Μόνο ο πληγωμένος θεραπευτής μπορεί πραγματικά να θεραπεύσει.
― Irvin D. Yalom, Lying on the Couch

Το “παιδί μέσα μας” δεν είναι πάντα χαρούμενο. Υπήρχαν δυστυχώς στιγμές που οι σημαντικοί άλλοι της ζωής μας, γονείς, δάσκαλοι και γενικά μορφές εξουσίας- μας κακοποίησαν συναισθηματικά.

Η ταπείνωση και η συνεχής κριτική.

Οι απειλές, οι φωνές και οι βρισιές.

Η γελοιοποίηση και ο σαρκασμός.

Οι κατάρες και η αποπομπή από το σπίτι.

Το να βάζει κανείς ένα παιδί να κάνει ταπεινωτικές πράξεις.

Το να μην σέβεται την ατομικότητα και την ιδιωτικότητά του και να θέλει να ελέγχει τη ζωή του.

Το να πιέζει κανείς ένα παιδί να ξεπεράσει τα ηλικιακά αλλά και σωματικά ή ψυχολογικά όρια του για να φέρνει επιτυχίες.

Το να εκθέτει κανείς ένα παιδί σε τραυματικές καταστάσεις ή σε ενδο-οικογενειακή βία.

Να μην ενδιαφέρεται για την κοινωνική του ανάπτυξη.

Να το αγνοεί.

Να είναι διαρκώς απών.

Να μην του λέει ποτέ μια καλή κουβέντα, να μην εκφράζει ποτέ τα θετικά του συναισθήματα για αυτό, και να μην του λέει “μπράβο” για τις επιτυχίες του.

Να μην εκφράζει ποτέ τα συναισθήματά του όταν είναι με ένα παιδί ως συναισθηματική παραμέληση.

Όλα τα παραπάνω, συνιστούν μορφές συναισθηματικής κακοποίησης του παιδιού.

Η συναισθηματική κακοποίηση στην παιδική ηλικία είναι πάντως μία σκοτεινή υπόθεση. Δεν υπάρχουν απτά ίχνη της. Εκείνο που δεν μπορούμε να φανταστούμε είναι το μέγεθος της αρνητικής επίδρασης που έχει για το άτομο κατά την ενήλικη ζωή του. Δυστυχώς, κάθε πληγή που προκάλεσε η συναισθηματική κακοποίηση δεν μένει μόνο στην παιδική ηλικία. Αντίθετα, τις περισσότερες φορές εκτείνεται και στη εφηβική αλλά και ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας την αυτοεικόνα, την κοσμοθεωρία αλλά και τις σχέσεις του ατόμου. Είναι δυνατό να οδηγήσει ακόμη και στην ψυχική ασθένεια.

Οι άνθρωποι που έχουν υποστεί συναισθηματική κακοποίηση καταθέτουν ότι:

Νιώθουν την ανάγκη να απολογούνται διαρκώς, να βρίσκουν δικαιολογίες ή να προσπαθούν να βρουν μία λογική εξήγηση για τον τρόπο που οι άλλοι συμπεριφέρονται.

Παίρνουν το βάρος της ευθύνης για πράγματα που δεν έχουν κάνει.

Νιώθουν άβολα όταν βρίσκονται με κόσμο.

Αν οι γονείς γελοιοποιούσαν το παιδί τους, αυτό μπορεί να καταλήξει με σοβαρό κοινωνικό άγχος και φοβία για τους ανθρώπους. Ο ενήλικας καταλήγει να έχει έναν παράλογο φόβο ότι όλοι τον κοιτούν κι όλοι τον κρίνουν. Το μπούλινγκ δυστυχώς υπάρχει και μέσα στις οικογένειες και το άτομο που το έχει υποστεί τρέμει στην ιδέα της γελοιοποίησης του όταν βρίσκεται με κόσμο.

Υπεραναλύουν. Σκέφτονται διαρκώς και αναλύουν κάθε λέξη, κάθε κίνηση, ψάχνουν εναγωνίως να βρουν όλες τις πιθανότητες ώστε να είναι έτοιμοι αφού στην παιδική ηλικία δεν ένιωθαν ποτέ σε ετοιμότητα. Ήταν τα θύματα που δεν ήξεραν “από που θα τους έρθει”.

Πιέζουν τον εαυτό τους υπερβολικά και μετά καταρρέουν υπό το βάρος των ευθυνών τους. Νιώθουν την ανάγκη να είναι πάντα τέλειοι ακόμη κι όταν αυτό είναι αδύνατο.

Αφήνουν στην άκρη τα δικά τους θέματα για να δώσουν προτεραιότητα στις υποθέσεις των άλλων. Πείθουν τον εαυτό τους ότι τα δικά τους προβλήματα, είναι άνευ σημασίας.

Τα κρατούν όλα μέσα τους και δεν ζητούν βοήθεια γιατί πιστεύουν ότι κάνεις δεν θα θέλει να τους βοηθήσει.

Φοβούνται τις φιγούρες εξουσίας. Η ύπαρξή τους και μόνο γίνεται αντιληπτή από αυτούς ως απειλή. Μπορεί να είναι επιτυχημένοι επαγγελματίες και δεν τολμούν να μιλήσουν στον προϊστάμενό τους.

