Σύντομο Βιογραφικό

Ο Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος (26 Οκτωβρίου 1795 – 12 Απριλίου 1872) ήταν Έλληνας συνθέτης.

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα από πλούσια οικογένεια και ο πατέρας του Ιάκωβος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος ήταν έγκριτος νομικός.

Σπούδασε μουσική στην Κέρκυρα με τους αδελφούς Στέφανο (πληκτροφόρα) και Ιερώνυμο (βιολί) Πογιάγου, τον καταγόμενο από την Ανκόνα Στέφανο Μορέττι (θεωρητικά) και τον πιθανότατα ναπολιτάνικης καταγωγής 'ιππότη' Μπαρμπάτι (θεωρητικά, σύνθεση).

Στη γενέθλια πόλη του παρουσίασε και τα πρώτα του έργα ήδη από το 1815. Από το 1819 συνέχισε τις μουσικές ενασχολήσεις του στην Ιταλία (την οποία επισκεπτόταν κατά διαστήματα), όπου συνδέθηκε ιδιαίτερα με το περιβάλλον του Βασιλικού Ωδείου της Νάπολης και τον διευθυντή του Νικολό Αντόνιο Τσινγκαρέλι.

Θεωρείται ο θεμελιωτής της λεγόμενης "επτανησιακής μουσικής σχολής". Διετέλεσε ισόβιος καλλιτεχνικός διευθυντής της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κερκύρας από το 1840.

Σπουδαιότερο έργο του θεωρείται η μελοποίηση του Ύμνου εις την Ελευθερίαν του Διονυσίου Σολωμού, της οποίας το 1865 η πρώτη στροφή της πρώτης μελοποίησής της (1829) καθιερώθηκε ως ο Εθνικός ύμνος της Ελλάδας.

Είναι ο συνθέτης της μονόπρακτης κωμικής όπερας Don Crepuscolo, που είναι η πρώτη σωζόμενη όπερα Έλληνα δημιουργού (1815).

Επίσης, είναι ο συνθέτης του πρώτου γνωστού έργου σε ελληνική γλώσσα για φωνή και ορχήστρα (Aria Greca, 1827), των πρώτων γνωστών ελληνικών έργων για κουαρτέτο εγχόρδων (Partimenti, περίπου 1850), του πρώτου ελληνικού πιανιστικού ρεπερτορίου, του πρώτου ελληνικού έργου σε μορφή φούγκας, της πρώτης μνημονευόμενης ελληνικής συμφωνίας (χαμένη), καθώς και ο συγγραφέας του πρώτου δοκιμίου μουσικής ανάλυση (Rapporto, 1851) και των πρώτωνμουσικοπαιδαγωγικών συγγραμμάτων στην Ελλάδα.

Η Ζωή του

Ο Ν. Μάντζαρος ήταν υψηλού αναστήματος, ευγενής στους τρόπους και ευχάριστος στις συναναστροφές. Δίδασκε πάντοτε όρθιος και λάτρευε την τάξη` θεωρούσε δε τον καλλιτέχνη ως εμπροσθοφυλακή του ανθρώπινου γένους στην πορεία προς τα ανώτερα ιδανικά. Από το 1826 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Κέρκυρα (επισκεπτόμενος τη Νεάπολη σποραδικά) και αφοσιώθηκε στη σύνθεση και στη διδασκαλία της μουσικής, αποποιούμενος στο μεταξύ τις εξαιρετικά ευνοϊκές προτάσεις για να αναλάβει τη διεύθυνση τόσο του Ωδείου "Σαν Σεμπαστιάν" της Νεάπολης (1835) όσο και της "Μουσικής Σχολής" του Μιλάνου (1837).

Επ' αυτού, διασώζεται επιστολή που του απηύθυνε ο καθηγητής του Τσινγκαρέλλι στις 12.7.1835 (Σπ. Μοτσενίγος: "ΝεοελληνικήΜουσική", σ. 102): "Oh quale conforto sarebbe per me poterla rivedere prima di morire! Venga dunque e presto e si assicuri che la sua venuta prolungherebbe ancora la mia vita. Si affretti dunque a venire, perch`e non trovo altro che lei che possa succedermi e quindi a Lei soltanto prima di morire vorrei affidare la bella Scuola di Napoli, poich`e ogni altro non farebbe che quastarmela…", δηλαδή: "Ω, τίπαρηγοριάθαήτανγιαμένα, ανμπορούσανασεξαναδώπρινπεθάνω! Έλα λοιπόν και γρήγορα. Βεβαιώσου ότι η έλευσή σου θα παρέτεινε τη ζωή μου. Πρέπει να βιαστείς να έλθεις, γιατί δεν βρίσκω άλλον που να μπορεί να με διαδεχτεί και μόνο σε σένα θα ήθελα να εμπιστευτώ πριν πεθάνω την ωραία Σχολή της Νεάπολης, γιατί ο οποιοσδήποτε άλλος θα την διέφθειρε…".Ο Μάντζαρος όμως είχε αποφασίσει να παραμείνει στην Κέρκυρα και να στρατευτεί στην Παιδεία της πατρίδας του… και σχολιάζει ο Σπ. Δε-Βιάζης ("Περιοδικό "Απόλλων", 61-62, 1890): "Βεβαίως σπάνιοι εἶναι, πρὸ πάντων παρ΄ἡμῖν, οι μεγάθυμοι ἄνθρωποι, οἵτινες, χάριν μιᾶς ἰερᾶς ἰδέας, να θυσιάζωσι τὸ λαμπρὸν μέλλον, νὰ περιφρονῶσι τὰς τιμὰς καὶ τὰ πλούτη. Ἡ ἱδέα ὅμως αὕτη ἀπηθανάτισε τον Μάντζαρον καὶ κατέστησεν αὐτὸν ἄξιον τῆς αἰωνίας εὐγνωμοσύνης τῆς πατρίδος αὐτοῦ ".

Υπήρξε επίτιμος ισόβιος πρόεδρός του μουσικού τμήματος της "Φιλαρμονικής Εταιρίας" Κέρκυρας, από την ίδρυσή της στην οποία έπαιξε αποφασιστικό ρόλο (1840). Για να μπορέσει να υπάρξει η πρώτη Φιλαρμονική, ο Μάντζαρος δίδασκε νυχθημερόν και δωρεάν` κι όχι μόνο αυτό, αλλά  πλήρωνε και από την τσέπη του τους διάφορους καταστηματάρχες, για να εξασφαλίζει άδειες σε ταλαντούχους παραγιούς, ώστε να μπορούν να εξασκούνται στα διάφορα μουσικά όργανα!… Δίδασκε επίσης δωρεάν όλα τα θεωρητικά της μουσικής σε όποιον το επιθυμούσε και μάλιστα δημοσίευε στον επτανησιακό Τύπο και αγγελίες προς τούτο!…Έτσι κατάφερε να μορφώσει ολόκληρη γενιά λαμπρών μουσικών, μεταξύ των οποίων και τους (αλφαβητικά): Δ. Αγαθίδη, Λεωνίδα Αλβάνα, Νικόλαο Αυγερινό, Έλενα Βερσάλοβικ, Αλέξανδρο Βλάχο, Γρηγόριο Γεώργεβιτς, Δημήτριο Α. Διγενή, Φραγκίσκο – Λαμπρινό Δομενεγίνη, Ιωσήφ Καίσαρη, Σπυρίδωνα Καίσαρη, Κων/νο Kάντζη, Αντώνιο Καπνίση, Φραγκίσκο Καραβάνα, Ιωάννη Καρατζά, Παύλο Καρρέρ, Σωσάννη Νεράντζη-Κλάδου, Εδουάρδο Λαμπελέτ, Γεώργιο Λαμπίρη, Αντώνιο Λιβεράλη, Iωσήφ Λιβεράλη, Παναγιώτη Λομβάρδο, Σπυρίδωνα Ξύνδα, Ραφαήλ Παριζίνη, Δομένικο Παδοβάνη ή Παδοβά, Στυλιανό Προσαλέντη – Δόρια, Φρειδερίκο Στήβενς,κ.α. κι έτσι στήθηκε εν πολλοίς το "Επτανησιακό μουσικό θαύμα"… Σχετικά, οι πηγές αναφέρουν τα εξής: "Καίτοι πλουσιώτατος, ἀπέθανεν ὅμως πτωχός καὶ εἰς τὰ τέκνα του ἀφῆκε μόνον δόξαν ἀθάνατον. Ἑδίδασκε ἀμισθὶ καὶ ἐθεώρει ἁμάρτημα ἄν ἐλάμβανε μισθόν, καίτοι εὑρίσκετο εἰς χρηματικὰς δυσχερείας" (Ιππότης γαρ…). Η παροιμιώδης γενναιοδωρία και ανεξικακία του όμως του δημιουργούσε κι άλλου τύπου δυσχέρειες: αναφέρεται ότι το 1843, ενώ απουσίαζε στη Νεάπολη, πλήθος έργων του καθώς και μεγάλο μέρος της αλληλογραφίας του πουλήθηκε από κάποιον υπηρέτη του ως άχρηστο χαρτί (!!). Το κύρος του όμως ήταν τόσο μεγάλο, ώστε: "οἱ ἐκλεκτότεροι τῶν μουσικῶν τῆς Ἰταλίας ἐπεζήτουν τὴν φιλίαν του καὶ διετήρουν ἀλληλογραφίαν μετ' αὐτοῦ. Ἀξιόλογοι μουσικοσυνθέται τοῦ ὑπέβαλλον τὰ ἔργα των καὶ ἐζήτουν τὴν ὑψηλήν του κρίσιν".

