33. Η διοικητική διαίρεση της Ελλάδας

Το ποικιλόμορφο ανάγλυφο της Ελλάδας διαμορφώνει ιδιαίτερα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής που καθορίζουν τον τρόπο ζωής.

Κάθε περιοχή έχει τα ιδιαίτερα προβλήματα και τις ξεχωριστές της ανάγκες.

Τα προβλήματα και τις ανάγκες αυτές προσπαθεί να αντιμετωπίσει η Πολιτεία μέσα από τη διοικητική διαίρεση που έχει καθιερώσει.

 

Γνωρίζω την Ελλάδα

Νομοί και Πρωτεύουσες της Ηπείρου

29. Ο πληθυσμός της Ελλάδας

Η Γενική Απογραφή είναι έργο Εθνικής σημασίας και μας αφορά όλους. Βοηθά την Πολιτεία να σχεδιάσει και να προγραμματίσει καλύτερα σημαντικά θέματα που έχουν σχέση με την Παιδεία, την Yγεία, την Απασχόληση, τις υποδομές κ.ά. Όσο πιο σωστά γνωρίζουμε το παρόν, τόσο πιο καλά μπορούμε να σχεδιάσουμε το μέλλον.

Παρατηρώντας τα παραπάνω γράφημα με τις γεννήσεις – θανάτους καθώς το παρακάτω γράφημα με τους  αλλοδαπούς και μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα  μπορούμε να καταλάβουμε γιατί,ενώ οι γεννήσεις πλέον είναι λίγες και οι θάνατοι πολλοί, παρόλα ταύτα έχουμε αύξηση του πληθυσμού στη χώρα μας.

Παρά τη μείωση των γεννήσεων οι αλλοδαποί που έχουν έρθει στην πατρίδα μας τα τελευταία χρόνια είναι πάρα πολλοί με συνέπεια να έχουν αυξήσει τον πληθυσμό της Ελλάδας.

Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο πολλοί Έλληνες μετανάστευσαν σε άλλες χώρες για αναζήτηση καλύτερης ζωής.

Μετανάστευση είναι η μετακίνηση των ατόμων από τον τόπο γέννησής τους σε άλλη περιοχή ή χώρα, για διάφορους λόγους με πιο συχνή την εύρεση εργασίας.

Μετανάστες είναι οι άνθρωποι που με ή χωρίς τη θέλησή τους , εγκαταλείπουν τον τόπο τους, για να ζήσουν σε έναν άλλο τόπο.

Με την πάροδο των χρόνων πολλοί από τους μετανάστες επιστρέφουν στην πατρίδα που δεν ξέχασαν ποτέ.

Η επιστροφή αυτή ονομάζεται παλιννόστηση και οι άνθρωποι που επιστρέφουν ονομάζονται παλιννοστούντες.

Δημογραφικό πρόβλημα

Το δημογραφικό πρόβλημα σχετίζεται με τις δυσκολίες και τα προβλήματα που προκύπτουν από την αλλαγή στη σύνθεση και κυρίως από τη δυσανάλογη μείωση του πληθυσμού μιας χώρας.

Όταν οι γεννήσεις είναι λιγότερες από τους θανάτους δημιουργείται δημογραφικό πρόβλημα. 

Επηρεάζει τα εθνικά θέματα, όπως την ασφάλεια, την οικονομία και την παραγωγικότητα.

 

30. Η γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού της Ελλάδας

Ο πληθυσμός της Ελλάδας δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλη την έκτασή της.

Υπάρχουν περιοχές όπου συγκεντρώνονται περισσότεροι άνθρωποι (πυκνοκατοικημένες) και περιοχές όπου ζουν λιγότεροι , (αραιοκατοικημένες).

Παράγοντες από  τους οποίους εξαρτάται η κατανομή του πληθυσμού :

  Φυσικοί (ορεινά ή πεδινά εδάφη, κλιματικές συνθήκες κ.ά.)

  Οικονομικοί (εργασία, συγκοινωνίες, ανέσεις, η δυνατότητα ανάπτυξης της οικονομίας -γεωργία, κτηνοτροφία, βιομηχανία, τουρισμός – κ.ά.)

  Άλλοι παράγοντες : δυνατότητες καλύτερης ψυχαγωγίας , η καλύτερη εκπαίδευση, η παροχή ιατρικής περίθαλψης κ.ά.

3. Φως και σκιές

Όταν ανάμεσα σε μια πηγή φωτός και σε ένα τοίχο παρεμβάλλουμε ένα αδιαφανές σώμα, τότε κάποιες από τις ακτίνες φωτός που ξεκινούν από την πηγή διακόπτονται από το σώμα και δε φτάνουν στον τοίχο.
Αυτό δημιουργεί πάνω στον τοίχο μια σκοτεινή περιοχή που ονομάζεται σκιά του σώματος.

