Στις 21 του Μάρτη -εαρινή ισημερία- γιορτάσαμε τον ερχομό της άνοιξης τραγουδώντας τα χελιδονίσματα ή αλλιώς τα κάλαντα του Μάρτη είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της άνοιξης, στο οποίο παιδιά σχολικής ηλικίας κρατώντας στα χέρια τους ένα ξύλινο ομοίωμα χελιδονιού με κουδουνάκια κρεμασμένα στον λαιμό του,(εμείς φτιάξαμε χελιδονάκι από χαρτόνι) γυρίζουν το πρωί αυτής της ημέρας τα σπίτια και τραγουδούν τον ερχομό της άνοιξης και την επιστροφή των χελιδονιών.
Τα σημερινά χελιδονίσματα είναι συνέχεια από τα χελιδονίσματα των αρχαίων Ελλήνων, από τα κάλαντα της πρωτοχρονιάς που τότε γιορταζόταν την 1η Μαρτίου.
Οι απαρχές του εθίμου αυτού είναι οι προϊστορικοί χρόνοι και οι ρίζες του καθαρά ελληνικές. Τα παλαιότερα καταγεγραμμένα Χελιδονίσματα ήταν της Ρόδου. Το χελιδόνισμα της Ρόδου είναι ένα ανώνυμο άσμα, που καταγράφηκε από τον Αθήναιο περίπου το 200 μ.Χ. Το άσμα είναι πιθανώς πολύ παλαιότερο, ενδεχομένως παλαιότερο και από τον 5ο αι. π.Χ., αφού ο Αριστοφάνης φαίνεται να έχει υπόψη του κάποιο χελιδόνισμα.
Το τραγουδούσαν παιδιά που πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι τον μήνα Βοηδρομιώνα (περ. 15 Φεβρουαρίου-15 Mαρτίου), δηλαδή όταν έρχονταν τα χελιδόνια. Τα παιδιά που τραγουδούσαν τα χελιδονίσματα λέγονταν χελιδονισταί και οι νοικοκυρές τους έδιναν γλυκίσματα, άλλα φαγώσιμα ή ακόμη και κρασί. Μάλιστα οι μικροί χελιδονιστές απαιτούσαν από τους νοικοκύρηδες γενναίο κέρασμα, αλλιώς θα το άρπαζαν μόνοι τους. Το χελιδόνισμα αυτό ξεκινούσε έτσι:
«Ήλθε ήλθε χελιδών
καλάς ώρας άγουσα
και καλούς ενιαυτούς
επί γαστέρα λευκά
επί νώτα μέλανα»…
Ακριβώς όπως και το σημερινό «Ήρθε, ήρθε χελιδόνι, ήρθε κι άλλη μεληδόνα…»
Σήμερα τα χελιδονίσματα επιβιώνουν σε αρκετές περιοχές της χώρας μας με μικρές παραλλαγές στο τραγουδάκι. Εμείς διαλέξαμε και παρουσιάσουμε ένα χελιδόνισμα από την περιοχή της Ρόδου, για να τιμήσουμε το αρχαίο εκείνο πρώτο σωζόμενο χελιδόνισμα.
Χελιδόνι πέταξε, ήβρε πύργο κι έκατσε
και χαμοκελάδησε: Μάρτη, Μάρτη μου καλέ
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ και Απρίλη θαυμαστέ
Ως ημείς οι μαθηταί μαθημένοι είμαστε
ν’ αγοράζωμεν εφτά, να πωλούμε δεκαεφτά
το κρασί μες στο ποτήρι και τα σύκα στο μαντήλι
και τα σύκα στο μαντήλι και τ’ αυγά μες το καλάθι.
Δώστε μας την όρνιθά σας, μη μας δείρει ο δάσκαλός μας
κι έχετε το κρίμα σας και την αμαρτία μας.
Πάνω απ’ το κατώφλι σας έχει μία περιστέρα
ανοίξετε την πόρτα σας να πούμε καλημέρα.
Η 21η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως παγκόσμια ημέρα ποίησης και την τιμήσαμε απαγγέλλοντας τρία ποιήματα με θέμα τα χελιδόνια. Επίσης μάθαμε για τα χελιδόνια στη τέχνη των αρχαίων Ελλήνων και “ζωντανέψαμε” με τον δικό μας τρόπο τρία χαρακτηριστικά έργα της αρχαιότητας.
Λεπτομέρεια από τοιχογραφία στη Σαντορίνη της εποχής του Κυκλαδικού πολιτισμού (περίπου 3.000 π.Χ), έργο της Βασιλικής
Αττικός αμφορέας του 6ου αι. π.Χ., ομαδικό κολλάζ και ζωγραφική
Αγγείο της εποχής του Κυκλαδικού πολιτισμού, έργο της Αγγελικής
Χελιδόνα, ξύλινη κατασκευή με περιστρεφόμενο χελιδόνι και στολισμένη με κισσό