Συνδέθηκε στενά με τον Δ. Σολωμό (που  άλλωστε υπήρξε μόνιμος ακροατής των μουσικών τουπαραδόσεων) και μελοποίησε πολλά ποιήματά του ("Φαρμακωμένη", "Αυγούλα", "Ξανθούλα", "Ευρυκόμη", "Φωνούλα με πίκρα με κράζει", τις 2 πρώτες στροφές από την "Ωδήν εις τον Μπάυρον", "Εις μοναχήν", "Ο Λάμπρος" [Αποσπάσματα], "Άκου έν όνειρον, ψυχή μου", "Στην κορφή της θάλασσας": 3 μελοποιήσεις, "Επίγραμμα στη Φραγκίσκα Φραίζερ", "Το όνειρο", "Ας χαρούμε της φύσης τα δώρα", κ.λπ.) και ολόκληρο τον "Ύμνον εις την Ελευθερίαν". Άλλοι επώνυμοι τακτικοί θαμώνες στο "σαλόνι" του ήταν οι: Μαρκοράς, Πολυλάς, Τυπάλδος, Τομμαζέο, Λούντζης, Μουστοξύδης, Δε Βιάζης Αρμένης Βράιλας, κ.ά. Το 1845, η αθηναϊκή "Εταιρεία των Ωραίων Τεχνών" (με πρόεδρο τη βασίλισσα  Αμαλία) τον ανακήρυξε αντεπιστέλλον μέλος της και στις 28.6.1855, η Ιόνιος Βουλή του απένειμε ισόβια σύνταξη (78 λίρες στερλίνες). Μετά την Ένωση των Ιονίων Νήσων στις 14.6.1865, τιμήθηκε με το Χρυσό Σταυρό του Σωτήρος. Όταν τον κεραυνοβόλησε η Μοίρα, βρισκόταν ακόμα στις δημιουργικές και εκπαιδευτικές «επάλξεις». Ας δούμε πώς περιγράφει το τέλος του ο εκ των μαθητών του λόγιος Σ. Δε Βιάζης: «Ἦτο ἡ 29η Μαρτίου τοῦ έτους 1872 ημέρα Παρασκευή. Την ημέραν εκείνην δεν υπήγον την πρωϊαν περί την εννάτην να κάμω το μάθημά μου. Τα απόγευμα περί την τρίτην εσκέφθην να μεταβώ να εύρω τον διδάσκαλόν μου και να δικαιολογήσω κάπως την απουσίαν μου. Εὕρον αὐτὸν γράφοντα μουσικήν. «-Διατὶ δὲν ἦρθες τὸ πρωϊ;». «-Διότι ἱππότα (πάντες ὠνόμαζον αὐτὸν <ἱππότα>, μάλιστα <καβαλιέρη>) είχον κἅτι ἐργασίαν». «-Καλά, άνοιξε τὸ κλειδικύμβαλον καὶ άς ἀκούσω τὸ μάθημά σου». Ἐκάθησα ἐνώπιον τοῦ κλειδοκυμβάλου ήνοιξα τὴν μέθοδον τοῦ Hertz καὶ ήρχισα τὴν ἐπανάληψιν παλαιῶν μαθημάτων. Μετὰ λεπτὰ μοὶ πλησιάζει καὶ μοὶ λέγει νὰ παίξω τὸ νέον μάθημα. Τὸ νέον μάθημα ήτο διῳδία του <Τροβατόρε>. Μετὰ τὸ τέλος μοὶ είπε` «Καλὰ αύριον να παίξῃς καὶ θὰ σοι εύρω τι καλλότερον. Άς ακούσωμεν τὸ μάθημα τῆς ἁρμονίας. Ἠγέρθην, ἐπλησίασα τὸν μαυροπίνακα καὶ ἠρχίσαμεν τὴν θεωρίαν τῶν accordi di settima diminutiva (συγχορδίες εβδόμης ελαττωμένης) όταν αίφνης προσεβλήθη ὐπὸ δυνατοῦ βηχὸς, καὶ ἐγένετο ἀναίσθητος. Τρέχω διὰ τὴν σύζυγὸν του εἰς τὸ πλησίον δωμάτιον. Προφθαίνει ἡ κόρη του Ἐλισάβετ. Ὁ Μάντζαρος είχε χάσει καὶ τὸν λόγον! Τρέχω διὰ τὸν ἰατρὸν, ὅστις μόλις έφθασεν ἐλυπήθη ἰδὼν αὐτὸν εἰς τοιαύτην ἀξιολύπητον κατάστασιν. Ὅτε προσεβλήθη ὐπὸ τῆς ἁποπληξίας ἧσαν 3. 30 . ΄Εμεινε κλινήρης , άλαλος, ἀλλὰ σχεδὸν πάντοτε μὲ τὰς αἰσθήσεις του μέχρι τῆς 12ης τοῦ Ἀπριλίου, ὅτε περὶ τὴν 3.30 τῆς πρωϊας παρέδωκε τὸ πνεῦμα εἰς τὸν Κύριον. Ἡ κηδεία αὐτοῦ μεγαλοπρεπεστάτη ἐγένετο τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν Σαββάτου περὶ τὴν 4ην μ.μ.».

Το Έργο του

Ως μουσικοδιδάσκαλος έγραψε για χάρη των μαθητών του πλήθος θεωρητικών συγγραμμάτων, ορισμένα από τα οποία σώζονται στο Αρχείο Γκέλη ("Υπόμνημα περί της αρχαίας μουσικής και της προόδου της νεωτέρας τέχνης", "Πραγματεία της μουσικής", "Πρακτική σπουδή αρμονίας": 4 βιβλία και συμπλήρωμα, "Πρακτική σπουδή αντίστιξης", "Περί πτώσεων ή Λεξικό των μετατροπιών": 4 μεγάλοι τόμοι με πίνακες, κ.λπ.).

Στο προαναφερμένο βιβλίο της "αντίστιξης", ο  Γ. Λεωτσάκος(Μουσικολόγος, ιστορικός της έντεχνης Νεοελληνικής Μουσικής και μουσικοκριτικός) ανακάλυψε, δύο "8φωνες φούγκες" σε ιταλικά κείμενα ("μοναδικές ίσως στη Νεοελληνική Μουσική"): "Ω, εξαίσια αριθμοί" ("O numeri splendi") και "Σκορπίστε ολόγυρα" ("Spargete d' intorno").

Επίσης έγραψε το (κατά Ντίνο Κονόμο) εξαιρετικό πόνημα "Σημειώσεις για τον κόμη Σολωμό" ("Cenni sul conte Solomos", 31.12.1848).

 Ενδιαφέρθηκε επίσης για τη δημοτική μουσική (συγκέντρωσε τραγούδια από την Κέρκυρα και την Ήπειρο). Η 4φωνη Λειτουργία του (που γράφτηκε το 1834 για χρήση της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας) εκτελέστηκε για πρώτη φορά τη Κυριακή της Πεντηκοστής του ίδιου έτους.

Κατά τον Φοίβο Ανωγειανάκη,ο Μάντζαρος έγραψε 2 ακόμα Λειτουργίες για την Καθολική Εκκλησία.

Εκτός αυτών, συνέθεσε μεγάλο αριθμό ποικίλων έργων (που δυστυχώς σώζεται μόνο τμήμα τους). Πιθανόν την όπερα "Μαστιγοφόρος Αίας" και ορισμένα άλλα σκηνικά έργα. Όπως περιγράφει ο Μουσικολόγος, ιστορικός της έντεχνης Νεοελληνικής Μουσικής και μουσικοκριτικός  Γ. Λεωτσάκος στο "Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό" Εκδοτικής Αθηνών: […"Τα εντοπίσαμε στο Αρχείο Μάντζαρου της κ. Φρόσως Γκέλη, τρισεγγονής του συνθέτη: 9 εκτενή έργα για φωνή ή φωνές και ορχήστρα (καντάτες, σκηνές και άριες με ρετσιτατίβα, βοκαλισμούς κ.λπ. στα πρότυπα του 18ου αι.), σε ιταλικά κείμενα αγνώστων, παιγμένα τα περισσότερα στο κερκυραϊκό θέατρο San Giacomo από Ιταλούς. Τα έξι είναι χρονολογημένα, πράγμα σπανιότατο στον μεταγενέστερο Μάντζαρο. Είναι τα εξής:

1) Η αρχαιότερη σωζόμενη ελληνική όπερα, το μονόπρακτο "Ντον Κρεπούσκολο" (Don Crepuscolo, 1815).

2) Σκηνική και άρια "Είμαι ανήσυχος και ταραγμένος" (Sono in quieto ed agitato, 1815) με ήρωα τον Σκιπίωνα.

3) Άρια με ρετσιτατίβο "Τερπνή και ωραία ελπίδα" (Bella Speme lusinghera), παίχτηκε στα μέσα του 1815.

4) Άρια "Σαν αγγελάκι που ψάλλει" (Come angelin che canta, 1815).

5) Ντουέτο (σοπράνο, τενόρος) "Ναι, σε πιστεύω, αγαπημένε" (Si, ti credo amato bene) και

6) Καντάτα για μια φωνή "Η Αυγή" (L' Aurora), αφιερωμένη στον πατέρα του συνθέτη: ερμηνεύτηκαν στο θέατρο το 1818.

7) Καντάτα σε τρία μέρη για γυναικεία (Ναυσικά) και αντρική (Οδυσσέας) φωνή "Ο Οδυσσέας στα Ηλύσια" (Ulisse agli Elisi, 1820).

Εξίσου σημαντικά αχρονολόγητα έργα του είναι, η "Άρια τραγουδημένη από τη σκιά του Πάτροκλου στο όνειρο του Αχιλλέα (Aria cantata dall' ombra di Patroclo nel sogno di Achille) και η Καντάτα με χορωδία (Cantata con cori). "Mία Ελληνική άρια" (Aria Greca) χωρίς όνομα συνθέτη ίσως σχετίζεται με τους 16 "Ελληνικούς σκοπούς" (1830, χαμένους). Σημείωμα του συνθέτη στο χειρόγραφο μιας "Ανακρεόντειας καντσονέτας" (μετάφραση Βιττορέλλι, πρόσθετες στροφές Μαντζάρου) αναφέρει ότι εκτελέστηκε στις 16.8.1823 στο μέγαρο Ναπολιτάνου μεγιστάνα».

  Άλλα φωνητικά έργα του Μάντζαρου: "Δοξολογία" ("Te deum") για την άφιξη του καθολικού επισκόπου Νοστράνο (1830, για 4φωνη χορωδία, χαμένο), "Εορτασμοί για τις κρήνες" ("Feste delle fontane", αφιερωμένο στον Αρμοστή sir Frederick Adam, όταν η πόλη της Κέρκυρας απέκτησε πόσιμο  νερό, Μάιος 1831, σε κείμενο Πάολο ντα Κόστα, χαμένο), "Η άφιξις του Οδυσσέως εις την νήσον των Φαιάκων" (1832, σε ποίηση Δ. Αρλιώτη, χαμένο), "Χορικά για την Επιείκεια του Τίτου" (τέλη 1832, σε κείμενο του Μεταστάζιο, χαμένο), "Τραγούδι του Κάλιμπαν" και φωνητικό κουαρτέτο (από την "Τρικυμία" του Σαίξπηρ), "Ψαλμοί του Δαυΐδ" (χαμένο), "Τροπάριο της Κασσιανής" (αχρονολόγητο), "Θρήνοι του Ιερεμία" (χαμένο), "Σκοπός" (1861, σε ποίηση Αχ. Παράσχου, Αρχείο Γκέλη), "Ύμνος" (1863, σε κείμενο Π. Κουαρτάνου, για τους γάμους του πρίγκιπα της Ουαλλίας. Εκτελέστηκε στη βρετανική Αυλή), "12 Φούγκες 4φωνες" (1826, αφιερωμένες στον Τσινγκαρέλλι). "Άνθη" (33 ποιήματα, του Γ. Κανδιάνου-Ρώμα, έκδοση 1853, αφιερωμένα στον Σολωμό), "5 τραγούδια" (σε ποίηση αγνώστων), "2 Ωδές του Πετράρχη" ("Chiare, fresche e dolci, acque", "Άνθια, θυμούμαι επέφτανε απ' τα κλωνάρια πλήθος"), Πετράρχη "Σονέτο ΧΧΧIV" (για 4 φωνές και πιάνο. Το ίδιο σονέτο υπάρχει για φωνή και πιάνο, συνολικά σε 9 διαφορετικές μελοποιήσεις!…), "3 Σονέτα του Πετράρχη" (εκτός του προηγούμενου: "Jevomini", "Στη βρύση της Βαλιακιούζα", "Pensieri musicali"), "Καβατίνα της νεαράς νύμφης", το δημοσιευμένο στη "Μουσική" (Σεπτέμβριος 1912) δίφωνο σε βυζ. μουσική "Καλώς ηύραμεν αλλήλους", διάφορα άλλα τραγούδια (αναφέρονται μελοποιήσεις ποιημάτων των Ρεγκάλντ, Πολιτσιάνο, Τομμαζέο, κ.ά). Eπίσης έργα για πιάνο: "2 Πρελούντια" (σε λα ύφ. μείζ. και λα μείζ.), "Μαζούρκες", "Marcia Turca", "Οφηλία", "6 Βαλς" ("Το μπουκέτο", "Η ελπίδα και ο έρωτας", "Il Carattere", "Il Brio", "Gioja", "Walzer"), "Ρομάντσα σε λα μείζ." (για τρομπέτα σε μι και πιάνο). Τέλος, έργα για ορχήστρα: "Χοροί" (1832), "Οδοιπορικόν εμβατήριον" (1832), "Εμβατήριον του Βασιλέως των Ελλήνων" (για Μπάντα), "24 Συμφωνίες" [δηλαδή, ιταλικές εισαγωγές, από τις οποίες σώζονται σε μεταγραφή για πιάνο οι 17: 2 σε post mortem έκδοση του Τζ. Βεντουρίνι (Φλωρεντία-Ρώμη) και 15 χειρόγραφες στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Γράφτηκαν μετά το 1832 και ο Γ. Λεωτσάκος θεωρεί ως πιθανά τους πρότυπα τις 57 "Συμφωνίες" σε ένα Μέρος (περ. 1815-35) του Τσινγκαρέλλι. Ορισμένες από αυτές τις "Συμφωνίες" κυκλοφορούν σε δίσκο της Εταιρίας "Motivo", ενορχηστρωμένες για πνευστά από τον Κων/νο Σαμοϊλη και παιγμένες εξαιρετικά από το Συγκρότημα "Νικόλαος Μάντζαρος"].