Από πολύ παλιά οι άνθρωποι υπολόγιζαν το χρόνο μετρώντας τις μέρες που περνούσαν. Για να μετρήσουν χρονικά διαστήματα μικρότερα από μία μέρα, στηρίχτηκαν στην αλλαγή της θέσης της σκιάς των αντικειμένων και κατασκεύασαν ηλιακά ρολόγια. Καθώς η Γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της, η θέση και το μέγεθος της σκιάς των αντικειμένων που φωτίζονται από τον Ήλιο αλλάζει. Μπορεί, λοιπόν, κανείς πολύ εύκολα να κατασκευάσει ένα ηλιακό ρολόι. Δεν έχει παρά να στερεώσει ένα ραβδί στο έδαφος και να παρακολουθεί τη σκιά του.
Το αρχαιότερο γνωστό ηλιακό ρολόι πιστεύεται ότι κατασκευάστηκε στην Αίγυπτο γύρω στο 1500 π.Χ. Το πρώτο γνωστό ηλιακό ρολόι στην Αρχαία Ελλάδα κατασκευάστηκε στη Σπάρτη από τον Αναξίμανδρο το Μιλήσιο το 600 π.Χ

1. Διάδοση του φωτός

O Ήλιος είναι η σημαντικότερη πηγή φωτός για τη Γη. Χωρίς το φως του δε θα υπήρχε ζωή στον πλανήτη μας. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι ο Ήλιος λατρεύτηκε σαν θεός από όλους σχεδόν τους λαούς. Σύμφωνα με ένα μύθο ο Ήλιος είχε φτερά και ταξίδευε στον ουρανό από την ανατολή προς τη δύση πάνω σε ένα άρμα από φωτιά. Ο χιτώνας του ήταν από φως και στο χέρι του κρατούσε ένα τόξο. Με αυτό έριχνε τα βέλη του, που δεν ήταν άλλα από τις ηλιαχτίδες. Σήμερα δεν πιστεύουμε πια σε μύθους.  Με τη βοήθεια της επιστήμης έχουμε εξηγήσει πολλά φαινόμενα που έχουν σχέση με το φως.

Τι είναι το φως;

 

2. Διαφανή, Ημιδιαφανή και Αδιαφανή Σώματα

Κάποια αντικείμενα μπορεί να τα διαπεράσει το φως. Τα αντικείμενα αυτά τα ονομάζουμε διαφανή. Κάποια άλλα αφήνουν μέρος μόνο του φωτός να τα διαπεράσει και μάλιστα το διασκορπίζουν με αποτέλεσμα τα φωτεινά αντικείμενα που βρίσκονται πίσω τους να μας φαίνονται θολά. Τα αντικείμενα αυτά ονομάζονται ημιδιαφανή.

Υπάρχουν, τέλος, και κάποια αντικείμενα που το φως δεν μπορεί να τα διαπεράσει. Τα σώματα αυτά ονομάζονται αδιαφανή. Πίσω από τα αδιαφανή σώματα σχηματίζεται σκιά.

 

Η διαφάνεια στην καθημερινή μας ζωή

Τα υλικά, ανάλογα με τη διαφάνειά τους, βρίσκουν πολλές εφαρμογές στην καθημερινή μας ζωή. Η τζαμαρία μιας βιτρίνας είναι απόλυτα διαφανής, για να φαίνονται τα εμπορεύματα. Τα δοκιμαστήρια όμως στο εσωτερικό ενός καταστήματος είναι κατασκευασμένα από αδιαφανή υλικά για προφανείς λόγους! Η ντουζιέρα αλλά και το τζάμι στο παράθυρο του μπάνιου είναι ημιδιαφανή, γιατί θέλουμε το φως να περνά μέσα από αυτά χωρίς όμως να διακρίνεται το εσωτερικό τους. Όταν βρέχει, το τζάμι του αυτοκινήτου γίνεται ημιδιαφανές. Με τη χρήση των υαλοκαθαριστήρων απομακρύνεται το νερό και το τζάμι γίνεται πάλι διαφανές.

Μαθηματικές κατασκευές

α)Σύνθετες λέξεις με α’ συνθετικό στοιχεία από τα αρχαία ελληνικά

Οι κατασκευές που κάνουμε στα Μαθηματικά απαιτούν ακρίβεια και τήρηση των κανόνων για κάθε σχήμα.

