Από τον Ιωάννη Γλωσσόπουλο, παιδοψυχολόγο, σύμβουλο γονέων και ιδρυτή του Kidnest

Με το άνοιγμα των σχολείων, πολλοί γονείς αντιμετωπίζουν την πρόκληση του πρώτου μεγάλου αποχωρισμού των παιδιών τους από το σπίτι. Σε αυτή τη σημαντική στιγμή, μπορεί να δημιουργηθεί ένα κύμα ανησυχίας και ανασφάλειας τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς.

Η πρώτη μέρα στο σχολείο, που ισοδυναμεί με την πρώτη σημαντική αποχώρηση του παιδιού από τη μητέρα ή τον βασικό φροντιστή του, αποτελεί μια συγκυρία γεμάτη συναισθήματα. Το κλάμα και οι ατελείωτοι αποχαιρετισμοί, που συχνά τη σημαδεύουν, είναι εκφράσεις ενός φυσιολογικού αναπτυξιακού φαινομένου που ονομάζεται άγχος αποχωρισμού.

Αυτό το άγχος, που αρχίζει από τους πρώτους μήνες της ζωής και εξελίσσεται μέχρι τα πρώτα χρόνια, αποτελεί ένα φυσιολογικό στάδιο στην ανάπτυξη κάθε παιδιού. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, αναπτύσσουν την ικανότητα να κρατούν την εικόνα του αγαπημένου φροντιστή στη σκέψη τους, κατανοώντας σταδιακά ότι η αποχώρηση είναι προσωρινή.

Σε αυτό το άρθρο θα μοιραστούμε κάποιες βασικές πληροφορίες αλλά και 5 σημαντικές συμβουλές για το άγχος αποχωρισμού, με σκοπό να βοηθήσουμε ώστε η προσαρμογή στο σχολείο να γίνει πιο εύκολη για όλους.

Τι είναι το άγχος αποχωρισμού;

Το άγχος αποχωρισμού είναι ένα φυσιολογικό στάδιο στην ανάπτυξη κάθε παιδιού και συχνά εμφανίζεται όταν ένα παιδί χρειάζεται να αποχωριστεί τη μητέρα ή άλλο σταθερό πρόσωπο φροντίδας του για πρώτη φορά. Είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με την ηλικία και τον ψυχισμό του παιδιού.

Στις πρώτες φάσεις της ζωής του, το παιδί δεν έχει την ικανότητα να διακρίνει τον εαυτό του από τη μητέρα του, αφού το δίδυμο μητέρα-παιδί λειτουργεί ως ενιαία ενότητα. Ωστόσο, καθώς το παιδί μεγαλώνει, αρχίζει να κατανοεί ότι είναι ένα ανεξάρτητο άτομο. Αυτή η συνειδητοποίηση φέρνει μαζί της και την εμφάνιση του άγχους αποχωρισμού, καθώς το παιδί αναγνωρίζει την πιθανότητα της προσωρινής «απώλειας» της μητέρας ή του βασικού φροντιστή του.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το άγχος αποχωρισμού είναι φυσιολογικό και αποτελεί μέρος της φυσικής ανάπτυξης του παιδιού.

5 Συμβουλές για το Άγχος Αποχωρισμού

Με βάση τη βιβλιογραφία αλλά και γνώμες επιστημόνων, παραθέτουμε εδώ 5 βασικές συμβουλές για να χειριστείτε ή, ιδανικά, να προλάβετε μεγάλες αντιδράσεις που σχετίζονται με το άγχος αποχωρισμού.

1. Διαχείριση του άγχους πρώτα από τον ενήλικα

Είναι εξίσου σημαντικό, κατά τη διάρκεια των στιγμών αποχωρισμού, ο ενήλικας να μπορεί να διαχειριστεί το δικό του άγχος με αποτελεσματικό τρόπο. Αν και είναι φυσικό να αισθάνεστε ανήσυχοι και προβληματισμένοι, η ηρεμία σας μπορεί να λειτουργήσει ως ένας «ασφαλής λιμένας» για το παιδί σας.

Προσπαθήστε να επιδείξετε εμπιστοσύνη και θάρρος, ώστε να μη μεταφέρετε τη δική σας ανησυχία στο παιδί. Μην ξεχνάτε, το πώς διαχειρίζεστε τις δύσκολες στιγμές μπορεί να αποτελέσει ένα θαυμάσιο παράδειγμα για το παιδί σας, δείχνοντάς του ότι μπορεί να πιστεύει στον εαυτό του προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις με ηρεμία και ανθεκτικότητα. 

2. Μικροί χωρισμοί πριν από την αρχή του σχολείου

Οι μικροί χωρισμοί πριν από την επίσημη έναρξη της σχολικής χρονιάς είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική στρατηγική για να προετοιμάσετε το παιδί σας για τις νέες ρουτίνες και τις μεταβάσεις που θα αντιμετωπίσει. Αρχίστε με σύντομα διαστήματα αποχωρισμού –ίσως μια μικρή επίσκεψη στο πάρκο ή σε έναν φίλο– και σταδιακά αυξήστε τον χρόνο που περνάει το παιδί μακριά σας.