Στο διαδίκτυο επίσης παρέχεται η δυνατότητα ακρόασης ολοκλήρων  ή τμημάτων έργων του Ν. Μάντζαρου όπως:

Ο Ύμνος εις την ελευθερίαν (ολόκληρος)

http://www.youtube.com/watch?v=aYdIzTnjRnY

Partimenti for String Quartet – Book V, Fugue No.1 – Fugue (1851)

http://www.youtube.com/watch?v=gcRe2t8eyqs

Επίλογος

Συνοψίζοντας, οφείλουμε να τονίσουμε ότι ο ιππότης Νικόλαος Χαλικιόπουλος–Μάντζαρος, ο υπέροχος αυτός ευπατρίδης καλλιτέχνης, του οποίου το σπίτι «ἦτο, ἐπὶ ἣμισυ περίπου αἰῶνα, μουσικὸν ἐκπαιδευτήριον, οὗ ἡ εἴσοδος ἦτο ἀείποτε ἐλευθέρα εἰς τὰ τέκνα πάντων. Τὰ τέκνα του πενεστέρου εἶχον τὰ αὐτά δικαιώματα τῶν τέκνων τοῦ κόμητος, τοῦ εὐπατρίδου καὶ τοῦ εὐπόρου» (Δε-Βιάζης, Περιοδικό «Απόλλων» Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1890) κατέχει επάξια όχι μόνο τον τίτλο, αλλά κυρίως την ουσία του όρου "Εθνικός συνθέτης των Ελλήνων".

Γεωγραφική θέση

Η Κίνα βρίσκεται στην νοτιοανατολική Ασία. Στα ανατολικά βρέχεται από τον Ειρηνικό ωκεανό. Βρίσκεται νότια της Ρωσίας και συνορεύει με τις χώρες Μογγολία, Ινδία, Νεπάλ, Βιετνάμ, Καζακστάν κ.α.

Κοινωνική θέση

Η Κίνα, αν και κατά μέσο όρο δεν έχει υψηλό βιοτικό επίπεδο, κατέχει μία από τις ψηλότερες θέσεις στο παγκόσμιο εμπόριο. Σε αυτό συμβάλλει το ότι έχει το μεγαλύτερο λιμάνι του κόσμου, το λιμάνι της Σαγκάης.

 Ένα μεγάλο πρόβλημα που έχει η Κίνα και ειδικά η πρωτεύουσά της το Πεκίνο είναι ο μεγάλος αριθμός των κατοίκων. Γι’ αυτό το λόγο έχει επιβληθεί περιορισμός στις γεννήσεις.

Η μουσική στην αρχαία Κίνα

Η  Κίνα δεν έχει μόνο έναν από τους αρχαιότερους πολιτισμούς αλλά και μία από τις αρχαιότερες μουσικές παραδόσεις. Η μουσική της παράδοση και ο πολιτισμός είναι πλούσιος και αρχαιότερος μετά της Αιγύπτου. Η θέση της μουσικής, όπως και στη αρχαία Ελλάδα, κατείχε μία από της σημαντικότερες στη ζωή των πολιτών και ήταν δεμένη με λατρευτικά έθιμα. Επίσης σε περιόδους εορτών του αυτοκράτορα ,η λαϊκή μουσική  ήταν σημαντικός παράγοντας διεξαγωγής των εκδηλώσεων.

Η σύνθεση της κινέζικης μουσικής

 Στην αρχαία  Κίνα η  σύνθεση της μουσικής γινόταν αποκλειστικά από τον αυτοκράτορα. Το αρχαίο κινέζικο μουσικό σύστημα είχε δώδεκα φθόγγους που ονομαζόταν Λου, αποτελούνταν από πεντατονικές κλίμακες, οι οποίες συμβόλιζαν  την καλοσύνη, την δικαιοσύνη, την ευπρέπεια , την συναίνεση και την χρηστότητα. Κατά το 1500π.Χ.  προστέθηκαν άλλοι 2 τόνοι και ο συμβολισμός τους έγινε: ουρανός, άνθρωπος, γη και τα 4 σημεία του ορίζοντα.

Η έμπνευση της μουσικής

Οι κινέζοι μουσικοί εμπνέονται από τη αρμονία της φύσης. Παράγουν ήχους που ακούν στη φύση: τον  ήχο του αέρα στα φύλλα των δέντρων, στο χορτάρι, του νερού στο ρυάκι, το κελάηδημα των πουλιών κλπ. Αυτή η μουσική έχει την ικανότητα να αγγίζει την ψυχή του ανθρώπου, να την εξυψώνει, να την απομακρύνει από την ύλη και να την ηρεμεί, να την παρηγορεί, να της δίνει δύναμη και ενέργεια. Φέρνει τον άνθρωπο πιο κοντά στη φύση.

ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ

Τα όργανα χωρίζονται σε 8 ομάδες και υλικά κατασκευής τους είναι το μέταλλο, το μετάξι, το ινδικό καλάμι, η κολοκύθα, το χώμα, το δέρμα και  το ξύλο. Στα κινέζικα μουσικά όργανα περιλαμβάνονται τύμπανα, κύμβαλα, αυλοί και διάφορα έγχορδα. Κατά της θρησκευτικές γιορτές σχηματίζονται ολόκληρες ορχήστρες.

ΚΟΝΓΚ ΧΟΟΥ

     Το κονγκ χόου είναι ένα αρχαίο κινεζικό έγχορδο μουσικό όργανο.  Αυτό το αρχαίο όργανο χάθηκε το τελευταίο ήμισυ του 14ου αιώνα. Σήμερα μπορεί κανείς να δει μόνο απεικονίσεις του κονγκ χόου σε τοιχογραφίες και ανάγλυφα.

ΡΟΥΑΝ

     Το ρουάν έχει 3 μέρη: το ζυγό, το μπράτσο και το κυρίως σώμα. Ο ζυγός είναι συνήθως διακοσμημένος με παραδοσιακές κινεζικές καλλιτεχνικές παραστάσεις, όπως το δράκο. Στις δύο πλευρές του ζυγού υπάρχουν 4 κλειδιά. Το σώμα του ρουάν είναι ένα πεπλατυσμένο ενισχυμένο κουτί.

ΑΥΛΟΣ

    Ο αυλός είναι πολύ δημοφιλής στην Κίνα. Οι κόμποι του μακριού καλαμιού μπαμπού έχουν απομακρυνθεί. Υπάρχει ένα επιστόμιο, μια συνδεδεμένη οπή και 6 ακόμη οπές. Το επιστόμιο είναι η οπή από όπου φυσάει κανείς αέρα μέσα στο καλάμι του μπαμπού προκειμένου να παράγει ήχο.

ΤΥΜΠΑΝΟ

   Το τύμπανο αποτελεί ένα αρκετά διαδεδομένο κρουστό μουσικό όργανο στην Κίνα.  Στην αρχαιότητα, εκτός από τελετουργίες και χορούς, χρησιμοποιούνταν και κατά τη διάρκεια πολέμων, κυνηγιού, για τη σήμανση συναγερμού ή και για να λέει την ώρα.  Η κατασκευή του είναι αρκετά απλή, αποτελούμενο από το δέρμα (μεμβράνη) και το σώμα (λέβητας), ενώ ο ήχος παράγεται χτυπώντας τη μεμβράνη. 

ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΟΠΕΡΑ

Η όπερα Κούεν Τσιού διαθέτει μια πλούσια ποικιλία με εκλεπτυσμένα κείμενα. Ηανάγνωση των κειμένων αποτελεί απόλαυση καθώς αρκετά μέρη των κειμένωναυτών προέρχονται από ποιήματα. Επιπλέον, η όπερα Κούεν Τσιού έχει έναιδιαίτερο ηχητικό σύστημα αλλά και ένα πλήρες σύστημα ηθοποιίας. Η όπεραΚούεν Τσιού αποτελεί μία αναλυτική τέχνη, συνδυάζοντας τραγούδι, χορό,αφήγηση και ηθοποιία μαζί. H«Όπερα του Πεκίνου» , όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται το είδος, έχει μεγάλη ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι αυτή η ιδιότυπη μορφή τέχνης. Yπήρχαν ποικίλες μορφές της, πράγμα φυσικό αφού μιλάμε για μια αχανή χώρα  και για ένα χρονικό διάστημα που ξεπερνά τους 20-25 αιώνες. Tο είδος που σήμερα αποκαλείται «Oπερα του Πεκίνου» φαίνεται ότι άρχισε να αποκρυσταλλώνεται κατά το τέλος του 18ου αιώνα -οπότε λέγεται ότι έφτασε στην Aυλή του αυτοκράτορα Kιαν Λονγκ ένας ευφυής και πρωτοπόρος δραματουργός, ο Γουέι Tσανγκσένγκ από το Σετσουάν. O… καλός αυτός άνθρωπος εισήγαγε διάφορους νεοτερισμούς στην Oπερα του Πεκίνου, αφήνοντας το ανεξίτηλο ίχνος του. Oπως κι αν έχει όμως το είδος αυτό (Tσινγ Xσι) έχει ενσωματώσει διάφορες δραματικές και υποκριτικές επιρροές, ενώ θεματολογικά ύμνησε τον πατριωτισμό, τη γενναιότητα, τον έρωτα και την οικογενειακή αγάπη.

 Κ Ι Ν Α

1) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΑ

     Η Κίνα βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Ασιατικής ηπείρου. Αποτελεί την   τέταρτη μεγαλύτερη σε έκταση χώρα πα-γκοσμίως.  Όμορες χώρες:  Ρωσική Ομοσπονδία,  Μογκολία,  Καζακστάν,  Κιργιζία, Τατζικιστάν, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Ινδια, Νεπάλ, Μπουτάν, Βιρμανία, Λάος, Βιετνάμ. 
Έκταση: 9,6 εκατ. τετρ.χλμ.                                                                                       
Πληθυσμός: 1,3 δις κάτοικοι (πρώτη σε πληθυσμό παγκοσμίως)                    
Πρωτεύουσα : Πεκίνο (Beijing) Πρωτοϊδρύθηκε κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Τσου (1046-771 πΧ), με το όνομα Τζι.

Κατά την περίοδο των  «εμπόλεμων κρατών» (475-221 πΧ), ήταν η πρωτεύουσα του κρατιδίου Γιάν. Η πόλη Τζι απέκτησε στρατηγική σημασία και αποτέλεσε εμπορικό κέντρο για πάνω από χίλια χρόνια. Κατά το 10ο  αιώνα μ.Χ, με το όνομα Γιαντζίν, έγινε η συμπρωτεύουσα της δυναστείας των Λιάο. Μεταξύ του 1115 και του 1911, αποτέλεσε διαδοχικά την πρωτεύουσα των δυναστειών των Τζιν,  Γιουάν,  Μινγκ και Τσινγκ και με αυτό τον τρόπο,  έγινε η κιβωτός του κινέζικου πολιτισμού, αφήνοντας πολλές ιστορικές κληρονομιές και ανάμεσά τους, την Απαγορευμένη Πόλη, το Σινικό Τείχος, τα Θερινά Ανάκτορα, το Ναό του Ουρανού και τους Τάφους των Μινγκ. Από τη δεκαετία του 1980, η γρήγορη αστική ανάπτυξη έφερε ραγδαίες αλλαγές στην εμφάνιση της πόλης. Το μοντέρνο Πεκίνο, με τα 14  εκ.  κατοίκους,  διαθέτει φαρδιές λεωφόρους και ουρανοξύστες,  ενώ παράλληλα διατηρεί τα χαρακτηριστικά της αρχαίας πρωτεύουσας. Το 2008,  το Πεκίνο θα φιλοξενήσει τους 29ους θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες.

