27 Ιανουαρίου
Ημέρα ΜΝΗΜΗΣ ολοκαυτώματος
Σήμερα δεν θα κάνουμε ένα συνηθισμένο μάθημα. Θα μιλήσουμε για τη μνήμη. Στις 27 Ιανουαρίου θυμόμαστε εκατομμύρια ανθρώπους που χάθηκαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όχι επειδή έκαναν κάτι λάθος, αλλά επειδή κάποιοι τους θεώρησαν “διαφορετικούς”, επειδή ήταν Εβραίοι.
Θα δούμε την ιστορία της Άννας Φρανκ. Ήταν ένα παιδί σχεδόν στην ηλικία σας. Δεν ήταν ηρωίδα, ούτε ήξερε ότι θα γίνει σύμβολο. Έγραφε απλώς για όσα ένιωθε. Στο τέλος, θα φτιάξουμε όλοι μαζί μια αφίσα. Όχι για το παρελθόν, αλλά για το μέλλον.
Λίγα λόγια για τους Εβραίους
Οι Εβραίοι είναι άνθρωποι που ανήκουν σε έναν λαό και μια θρησκεία. Όπως υπάρχουν Έλληνες που είναι χριστιανοί, έτσι υπάρχουν και Εβραίοι που έχουν τη δική τους ιστορία, τη δική τους παράδοση και θρησκεία τον Ιουδαϊσμό.
Ζουν σε πολλές χώρες του κόσμου, αλλά και στην Ελλάδα ζουν και ζούσαν Εβραίοι για εκατοντάδες χρόνια, όπως και στη Λάρισα.
Μιλούν ελληνικά, πηγαίνουν στα ίδια σχολεία και είναι μέρος της κοινωνίας μας τότε και τώρα. Είναι έμποροι, τεχνίτες, γιατροί, δάσκαλοι, μιλούν ελληνικά ζουν στις ίδιες γειτονιές με τους άλλους Έλληνες.
Οι Εβραίοι δεν είναι “διαφορετικοί άνθρωποι”. Είναι άνθρωποι σαν όλους τους άλλους. Όμως στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο οι Ναζί τους κυνήγησαν όχι για κάτι που έκαναν, αλλά για το ποιοι ήταν. Οι Ναζί πίστευαν λανθασμένα ότι κάποιοι άνθρωποι ήταν «κατώτεροι» και υπεύθυνοι για όλες τις συμφορές του κόσμου. Γι’ αυτό κυνήγησαν τους Εβραίους μόνο και μόνο επειδή ήταν Εβραίοι. Αυτός ο διωγμός ονομάζεται Ολοκαύτωμα.
Για πολλούς αιώνες οι Εβραίοι δεν είχαν δικό τους κράτος ως λαός. Ζούσαν σκορπισμένοι σε πολλές χώρες (αυτό λέγεται διασπορά) και σε κάθε χώρα που έμεναν ήταν πολίτες αυτής της χώρας (π.χ. Έλληνες Εβραίοι). Αυτό σημαίνει ότι ένας Εβραίος της Λάρισας ήταν Έλληνας πολίτης ,απλώς είχε εβραϊκή θρησκεία και καταγωγή.
Το κράτος του Ισραήλ δημιουργήθηκε πολύ αργότερα, το 1948, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό έγινε λίγα χρόνια μετά το Ολοκαύτωμα, όταν εκατομμύρια Εβραίοι είχαν σκοτωθεί και όσοι επέζησαν δεν είχαν πια πατρίδα ή ασφάλεια.
Πριν το 1948, δεν υπήρχε κράτος που να λέγεται Ισραήλ. Στην περιοχή ζούσαν Άραβες (κυρίως Παλαιστίνιοι) και Εβραίοι.
Το 1948 ο ΟΗΕ πρότεινε να δημιουργηθούν δύο κράτη: ένα εβραϊκό (Ισραήλ) και ένα αραβικό (Παλαιστινιακό).
