Mε κεντρικό θέμα του φετινού (15ου) πανελλαδικού διαγωνισμού Φιλοσοφίας εστιασμένο στο πεδίο «’Ερωτας», πραγματοποιήθηκε το περασμένο Σάββατο (31.01.2026) και στη Λάρισα η προκριματική φάση του διαγωνισμού στο Πρότυπο Γενικό Λύκειο της πόλης μας το οποίο ορίσθηκε ως Εξεταστικό Κέντρο για τη διενέργεια της διαδικασίας.
Ο Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός “Φιλοσοφικού Δοκιμίου” είναι ένας ετήσιος εκπαιδευτικός θεσμός που διευθύνεται και εμψυχώνεται από το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών (ΠΠ). Μετρά ήδη δεκατέσσερις διοργανώσεις και έχει καθιερωθεί στη συνείδηση των εκπαιδευτικών που ενδιαφέρονται για τη Φιλοσοφία στη χώρα μας. Στοχεύει κυρίως στην καλλιέργεια της φιλοσοφικής θεωρητικής σκέψης και του φιλοσοφικού λόγου στους μαθητές της λυκειακής εκπαίδευσης και, μέσω αυτών, γενικότερα στην προαγωγή της φιλοσοφικής σκέψης στην ευρύτερη κοινωνία. Προωθεί την ανάπτυξη του προβληματισμού πάνω σε μείζονα ζητήματα της επιστήμης και της ζωής, σε συνάρτηση με συναφή μαθήματα του σχολικού προγράμματος, υποδεικνύοντας την ανάγκη ορθολογικού, κριτικού και ελεύθερου στοχασμού στους έφηβους μελλοντικούς πολίτες. Απέναντι στις πολλαπλές πραγματικότητες της σύγχρονης ζωής επιδιώκει να προτείνει τον φιλοσοφικό λόγο ως οδηγό για μια συνεκτική και κριτική κοσμοθεώρηση αλλά και ως θεμέλιο για την προσωπική συγκρότηση του ανθρώπου.
Στη δέκατη πέμπτη έκδοσή του ο εν λόγω Διαγωνισμός στρέφει την εστίαση στο πεδίο του έρωτα, φιλοδοξώντας να συμβάλει στην ανάπτυξη του προβληματισμού αλλά και της κρίσης των εφήβων πάνω στα καίρια ζητήματα που ανακύπτουν από τις ερωτικές διαθέσεις και τις διάφορες μορφές με τις οποίες εκδηλώνονται.
ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ
Τα θέματα του φετινού προκριματικού διαγωνισμού, στα οποία οι μαθητές/-τριες κλήθηκαν να αναπτύξουν τις σκέψεις τους με επιχειρήματα και τεκμήρια, διαμορφώνοντας ένα λογικά συνεκτικό κείμενο, σχετίζονταν με προσεγγίσεις περί έρωτος του γερμανού φιλοσόφου του 19ου αιώνα Αρθούρου Σοπενχάουερ (1ο θέμα), του αρχαίου Αθηναίου ιατρού Ερυξιμάχου για τις περί έρωτος θέσεις του στο Συμπόσιο του Πλάτωνα (2ο θέμα) και των Miguel de Unamuno, ισπανού φιλοσόφου του 20ου αιώνα για τις θέσεις του στο έργο «Το τραγικό αίσθημα της ζωής» και του αρχαίου Έλληνα τραγωδού Σοφοκλή για το σατυρικό του δράμα «Αχιλλέως Ερασταί», επί τη βάσει της αναλύσεως του έργου από την καναδή φιλόλογο και λογοτέχνη Anne Carson, στο έργο της «’Ερως ο γλυκόπικρος».