Κυριότερες πόλεις
 
Σανγκάη: Κοντά στις εκβολές του Γιανγκ-τσε-γιανγκ, η Σαγκάη είναι, με διαφορά, το πρώτο  λιμάνι της χώρας, καθώς και το κύριο χρηματιστηριακό και βιομηχανικό κέντρο.  Με 20 εκ. κατοίκους, αποτελεί το μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας,  ενώ η συνεχής οικονομική της ανάπτυξη προκαλεί κύματα αστυφιλίας με συνακόλουθη έξαρση της οικοδομικής δραστηριότητας και την επέκταση της πόλης πέρα από τον ποταμό Χουάνγκπου.

Καντόνα:  Πρωτεύουσα της νοτιοδυτικής επαρχίας Γουάγκντον,  με 7  εκ.  κατοίκους,  αποτελεί βασικό λιμάνι εισόδου στην καρδιά της χώρας, πολύ κοντά στο Χονγκ-Κονγκ. Τα τελευταία χρόνια η επαρχία της Γουάγκντον έχει εξελιχθεί σε μεγάλο βιοτεχνικό κέντρο της ηπειρωτικής Κίνας.  Αρκετά πίσω σε σύγκριση με τη Σανγκάη,  ζει μια οικονομική άνθηση χωρίς προη-γούμενο και προσελκύει σχεδόν το ήμισυ των ξένων επενδύσεων που γίνονται στην Κίνα. Σήμερα αποτελεί το τρίτο οικονομικό κέντρο της χώρας.

Περιοχές ειδικού καθεστώτος

Χονγκ-Κονγκ:  Βρετανική αποικία έως το 1997,  οπότε και ενσωματώθηκε στο Κινεζικό κράτος, διατηρώντας το οικονομικό του καθεστώς.  Βρίσκεται στα νότια της χώρας,  κοντά στις εκβολές του ποταμού Ξινγιάνγκ, χτισμένο εν μέρει πάνω σε νησιά και εν μέρει σε ηπειρωτικό έδαφος. Είναι αρκετά πυκνοκατοικημένο,  με 6,7  εκ.  κατοίκους στα 1045  τετρ.χλμ.  της έκτασής του.  Αποτελεί διεθνέςοικονομικό και εμπορικό κέντρο.  Διαθέτει πολλά αξιοθέτατα όπως την Κορυφή Βικτώρια, Ζωολογικό και Βοτανικό κήπο. Διοργανώνονται εκδρομές περίπλου του λιμανιού.

Μακάο:  Αποτελούσε την παλαιότερη ευρωπαϊκή  (πορτογαλική)  αποικία στην Κίνα από το 16οαιώνα. Είναι μια μικρή πόλη-νησί στα νότια της Κίνας.  Βρίσκεται 70χλμ.  νοτιοδυτικά του Χονγκ-Κονγκ. Η κυβέρνηση της Πορτογαλίας παρέδωσε την κυριαρχία του Μακάο στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας το 1999  και τώρα κυβερνάται σαν διοικητική περιοχή ειδικού καθε-στώτος.  Οι κάτοικοί του έχουν σαν κύρια γλώσσα την καντονέζικη διάλεκτο.  Πέρα από τα μνημεία της αποικιοκρατίας,  το Μακάο είναι γνωστό για τα καζίνο του.
Ιστορικά στοιχεία :  Για αιώνες η Κίνα αποτελούσε το φάρο του πολιτισμού στην Άπω Ανατολή έχοντας προοδεύσει σημαντικά στις τέχνες και τις επιστήμες.  Όμως από το 19οαιώνα η χώρα ταλανιζόταν από εμφύλιες διαμάχες,  λιμούς,  στρατιωτικές ήττες και ξένη κατοχή.  Το κινεζικό αυτοκρατορικό σύστημα καταργήθηκε το 1911,  όταν ανετράπη η δυναστεία των Τσινγκ και η Κίνα ανακηρύχθηκε δημοκρατία,  εν μέρει χάρη στις προσπάθειες επαναστατών όπως ο Σουν Γιατ-σεν. Η χώρα μπήκε σε μια περίοδο εμφύλιας διαμάχης,  μέχρι το 1927,  οπότε το Εθνικιστικό Κόμμα «Κουόμιτανγκ» με αρχηγό τον Τσιανγκ-κάι-σεκ,  εγκατέστησε κεντρική κυβέρνηση στη Ναντζίγκ. Το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο ιδρύθηκε το 1921 αλλά αποσχίστηκε από το Κουομιτάνγκ και αναγκάστηκε να καταφύγει στην ενδοχώρα,  με τη Μεγάλη Πορεία του 1934-35. Οι δυνάμεις και των δύο Κομμάτων  (Κουόμιτανγκ &  Κομμουνιστικού Κόμματος)  αντιστάθηκαν στους Ιάπωνες κατά το Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ξέσπασε και πάλι εμφύλιος από το 1945 μέχρι το 1949. Οι δυνάμεις του ΚΚ υπό την ηγεσία του Μάο-τσε-τούνγκ επικράτησαν των αντιπάλων τους και το 1949,  ο Μάο εγκαθίδρυσε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.  Οι οπαδοί του Κουόμιτανγκ κατέφυγαν στο νησί της Ταϊβάν∗. Ο Μάο-τσε-τούνγκ,   καθιέρωσε ένα σοσιαλιστικό σύστημα διακυβέρνησης το οποίο,  ενώ εξασφάλιζε την εξωτερική ανεξαρτησία της Κίνας, έθεσε υπό αυστηρό έλεγχο την καθημερινή ζωή των πολιτών, ιδιαίτερα την περίοδο 1966-1976, κατά τα κελεύσματα της «Πολιτιστικής Επανάστασης». Μετά το 1978, ο διάδοχός του Ντενγκ Ξιαο-πίνγκ και άλλοι ηγέτες, επικέντρωσαν το ενδιαφέρον τους στην οικονομία,  η οποία θα ήταν    προσανατολισμένη στις ανάγκες της αγοράς και μέχρι το 2000,  η παραγωγή στη χώρα είχε υπερδιπλασιαστεί. Σύνθεση Κυβέρνησης από τις εκλογές της 15-17 Μαρτίου 2003 Πρόεδρος (και ΓΓ του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας) : HU Jintao  Αντιπρόεδρος,  ZENG Qinghong (από 15.03.2003)  Πρωθυπουργός: WEN Jiabao (από 16.03.2003)
Αντιπρόεδροι της Κυβέρνησης (από 17.03. 2003): HUANG Ju, WU Yi, ZENG Peiyan, & HUI Liangyu 
                    Υπουργός Εξωτερικών: LI Zhaoxing
Οικονομία :  Μετά από πέντε δεκαετίες κρατικά ελεγχόμενης οικονομίας,  το τέλος του 20ουαιώνα βρίσκει την Κίνα να κάνει ανοίγματα στην οικονομία της αγοράς,  δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην παραγωγή καταναλωτικών προϊόντων προς εξαγωγή. Στην οικονομική αυτή μεταστροφή, συνέβαλε και το καθεστώς των «ειδικών οικονομικών ζωνών», το οποίο ξεκίνησε σταδιακά από το 1980, δίνοντας σε συγκεκριμένες περιοχές κίνητρα για οικονομική ανάπτυξη στα πρότυπα της φιλελεύθερης οικονομίας,
με σκοπό την προσέλκυση ξένου κεφαλαίου.
Νόμισμα: Γιουάν (1 CNY =0,10 €)
Επίσημη γλώσσα :  Επίσημα Κινεζικά ή Μανδαρίνικα  (βασισμένα στη διάλεκτο του Πεκίνου), Καντονέζικα και άλλες διάλεκτοι. 
Θρησκεία :  Επισήμως,  η πλειοψηφία των Κινέζων είναι άθεοι  (κατά 59%), υπάρχουν όμως Ταοϊστές και Βουδιστές  (σε ποσοστό 20%),  Χριστιανοί 3%-

Αξιοθέατα
 Η Απαγορευμένη Πόλη και τα Θερινά Ανάκτορα
 Η πλατεία της Ουράνιας Γαλήνης (Τιεν-αν-Μεν)
 Τάφοι των Μινγκ
 Το Σινικό Τείχος 
 Ο Πήλινος Στρατός (Ξινκιάνγκ)

«ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ»

                                                     ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ

     Στην  Αρχαία  Κίνα η λέξη μουσική  (γ ι ο υ ε)  ήταν γραμμένη με ένα ιδεόγραμμα  "της χαράς, της  ευχαρίστησης, της δια-σκέδασης". Η  μουσική είναι χαρά είπε ο  Ξουνζί,  ένα από τα πιο  λαμπρά πνεύματα του  3ου αιώνα.    
Το κινέζικο σύστημα φθόγγων περιλαμβάνει πέντε μουσικούς τόνους (βουσενγκ)  και δώδεκα ημίτονους  (λουλού)  που βασίζονται και στους ήχους που παράγονται από τους αυλούς του μπαμπού (λ ο υ), τους οποίους εισήγαγε ο μυθικός κίτρινος αυτοκράτορας στην αυλή για να μιμηθεί το τραγούδι του φοίνικα.   
     Η κινέζικη παραδοσιακή μουσική έχει πολύ αρχαίες καταβολές. Τα πρώτα όργανα (αυλοί από οστά, σφυρίχτρες και πήλινες οκαρίνες)  χρονολογούνται από την παλαιολιθική και πρώτη νεολιθική εποχή. Τα μικρά όργανα – κουδούνια της εποχής των Σανγκ, αντιπαρατίθενται με τα πολυάριθμα εντυπωσιακά μεγάλα κουδούνια των νότιων βασιλείων. Από την δυναστεία των Ζου παρουσιάστηκε μεγάλη ποικιλία κρουστών, πνευστών και έγχορδων οργάνων. 
     Οι εκδηλώσεις και οι διασκεδάσεις δεν λάμβαναν μόνο μέρος στην αυλή. Σκηνές από χορούς και ακροβατικές εκδηλώσεις που εκτελούνταν δημόσια απεικονίζονται συχνά σε πήλινους πλίνθους και τάφους. Οι λαϊκές εορτές (παϊξί)  περιλάμβαναν μουσικές και ακροβατικές εκδηλώσεις, χορούς και παραστάσεις από ταχυδακτυλουργούς καλλιτέχνες που τραγουδούσαν μπαλάντες. 
     Πάνω από 200 μουσικά όργανα κάνουν την εμφάνισή τους στην Κίνα μέσα από το πέρασμα των αιώνων και διαμορφώνουν μια μουσική παράδοση και έναν μουσικό πολιτισμό τον αρχαιότερο μετά την Αίγυπτο.  Τα όργανα αυτά έμειναν σχεδόν αμετάβλητα μέχρι τις μέρες μας. Ταξινομήθηκαν σε 8  ομάδες ανάλογα με το υλικό κατασκευής τους:  μέταλλο,  μετάξι,  ινδικό καλάμι,  κολοκύθα,  χώμα,  δέρμα ξύλο. Αυτά τα υλικά έφτιαξαν αυλούς , πλαγίαυλους, όμπρες, κύμβαλα, κώδωνες, έγχορδα και πολλά άλλα. 
    Η μουσική στην Κίνα είναι καταρχήν τελετουργική.  Χρησιμοποιείται στους ναούς και τις αυλές για θρησκευτική χρήση , αλλά και γίνεται μουσική δωματίου για την ανώτερη καλλιέργεια του πνεύματος. Χρησιμοποιείται ακόμα σαν λαϊκή μουσική
στις περιοδικές γιορτές που οργάνωναν οι αυτοκράτορες.  Πάντοτε όμως και στις τρεις περιπτώσεις έδιναν σημασία στη   ψυχο-λογική επίδραση της μουσικής στους ακροατές ,  στην διαμόρφωση του χαρακτήρα   και στον συμβολισμό της κλίμακας.
     Στην πεντατονική κλίμακα των πέντε φθόγγων βλέπουμε την έκφραση των πέντε αρετών ( καλοσύνη , δικαιοσύνη , ευπρέπεια, σύνεσης και χρηστότητα) . στην αρχή της δυναστεία ς των Τσου  προστέθηκαν άλλοι δύο φθόγγοι και ο συμβολισμός πήρε
την μορφή , ουρανός, γη, άνθρωπος , και τα 4 σημεία του ορίζοντα. 
    Η μουσική στην Κίνα φαίνεται να ενσωματώνεται σαν στοιχείο της φύσης μέσα στην γενική αρμονία του σύμπαντος , μιμείται τα φαινόμενα και ακολουθεί τον ήχο του αέρα και του νερού. Μέσα από αυτόν τον τρόπο διαμορφώνει ήθη και ηθική στον κινέζικο λαό φτιάχνει χαρακτήρες και φτιάχνει πολιτισμό.

