Στην προσχολική ηλικία τα παιδιά μαθαίνουν τους κανόνες συνύπαρξης με άλλους, το σεβασμό στον “άλλο” , αλλά και στο χώρο , που ζουν και δραστηριοποιουνται καθημερινά.

Οι νέες τάσεις της εκπαίδευσης θεωρούν ότι τα μικρά παιδιά μαθαίνουν αποτελεσματικά όταν το θέμα τους αφορά κι όταν μπορούν να συμμετέχουν ενεργά. Έτσι δε σχεδιάζουμε πρόγραμμα σε σχέση με την καθαριότητα και την ανακύκλωση, αλλά το εφαρμόζουμε καθημερινά στην πράξη.

Θεωρούμε ότι τα παιδιά είναι υπεύθυνα για το χώρο τους κι όπως μπορούν να επιλέγουν για το τι γωνιές θα υπάρχουν στο σχολείο και που θα είναι το κάθε παιχνίδι, έτσι ακριβώς είναι υπεύθυνοι και για την τάξη και την καθαριότητά τους. Όταν τα παιδιά αφιερώνουν χρόνο κι ενέργεια για να φροντίσουν το χώρο τους- αρχικά με υπενθύμιση των νηπιαγωγών- τότε μόνο μπορούν να το νιώσουν ως δική τους ευθύνη. Τους γεννιέται σιγά σιγά ο σεβασμός για το χώρο τους, που θέλουν να τον προσέχουν.

Στο νηπιαγωγείο παίζει πολύ σπουδαίο ρόλο το “κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα”. Αυτό περιλαμβάνει όλους τους κανόνες συμβίωσης, που χρησιμοποιουμε καθημερινά, αλλά δεν περιλαμβάνονται σε κάποιο “μάθημα”. Περιλαμβάνει δηλαδή τον τρόπο που μιλάμε μεταξύ μας, το πώς αποφασίζουμε, το πώς φερόμαστε στο χώρο και στα παιχνίδια κλπ. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος έχουμε καθιερώσει το συμμάζεμα των παιχνιδιών από τα παιδιά, αλλά κι ένα καθάρισμα λίγο πριν σχολάσει το κλασικό τμήμα. Επειδή όλη τη μέρα τα παιδιά χρησιμοποιουν υλικά αυθόρμητα (πλαστελίνη, χαρτιά, ψαλίδια κ.α.) στο τέλος της ημέρας στα τραπέζια και στο πάτωμα υπάρχουν ίχνη αυτής τις δραστηριότητας (μαρκαδόροι, καπάκια, ψαλίδια , χαρτιά). Φέρνουμε λοιπόν το μεγάλο κάδο ανακύκλωσης, για τον οποίο είναι υπεύθυνη μια ομάδα παιδιών- ανάλογα με τη μέρα- και μαζεύουμε όλα τα χαρτιά και τα χαρτάκια. Οι υπόλοιποι μαζεύουν όσα δεν είναι σκουπίδια και τα βάζουν στη θέση τους. Η ομάδα, που είναι η “υπευθυνη” της ημέρας καθαρίζει και την κουζίνα μετά τα γεύματα – μαζεύει με μικρά σκουπάκια τα ψίχουλα, τακτοποιεί τα καρεκλάκια, σκουπίζει με μωρομάντηλα αν κάτι έχει χυθεί στα τραπέζια (χυμός, γιαούρτι, φαγητό).

Σχετικά με τις ομάδες καθαριότητας εφαρμόζουμε το εξής:

έχουμε αναρτήσει ένα ταμπλό με 5 ομάδες- μία για κάθε μέρα της σχολικής εβδομάδας. Η κάθε ομάδα είναι ένα έντομο, έτσι έχουμε:

Δευτέρα: μυρμήγκι

Τρίτη: μέλισσα

Τετάρτη: πεταλούδα

Πέμπτη: κουνούπι

Παρασκευή: πασχαλίτσα.

Τα παιδιά διάλεξαν ποιο έντομο θέλουν να είναι και φτιάξαμε τις ομάδες των “υπεύθυνων της τάξης” για την κάθε μέρα. Η ομάδα που βοηθάει στην καθαριότητα έχει και κάποια προνόμια: μπαίνουν πρώτοι στο τρένο του διαλείμματος και του σχολάσματος και σερβίρουν το μεσημεριανό φαγητό  σε δίσκο, κάτι που τους αρέσει πολύ να κάνουν.

Σχολείο στην Ιαπωνία, όπου τα παιδιά έχουν αναλάβει την καθαριότητα