Η εικόνα καθημερινή. Γ΄ Γυμνασίου σε κάποιο σχολείο της Ρόδου, της Αθήνας, της Πάτρας. Παντού η ίδια εικόνα. Ο καθηγητής της Ιστορίας μιλά για την Ελληνική Επανάσταση. Κι ο Άγγελος στο πίσω θρανίο εκδικείται τους Φιλικούς, τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και τον Παπαφλέσσα μαζί σκίζοντας με ιδιαίτερη αγαλλίαση σελίδα σελίδα το βιβλίο και στοιβάζοντας χαρτάκια κάτω από το θρανίο που μέλλει να χρησιμοποιηθούν αργότερα ως «ανταλλαγή γνώσης» στο μάθημα της Μουσικής.
Τη μακαριότητα του Άγγελου διακόπτει η έντονη διαφωνία μεταξύ του συμμαθητή του και του καθηγητή.
-Κινητό μέσα στην τάξη; Απαγορεύεται. Δώσε μου το σε παρακαλώ. Κατέβα κάτω με τον απουσιολόγο.
– Δεν το δίνω! Είναι δικό μου! Δεν έχετε δικαίωμα στην δική μου περιουσία!
– Θα το παραλάβει κάποιος γονέας σου από το γραφείο. Έτσι είναι ο νόμος και ο κανονισμός του σχολείου. Τον ξέρεις. Απαγορεύονται τα κινητά!
– Δεν το δίνω. Όλο μαζί μου τα΄ χετε. Χτύπησε; Δε χτύπησε!
– Παιδί μου, είχες έξω ανοιχτό το κινητό, ναι ή όχι;
– Όχι!!! Ένα λεπτό το΄ βγαλα, γιατί με πήρε κατά λάθος ένας φίλος μου!
Και κάτω δεν πάω. Αν μου βάλετε κι άλλες απουσίες θα μείνω, έχω 45!!!
– Τότε θα ήταν καλύτερα να προσέχεις περισσότερο. Δημιουργείς καθημερινά προβλήματα!
– Ναι, τους άλλους δεν τους βλέπεις! Α Παρατάτε με όλοι σας!!!
(Φεύγει από την τάξη χτυπώντας με δύναμη την πόρτα πίσω του. Τον ακολουθεί λαχανιασμένος ο απουσιολόγος, που τις τελευταίες ημέρες έχει σπάσει το ρεκόρ στον Μαραθώνιο κάνοντας καθημερινά την ίδια μονότονη διαδρομή, τάξη – γραφείο, με τον ίδιο άνθρωπο!)
Πριν καλά καλά κοπάσει ο θόρυβος, θα πεταχτεί η Ελένη ως συνήγορος υπεράσπισης:
– Μα τι έκανε το παιδί; Θα χάσει τη χρονιά του γιατί έβγαλε ένα λεπτό το κινητό; Είστε άδικος και πολύ αυστηρός. Εσείς δηλ. δεν ήσασταν παιδί; Θα σας άρεσε να σας κάνουν το ίδιο;
– Κατ΄ αρχήν εγώ δεν είχα κινητό, κανείς μας δεν είχε τότε. Και σε παρακαλώ πολύ δεν θέλουμε δικηγόρους. Είστε μεγάλα παιδιά και πρέπει να αναλαμβάνετε τις ευθύνες των πράξεών σας.
Χτυπά το κουδούνι. Πάνε κι οι Φιλικοί κι ο Παπαφλέσσας. Ένα μπαφιασμένο λεφούσι ορμά έξω από την τάξη…. χωρίς να ρωτήσει…χωρίς να περιμένει κανενός την άδεια… χωρίς να νοιαστεί αν το επαναστατικό κίνημα του Κατσώνη πέτυχε ή όχι. Είναι το δικό τους δεκάλεπτο…. Δε θα τους το φάει κανείς, πολύ περισσότερο οι πεθαμένοι ήρωες.
Τι συμβαίνει; Ποιος φταίει; Γιατί τα παιδιά μας δεν έχουν διάθεση να μάθουν; Γιατί τόσα παιδιά αισθάνονται το σχολείο ωσάν φυλακή και τους δασκάλους τους ωσάν δεσμοφύλακες; Είναι η εφηβεία, θα πουν πολλοί. Μα ναι, έχει τέτοια ξεσπάσματα. Και μεις έτσι ήμαστε στην ηλικία τους.