                                                            2)     Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Α)Η μελωδία της κινέζικης μουσικής

     Αξίζει  ν’ αναφέρουμε ότι ο χαρακτήρας της κινέζικης μουσικής ήταν καθαρά μονοφωνικός (μία μελωδία), όπως σε όλες τις παραδοσιακές μουσικές του κόσμου, με κάποια στοιχεία ετεροφωνίας (είδος πολυφωνίας).
Η κινέζικη μουσική είναι μοναδική λόγω του ότι μιμείται τους ήχους της φύσης, χαρακτηρίζεται από μελωδικότητα, αλλά είναι αρκετά μονότονη. Οι κινέζοι μουσικοί εμπνέονται από τη αρμονία της φύσης. Παράγουν ήχους που ακούν στη φύση: τον  ήχο του αέρα στα φύλλα των δέντρων, στο χορτάρι, του νερού στο ρυάκι, το κελάηδημα των πουλιών κ.λ.π.
     Η μουσική των αρχαίων Κινέζων δεν ανταποκρίνεται στο πλούσια ανεπτυγμένο θεωρητικό τους σύστημα και τα πολλά κα-λοκατασκευασμένα μουσικά όργανά τους.
      Θεωρείται δύσκολο για κάποιους να κατανοήσουν τη μουσική τους η οποία δεν υστερεί μελωδικά, αλλά ούτε και ρυθμικά. Οι ίδιοι διατηρούν πιστά ως και σήμερα παλαιές θρησκευτικές μελωδίες οι οποίες έχουν ως βάση την πεντάτονο κλίμακα χωρίς ημιτόνια. Τα μουσικά τους όργανα ήταν κυρίως κρουστά ενώ εκτιμούσαν ιδιαίτερα το κινγκ. Το κινκ ήταν κατασκευασμένο από πλάκες γρανίτη σε διάφορα μεγέθη, τις οποίες χτυπούσαν με ένα σφυρί, δημιουργώντας έτσι ποικίλους τόνους. Αργότερα κατα-σκεύασαν το ίδιο όργανο από ξύλο και το ονόμασαν φανγκ γιανγκ.
Εκτός από τα κρουστά υπήρχαν και τα πνευστά όργανα όπως το γίο, ένα είδος -πρωτόγονου-κλαρινέτου, το τσί ένα είδος φλάου-του και το σιάο το οποίο αποτελούνταν από μια σειρά λεπτών σωλήνων διαφορετικού μεγέθους, από μπαμπού.

Β) Μουσικά όργανα

Πάνω από 200 μουσικά όργανα κάνουν την εμφάνισή τους στην Κίνα μέσα από το πέρασμα των αιώνων και διαμορφώνουν μια μουσική παράδοση και έναν  μουσικό πολιτισμό τον αρχαιότερο μετά την Αίγυπτο. Τα όργανα αυτά έμειναν σχεδόν αμετάβλητα μέχρι τις μέρες μας. Ταξινομήθηκαν σε 8 ομάδες ανάλογα με το υλικό κατασκευής τους: μέταλλο, μετάξι, ινδικό καλάμι, κολοκύθα, χώμα, δέρμα ξύλο. Αυτά τα υλικά έφτιαξαν αυλούς , πλαγίαυλους, όμπρες, κύμβαλα, κώδωνες, έγχορδα και πολλά άλλα.

Ήταν ένα σημαντικό κρουστό μουσικό όργανο της Αρχαίας Κίνας.

Σαντούρι

Το σαντούρι, ή γιανγκ τσιν είναι ένα έγχορδο κρουστό μουσικό….

Σενγκ

Το 1978, πρώιμοι τύποι σενγκ, που λέγονταν πάο σενγκ, βρέθηκαν στην ….

Ρουάν

Το ρουάν είναι ένα έγχορδο μουσικό όργανο. Στη δυναστεία των Τσιν (Qin), πάνω από 2000 χρόνια πριν, κάποιοι μετέτρεψαν  …

Κονγκ χόου

Το κονγκ χόου είναι ένα αρχαίο κινεζικό έγχορδο μουσικό όργανο. Έχει ιστορία άνω των 2000 χρόνων. Ήταν πολύ δημοφιλές τόσο στη βασιλική αυλή όσο και στον απλό λαό. Μεταξύ του 618-907 μ.Χ., όταν η δυναστεία Τανγκ βρισκόταν στην ακμή της, η Κίνα γνώρισε οικονομική και πολιτιστική ….

Ερ Χου

Το ερ χου είναι ένα διάσημο έγχορδο όργανο στην Κίνα. Η ιστορία του αρχίζει κατά τη διάρκεια της Δυναστείας των Τανγκ από τον 7ο έως τον 10ο αιώνα μ.Χ. Ήταν δημοφιλές στους πληθυσμούς στο βόρειοδυτικό ……

Αυλός
  Ο αυλός είναι πολύ δημοφιλής στην Κίνα. Λόγω της φυσικής κατασκευής του από μπαμπού λέγεται και τζου ντι (zhudi), το οποίο κυριολεκτικά σημαίνει φλογέρα μπαμπού…..

Μπαν Χου
Το μπαν χου λέγεται επίσης και «μπανγκ χου»(banghu) και «τσιν χου» (qinhu). Εξελίχθηκε μαζί με την τοπική όπερα, και από αυτό προέκυψε ένα άλλο μουσικό όργανο ονόματι χου τσιν (hu qin). Το μπαν χου είναι δυνατό και έχει καθαρό τόνο, αλλά την ίδια …..

Σούεν (οκαρίνα)
Το σούεν έιναι ένα από τα αρχαιότερα μουσικά όργανα της Κίνας με ιστορία περίπου 7000 χρόνων. Λέγεται ότι προέρχεται από ένα αρχαίο κυνηγετικό εργαλείο. Στην αρχαιότητα, μια μπάλα ……

Σιάο
Το Σιάο (ή κινέζικο κάθετο φλάουτο), λέγεται και Ντουνκ Σιάο υποδεικνύοντας ότι είχε πολλές τρύπες κατα μήκος του και χρησιμοποιούνταν ευρέως εδώ και χιλιάδες χρόνια. Μιλώντας όμως για την ιστορία του Σιάο……

Τύμπανο
Το τύμπανο αποτελεί ένα αρκετά διαδεδομένο κρουστό μουσικό όργανο στην Κίνα. Από πολιτιστικής σκοπιάς και βάσει ευρημάτων, το τύμπανο εχεί μια ιστορία περίπου 3000 χρόνων……

Καμπανάκια
Τα καμπανάκια, ή Μπιάν τζονγκ, ήταν ένα σημαντικό κρουστό μουσικό όργανο της αρχαίας Κίνας. Χωρίζονται σε μια ή περισσότερες ομάδες οι ……

Σαντούρι ή γιανγκ τσιν

Ένας συνθέτης του 20^ου αιώνα

Βιογραφικό του συνθέτη

     Κορυφαίος έλληνας μουσουργός. Θεωρείται ο δημιουργός της Εθνικής Σχολής, καθώς επιδίωξε να συνθέσει τη λόγια μουσική με την ελληνική ταυτότητα. Το δημοτικό τραγούδι και η ελληνική παράδοση, σε συνδυασμό με τις τεχνικές σύνθεσης της Δύσης, διαμόρφωσαν το ύφος του.

     Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1883 από οικογένεια που καταγόταν από τη Σάμο. Σε νεαρή ηλικία βρέθηκε στην Αθήνα όπου μαζί με τις γυμνασιακές του σπουδές ξεκίνησε και συστηματικές σπουδές στο πιάνο. Το 1899 τον βρίσκει στην Κωνσταντινούπολη όπου τελειώνει το γυμνάσιο. Μετά από μια μικρή σύγκρουση με την οικογένειά του (η μητέρα του τον προόριζε για γιατρό) φεύγει για την Βιέννη όπου σπουδάζει πιάνο και ανώτερα θεωρητικά. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του και τον γάμο του με την Χαρίκλεια Παπαμόσχου πηγαίνει στο Χάρκοβο της Ρωσίας (1906-1910) όπου διδάσκει για ένα χρονικό διάστημα μέχρι να πάρει την απόφαση να εγκατασταθεί για πάντα στην Ελλάδα το 1910. Ερχόμενος στην Ελλάδα διορίζεται καθηγητής πιάνου και ανώτερων θεωρητικών στο Ωδείο Αθηνών. Σκοπός του ήταν η δημιουργία μιας "εθνικής σχολής" στα πρότυπα ανάλογων κινημάτων από άλλες χώρες, η οποία θα συνδύαζε τον γερμανικό ρομαντισμό με ελληνικά μοτίβα. Παράλληλα, κατηγορούσε την Επτανησιακή Σχολή για "ιταλισμό" και για μη χρήση ελληνικών θεμάτων, δημιουργώντας ρήξη μεταξύ της Εθνικής και Επτανησιακής Σχολής. Ακολούθησε μια πλούσια μουσική δημιουργία όπου ο Καλομοίρης αντλεί τις εμπνεύσεις του από τη δημοτική νεοελληνική ποίηση κυρίως του Κωστή Παλαμά. Το 1919 ίδρυσε το Ελληνικό Ωδείο που διεύθυνε μέχρι το 1926 όταν ίδρυσε το Εθνικό Ωδείο που διεύθυνε μέχρι το τέλος σχεδόν της ζωής του. Επίσης το 1919 διορίσθηκε γενικός Επιθεωρητής, Αρχιμουσικός, σε όλες τις στρατιωτικές μπάντες Αθηνών. Από τότε όμως παράλληλα με τη συνθετική του εργασία αναπτύσσει ένα τεράστιο παιδαγωγικό έργο σφραγίζοντας κάθε πτυχή της μουσικής ζωής του τόπου. Το 1945 εκλέγεται μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Εκτός των άλλων τιμήθηκε και με το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών (1919).

          Η μουσική του Καλομοίρη ενσωματώνει πολλά βαγκνερικά στοιχεία (ατέρμονη μελωδία, εξαγγελτικά μοτίβα), αλλά και τη χρήση κλιμάκων του δημοτικού τραγουδιού, προσαρμοσμένων πάντοτε στο συγκερασμένο ευρωπαϊκό σύστημα. Το έργο του χαρακτηρίζεται από έντονη πληθωρικότητα και ενορχηστρωτικό όγκο. Υπήρξε πολυγραφότατος και συνέθεσε 222 έργα (ορχηστρική μουσική, όπερες, έργα για φωνή και ορχήστρα, κύκλους τραγουδιών και μουσική δωματίου). Υπήρξε εχθρικός προς την ιταλική όπερα και τους Ιόνιους συνθέτες, αλλά και στα σύγχρονα ρεύματα του εξπρεσιονισμού και της ατονικής μουσικής.

