὺ ἀπουσίαζες. Ἀνάμεσα στὰ μαθήματα ποὺ διδάσκονταν ἦταν τὰ μαθηματικά, ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ φιλοσοφία, ἡ νευροφυσική, ἡ ἀστρονομία, ἡ μαθηματικὴ λογικὴ καὶ ἡ κυβερνητικὴ ποὺ εἶναι σὰν τὴ σημερινὴ πληροφορική. Πηγαίνοντας νὰ σπουδάσει φιλοσοφία δὲν περίμενε ὅτι θὰ εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσει τέτοιο πλῆθος μαθημάτων κάτι γιὰ τὸ ὁποῖο δυσανασχετοῦσε. Ἔχει σπουδάσει καὶ θεολογία ὅμως ποτὲ δὲν συνέδεσε τὶς σπουδὲς μὲ τὴν ἐπαγγελματικὴ ἀποκατάσταση, τὰ ὅσα σπούδασε τὰ σπούδασε ἐπειδὴ πραγματικὰ τὸ ἤθελε. Μᾶς εἶπε ὅτι τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως εἶναι ξεκάθαρα ἐπηρεασμένο ἀπὸ τὸν νεοπλατωνισμὸ, ὅτι στὴ θρησκευτικὴ πίστη ξεκινᾶς πάντοτε ἀπὸ ἕνα ἀξίωμα καὶ ὅτι μέχρι τὴν ἐμφάνιση τοῦ Χριστιανισμοῦ ἡ κορωνίδα τῶν ἐπιστημῶν ἦταν ἡ φιλοσοφία.

Μᾶς μίλησε ἐπίσης γιὰ τὴ σχέση μεταξὺ λογικῆς καὶ μαθηματικῶν. Καὶ τὰ δύο σὲ βοηθοῦν νὰ πάρεις ἀποφάσεις καὶ ἔχουν τοὺς ἴδιους κανόνες. Ὁ χῶρος τῆς λογικῆς διεισδύει στὸν χῶρο τῶν μαθηματικῶν καὶ ἀντιστρόφως. Ἀναφέρθηκε σὲ ἀρχαίους Ἕλληνες φιλοσόφους ὅπως τὸν Σωκράτη, ὁ ὁποῖος ὅταν ἔθεσε τὸ θέμα τῆς ἠθικῆς ἡ φιλοσοφία πῆρε ἄλλη τροπή. Κατὰ τὸν Πλάτωνα ἡ πηγὴ τῆς γνώσης εἶναι ἡ ἀπορία. Στὸν κύριο Τριανταφυλλίδη δὲν ἀρέσει ὁ Ἀριστοτέλης διότι τὸν βρίσκει «στεγνό» μὰ προτιμᾶ τὸν Πλάτωνα ποὺ εἶναι πιὸ «ποιητικός».

Μᾶς ἐκμυστηρεύθηκε ὅτι τὸ πάθος καὶ τὸ συναίσθημα πολλὲς φορὲς μᾶς παρασύρουν διότι εἴμαστε ἄνθρωποι καὶ ὄχι λογικὲς μηχανὲς καὶ πὼς ὁ μόνος τρόπος νὰ ἐπουλωθεῖ μία πληγὴ εἶναι νὰ ἀγαπήσεις τὸ λάθος σου. Ἡ παρόρμηση τῆς στιγμῆς εἶναι ποὺ μᾶς ὠθεῖ στὸν ἡρωισμό. Μιλώντας γιὰ τὴ σημερινὴ ἐποχὴ μᾶς εἶπε πὼς ζοῦμε τὴ μεγαλύτερη ἐπανάσταση τῆς ἀνθρωπότητας, μετὰ τὴν ἀγροτικὴ, αὐτὴ τῆς τεχνολογίας. Κάθε τρεῖς μῆνες διπλασιάζεται ἡ ἀνθρώπινη γνώση. Κατὰ τὴ γνώμη του μετὰ τὴν ἐπανάσταση τῶν κβάντα δὲν ὑπάρχει μία μονάχα ἀλήθεια. Οἱ ἀλήθειες εἶναι ὅσες εἶναι καὶ οἱ ἄνθρωποι. Διαπιστώνει πὼς οἱ ἄνθρωποι σήμερα εἴμαστε φυγόπονοι καὶ συγκρίνουμε μόνο ὅταν βρεθοῦμε στὴν ἀνάγκη. Δὲν πᾶμε σχολεῖο τὰ Σάββατα ὅπως πήγαιναν τὰ παιδιὰ τῆς γενιᾶς του καὶ λόγω τῆς φυγοπονίας μας προτιμᾶμε νὰ φιλοσοφοῦμε ἀντὶ νὰ ἀσχολούμαστε μὲ τὰ μαθηματικά. Εἴμαστε δοκισίσοφοι καθὼς νομίζουμε ὅτι καταλαβαίνουμε. Μία ἐκ τῶν αἰτιῶν τῆς ἀνθρώπινης κρίσης εἶναι ὅτι στὸ μαθηματικὸ μοντέλο δὲν χωράει ἡ ἀνθρώπινη ἀπληστία. Οἱ περισσότεροι δὲν ἀγαποῦν τὰ μαθηματικὰ διότι μέσα ἀπὸ αὐτὰ ἐκτίθενται. Τὰ μαθηματικὰ καὶ ἡ μουσικὴ εἶναι οἱ μόνες οἰκουμενικὲς γλῶσσες.

Συνειδητοποιεῖ πὼς ὅσο ἦταν νεώτερος αὐτὸς ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι προσπαθοῦσε νὰ γράψει ἱστορία. Τώρα ποὺ μεγάλωσε προσπαθεῖ νὰ τὴν ἑρμηνεύσει. Ὁ κ. Τριανταφυλλίδης ἔκλεισε τὴν ὁμιλία του λέγοντας πὼς εἴμαστε νέοι ὅσο ἀμφισβητοῦμε τὸν κόσμο.

Κατηγορίες: ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ | Ετικέτες: , , , , , , , | Γράψτε σχόλιο