Το Ισραήλ ιδρύθηκε, όμως το παλαιστινιακό κράτος δεν δημιουργήθηκε τότε και από εκεί ξεκίνησαν συγκρούσεις που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Ίσως να νομίζουμε ότι όσα είδαμε με την Άννα Φρανκ συνέβησαν πολύ μακριά. Όμως και η Λάρισα είχε εβραϊκή κοινότητα για πολλούς αιώνες. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, Εβραίοι συμπολίτες μας συνελήφθησαν και στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Πολλοί από αυτούς δεν γύρισαν ποτέ. Αυτό σημαίνει ότι η μνήμη δεν αφορά μόνο την ιστορία ανθρώπων σε όλους τόπους, αλλά και την ιστορία της ίδιας μας της πόλης. Θυμόμαστε, λοιπόν, για να σεβόμαστε τον άνθρωπο, όπου κι αν ζει, όποιος κι αν είναι.
Η διάσωση των Εβραίων της Λάρισας (Μάρτιος 1944)
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι Ναζί καταδίωξαν και εξόντωσαν σχεδόν όλους τους Εβραίους σε πολλές πόλεις της Ελλάδας. Σε πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη, οι Σέρρες ή η Ξάνθη, χάθηκε πάνω από το 90% των Εβραίων κατοίκων.
Στη Θεσσαλία όμως συνέβη κάτι διαφορετικό. Στη Λάρισα, από τους 2.120 Εβραίους κατοίκους, χάθηκαν περίπου 310, ενώ οι υπόλοιποι διασώθηκαν. Παρόμοια ήταν η εικόνα και στον Βόλο και στα Τρίκαλα. Αυτό δεν έγινε τυχαία.
Οι Εβραίοι της Θεσσαλίας σώθηκαν γιατί οι σχέσεις Ελλήνων και Εβραίων ήταν πολύ καλές. Ζούσαν μαζί, ήταν φίλοι, συμμαθητές και γείτονες. Δεν υπήρχαν έντονες διακρίσεις. Επιπλέον η Αντίσταση ήταν πολύ οργανωμένη και πολλοί κάτοικοι συμμετείχαν στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, ακόμη και Εβραίοι. Επίσης η γεωγραφία βοήθησε. Κοντά στις πόλεις υπήρχαν βουνά και χωριά που ελέγχονταν από την Αντίσταση, όπου μπορούσαν να κρυφτούν.
Τον Μάρτιο του 1944, οι Γερμανοί ετοίμαζαν τη σύλληψη των Εβραίων της Λάρισας. Όμως οι σιδηροδρομικοί κατάλαβαν τι ερχόταν και ειδοποίησαν την Αντίσταση. Μέσα σε λίγες ώρες οργανώθηκε η φυγάδευση. Οι Εβραίοι έφυγαν τη νύχτα, σε μικρές ομάδες. Περπατούσαν από στενά της πόλης και μεταφέρονταν με κάρα σε χωριά, όπως η Τερψιθέα. Τους βοήθησαν γείτονες, χωρικοί και μέλη της Αντίστασης. Κανείς δεν τους πρόδωσε. Όταν οι Γερμανοί μπήκαν στη συνοικία των Εβραίων, βρήκαν μόνο λίγους ηλικιωμένους και άρρωστους . Αυτοί συνελήφθησαν και στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης δηλαδή στρατόπεδα θανάτου.
Όταν οι Γερμανοί έφυγαν από τη Λάρισα τον Οκτώβριο του 1944, οι Εβραίοι επέστρεψαν στα σπίτια τους. Τα σπίτια τους ήταν άθικτα. Οι γείτονες τα είχαν προστατέψει. Έλληνες και Εβραίοι γιόρτασαν μαζί την Ελευθερία, με τραγούδια και χαρά.
Η Άννα Φρανκ έγραψε το Ημερολόγιό της για να μη χαθεί η φωνή της. Εμείς σήμερα θυμόμαστε για να μη χαθούν ξανά άνθρωποι.»