Το σχολείο βέβαια αποτελεί έναν οριοθετημένο χώρο όπου οι μαθητές/μαθήτριες έχουν τόσο δικαιώματα όσο και υποχρεώσεις. Ιδιαίτερα σήμερα, που τα παιδιά του Γυμνασίου λογίζονται ως αυτόνομες προσωπικότητες, με τα δικά τους μοναδικά χαρακτηριστικά. Σκοπός του σημερινού σχολείου έπαψε πλέον να είναι η απλή μετάδοση γνώσεων και επικεντρώνεται πια στο να συνδράμει στη δημιουργία των αυριανών ενεργών σκεπτόμενων πολιτών. Τα ίδια τα Προγράμματα Σπουδών προωθούν με όλους τους τρόπους δράσεις και πρωτοβουλίες που διαμορφώνουν ανθρώπους με κριτική σκέψη και αμφισβήτηση σε κάθε τι που τους σερβίρεται έτοιμο. Ο δάσκαλος – αυθεντία, που αντιδρούσε σε όποιον τον αμφισβητούσε, έδωσε τη θέση του στον δάσκαλο – συνομιλητή, του οποίου ο ρόλος στην τάξη έχει καταστεί περισσότερο διευκολυντικός σε ένα πλαίσιο συνεργατικό, σε ένα παιχνίδι που παίζεται με ίσους όρους.
Η εικόνα του σχολείου μπορεί να άλλαξε με τα χρόνια και να έγινε ή τουλάχιστον να προσπάθησε και να προσπαθεί να γίνει πιο φιλικό προς τους/τις μαθητές/μαθήτριες, τα βασικά χαρακτηριστικά όμως της περιόδου εκείνης της ανθρώπινής ανάπτυξης που λέγεται εφηβεία, δεν έχουν αλλάξει. Το βασικότερο από όλα είναι πως ο έφηβος/η έφηβη προσπαθεί να ανακαλύψει τη δική του/της ταυτότητα, να ανακαλύψουν τον εαυτό τους ξεχωριστά από τους γονείς τους, να διαμορφώσουν τη δική τους άποψη και στάση για πράγματα και καταστάσεις. Είναι η εποχή που αρχίζουν να αντιλαμβάνονται πως υπάρχει κι ένας άλλος κόσμος πιο έξω από το ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον. Θα έρθουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους, θα ακούσουν κι άλλες απόψεις, οι οποίες μπορεί να συμπίπτουν με τους οικογενειακού τους περιβάλλοντος, μπορεί και όχι. Θα έρθουν σε επαφή και με άλλους συνομηλίκους τους, κάποιες φορές η άποψη του φιλικού κύκλου θα υπερεκτιμάται, ενώ των γονέων και γενικά των μεγαλύτερων θα αμφισβητείται. Στην καλύτερη των περιπτώσεων ο 15χρονος/η 15χρονη θα αναρωτηθεί ποιος έχει δίκιο, θα αναρωτηθεί για πρώτη φορά αν οι γονείς κάνουν λάθος.
Θέματα όπως η επαγγελματική τους αποκατάσταση, η σεξουαλικότητα, η θρησκεία ή η πολιτική αρχίζουν να τους απασχολούν. Και είναι απόλυτα φυσιολογικό να αναζητούν λύσεις, να αποκρυσταλλώνουν άποψη, ιδέες, αξίες, με λίγα λόγια να αναζητήσουν και να δημιουργήσουν εν τέλει τη δική τους ταυτότητα. Και για να γίνει αυτό, ο έφηβος/η έφηβη θα περάσουν πρώτα από την αμφισβήτηση, την απόρριψη του παλιού τους παιδικού κόσμου. Αυτό, βέβαια, τους γονείς τους ξαφνιάζει πάντα αρνητικά. Το καμάρι τους, που πάντα ήταν ευγενικό και συζητήσιμο, ξαφνικά μετατρέπεται σε ένα αγενές πεισματάρικο πλάσμα που φωνάζει, απαιτεί, βγάζει γλώσσα με το παραμικρό, παραμελεί τα καθήκοντά του, κάνει κοπάνες στο σχολείο και άλλα πολλάαα!
Και…τι κάνουμε τότε; Πώς βοηθάμε τα παιδιά μας να περάσουν αυτή τη φάση της ζωής τους όσο γίνεται πιο ανώδυνα;
- Για να μπορέσουμε να βοηθήσουμε, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε πως το παιδί μας δεν στρέφεται ξαφνικά εναντίον μας. Δεν μας απορρίπτει σαν γονείς του (ή σαν καθηγητές), αμφισβητεί συγκεκριμένες στάσεις και συμπεριφορές μας, συγκεκριμένες ιδέες που μέχρι τώρα ακολουθούσε τυφλά. Και πρέπει να γίνει αυτό. Βλέπουμε πόσο δυστυχισμένα γίνονται τα παιδιά που δεν έχουν αποκτήσει δική τους ταυτότητα και ζουν μόνο για να ικανοποιούν τους γονείς τους, συνεχίζουν χωρίς να το επιθυμούν οι ίδιοι/οι ίδιες τη δουλειά του μπαμπά, κάνουν γάμο από συμφέρον επειδή το λέει η οικογένεια, επιλέγουν να ζουν με τους άρρωστους γονείς χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την προσωπική τους ζωή, κ.ά.