     Σημαντικά έργα του θεωρούνται οι όπερες «Ο Πρωτομάστορας» (1915), αφιερωμένη στο «Πρωτομάστορα της Μεγάλης Ελλάδος» Ελευθέριο Βενιζέλο και το «Δαχτυλίδι της Μάνας» (1917), η «Συμφωνία της Λεβεντιάς» (1929), με την ενσωμάτωση Βυζαντινών Ύμνων και ο κύκλος τραγουδιών «Μαγιοβότανα» (1912-1913) σε ποίηση Κωστή Παλαμά.

     Ο Μανώλης Καλομοίρης, πέρα από το συνθετικό του έργο, σφράγισε με την παρουσία του όλους του τομείς της μουσικής. Έγραψε μουσικοπαιδαγωγικά βιβλία, ίδρυσε το Ελληνικό Ωδείο και στη συνέχεια το Εθνικό Ωδείο, δημιούργησε δικό του μελοδραματικό θίασο ελλείψει κρατικής σκηνής, υπήρξε επιθεωρητής των στρατιωτικών Μουσικών (τον απέλυσε το 1936 ο Μεταξάς, επειδή παρακολούθησε την κηδεία του Ελευθέριου Βενιζέλου), συνεισέφερε στην ίδρυση της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, έγραψε κριτικές και άρθρα σε εφημερίδες και αγωνίστηκε με σθένος για τα δικαιώματα των μουσικών. Το αποκορύφωμα της τέχνης του ήταν η αναγόρευσή του σε ακαδημαϊκό στις 8 Ιουνίου 1946 και έγινε ο πρώτος μουσικός που πέρασε την πόρτα της Ακαδημίας Αθηνών.

     Ο Μανώλης Καλομοίρης έφυγε από τη ζωή στις 3 Απριλίου του 1962, χωρίς να προλάβει να ακούσει το λυρικό του έργο «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος» (1961), η πανελλήνια πρώτη του οποίου δόθηκε στις 12 Αυγούστου 1962 στο Ηρώδειο.

Όπερες

• «Πρωτομάστορας» (σε λιμπρέτο του Ν. Καζαντζάκη 1915 βασισμένο στο "γεφύρι της Άρτας", πρώτη παράσταση 11 Μαρτίου 1916) (Ηχογράφηση 1990 Χατσατουριάν/Ορχήστρα Σοβιετικής Κινηματογραφίας)«Το δαχτυλίδι της μάνας» (Είναι το δεύτερο μουσικοδραματικό έργο του Μανώλη Καλομοίρη, γράφτηκε το 1917 και επεξεργασία του έγινε το 1939. (Ηχογράφηση 1983 Δάρας/Φιλαρμονική Σόφιας) Ο συνθέτης το ονομάζει μουσικόδραμα σε τρία μέρη και είναι εμπνευσμένο από το ομώνυμο δράμα του Γιάννη Καμπύση. Το λιμπρέττο έγραψε ο ποιητής Γιώργος Στεφόπουλος που υπογράφει ως Άγνης Ορφικός. Το σπαρτίτο του έργου εκδόθηκε το 1937 από τον εκδοτικό οίκο Γαϊτάνου και συνοδεύεται από εισαγωγικό σημείωμα του συνθέτη σχετικά με την ιστορία της δημιουργίας του έργου, την υπόθεση του έργου η οποία παρατίθεται όχι μόνο στην ελληνική αλλά και στην ιταλική, γαλλική και γερμανική γλώσσα). Σημειώνεται ότι το έργο αυτό είναι ένα από εκείνα που εκτελέστηκαν και εκτός Ελλάδας όπου το 1940 ανεβάστηκε στη Λαϊκή Όπερα του Βερολίνου.
• «Ανατολή» (με βάση μονόπρακτο του Γ. Καμπύση 1945),
• «Τα ξωτικά νερά» σε δικό του λιμπρέτο βασιζμένο σε ένα ποίημα του Butler Yates 1950),
• «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος» (βασισμένο στο ομώνυμο έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Πρόκειται για το τελευταίο έργο του Καλομοίρη που το ολοκλήρωσε το 1961 δύο περίπου χρόνια μετά τη δήλωσή του ότι εγκαταλείπει τη σύνθεση. Γράφει σχετικά στο ημερολόγιό του:«29 του Σταυρού 1958.

Απόψε κλείδωσα στο συρτάρι μου τα χειρόγραφα και τα σκίτσα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Δεν νοιώθω πια τις δυνάμεις μου για να βγάλω πέρα ένα τέτοιο έργο. Στέρεψεν η Πάγα Λαλέουσα. Και έπειτα pourquoi et pour qui?» [Μ. Καλομοίρης: «Η ζωή μου και το έργο μου» Νεφέλη 1988 σελ. 172]

Παραδίδοντας το τελευταίο του αυτό έργο το συνόδευσε με το παρακάτω κείμενο:

«…Πιστεύω πως μέσα στον Παλαιολόγο έκλεισα όλους τους ψαλμούς και τους χυμούς της γέρικης καρδιάς μου, σαν το παλιό δένδρο που, πριν φύγει για πάντα και γείρει τους κλώνους του να πέσει στη μαύρη γης, θέλει να ανθίσει μια τελευταία φορά και να χαρίσει στον κάμποτη στερνή του ευωδία και τα τελευταία του φύλλα. Γι’ αυτό αντικρύζω τη μουσική του Παλαιολόγου με κάποιο δέος, ξέροντας πως είναι το στερνό μου τραγούδι…» [εφημερίδα «Το Βήμα» 1/7/2001 ένθετο «Το άλλο Βήμα» σελ. 10]

Συμφωνικά έργα:

«Συμφωνία της λεβεντιάς» (Ηχογραφήσεις: 1981 Φιδετζής/Φιλαρμονική Σόφιας, 1983 Καρύδης/Ορχήστρα Αυστριακής Ραδιοφωνίας)(γράφτηκε από το καλοκαίρι του 1918 ως το καλοκαίρι του 1920. Ο συνθέτης της συνέλαβε τις πρώτες θεματικές εμπνεύσεις της συμφωνίας αυτής στα βουνά και τους κάμπους της Μακεδονίας και θέλησε να αποδώσει μουσικά τη συγκίνηση που ένοιωσε μπρος στην Ελληνική Λεβεντιά, σε όλες της τις εκδηλώσεις, στη χαρά της ζωής, στον πόλεμο, στο χορό, στην αγάπη, στο θάνατο.)

«Το  Α΄  μέρος «Ηρωικά και Παθητικά» προσπαθεί να τραγουδήσει την ορμή της νιότης και τη χαρά του πάθους και της νίκης.

Το  Β΄  μέρος «Το κοιμητήρι στη βουνοπλαγιά» έχει γραφτεί επάνω στο ακόλουθο πεζό ποίημα:

Πέρα στη βουνοπλαγιά βαθειά κοιμούνται τα παλληκάρια.

Τα νύχτια πουλιά πικρά τα μοιρολογάνε.

Καντήλια του τ’ αστέρια και νανούρισμά τους το δροσερό αεράκι,

Όμως επάνω τους η Δόξα αιώνιο στεφάνι πλέκει…

Πέρα στη βουνοπλαγιά βαρειά κοιμούνται τα παλληκάρια

.Με αυτό, ήθελε να μεταδώσει τη συγκίνηση που ένοιωσεν ο συνθέτης, περνώντας μια νυχτιά από ένα απέριττο στρατιωτικό κοιμητήρι σε μια βουνοπλαγιά, κάπου κοντά στο Σκρα του μακεδονικού μετώπου του 1918.

Το Γ΄ μέρος «Σκέρτσο-γλέντι» προσπαθεί να δώσει την εικόνα μιας γιορτής των παλληκαριών αλλά που έχει μέσα κάπου κάπου και τον καημό και τη μοιρολατρεία τους. Τούτ’ η γης που την πατούμε όλοι μέσα θε να μπούμε.

Το Δ΄ μέρος τα «Νικητήρια» βασίζεται επάνω στο γνωστό βυζαντινό ύμνο «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα Νικητήρια» μαζί με τον οποίον πλέκεται συμφωνικά το ηρωικό θέμα του πρώτου μέρους. Στον Κωστή Παλαμά τη Συμφωνία αυτή αφιερώνω.»

1.      «Συμφωνία των ανίδεων και των καλών ανθρώπων» (1931), (Ηχογράφηση1986: Φιδετζής/Ορχήστρα Βουλγαρικής Ραδιοφωνίας)

2.      "Παλαμική Συμφωνία" (1956) (Ηχογράφηση 2007 Φιδετζής/Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) [1]

3.      "Τρίπτυχο για Ορχήστρα" (1937) (Ηχογράφηση 2007 Φιδετζής/Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) [2]

4.      «Μηνάς ο ρέμπελος κουρσάρος στο Αιγαίο» (1940),

5.      Κοντσέρτο για πιάνο (1935),

6.      Κοντσερτάκι για βιολί και ορχήστρα (1955) κ.ά.

7.      Μουσική δωματίου:

 Τρίο για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο (1921),

 Σονάτα για βιολί και πιάνο (1948), κ.ά.

Έργα για πιάνο

• «Για τα ελληνόπουλα» Σειρές Α', Β', Γ' (συνολικά 11 κομμάτια),
• «Νυχτιάτικο» (1906/1908),
• Μπαλάντες αρ.1-3, (1η σε μι ελάσσονα, 2η σε λα ύφεση μείζονα, 3η σε μι ύφεση ελάσσονα),
• Πατινάδα (1907),
• Ραψωδία αρ.1 (1921),
• Ραψωδία αρ.2 (1921),
• Πρελούδια αρ. 1-5

Βιβλία

• Στοιχειώδης Θεωρία, 1924
• Αρμονία Α'& Β'τεύχη,1933, 1935
• Μουσική Μορφολογία, τεύχος πρώτο: Πολυφωνία-Αντίστιξη, 1939
• Μουσική Μορφολογία, τεύχος δεύτερο: Οι Μορφές στην Κλασσική και Νεώτερη Μουσική, 1957
• Οργανογνωσία, 1957 Μελωδικές Ασκήσεις, τεύχη 1-4  Μελωδικές ασκήσεις δια δύο φωνάς  Θέματα Αρμονίας, 1934

Ο Σπύρος Σαμάρας σε νεαρή ηλικία

Βιογραφία:

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 17 Νοεμβρίου / 29 Νοεμβρίου 1861. Γιος του γεννημένου στη Βιέννη, αλλά με καταγωγή από τη Σιάτιστα, "γραμματέα υποπρόξενου" του Ελληνικού Βασιλικού Προξενείου, Σκαρλάτου Σαμάρα, και της γεννημένης στην Κωνσταντινούπολη Φαννής Ελάου. Πρώτος του δάσκαλος στη μουσική υπήρξε ο επίσης Κερκυραίος μουσουργός Σπυρίδων Ξύνδας, ο οποίος του συνέστησε να συνεχίσει στο Ωδείο Αθήνων. Τελικά το 1874 ενεγράφη στο Ωδείο Αθηνών και παρακολούθησε συστηματικά μαθήματα από το 1875. Δάσκαλοί του ήταν ο Φρειδερίκος Βολωνίτης (βιολί), ο Άγγελος Μασκερόνι και ο Ερρίκος Στανκαμπιάνο (θεωρητικά, ενορχήστρωση και πιάνο).

