1.2 Ο ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
- Ορισμός – Η χώρα
- Διαμορφώθηκε (ορισμός):
Πού; στην ηπειρωτική Ελλάδα
Πότε; Ύστερη εποχή του χαλκού, 1600-1100 π.Χ.
Προέλευση ονομασίας; Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός είχε ως σπουδαιότερο κέντρο , όπως αναφέρουν τα ομηρικά έπη, την «πολύχρυσο Μυκήνη», απ’ όπου πήρε συμβατικά και το όνομά του.
- Πώς προέκυψε; Εγκατάσταση των ελληνικών φύλων (Αχαιοί, Δαναοί, Ίωνες, Αργείοι κ.ά.) στην ηπειρωτική χώρα, εξάπλωση στον αιγαιακό χώρο, στην Κρήτη, στη Μ. Ασία, και άλλοτε στην Κύπρο και τις ανατολικές ακτές Μεσογείου.
- Σπουδαία μυκηναϊκά κέντρα; Μυκήνες, Άργος, Τίρυνθα (στην Αργολίδα),Πύλος(στη Μεσσηνία), Αμύκλες (στη Λακωνία), Ορχομενός, Θήβα, Γλας (στη Βοιωτία), Αθήνα, Ελευσίνα, Μαραθώνας (στην Αττική), Ιωλκός (στη Θεσσαλία).
- Οι πηγές
- Α) Ομηρικά Έπη: οι πρώτες πληροφορίες για το μυκηναϊκό κόσμο (μέχρι τον 19ο αι, οι μελετητές πίστευαν ότι ο Όμηρος γράφει βάσει της φαντασίας του!)
- Β) Οι πρώτες ανασκαφές στις Μυκήνες (1876) από τον Ερρίκο Σλήμαν έδωσαν ιστορική υπόσταση σε όσα ανέφερε ο Όμηρος – πολλές αρχαιολογικές έρευνες έκτοτε.
- Γ) Αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β΄ από τους Μ. Ventris και Chadwick (1952)
- Η Γραμμική Β΄ :
Χρησιμοποιήθηκε από ειδικευμένους γραφείς στα μυκηναϊκά ανάκτορα
Είναι συλλαβική γραφή (τα σύμβολά της αποδίδουν λέξεις στα ελληνικά)
Πινακίδες
- έχουν λογιστικό περιεχόμενο
- είναι κατάλογοι αντικειμένων και περιουσιακών στοιχείων ηγεμόνων ή εμπόρων της εποχής
- αναγράφονται ονόματα θεών και ανθρώπων γνωστών από τα έπη
- δεν αναγράφουν συνεχές κείμενο
Συμπέρασμα: Η ιστορική επιστήμη εντάσσει τον μυκηναϊκό πολιτισμό στην ελληνική προϊστορία, ακριβέστερα όμως στην ελληνική πρωτο-ιστορία.
- Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση του μυκηναϊκού κόσμου
Η οικονομία
- Εμπορική ανάπτυξη: μετά το 1500 π.Χ. έξοδος Μυκηναίων στο Αιγαίο
- Μέγαρα οικοδομημένα σε οχυρωμένες ακροπόλεις
Η κοινωνική οργάνωση
- Μέγαρο: το επίκεντρο των οικονομικών δραστηριοτήτων
- Ηγεμόνας :διαχειριζόταν τον πλούτο της περιοχής που εξουσίαζε
àείχε πολιτική, στρατιωτική, δικαστική και θρησκευτική εξουσία
- Ιερείς και στρατός (επαγγελματίες στρατιώτες)
- Έμποροι και ναυτικοί: πολυπληθής ομάδα
- Ειδικευμένοι τεχνίτες (κεραμουργοί, ξυλουργοί, ναυπηγοί κ. ά)
- Γεωργοί- κτηνοτρόφοι: Η πλειονότητα των υπηκόων, ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία
- Δούλοι: εργάζονταν για τον ηγεμόνα, τους αξιωματούχους, τους ιερείς και τους απλούς πολίτες
- Πολιτιστική συνοχή (κοινά χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού κόσμου σε όλο το χώρο εξάπλωσής του).
- Απουσία ενιαίου κράτους – η χώρα ήταν χωρισμένη σε ομοσπονδιακά κράτη.
- Τα επιμέρους μυκηναϊκά κράτη ήταν πιθανόν υποτελή στο μεγαλύτερο ανακτορικό κέντρο, τις Μυκήνες.
Η πολιτική οργάνωση
- Πληροφορίες από τις πινακίδες στο ανάκτορο της Πύλου.
- Η πολιτική ιεραρχία ήταν η εξής:
- Άναξ (κύριος του ανακτόρου, ανώτατος άρχοντας από τον οποίο πήγαζαν όλες οι εξουσίες)
- Λααγέτας (>λαός + ηγουμαι) (τοπικός άρχοντας, διοικητής περιφέρειας)
- Επέτες (>έπομαι) (ευγενείς, ακόλουθοι)
- Τελεστές (σημαντικά πρόσωπα στην περιφερειακή διοίκηση)
- Βασιλεύς (επικεφαλής ομάδας, αρχιτεχνίτης – στους επόμενους αιώνες η λέξη αυτή δήλωνε τον ανώτατο άρχοντα)
- Η εξάπλωση
- Τέλη 15ου αι.π.Χ. οι Μυκηναίοι:
- κυριαρχούν στην Κρήτη και καταλαμβάνουν την Κνωσό
- κυριαρχούν στο Αιγαίο εκτοπίζοντας τους Κρήτες
- 14ος – 13ος αι: εξάπλωση και πέρα από το Αιγαίο
- 13ος αι. π.χ.: ίδρυση αποικιών (Κύπρος, Ουγκαρίτ, Αίγυπτος – Παλαιστίνη)
Μαρτυρίες:
- Πινακίδες χεττιτικές αναφέρουν τον βασιλιά των Χετταίων να αποκαλεί αδελφό τον βασιλιά των «Αχιγιάβα» (πιθανόν αναφέρεται στους Αχαιούς!) – Άλλοτε ο βασιλιάς των Χετταίων κάνει παράπονα για τις επιδρομές των Αχιγιάβα στη χώρα του.
