Ο θυμός στα παιδιά προσχολικής ηλικίας: Τι μας λέει και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε
Στο πλαίσιο των δράσεων που πραγματοποιήσαμε στο σχολείο για τα συναισθήματα, μιλήσαμε με τα παιδιά για τον θυμό, ένα συναίσθημα που συχνά δυσκολεύει τόσο τα παιδιά, όσο και τους ενήλικες γύρω τους. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο θυμός δεν είναι ένα αρνητικό συναίσθημα. Είναι ένα φυσιολογικό και απαραίτητο συναίσθημα, που μας ενημερώνει ότι κάτι μας ενόχλησε, μας αδίκησε, μας φόβισε ή μας απογοήτευσε .Επιπλέον, είναι πιθανό πίσω από τις εκδηλώσεις του θυμού , συχνά να κρύβονται άλλα συναισθήματα ή καταστάσεις, όπως φόβος, θλίψη, ντροπή, άγχος, ανασφάλεια, απογοήτευση, ανάγκη για προσοχή ή σύνδεση, κούραση ή υπερένταση, πείνα.
Τι χρειάζονται τα παιδιά όταν θυμώνουν; Πολλές φορές η πρώτη μας αντίδραση είναι να ζητήσουμε από το παιδί να σταματήσει αμέσως. Ωστόσο, όταν ένα παιδί βρίσκεται σε έντονη συναισθηματική φόρτιση, δυσκολεύεται να ακούσει συμβουλές ή λογικά επιχειρήματα. Χρειάζεται πρώτα να νιώσει ότι το καταλαβαίνουμε.
Μπορούμε να πούμε:
«Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος αυτή τη στιγμή.»
«Μάλλον στενοχωρήθηκες που δεν έγινε όπως ήθελες.»
«Είναι δύσκολο να περιμένεις όταν θέλεις κάτι πολύ.»
Η αναγνώριση του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με τη συμπεριφορά. Σημαίνει ότι βοηθάμε το παιδί να καταλάβει τι του συμβαίνει. Θυμός: Ναι. Επιθετικότητα: Όχι. Είναι σημαντικό να μεταφέρουμε στα παιδιά το μήνυμα ότι όλα τα συναισθήματα
είναι αποδεκτά, αλλά δεν είναι όλες οι συμπεριφορές αποδεκτές.
Μπορούμε να πούμε:« Έχεις δικαίωμα να θυμώνεις. Δεν έχεις δικαίωμα να χτυπάς.» Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μαθαίνει ότι ο θυμός είναι φυσιολογικός, αλλά υπάρχουν ασφαλείς τρόποι να τον εκφράσει. Πριν από την αυτορρύθμιση έρχεται η συν-ρύθμιση
Συχνά περιμένουμε από τα παιδιά να ηρεμήσουν μόνα τους όταν θυμώνουν. Όμως στην ηλικία των 4-5 ετών ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη και τα παιδιά δεν διαθέτουν πάντα τα εργαλεία, για να διαχειριστούν έντονα συναισθήματα χωρίς βοήθεια. Γι’ αυτό, πριν μάθουν να αυτορρυθμίζονται, χρειάζονται να συν-ρυθμίζονται μαζί με έναν ήρεμο και διαθέσιμο ενήλικα. Η συν-ρύθμιση σημαίνει ότι ο ενήλικας «δανείζει» την ηρεμία του στο παιδί. Αντί να προσπαθήσουμε να σταματήσουμε γρήγορα το ξέσπασμα, μένουμε κοντά του και τον βοηθάμε να νιώσει ασφάλεια.
Μερικές φορές αυτό μπορεί να σημαίνει:
να καθίσουμε δίπλα του σιωπηλά,
να μιλήσουμε με ήρεμη φωνή,
να αναγνωρίσουμε το συναίσθημά του,
να του προσφέρουμε μια αγκαλιά, αν τη θέλει,
να πάρουμε μαζί μερικές αργές αναπνοές.
Όταν ένα παιδί είναι πολύ θυμωμένο, δεν χρειάζεται πρώτα συμβουλές ή εξηγήσεις. Χρειάζεται πρώτα σύνδεση. Τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως παρατηρώντας εμάς. Όταν εμείς αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας, ζητάμε συγγνώμη όταν χρειάζεται και βρίσκουμε υγιείς τρόπους να διαχειριστούμε τον θυμό μας, γινόμαστε το σημαντικότερο παράδειγμα για εκείνα. Ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν θυμώνουν. Ο στόχος είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που αναγνωρίζουν τον θυμό τους, τον εκφράζουν με ασφάλεια και κατανοούν καλύτερα τον εαυτό τους και τους άλλους.
Lemerise, E.A., Harper, B.D. (2010). The Development of Anger from Preschool to
Middle Childhood: Expressing, Understanding, and Regulating Anger. In: Potegal,
M., Stemmler, G., Spielberger, C. (eds) International Handbook of Anger. Springer,
New York, NY. https://doi.org/10.1007/978-0-387-89676-2_13
Plummer, D. (2008). Anger management games for children. Jessica Kingsley
Publishers.
