Την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας Παρασκευή 20/3/2026, πραγματοποιείται ένα παγκόσμιο πείραμα με τη συμμετοχή σχολείων, επιστημόνων και πλοίων, υπό τον συντονισμό του Ιδρύματος Ευγενίδου και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Οι συμμετέχοντες μετρούν ταυτόχρονα τις σκιές ράβδων σε διαφορετικά σημεία της Γης, αναβιώνοντας το πείραμα του Ερατοσθένη και αποδεικνύοντας τη σφαιρικότητα του πλανήτη. Η δράση έχει τόσο επιστημονικό όσο και εκπαιδευτικό στόχο, προάγοντας την κριτική σκέψη και τη συνεργασία.

Έτσι και εμείς σήμερα στο Νηπιαγωγείο μας ταξιδέψαμε πίσω στον χρόνο και γνωρίσαμε τον Ερατοσθένη, έναν σοφό που επιβεβαίωσε ότι η Γη μας είναι στρογγυλή σαν μπάλα και μέτρησε την περιφέρεια χρησιμοποιώντας μόνο… μια σκιά!

Η εξήγηση του πειράματος του Ερατοσθένη μετατράπηκε σε ένα παιχνίδι με το φως και τις σκιές.  Μέσα από αυτό τα παιδιά, είδαν πώς το φως του Ήλιου φτάνει στον πάτο ενός  πηγαδιού και πειραματίστηκαν με φακούς και σκιές για να καταλάβουν την καμπυλότητα της Γης.

Και το ταξίδι ξεκινά…

 «Μια φορά κι έναν καιρό, σε μια χώρα μακρινή που τη λέγανε Αίγυπτο, ζούσε ένας πολύ περίεργος άνθρωπος, ο Ερατοσθένης. Ο Ερατοσθένης δεν ήταν απλώς ένας κύριος, ήταν ο «Διευθυντής των Βιβλίων» σε μια τεράστια βιβλιοθήκη!

Μια μέρα, διάβασε κάτι που του φάνηκε μαγικό:

«Σε μια πόλη που τη λένε Συήνη, το μεσημέρι του καλοκαιριού, ο Ήλιος στέκεται ακριβώς από πάνω από ένα βαθύ πηγάδι. Αν κοιτάξεις μέσα, ο Ήλιος φωτίζει τον πάτο και οι άνθρωποι δεν έχουν καθόλου σκιά!»

«Περίεργο!» σκέφτηκε ο Ερατοσθένης. «Εδώ στην πόλη μου, την Αλεξάνδρεια, την ίδια ώρα, εγώ βλέπω τη σκιά μου στο χώμα. Γιατί εκεί δεν έχουν σκιά κι εμείς έχουμε;»

Τότε του ήρθε μια ιδέα! Πήρε ένα κοντάρι και το κάρφωσε στη γη.

«Αν η Γη ήταν ίσια σαν χαρτί», είπε, «τότε ο Ήλιος θα χτύπαγε το ίδιο και τις δύο πόλεις και κανένας δεν θα είχε σκιά. Αλλά αφού εγώ έχω σκιά κι εκείνοι όχι, σημαίνει πως η Γη μας στρίβει… είναι στρογγυλή σαν μπάλα!»

Ο Ερατοσθένης ήθελε να μάθει πόσο μεγάλη είναι αυτή η μπάλα. Αλλά δεν είχε αυτοκίνητο, ούτε αεροπλάνο. Τι έκανε; Ζήτησε από έναν άντρα να περπατήσει όλη τη διαδρομή από τη μια πόλη στην άλλη και να μετράει τα βήματά του! (Φανταστείτε πόσα βήματα: ένα, δύο, τρία… χιλιάδες!).

Όταν έμαθε πόσα βήματα ήταν η απόσταση, έκανε τους λογαριασμούς του και ανακάλυψε πόσο τεράστια είναι η Γη μας, χωρίς να κουνηθεί από τη θέση του. Μόνο με το μυαλό του και μια σκιά!»

Για να φτιάξουμε το «μαγικό πηγάδι» της Συήνης, χρησιμοποιήσαμε απλά υλικά που είχαμε ήδη στην τάξη. Ήταν ένας τρόπος να καταλάβουν τα παιδιά πώς το φως του Ήλιου πέφτει ακριβώς  μέσα στην τρύπα του πηγαδιού.