- Αιγυπτιακές επιγραφές αναφέρονται στους «Αχαϊβάσα» (πιθανόν Μυκηναίοι!) που εισβάλλουν με τους λαούς της θάλασσας στην Αίγυπτο στις αρχές του 12ου αι.
- Επέκταση – εμπόριο: Δυτική Μεσόγειος (Σικελία, Σαρδηνία, ανατολικές ακτές Ισπανίας)
- Εύξεινος Πόντος: (πρώτες ύλες και μέταλλα), τρωϊκή εκστρατεία με πανελλήνιο χαρακτήρα για τον έλεγχο των στενών του Ελλησπόντου κατά τα τέλη του 13ου αι. π.Χ. – αν και η παράδοση την τοποθετεί στα 1184 π.Χ. – χωρίς μόνιμη εγκατάσταση στην περιοχή καθώς για λόγους ανασφάλειας δεν υπήρχε μυκηναϊκή εγκατάσταση στην περιοχή της Τρωάδας.
- Ο ιστορικός Θουκυδίδης χαρακτήρισε πάντως την τρωική εκστρατεία ως την πρώτη πανελλήνια επιχείρηση των Ελλήνων, κάτι που συνηγορεί υπέρ της ελληνικότητας του μυκηναϊκού πολιτισμού!
- Η παρακμή
- Αρχές 12ου αι. π.Χ.
- Αίτια:
- Πολεμικές επιδρομές των λαών της θάλασσας στις χώρες της Εγγύς Ανατολής (Χετταίοι – Αίγυπτος – Κύπρος) à απώλεια οικονομικών αγορών της Ανατολής à κλονισμός της οικονομίας των ανακτόρων, εξασθένηση της δύναμής τους
- Εσωτερικές διενέξεις , δυναστικές έριδες και συγκρούσεις ολοκλήρωσαν την καταστροφή
- Ο πολιτισμός
Πολιτιστική συνοχή του μυκηναϊκού κόσμου βάσει χαρακτηριστικών:
- Η κοινή γλώσσα (πρώιμη μορφή της Ελληνικής)
- Οι κοινές θρησκευτικές δοξασίες (λατρείες και ονόματα ελληνικών θεοτήτων)
- Η ομοιομορφία σε όλες τις πτυχές του υλικού βίου (έργα τέχνης, πολεμικός εξοπλισμός, ενδυμασία, καλλωπισμός κ.λπ.)
- Η τέχνη
- Χαρακτηριστικά:
- Αυστηρή συγκρότηση
- Εξάρτηση των τεχνιτών από τα ανάκτορα
- Κάλυψη αισθητικών και ιδεολογικών αναγκών των ανακτόρων.
- Μυκηναϊκή αρχιτεκτονική
- Οχυρωμένες ακροπόλεις με ανάκτορα και ταφικές κατασκευές
- Τα ανάκτορα:
- Οικοδομούνταν σε επιλεγμένες θέσεις
- Περιβάλλονταν από ισχυρά τείχη
- Πυρήνας ήταν το μέγαρο, ορθογώνιο οικοδόμημα που αποτελείται από τρία μέρη:
- ένα μεγάλο χώρο – επικοινωνία με μεγάλη αυλή
- τον πρόδομο – προθάλαμο
- το κυρίως μέγαρο: εστία με τέσσερις κίονες που στήριζαν την οροφή
- στη δεξιά πλευρά της αίθουσας ο θρόνος
- γύρω από την αυλή του μεγάρου υπήρχαν πολλά διαμερίσματα
- Ταφικές κατασκευές: θολωτοί τάφοι
- θάλαμος κτιστός σε σχήμα κυψέλης
- μεγάλη είσοδος με τριγωνική απόληξη
- μακρύς διάδρομος που οδηγεί στην είσοδο
- τάφος και διάδρομος καλύπτονται από χώμα ώστε να μοιάζει με λοφίσκο
- Τοιχογραφίες και αγγειογραφικές παραστάσεις: πολεμικές σκηνές ή σκηνές κυνηγιού.
- Μυκηναϊκή ζωγραφική: τοιχογραφίες και αγγειογραφίες υψηλής ποιότητας
- μινωική επιρροή με λιγότερη έμφαση στα μοτίβα από τη φύση
- τελετουργίες, πολεμικές σκηνές και σκηνές κυνηγιού
- σχηματοποίηση φυτικών και ζωικών θεμάτων και μετατροπή τους σε απλά διακοσμητικά σχέδια (12ος αι.).
Συμπέρασμα: Ιδιαίτερο, μυκηναϊκό καλλιτεχνικό ύφος.
Αυτή η εργασία έχει άδεια χρήσης Creative Commons -Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή4.0.