Αναλυτικά και κατά την πλήρη ανάπτυξη / διατύπωσή τους τα Θέματα:
1ο ΘΕΜΑ:
Η κεντρική θέση του Σοπεγχάουερ είναι ότι ο έρωτας δεν υπηρετεί το άτομο, αλλά το είδος. Το άτομο πιστεύει ότι επιδιώκει την προσωπική του ευτυχία, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί ως όργανο της «βούλησης του είδους», η οποία αποσκοπεί στη γέννηση ενός συγκεκριμένου απογόνου με ορισμένα βελτιστοποιημένα χαρακτηριστικά. Η ερωτική έλξη είναι μια «φυσική απάτη»: η φύση εξαπατά το άτομο, ώστε να υπηρετήσει σκοπούς που το υπερβαίνουν. Η περίφημη «τύφλωση» του έρωτα εξηγείται μεταφυσικά. Ο/η ερωτευμένος/-η παραβλέπει ελαττώματα χαρακτήρα, ασυμβατότητες και μελλοντική δυστυχία, επειδή η βούληση του είδους υπερισχύει της ατομικής κρίσης. Γι’ αυτό και, μετά την ικανοποίηση της σεξουαλικής ορμής, η ερωτική «ψευδαίσθηση» συχνά καταρρέει, αφήνοντας απογοήτευση ή και απέχθεια. Με εφαλτήριο αυτή τη φυσιοκρατική άποψη για τον έρωτα, σχολιάστε κατά πόσο είμαστε ελεύθεροι/-ες στις ερωτικές μας σχέσεις. Είναι, τελικά, ο έρωτας κάτι που «παθαίνουμε», ή κάτι στο οποίο «επιδιδόμαστε»; Πώς εμπλέκεται, αν εμπλέκεται, η ελεύθερη βούληση στην ερωτική μας συμπεριφορά;
2ο ΘΕΜΑ
Στο πλατωνικό Συμπόσιο ο ιατρός Ερυξίμαχος παρουσιάζει τον έρωτα ως μια συμπαντική αρχή, που αφορά σε όλα τα πράγματα: ανθρώπους, ζώα, φυτά, ανόργανη φύση, ουράνια σώματα, η οποία εκδηλώνει την ισχύ της σε όλα αυτά τα πεδία διττώς (διπλούς έρως): τόσο με «καλό» τρόπο, που έχει ως αποτέλεσμα την αρμονία, όσο και με «κακό» τρόπο, που έχει ως αποτέλεσμα τη δυσαρμονία και την καταστροφή. Ποια είναι η αναλυτική, θεωρητική βάση, επί της οποίας γίνεται δυνατό να χαρακτηρίζονται και τα δύο αυτά αντιθετικά φαινόμενα ως «έρωτας»; Ποιο είναι δηλαδή το ερωτικό στοιχείο στις δύο αυτές αντιθετικές εκδοχές; Πού εντοπίζονται, κατά τη γνώμη σας, αδύναμα σημεία στη θεώρηση του Ερυξίμαχου; Ποια πτυχή της θεωρίας του θα μπορούσε ωστόσο να εφαρμοστεί και σε ζητήματα που απασχολούν τη σημερινή εποχή;
3ο ΘΕΜΑ
« Η ματαιότητα του κόσμου που παρέρχεται και ο έρωτας είναι τα δύο θεμελιώδη και οικεία θέματα της αληθινής ποίησης. Και είναι δύο θέματα τα οποία δεν μπορούν να λειτουργήσουν το ένα χωρίς το άλλο. Το αίσθημα της ματαιότητας του εφήμερου κόσμου κάνει έκκληση στον έρωτα, τον μόνο που θριαμβεύει της ματαιότητας και του προσκαίρου και γεμίζει και διαιωνίζει τη ζωή. Επιφανειακά τουλάχιστον, διότι στην πραγματικότητα… Ο έρωτας δε, ιδίως όταν μάχεται εναντίον του πεπρωμένου, μας βυθίζει στο αίσθημα της ματαιότητας του φαινομενικού αυτού κόσμου και μας κάνει να μισοβλέπουμε έναν άλλον, όπου το πεπρωμένο έχει νικηθεί και βασιλεύει η ελευθερία. Τα πάντα παρέρχονται! Αυτή είναι η επωδός όσων ήπιαν από την πηγή της ζωής, με τα χείλη στον χείμαρρό της, όσων δοκίμασαν τον καρπό του δένδρου της γνώσης του καλού και του κακού. Να υπάρχουμε, να υπάρχουμε αιώνια, να υπάρχουμε χωρίς τελειωμό! Δίψα υπάρξεως, δίψα περαιτέρω υπάρξεως! Πείνα του Θεού! Δίψα του αιωνίου έρωτα, του έρωτα που μας κάνει αιώνιους! »
UNAMUNO, Miguel de (1864-1936) [1912] Το τραγικό αίσθημα της ζωής. Μετάφραση Η. Π. Νικολούδη. Αθήνα: Εκδόσεις Printa / Στις Πηγές της Γνώσης (2013²). Χωρίο από τη σελίδα 61.