Επειδή τα Μαθηματικά εξελίχθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες, γι’ αυτό πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιούν έχουν τη ρίζα τους στην αρχαία ελληνική γλώσσα.

ημικύκλιο : ημι + κύκλος (μισός κύκλος)

ομόκεντροι κύκλοι : ομού + κέντρο κύκλοι (κύκλοι που έχουν το ίδιο κέντρο).

διχοτόμος μιας γωνίας : δίχο + τέμνω (η ευθεία που χωρίζει στη μέση μια γωνία)

ισόπλευρο τρίγωνο : ίσος + πλευρά (το τρίγωνο που έχει ίσες πλευρές)

οξυγώνιο τρίγωνο : οξύς + γωνία (το τρίγωνο που έχει όλες τις γωνίες του οξείες)

τετράπλευρο σχήμα : τετρα + πλευρά (το σχήμα που έχει τέσσερις πλευρές)

 

β) Σύνθετα αριθμητικά επίθετα (ορθογραφία)

β’ συνθετικό: μισός, μισή, μισό γράφονται με την κατάληξη

  • ήμισι (έπειτα από σύμφωνο) τρεις και μισή = τρισήμισι
  • μισι (ύστερα από φωνήεν) πέντε + μισή = πεντέμισι

Εάν το α ‘ συνθετικό είναι: ένας ή μία, τότε τα σύνθετα αριθμητικά γράφονται με την κατάληξη –μισής, -μιση

Π.χ. ενάμισης μήνα, μιάμιση μερίδα

 

γ) Ρήματα με ένα ή δύο λλ:

Τα ρήματα που έχουν ως β’ συνθετικό το ρήμα βάλλω γράφονται με :

λλ

λ

Οριστική Ενεστώτα Οριστική Αορίστου
Εξακολουθητική Υποτακτική – Προστακτική Συνοπτική Υποτακτική-Προστακτική
Παρατατικό Συνοπτικό Μέλλοντα
Εξακολουθητικό Μέλλοντα Παρακείμενο
Υπερσυντέλικο
  Συντελεσμένο Μέλλοντα
 

 

Ασκήσεις στα αριθμητικά επίθετα

Άσκηση 1

Άσκηση 2

Άσκηση 3

Άσκηση 4

Άσκηση 5

 

 

25. Αλλαγές στην επιφάνεια της Γης

Η Γη έχει ηλικία 4.600.000.000 ετών περίπου.

Στο διάστημα αυτό η επιφάνειά της έχει αλλάξει πολλές φορές.

Γίνονται όμως πολύ αργά, διαρκούν χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια,   γι’ αυτό και δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές.

 

Οι αλλαγές στην επιφάνεια της Γης οφείλονται σε:

  •  εσωτερικές δυνάμεις (ηφαίστεια και σεισμοί)
  • εξωτερικές δυνάμεις (άνεμος και νερό: βροχή, χιόνι, ποτάμια, κύματα)

Η βροχή, το χιόνι, το νερό του ποταμού, η θάλασσα κατατρώγουν σιγά-σιγά το έδαφος και τα βράχια.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται διάβρωση και ειδικότερα επειδή οφείλεται στο νερό ονομάζεται υδάτινη διάβρωση.

Με αυτήν μικρά ή μεγάλα κομμάτια αποσπώνται από την επιφάνεια της Γης και με τη δράση του ανέμου μεταφέρονται μακριά. Έτσι, αλλάζει η μορφή της επιφάνειας αλλά αλλάζει και εκεί που μεταφέρονται τα διάφορα υλικά.

Η διάβρωση που προκαλεί ο άνεμος στην επιφάνεια της Γης ονομάζεται αιολική διάβρωση.

Ο άνεμος μαζί του κουβαλάει σκόνη και άλλα υλικά. Αυτά όταν πέσουν πάνω στα βράχια τα λειαίνουν  και τους αλλάζουν σχήμα.

Οι ποταμοί με την κίνηση των νερών τους μεταφέρουν υλικά από ψηλότερα σημεία σε χαμηλότερα, δηλαδή σε πεδιάδες ή στις εκβολές τους. Σχηματίζουν έτσι νέα εδάφη το οποία είναι πολύ εύφορα για καλλιέργειες. Τα εδάφη αυτά ονομάζονται προσχωσιγενή.
 

Εκτός από τις φυσικές αιτίες, διάβρωση του εδάφους μπορεί να προκληθεί και από τις ανθρώπινες παρεμβάσεις.

Η καταστροφή των δασών από πυρκαγιές ή την ανεξέλεγκτη υλοτομία, καθώς και η υπερβόσκηση αφήνουν εκτεθειμένο το έδαφος και το χώμα παρασύρεται από τις βροχές ή τον άνεμο.  