Τα έργα του:

Στη συνέχεια (γύρω στο 1885) μετακόμισε στην Ιταλία, όπου και ξεκίνησε συστηματικά τη συνθετική του καριέρα. Ωστόσο, διατηρούσε για πολλά χρόνια μόνιμη κατοικία στο Παρίσι. Στις 16 Μαϊου του 1886 ανεβάστηκε με επιτυχία στο θέατρο Καρκάνο του Μιλάνου η τρίπρακτη όπερα "Φλόρα Μιράμπιλις", θριάμβευσε όμως με το ανέβασμα της στη Σκάλα του Μιλάνου το 1887, με πρωταγωνίστρια την Εμμα Καλβέ. Με επιτυχία στέφθηκε και η εκτέλεση της τετράπρακτης όπερας "Μετζέ" το Δεκέμβριο του 1888 στο θέατρο Kostanzi της Ρώμης παρουσία υψηλών προσώπων.

Ο Σαμάρας ποτέ δεν αποξενώθηκε από την Ελλάδα η οποία παρακολουθούσε με θαυμασμό την ανοδική πορεία του μουσουργού. Έτσι το 1889 ανεβάστηκε στην Κέρκυρα και κατόπιν στην Αθήνα η "Φλόρα Μιράμπιλις" ως "Θαυμαστή Ανθώ".

Την αποτυχία της όπερας "Λιονέλλα" στη Σκάλα του Μιλάνου το 1891, ήρθε να αποκαταστήσει ο θρίαμβος της όπερας "La Martire" (H Μάρτυς) που παρουσιάστηκε στη Νάπολη το Μάιο του 1894. Τοτε ακριβώς ο συνθέτης κατατάχθηκε από τους κριτικούς στη σχολή του βερισμού, της οποίας θεωρείται από τους πρωτεργάτες, πλάι στους Λεονκαβάλλο, Μασκάνι και Πουτσίνι.

Ακολούθησαν και άλλες επιτυχημένες όπερες, όπως "Η Δαμασμένη Μαινάδα" (La Furia Damata) το 1895, βασισμένη στο έργο του Σαίξπηρ"Το Ημέρωμα της Στρίγγλας", "Storia d'Amore" 1903 (αργότερα ανεβάστηκε και στη Γερμανία με τον τίτλο La Biontinetta (Η Ξανθούλα) και "Mademoiselle de Belle-Isle", το 1905.

Το 1895 ανατέθηκε από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή στον Σαμάρα η σύνθεση ενός Ολυμπιακού Ύμνου με την ευκαιρία της πραγματοποίησης στην Αθήνα των Πρώτων Σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων (Απρίλιος 1896). Μετά την ανάθεση στον Σαμάρα η επιτροπή επέλεξε να μελοποιηθεί το ομότιτλο ποίημα του Κωστή Παλαμά. Ο ύμνος αυτός καθιερώθηκε ως επίσημος Ολυμπιακός Ύμνος μόλις το 1958 στο Τόκυο, δηλαδή εξήντα δύο χρόνια μετά την παγκόσμια «πρώτη» του και σαράντα ένα χρόνια μετά τον θάνατο του συνθέτη του.

Αποκορύφωμα της συνθετικής του καριέρας ήταν το ανέβασμα της τρίπρακτης όπερας "Rhea" (Ρέα) τον Απρίλιο του 1908 στο θέατρο "Verdi" της Φλωρεντίας. Τον Σαμάρα συγχαίρουν για τη μουσική του σημαντικοί Ιταλοί συνθέτες όπως ο Πουτσίνι και ο Μασκάνι, αναδεικνύοντάς τον ως ομότιμό τους. Κατόπιν το έργο ανεβάστηκε στο Βερολίνο, ενώ στην Αθήνα πρωτοπαίχτηκε το 1911.

Όπερες:

Ο Σπυρίδων Σαμάρας ενήλικας

• Όλάς (δεκαετία 1880;)
• Flora Mirabilis (Μιλάνο 1886)
• Metze (Ρώμη 1888)
• Lionella (Μιλάνο 1891)
• Μάρτυς (Μιλάνο 1894)
• La furia domata (Μιλάνο 1895)
• Ιστορία έρωτος (Μιλάνο 1903)
• Mademoiselle de Belle Isle (Γένοβα1905)
• H Ξανθούλα (Γερμανία 1906)
• Ρέα (Φλωρεντία 1908)
• Η τίγρις (ημιτελής).

Δισκογραφία:

• La martire (Lyra CD0156),
• La biondinetta (Lyra CD0654/5)
• Rhea (Lyra CD1053)
• Λύχνος υπό τον μόδιον. Έργα Ελλήνων συνθετών για πιάνο (1847-1908) (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 11), Νεανικά πιανιστικά έργα
• Αντίς για Όνειρο. Έργα Ελληνων συνθετών, 19ος-20ος αιώνας(Υπουργείο Πολιτισμού, Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, Πολιτιστική Ολυμπιάδα, 2004), Κασετίνα 12 CD με συνοδευτικό τόμο, CD αρ.12, Φωνητικά έργα με συνοδεία πιάνου

Βιβλιογραφία:

• Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, λήμμα Σ. Σαμάρας, άρθρο Γ. Λεωτσάκου. Εκδοτική Αθηνών 1988.
• Ιστορία της Μουσικής, Karl Nef, με προσθήκες για την ελληνική μουσική Φ. Ανωγειανάκη. Αθήνα 1980.
• Σπυρίδων-Φιλίσκος Σαμάρας. Επετειακός τόμος για τα 150 χρόνια από τη γέννησή του, στη σειρά «Δημοσιεύματα του Μουσείου Μουσική 'Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος'» (Κέρκυρα, Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας, 2011), ISBN: 978-960-99715-1-5

Ο δωδεκαφθογγισμός είναι μία μέθοδος μουσικής σύνθεσης που στοχεύει στην οργάνωση της ατονικότητας μέσω της χρήσης μίας επιλεγόμενης διαδοχής των 12 φθόγγων του δυτικού συγκερασμένου μουσικού συστήματος.

ΔΩΔΕΚΑΦΘΟΓΓΙΣΜΟΣ.ppt

Κάρλχαϊντς Στοκχάουζεν – Karlheinz Stockhausen (1928-2007)

Βιογραφικό σημείωμα

Πρωτοποριακός γερμανός συνθέτης της μεταμοντέρνας περιόδου ( 1945-200) , με μεγάλη επιρροή στα παγκόσμια μουσικά δρώμενα. Συνέθεσε περισσότερα από 300 έργα συμφωνικής και ηλεκτρονικής μουσικής.

Γεννήθηκε στο Μέντρατ, ένα μικρό χωριό κοντά στην Κολωνία, στις 22 Αυγούστου 1928. Σπούδασε μουσική με τον ελβετό συνθέτη Φρανκ Μαρτέν και γνώρισε τη μουσική των Σένμπεργκ, Μπεργκ και Βέμπερν. Η μουσική του παιδεία θα ξεκινήσει 7 χρόνια αργότερα με μαθήματα πιάνου από τον οργανίστα Franz-Josef Kloth στην πόλη Αltenberg και θα συνεχίσει με μαθήματα όμποε και βιολιού. Λίγο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, το 1947, θα σπουδάσει μουσική παιδαγωγική στη Musikhochschule της Κολωνίας και παράλληλα φιλολογία,  φιλοσοφία και μουσικολογία στο πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης. Την περίοδο εκείνη θα παρακολουθήσει και μαθήματα σύνθεσης με τον Frank Martin. Οι αρχικές δραστηριότητες του Στοκχάουζεν σίγουρα δεν πρόδωσαν τη μετέπειτα επαγγελματική του πορεία. Η ενασχόληση του αρχικά με τη μουσική (δούλεψε ως πιανίστας σε διάφορα μπαρ) είχε βιοποριστικό μόνο χαρακτήρα. Την εποχή εκείνη έδειχνε ένθερμο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και κυρίως για τα κείμενα των Σαίξπηρ και Έσσε. Χωρίς να περιοριστεί μόνο στο ρόλο του μελετητή προχώρησε ο ίδιος στη συγγραφή ποιημάτων, λογοτεχνικών κειμένων, και ενός θεατρικού έργου με τον τίτλο Die Liebe der AnderenΜελέτησε τον σειραϊσμό και το 1952 έκανε το μεγάλο άλμα στη μουσική του κατεύθυνση. Μετακόμισε στο Παρίσι για να παρακολουθήσει μαθήματα με δύο σπουδαίους συνθέτες της πρωτοπορίας εκείνη την περίοδο, τον Νταριούς Μιγιό και τον Ολιβιέ Μεσιάν.Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους καινοτόμους και νεωτεριστές της σύγχρονης μουσικής στην Ευρώπη, ο οποίος χρησιμοποίησε αποτελεσματικά κάθε τεχνολογικό μέσο για να προωθήσει την σύγχρονη μουσική σε νέες κατευθύνσεις, πιο αποτελεσματικές και πιο "γνήσια" καλλιτεχνικές σε συνάρτηση με την εποχή μας. Όπως και όλοι οι συνθέτες που έδρασαν μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο στην μουσική avant-garde, ξεκίνησε επηρεασμένος από τον δωδεκαφθογγισμό του Βέμπερν, για να προχωρήσει γρήγορα στον καθολικό σειραϊσμό και στον αλεατορισμό (Μουσική του Τυχαίου), κάνοντας χρήση όλων των διαθέσιμων τεχνολογικά μέσων.
 Πέθανε, ύστερα από σύντομη ασθένεια, στις 5 Δεκεμβρίου 2007, στο χωριό Κέρτεν της Κολωνίας, όπου ζούσε από το 1965. Παντρεύτηκε δύο φορές και απέκτησε 7 παιδιά.
Ο θάνατος του Καρλχάιντς Στοκχάουζεν (Karlheinz Stockhausen), στις 5 Δεκεμβρίου του 2007 στην πόλη Κϋrten της Γερμανίας, προκάλεσε σχεδόν ομοφωνία: έφυγε ένας από τους πρωταγωνιστές της μουσικής σκηνής του 20ου αιώνα. Ακόμη και όσοι δεν εμβάθυναν ή δεν εκτίμησαν ποτέ τη μουσική του αναγνώρισαν το μέγεθός του. Μαζί με τους Berio, Boulez, Feldman, Ligeti, Nono και Ξενάκη, ο Στοκχάουζεν ανήκε στη γενιά των πρωτοπόρων συνθετών που γεννήθηκαν στη δεκαετία του ’20 και αποτέλεσαν ανεξάρτητες φωνές σημαίνουσας μουσικής πορείας. Υπέγραψε την πατρότητα 350 και πλέον έργων,  διακρίθηκε στη σύνθεση ηλεκτρονικής μουσικής, και πρωτοπόρησε στη χρήση της σειραϊκής τεχνικής. Η μουσική του είναι απόρροια συγκερασμού ποικίλων τεχνικών, αναζητήσεων, και στόχων.