- Συζητάμε, συζητάμε, συζητάμε. Ακόμη κι αν νιώθουμε πως δεν έχει νόημα, ακόμη κι αν ακούμε πράγματα που μας βγάζουν από τα ρούχα μας. Εφηβεία σημαίνει αν είσαι γονέας «ξεχνώ τον χρόνο, αφήνω πίσω πολλά πράγματα και πολλές υποχρεώσεις, αρκεί να έχω πάντα χρόνο για το παιδί μου». Ξέρετε, σ΄ αυτές τις ηλικίες, τα παιδιά αποζητούν την προσοχή μας όποτε εκείνα θελήσουν. Εγωιστικό; Ναι, είναι, αποτελεί χαρακτηριστικό της εφηβείας και ο εγωισμός. Οι μεγαλύτεροι λοιπόν, τόσο οι γονείς όσο και οι δάσκαλοι (στον βαθμό που μας επιτρέπει το σχολικό ωράριο), οφείλουμε να τους ακούσουμε προσεκτικά, χωρίς διακοπές, χωρίς κριτική, χωρίς να υποτιμήσουμε το πρόβλημά τους και να τους προσφέρουμε ειλικρινείς απαντήσεις και βοήθεια όταν εκείνα το ζητήσουν, όχι απρόσκλητοι!
- Ακόμη κι αν τα παιδιά αποφεύγουν τη συζήτηση, οι γονείς μπορούν να κάνουν πράγματα μαζί, π.χ. να καθιερώσουν ένα καφέ έξω μαζί τους σταθερά μια φορά τη βδομάδα. Να τους ενθαρρύνουν να μιλήσουν, χωρίς όμως περιέργεια, χωρίς να ζητούν να μάθουν τα προσωπικά τους. Μιλώντας για άλλα άσχετα θέματα, ζητώντας τη γνώμη του εφήβου/της έφηβης για διάφορα καθημερινά ζητήματα, από τη μόδα μέχρι τον προορισμό των διακοπών.
- Σημαντικό είναι επίσης να μην συνδέουμε την απόδοσή τους στο σχολείο ή τις επιλογές τους με τη δική μας αποδοχή προς το άτομό τους. Μπορεί οι μικροί μας Επαναστάτες να μας αμφισβητούν, αλλά παραμένουν πολλοί ευάλωτοι στην ιδέα της απόρριψης από εμάς. Παραμένουν πάντα οι γονείς το δεδομένο λημέρι τους και δεν αντέχουν στην ιδέα ότι δεν είναι ανοιχτό γι αυτούς. Για τούτο πρέπει να αισθάνονται πάντα την ασφάλεια πως τους αγαπάμε και είμαστε εκεί. Τόσο οι γονείς όσο και οι καθηγητές οφείλουμε να τους διευκρινίζουμε πως απορρίπτουμε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά τους, όχι εκείνους!!!
- Αξίζει, τέλος, να τονιστεί πως για να νιώθουν ασφαλή τα παιδιά μας, είτε στην οικογένεια είτε στο σχολείο, είναι απαραίτητο να βάζουμε όρια. Αν δεν υπάρχουν όρια και νιώθουν ότι μπορούν να κάνουν τα πάντα χωρίς καμία συνέπεια, τότε δυστυχώς μεγαλώνουμε ενήλικες που θα αναπτύξουν κάποια στιγμή παραβατική ή αντικοινωνική συμπεριφορά και θα γίνουν στην καλύτερη περίπτωση δυστυχισμένοι.
Και βέβαια, παρά πολύ σημαντικός παράγοντας στην ομαλή διέλευση από την εφηβεία, παραμένει η σχέση οικογένειας – σχολείου. Όταν γονείς και εκπαιδευτικοί συνεργάζονται ομαλά, τότε είναι πολύ πιο πιθανό πως θα μπορέσουν να βοηθήσουν αποτελεσματικά το παιδί να εξελιχθεί, να διαμορφώσει τη δική του ταυτότητα και μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, που θα το μετατρέψει σε αυριανό ενεργό και ωφέλιμο πολίτη.
Ψυλλάκη Βασιλική
Εκπαιδευτικός ΠΕ07 (Γερμανικών)