Πήραμε, έναν άδειο κύλινδρο από ρολό χαρτιού κουζίνας (αυτό θα είναι το πηγάδι μας) και έναν δυνατό φακό (που θα κάνει τον Ήλιο).

Το πείραμα της σκιάς: Ζητήθηκε από ένα παιδί να κρατήσει τον φακό λίγο πιο πλάγια. Είδαν ότι μέσα στο πηγάδι έχει σκοτάδι (σκιά) στα τοιχώματα.

Το μεσημέρι του Ερατοσθένη: Τώρα,  το παιδί έφερε τον φακό ακριβώς πάνω από την τρύπα του ρολού.  Ξαφνικά, ο πάτος του πηγαδιού φωτίστηκε ολόκληρος! Όταν δηλαδή ο ο Ήλιος είναι ακριβώς από πάνω μας. Στη Συήνη, εκείνη την ημέρα, το φως έμπαινε τόσο ίσια μέσα στο πηγάδι, που δεν άφηνε καθόλου σκιά!

Στη συνέχεια βάλαμε τον φακό να ρίχνει το φως του από διάφορα σημεία. Σημειώσαμε το μέγεθος της σκιάς που φαινόταν στο πάτωμα. Αυτό έγινε με διάφορους τρόπους :με σημάδι του μαρκαδόρου, με χάραξη του μήκους της σκιάς με κιμωλία και τέλος με μέτρηση με μεζούρα. Διαπιστώθηκε ότι ανάλογα με τη θέση που έπαιρνε ο ‘Ηλιος-φακός, διαγράφονταν και διαφορετικό μήκος σκιάς.

Μετά πήραμε δύο ίδια ρολά χαρτιού κουζίνας και τα τοποθετήσαμε πάνω στο πάτωμα. Σκεφτήκαμε ότι αν η Γη ήταν επίπεδη, οι σκιές τους θα ήταν ίδιες.  Και το διαπιστώσαμε!

 Γνωρίζουμε όμως  ότι η Γη είναι σφαιρική. Μένει τώρα να δούμε αν οι σκιές σε διαφορετικά μέρη έχουν διαφορετικό μήκος.

Πήραμε τον  φακό- Ήλιο και μια υδρόγειο σφαίρα, κολλήσαμε δύο χαρτάκια και συμφωνήσαμε ότι αυτά είναι δυο μικρά ανθρωπάκια. Μετακινήσαμε τον φακό και τα παιδιά είδαν πώς οι σκιές αλλάζουν μέγεθος ανάλογα με τη θέση που πέφτει το φως από τον φακό, επειδή η επιφάνεια της γης είναι κυκλική.

Τέθηκαν ερωτήσεις κατά τη διάρκεια του πειράματος, όπως:

«Αν η Γη ήταν ίσια σαν τραπέζι, νομίζετε ότι οι σκιές μας θα ήταν ίδιες σε όλο τον κόσμο την ίδια ώρα;» (Για να καταλάβουν τη διαφορά επίπεδου και σφαίρας).

«Γιατί η σκιά μας το πρωί είναι τεράστια και το μεσημέρι γίνεται μικρούλα; Πού πηγαίνει ο Ήλιος;» (Για να συνδέσουν τη θέση του Ήλιου με το μήκος της σκιάς).

«Αν βάλουμε δύο παιδάκια  πάνω σε μια μπάλα, μπορεί ο ένας να έχει μεγάλη σκιά και ο άλλος καθόλου; Πώς πρέπει να γυρίσουμε την μπάλα για να το πετύχουμε;»

Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι: ο Ερατοσθένης μέτρησε αυτές τις σκιές και κατάλαβε όχι μόνο ότι η Γη είναι στρογγυλή, γιατί αυτό το είχαν προσέξει οι αρχαίοι έλληνες με την πλεύση των πλοίων τους, αλλά  πόσο μεγάλη είναι η «αγκαλιά» της, δηλαδή η περιφέρειά της.

Το πείραμα- παιχνίδι,  με τα κοντάρια και  το «κυνήγι» της σκιάς,  δεν μεταφέρθηκε στην αυλή τουλάχιστον για σήμερα, γιατί η μέρα ήταν βροχερή και δεν θα είχαμε τη βοήθεια του ήλιου.

από Δήμου Μαρία