ΣΤΥΛ

Πρώτος προσανατολίστηκε στο ιδίωμα που θεωρεί πια τη μουσική σαν έναν μετασχηματισμό πυκνοτήτων, ηχοχρώματος και υφής που μπορεί να ελεγχθεί με στατιστικά μέσα, και από μόνη της αυτή η διαδικασία μπορεί να γεννήσει νέες, πρωτότυπες "ανοιχτές" ή τυχαίες φόρμες. Το έργο του συνθέτη βασίζεται σε μία σειρά προτάσεων γύρω από το υλικό του ήχου και πώς μπορούμε να επενεργήσουμε πάνω σε αυτό. Χρησιμοποίησε πάρα πολύ τα διάφορα ηλεκτρονικά μέσα – μπορεί να θεωρηθεί ο επικεφαλής του κινήματος της "Ηλεκτρονικής Μουσικής" με το στούντιο που ίδρυσε στην Κολωνία. Μετά την αρχική χρήση του γενικευμένου σειραϊσμού, στράφηκε καθαρά – και αυτός – στην Μουσική του Τυχαίου (αλεατορισμός), καθώς και στη χρήση πρακτικών εκτέλεσης που θυμίζουν πιο πολύ αμερικανούς συνθέτες (ειδική τοποθέτηση εκτελεστών στο χώρο της συναυλίας κλπ.). Γενικά μπορούμε να πούμε ότι χρησιμοποίησε κάθε τεχνολογική εξέλιξη στην υπηρεσία της μουσικής avant-garde και ότι προσπάθησε να λειτουργήσει σαν κέντρο συγκέντρωσης αλλά και διασποράς νέων ιδεών στη σύγχρονη μουσική.
Στα τέλη της δεκαετίας του '50 ήταν ήδη ένας αναγνωρισμένος συνθέτης, με έργα, όπως τα Gruppen («Ομάδες»), γραμμένα την περίοδο 1955 – 1957, για τρεις ομάδες μουσικών, τοποθετημένες εμπρός και ένθεν κακείθεν των ακροατών. Ένα άλλο σημαντικό έργο του είναι το «Κούρδισμα για έξι τραγουδιστές» (Stimmung, 1968), που κινείται στα όρια της σιωπής, χαρακτηριστικό της περιόδου διαλογισμού του συνθέτη και των επιρροών του από τη μουσική της Ινδίας. Έργο τεραστίων διαστάσεων είναι το «Φως» (Licht), που γράφτηκε από το 1977 έως το 2003. Αποτελείται από επτά όπερες, η κάθε μία από τις οποίες φέρει το όνομα μιας μέρας της εβδομάδας.
Πολλοί καλλιτέχνες έχουν επηρεασθεί από το έργο του, όπως οι τζαζίστες Μάιλς Ντέβις, Χέρμπι Χάνκοκ, Σέσιλ Τέιλορ, Τσαρλς Μίνγκους, ο ρόκερ Φρανκ Ζάππα, τα συγκροτήματα Pink Floyd, Jefferson Airplane, Greatful Dead και οι σύγχρονοι Μπγιόρκ, Coil και Aphex Twin. Κοντά του έχουν μαθητεύσει μέλη των Can και των Kraftwerk, του συγκροτήματος που θεωρείται πρωτοπόρο στην ηλεκτροπόπ. Οι Beatles έβαλαν τη φωτογραφία του Στοκχάουζεν στο περίφημο εξώφυλλο του άλμπουμ τους «Sgt Pepper's Lonely Ηearts Club Band» (1967).

ΕΡΓΟ

Το έργο του συγκέντρωσε και μεγάλο αριθμό αρνητικών σχολίων, κυρίως από τον χώρο της παραδοσιακής κλασσικής μουσικής. Το πιο καυστικό σχόλιο ίσως να ανήκει στον διάσημο διευθυντή ορχήστρας σερ Τόμας Μπίτσαμ. Όταν τον ρώτησαν αν έχει ακούσει κάποιο έργο του Στοκχάουζεν, αυτός απάντησε: «Όχι, αλλά νομίζω ότι έχω πατήσει τον κάλο κάποιου».Ο Στοκχάουζεν επικρίθηκε έντονα, όταν δήλωσε ότι οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 ήταν «το μεγαλύτερο έργο τέχνης του σύμπαντος». Αργότερα, όμως, υποστήριξε ότι η δήλωσή του αυτή παρερμηνεύτηκε, αλλά του στοίχισε πολλές ακυρώσεις συναυλιών του στις ΗΠΑ. Ο ίδιος δεν πίστευε ότι έγραφε τη μουσική του μέλλοντος, αλλά αντίθετα, έγραψε ότι «αυτό που είναι σήμερα μοντέρνο θα είναι παραδοσιακό στο μέλλον».

Επιλογή από τα σημαντικότερα έργα του Στοκχάουζεν :

Kreuzspiel (1951) Από τα εναρκτήρια σημαντικά έργα του Στοκχάουζεν. H αρχική του ενορχήστρωση αφορούσε όμποε, κλαρινέτο, πιάνο και κρουστά. Αργότερα ο συνθέτης αναθεώρησε την πρώτη εκδοχή, ενώ δήλωσε πως το έργο αυτό γράφτηκε κάτω από το βάρος του Mode de Valeurs et d’ intensites του Messiaen και τη σονάτα για δύο πιάνα του Goeyvaerts[ix].  Η τεχνική του Kreuzspiel είναι δείγμα ολικού σειραϊσμού που έχει εφαρμογή στους τόνους, στη διάρκεια και στην ένταση του ήχου. Πρωτοπαίχτηκε στο Darmstadt το 1952 και αρχικά γνώρισε έντονη αποδοκιμασία.

Gesang der Jungliche (1956) Ένα ακόμη έργο του νεαρού Στοκχάουζεν που θα σηματοδοτήσει την ανερχόμενη πορεία του ως συνθέτη. Στο έργο αυτό ‘ντύνει’ με ηλεκτρονικούς ήχους ένα κείμενο παρμένο από την Αγία Γραφή (Τρεις Παίδες εν Καμίνω) χωρίς όμως να αποσκοπεί πάντα στην κατανόηση του από τον ακροατή. Η avant-garde αυτή προσέγγιση σε σχέση με το θρησκευτικό κείμενο προκάλεσε αντιπαράθεση όπως σημειώνει ο Toop[x].  Σε αυτή τη σύνθεση o Στοκχάουζεν επιχειρεί να αποδώσει μία νέα ηχητική εμπειρία συνδυάζοντας την ηχογραφημένη φωνή ενός αγοριού με ηλεκτρονικούς ήχους και ηχεία στο χώρο, έτσι ώστε η κίνηση του ήχου να διανέμεται από διαφορετική πηγή κάθε φορά.

Gruppen (1957) Οι περισσότεροι μελετητές της μουσικής του Στοκχάουζεν συγκλίνουν στην άποψη πως το έργο αυτό είναι η καλύτερη δημιουργία του καθώς και έργο αναφοράς για την πρωτοποριακή μουσική σχολή του 20ου αιώνα. Είναι γραμμένο για τρεις ανεξάρτητες ορχήστρες που μετρούν 109 μουσικούς στο σύνολο και τρεις αρχιμουσικούς. Ο συνθέτης στοχεύει  στη δημιουργία  ηχητικών ‘ομάδων’ (Gruppen) που κινούνται είτε  σε μορφή διαλόγου ή ταυτόχρονα. Για άλλη μια φορά η σκέψη για χωροθετική μουσική (spatial music) έρχεται στο προσκήνιο με εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Kontakte (1960) Η σύνθεση αυτή υπάρχει σε δύο εκδοχές: μία ηλεκτρονική και μία δεύτερη για πιάνο, κρουστά, και ηλεκτρονικούς ήχους. Σε αυτό το έργο η ιδέα της χωροθετικής μουσικής επιτυγχάνεται με την παρουσία ηχείων που περιστοιχίζουν τους ακροατές και τη χρήση ενός  περιστρεφόμενου τραπεζιού. Ο τίτλος όπως αναφέρει ο συνθέτης δηλώνει τις ‘επαφές’ μεταξύ ηλεκτρονικής και ενόργανης μουσικής[xi].  

Momente (1962) Το έργο αυτό ― για σοπράνο, 4 χορωδίες και 13 μουσικούς ― αναφέρεται σε τρεις μεγάλες ηχητικές ομάδες, τις Moment-Gruppen, που χαρακτηρίζουν και τη δομή του. H πρώτη, η ‘K-Momente’ από τη λέξη ‘Klang’ (ήχος), αναφέρεται  στο ηχόχρωμα, στην ομοφωνία, στις ανδρικές φωνές. Η δεύτερη, ‘Μ-Momente’ απο τη λέξη ‘Melodie’ (μελωδία), αναφέρεται στη μονοφωνία, την ετεροφωνία, και στη φωνή της σοπράνο. Η τρίτη, ‘D-Momente’ απο τη λέξη ‘Dauern’ (διάρκεια), αφορά τις γυναικείες φωνές και την πολυφωνία. Η σύνδεση αυτών των μερών επιτυγχάνεται με τις ‘I-Momente’ που χρησιμεύουν σαν γέφυρες μεταξύ της μουσικής τάξης και της αταξίας του κοινού[xii].

Stimmung (1968) Σύνθεση για 6 φωνές και αντίστοιχο αριθμό μικροφώνων. Οι τραγουδιστές αναπαράγουν για εβδομήντα λεπτά περίπου τους αρμονικούς του χαμηλού Σι ύφεση χωρίς την παρουσία συντονιστή. Το αποτέλεσμα είναι ένα ηχητικό παραλήρημα. O Maconie παρατηρεί πολύ σωστά πως αυτό το στυλ τραγουδιού απαιτεί άρτιο συντονισμό και στην ουσία είναι μια επιστροφή στο ‘προ-οπερατικό φωνητικό στυλ’[xiii].  Το έργο αυτό αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους συνθέτες της φασματικής (spectral) μουσικής στη δεκαετία του ’70 όπως τον Murail και τον Grisey.

Mantra (1970) Ο μελετητής του Στοκχάουζεν Robin Maconie ξεκινά αφοριστικά την ανάλυσή του για το έργο αυτό: ‘η Mantra είναι ένα αριστούργημα’[xiv].  Στη σύνθεση αυτή για 2 πιανίστες (ring-modulated pianos), ο Στοκχάουζεν παρεκκλίνει από τον χαρακτήρα των προγενέστερων έργων του χρησιμοποιώντας συμβατική σημειογραφία και γράφοντας την πρώτη Formelkomposition. Στο πρόγραμμα του Mantra ο συνθέτης παρέθεσε ένα εκτενές απόσπασμα από το βιβλίο του Satprem για τον Aurobindo, Ινδo φιλόσοφο και ποιητή [xv], επιβεβαιώνοντας τον δεσπόζοντα ρόλο που διαδραμάτισε στις συνθέσεις του η πνευματικότητα και ο μυστικισμός. Ο τίτλος παραπέμπει στην επαναλαμβανόμενη λέξη ή φράση που χρησιμοποιείται στον Βουδισμό για αυτοσυγκέντρωση.

Licht (1977-2003) Κύκλος όπερας, ο μεγαλύτερος στην ιστορία της μουσικής, με υπότιτλο ‘Οι Εφτά Μέρες της Εβδομάδας’. Η κάθε μέρα έχει τους δικούς της συμβολισμούς και ορισμένα μελωδικά μοτίβα. Αν και ο Στοκχάουζεν ξεκίνησε τον κύκλο από την Πέμπτη δεν υπάρχει ουσιαστικά αρχή και τέλος σε αυτή τη σύνθεση. Στη μέρα Τετάρτη περιλαμβάνεται το κουαρτέτο για έγχορδα και ελικόπτερα, από τα πιο εκκεντρικά έργα του 20ου αιώνα. Ο παραλληλισμός με το έργο του Wagner και συγκεκριμένα με το Der Ring des Nibelungen ήταν αναπόφευκτος, αν και ο Toop αντιπροτείνει τον Parsifal (‘θρησκευτική τελετή επί σκηνής’) ως καταλληλότερο παράδειγμα σύγκρισης με τον κύκλο Licht [xvi]. Η διάρκεια του Licht ξεπερνά τις 25 ώρες.
 

Έγραψαν για τον Στοκχάουζεν

(Norman Lebrecht, The Companion to 20th Century Music. London: Simon and Schuster, 1992).
(Richard Toop New Grove, online έκδοση. Πρόσβαση στις 13 Μαρτίου 2008)
(Paul Griffiths, The New York Times, 8 Δεκεμβρίου 2007)
(Tom Service, The Guardian, 13 Δεκεμβρίου 2007).

Πηγές : http://www.mmb.org.gr/page/default.asp?id=4352&la=1#ploki
http://www.artissimo.gr/greek/cm_composersx/Karlheinzx_Stockhausenx.htm
http://www.sansimera.gr/biographies/315