Κατά τη διάρκεια αυτών των στιγμών, ενθαρρύνετε το παιδί σας να εκφράζει τα συναισθήματα και τις ανησυχίες του, δίνοντάς του τον χώρο να προσαρμοστεί και να εξοικειωθεί. Είναι επίσης καλή ιδέα να συζητήσετε για τα θετικά στοιχεία της νέας αυτής φάσης, επικεντρώνοντας στις ευκαιρίες που προσφέρει η σχολική ζωή, όπως νέες φιλίες και ερεθίσματα.

Με τον τρόπο αυτό θα βοηθήσετε το παιδί σας να αναπτύξει αυτοπεποίθηση και να αντιληφθεί το σχολείο ως έναν χώρο όπου μπορεί να ανθήσει, παρά ως μια πηγή άγχους και ανησυχίας.

3. Ανοίγοντας διάλογο με το παιδί

Στην αρχή ενός νέου σχολικού έτους, είναι απαραίτητο να καλλιεργήσουμε έναν ανοιχτό και ειλικρινή διάλογο με το παιδί.

Ερωτήσεις όπως «Πώς νιώθεις για την επιστροφή στο σχολείο;» ή «Υπάρχει κάτι που σε ανησυχεί;» μπορούν να ανοίξουν πόρτες για πιο βαθιές συζητήσεις. Παράλληλα, ο διάλογος προσφέρει την ευκαιρία στο παιδί να εκφράσει τους φόβους, τις ανησυχίες ή ακόμα και τις χαρές του.

Ένα σημαντικό εφόδιο για τον γονέα είναι η ενεργητική ακρόαση, όπου, μέσα από ερωτήσεις ανοιχτού τύπου αλλά και τον δημιουργικό διάλογο, θα εκφράσει τα συναισθήματά του με αποτέλεσμα να νιώσει ασφάλεια για όλα όσα το προβληματίζουν.

4. Ενδυνάμωση των κοινωνικών δεξιοτήτων του παιδιού

Η κοινωνικοποίηση είναι ένα κρίσιμο στοιχείο στην ανάπτυξη ενός παιδιού. Για να δώσουμε στο παιδί ασφάλεια ώστε να αντιμετωπίσει το άγχος αποχωρισμού, χρειάζεται να διεκδικούμε στιγμές με φίλους ή με οικεία πρόσωπα.

Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε συχνή τριβή με άλλα παιδιά και μπορεί εύκολα να κινηθεί σε έναν χώρο ώστε να αναπτύσσει φιλίες και σχέσεις, αποκτά ανθεκτικότητα και επομένως θα μπορεί να νιώσει ασφαλές. Το βασικό αίσθημα του παιδιού στο σχολείο είναι το αίσθημα του «ανήκειν». Αν το παιδί μπορέσει από την αρχή του έτους να δημιουργήσει όμορφους και στενούς δεσμούς με τους συμμαθητές του, το άγχος αποχωρισμού θα υποχωρήσει αρκετά γρήγορα.

Στην κοινωνικότητα, επιπλέον, βασικό ρόλο παίζουν και οι συζητήσεις που κάνουμε για τυχόν τσακωμούς ή δυσκολίες που το παιδί αντιμετωπίζει με άλλα παιδιά – συζητήσεις που δίνουν χώρο στο παιδί να εκφράσει τις ανησυχίες του αλλά να δει και τη δική μας σκοπιά στα θέματα που το απασχολούν.

5. Αγαπημένο αντικείμενο

Μια βασική συμβουλή που προτείνεται, ιδίως όσον αφορά τα μικρότερα παιδιά, είναι το μεταβατικό αντικείμενο. Προτρέψτε το παιδί σας να επιλέξει ένα αντικείμενο που του προσφέρει ασφάλεια και άνεση.

Το μεταβατικό αντικείμενο μπορεί να είναι οτιδήποτε – από μια μαλακή κουβέρτα μέχρι ένα αγαπημένο λούτρινο ζωάκι. Η συνεχής επαφή με αυτό το αντικείμενο μπορεί να λειτουργήσει ως μια φυσική μέθοδος για την ανακούφιση από το άγχος αποχωρισμού, προσφέροντας μια αίσθηση παρηγοριάς και σταθερότητας στο παιδί.

Σταδιακά και μετά τον πρώτο μήνα που το άγχος αποχωρισμού θα έχει υποχωρήσει αισθητά, το παιδί θα νιώθει οικεία στο περιβάλλον και θα αφήσει το μεταβατικό αντικείμενο σπίτι!

Επίλογος

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, κάθε παιδί μπορεί να εκφράσει άγχος αποχωρισμού ως μια φυσική απόρροια της διαδικασίας εξέλιξής του. Το παιδί μπορεί να νιώθει πρόσκαιρα άγχος και φόβο για το νέο και άγνωστο, αλλά μπροστά του ξεδιπλώνεται μια συναρπαστική ζωή ανεξαρτησίας, ερεθισμάτων μάθησης και κοινωνικοποίησης.

Ως γονείς, ο ρόλος σας είναι σημαντικός. Χρειάζεται αρκετή υπομονή και κατανόηση, καθώς το άγχος αποχωρισμού δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά. Το στάδιο του άγχους αποχωρισμού είναι μια προσωρινή φάση και αργά ή γρήγορα θα υποχωρήσει, δίνοντας τη θέση του στη χαρά της ανεξαρτησίας και των όμορφων αναμνήσεων της σχολικής χρονιάς.