«Αυτή η αρρώστια [σσ. ο έρωτας] είναι ένα παροδικό κακό. Και θα μπορούσαμε αρκετά εύστοχα να την παραστήσουμε ως εξής: Όταν πέσει παγετός στη χώρα, τα παιδιά σπεύδουν να αρπάξουν με τα χέρια τους έναν ομορφοκαμωμένο κρύσταλλο, νιώθοντας στην αρχή πρωτόγνωρη απόλαυση. Στο τέλος όμως η ψυχή τους ούτε θέλει να τον αφήσει ούτε και νιώθει βολικό το λάφυρο να παραμείνει στα χέρια τους. Έτσι και τους εραστές ο ίδιος πόθος τους προτρέπει πολλές φορές να πράξουν και να μην πράξουν. »
ΣΟΦΟΚΛΗΣ (496-406 π.Χ.) Απόσπασμα από το σατυρικό δράμα Ἀχιλλέως ἐρασταἰ (149 Radt), κατά Anne CARSON [1986] Έρως ο γλυκόπικρος. Μετάφραση Ανδρονίκης Μελετλίδου. Αθήνα: Εκδόσεις Δώμα (2019³). Χωρίο από τη σελίδα 146, σε απόδοση της ΕΟΕ.
Ο έρωτας περιγράφεται συχνά με αμφίσημο τρόπο: αφενός ως μια επιδίωξη αιώνιας διάρκειας και αφετέρου ως ένα νομοτελειακά πεπερασμένο και εφήμερο πάθος. Με αφετηρία τα αποσπάσματα που σας δίνονται και με βάση τις θεωρητικές προσεγγίσεις που έχετε μελετήσει, να τοποθετηθείτε στο ζήτημα της αιωνιότητας που αξιώνει ο έρωτας, σε αντίθεση με την εφήμερη επιθυμία. Θα έχουν εντέλει την ίδια ή διαφορετική προέλευση;
* Η εξεταστική διαδικασία ολοκληρώθηκε επιτυχώς, εντός 3ώρου, υπό την εποπτεία της Τοπικής Επιτροπής με Πρόεδρο τον Διευθυντή του Προτύπου Γενικού Λυκείου Λάρισας, Δρ. Χαράλαμπο Ανδρεόπουλο (κλ. ΠΕ01) και Συντονίστρια της διαδικασίας για την Δ/νση Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης (ΔΔΕ) την Επόπτρια Ποιότητας της Εκπ/σης της ΔΔΕ, Δρ. Ελένη Δημητρίου (κλ. ΠΕ11). Στην Οργανωτική και Επιστημονική Επιτροπή (ΕΟΕ) αποστέλλονται τα γραπτά με βαθμό επιτυχίας ίσο και άνω του 16/20 και αυτά αξιολογούνται από έναν ακόμη βαθμολογητή, μέλος ΔΕΠ ή ΕΔΙΠ του Τμήματος Φιλοσοφίας ΠΠ, που ορίζεται από την ΕΟΕ. Ο τελικός βαθμός του γραπτού εξάγεται από τον μέσο όρο των δύο βαθμολογιών: του Α΄ (προκριματική φάση) και του Β΄ κύκλου (βαθμολόγηση από μέλος ΔΕΠ του Τμ. Φιλοσοφίας) αξιολόγησης.
Ο ΤΕΛΙΚΟΣ
Για τη τελική φάση προκρίνονται δεκαπέντε (15) μαθητές/-τριες με βάση τη σειρά βαθμολογικής τους κατατάξεως. Η τελική φάση του διαγωνισμού στην οποία θα συμμετάσχουν όσοι/-ες προκριθούν έχοντας συγκεντρώσει βαθμολογία 16 και άνω θα διεξαχθεί το τριήμερο 3-5 Απριλίου 2026. Στο τελικό αυτό αγώνα γραπτής, επίσης, δοκιμασίας θα αναδειχθούν τρείς νικητές εκ των οποίων οι δύο (με κριτήριο επιλογής τη σειρά επιτυχίας τους στον εθνικό Διαγωνισμό και εφ’ όσον η επίδοσή τους στη συνοδευτική εξέταση στην ξένη γλώσσα έχει αξιολογηθεί ως επαρκής) θα συμμετάσχουν στην 34η Διεθνή Ολυμπιάδα Φιλοσοφίας (ΔΟΦ), η οποία θα διοργανωθεί στην πρωτεύουσα της Πολωνία, τη Βαρσοβία, από 14 έως 17 Μαΐου 2026.