Όξινη βροχή ονομάζεται η βροχή και τα ανάλογα φαινόμενα (χιόνι, υγρασία κ.ά.) των οποίων το νερό είναι περισσότερο όξινο (pH 4 περίπου) από το φυσιολογικό.  

Η οξύτητα της όξινης βροχής οφείλεται στην παρουσία κυρίως θειικού αλλά και νιτρικού οξέος.

Τα οξέα αυτά σχηματίζονται στην ατμόσφαιρα από την αντίδραση των υδρατμών με τα αέρια του διοξειδίου του θείου και των οξειδίων του αζώτου που παράγονται σε μεγάλες ποσότητες από την καύση των ορυκτών καυσίμων (κάρβουνο, πετρέλαιο, μαζούτ κ.ά.).


Τα αέρια αυτά παράγονται στις βιομηχανικές και αστικές περιοχές και μεταφέρονται με τα ρεύματα του αέρα. Μετά το σχηματισμό των οξέων η όξινη βροχή φτάνει στο έδαφος, όπου προκαλεί διαβρώσεις των υλικών, καταστροφή των φυτών και ρύπανση των λιμνών.

26. Ο ρόλος των ηφαιστείων και των σεισμών στις αλλαγές της φύσης

Ηφαίστεια και Σεισμοί

Εξώφυλλο εφημερίδας από τον σεισμό στην Αθήνα τον Φεβρουάριο 1981 Σεισμός Αθήνας 7 Σεπτεμβρίου 1999
Σεισμός στην κεντρική Ιταλία, 2016 Έκρηξη ηφαιστείου στην Ιαπωνία. Προσέξτε την αντίθεση των ρούχων των διασωστών με το γκρίζο τοπίο από την ηφαιστειακή στάχτη
hata 2 1024x677 .jpg
.jpg hata 2 1024x677
Σεισμός στην Τουρκία 2023 Σεισμός στην Τουρκία 2023

Κατασκευή της Γης

 

Η Γη αποτελείται από τρία διαφορετικά στρώματα το φλοιό, το μανδύα και τον πυρήνα, συνολικού πάχους 6.370km περίπου.

Ως λιθόσφαιρα χαρακτηρίζεται ένα δύσκαμπτο στρώμα, μέσου πάχους 80km περίπου, που αποτελείται από το φλοιό και μέρος του στερεού ανώτερου μανδύα.

Λιθοσφαιρικές πλάκες

Όταν δύο πλάκες πλησιάζουν μεταξύ τους, η μία βυθίζεται κάτω από την άλλη, λιώνει και μετατρέπεται σε μάγμα.

Το μάγμα μέσα από ρωγμές που δημιουργούνται ανεβαίνει προς την επιφάνεια της Γης με τη μορφή λάβας. Έτσι δημιουργείται το ηφαίστειο.

Τα ηφαίστεια τα διακρίνουμε σε:

Ενεργά – αυτά που δρουν και σήμερα ή έδρασαν κατά τους ιστορικούς χρόνους, δηλ τα τελευταία 5.000χρόνια.

Ανενεργά ή σβησμένα – εκείνα που δεν έδρασαν ποτέ κατά τους ιστορικούς χρόνους.

Στον ελληνικό χώρο υπάρχουν τουλάχιστον 40 ηφαίστεια που εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται «ενεργά».

 

Επιπλέον η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών προκαλεί συγκρούσεις στις άκρες τους, με αποτέλεσμα οι περιοχές που βρίσκονται πάνω από τις πλάκες αυτές να υποφέρουν από σεισμούς.

Μέτρα προστασίας πριν από το σεισμό στο σπίτι και το σχολείο

Τσουνάμι (Τsu Nami)   

 Tα τσουνάμι είναι μεγάλα παλιρροϊκά κύματα. Στον ανοιχτό ωκεανό κινούνται με πάρα πολύ μεγάλη ταχύτητα.

Στα βαθιά νερά των ωκεανών (μέσο βάθος 4.500 μέτρα) κινούνται με μέση ταχύτητα 210 μέτρων/δευτερόλεπτο ή 756 χιλιομέτρων/ώρα (παραπάνω από το μισό της ταχύτητας του ήχου).

            Οφείλονται:

  •     στην έκρηξη ενός υποθαλάσσιου ηφαιστείου,  
  •      σε  υποθαλάσσιο σεισμό,
  •      σε παραθαλάσσιες κατολισθήσεις
  •     στην πτώση ενός μετεωρίτη στη θάλασσα