Προσποιούνται ότι είναι σκληροί και ότι δεν έχουν κανένα πρόβλημα. Έτσι πείθουν τους εαυτούς τους ότι η συναισθηματική κακοποίηση δεν υπήρξε ποτέ για αυτούς. Όμως όταν βρίσκονται το βράδυ στο κρεβάτι τους, η πραγματικότητα έρχεται με τη μορφή κατάθλιψης και με σκέψεις όπως “κανένας δεν ξέρει ποιος είμαι πραγματικά”.

Αποφεύγουν την σωματική επαφή με τους άλλους ανθρώπους αλλά και τις φωνές. Μερικές φορές καταφεύγουν σε διαφορές ψυχαναγκαστικές πρακτικές όπως μέτρημα για να ανακτήσουν την ηρεμία τους.

Δεν αντέχουν να τους κάνουν κοπλιμέντα. Σαν παιδιά δεχόταν μόνο παρατηρήσεις για πράγματα που δεν έκαναν σωστά και ποτέ επαίνους.

Παθαίνουν εμμονή με την πιθανότητα θανάτου των αγαπημένων τους προσώπων. Αποφεύγουν να γνωρίσουν καινούργιους ανθρώπους με τον φόβο ότι θα τους εγκαταλείψουν κάποια στιγμή. Βάζουν τα μέλη της οικογένειας τους σε πρώτη θέση και πάνω από τον εαυτό τους.

Λένε πάντοτε “ναι” γιατί αν πουν “όχι” θα γίνουν κακοί. Σαν παιδιά δεν επιτρεπόταν να πουν όχι στη μητέρα και στον πατέρα γιατί τότε θα τους μάλωναν, έδερναν ή θα υφίσταντο και χειρότερες τιμωρίες.

Δεν μπορούν να πάρουν αποφάσεις ακόμη και για πολύ μικρά πράγματα. Πανικοβάλλονται γιατί δεν ξέρουν αν παίρνουν τη σωστή απόφαση και δεν εμπιστεύονται ποτέ τον εαυτό τους. Πώς θα μπορούσαν άλλωστε αφού άλλοι αποφάσιζαν πάντοτε για αυτούς.

Δεν αντέχουν τη σύγκρουση αλλά και κανενός είδους αντιπαράθεση. Μόλις βρεθούν σε μια τέτοια κατάσταση, αποτραβιούνται αφού δεν έχουν καθόλου αυτοπεποίθηση για να υπερασπιστούν τη θέση τους. Η εμπειρία της παιδικής ηλικίας ήταν τραυματική αφού τους απαγορευόταν να εξωτερικεύουν τα θέλω και τη γνώμη τους. Δεν τα καταφέρνουν να αντιπαρατεθούν φραστικά με τους άλλους. Αν χρειαστεί να το κάνουν, πανικοβάλλονται κι αρρωσταίνουν μέχρι να εγκαταλείψουν τη σκηνή.

Κάνουν μεγάλες προσπάθειες να δώσουν εξηγήσεις για ό,τι κάνουν, μιλώντας πολύ γρήγορα και με φανερή αγωνία να ακουστούν. Κάθε φορά που μιλούσαν στο παρελθόν, τους λοιδορούσαν μιλώντας πάνω στη φωνή τους.

Σιωπούν, γιατί κάθε φορά που έλεγαν πώς ένοιωθαν κατά την παιδική τους ηλικία, αυτό έφερνε περισσότερο πόνο. Σαν ενήλικες δυσκολεύονται να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους γιατί φοβούνται ότι οι άλλοι θα τους απορρίψουν, θα τους επιτεθούν η θα τους αγνοήσουν.

 

Απόδοση-μετάφραση και μετατροπή: Ζιζή Σκόρδα Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΑ in Counseling Psychology

Θεόκτιστος Δικταπανίδης

 

 

 

1. «Είπα στη μυγδαλιά: «Αδερφή, μίλησέ μου για το Θεό». Κι η μυγδαλιά άνθισε».
2. «Μια αστραπή η ζωή μας… μα προλαβαίνουμε».
3. «Ό,τι δεν συνέβη ποτέ, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά».
4. «Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα».
5. «Ν’ αγαπάς την ευθύνη
να λες εγώ, εγώ μονάχος μου
θα σώσω τον κόσμο.
Αν χαθεί, εγώ θα φταίω».

6. «Ε κακομοίρη άνθρωπε, μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ να βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις – το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα ‘ναι πολύ αργά».
7. «Αν μια γυναίκα κοιμηθεί μόνη, ντροπιάζει όλους τους άντρες».
8. «Ο σωστός δρόμος είναι ο ανήφορος».
9. «Δεν υπάρχουν ιδέες, υπάρχουν μονάχα άνθρωποι που κουβαλούν τις ιδέες, κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τις κουβαλάει».
10. «Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει».

11. «Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο· καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο· το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή».
12. «Αγάπα τον άνθρωπο γιατί είσαι εσύ…»
13. «Υπάρχει στον κόσμο τούτον ένας μυστικός νόμος – αν δεν υπήρχε, ο κόσμος θα ‘ταν από χιλιάδες χρόνια χαμένος – σκληρός κι απαραβίαστος: το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάται».
14. «Το πρώτο σου χρέος, εχτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα, είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους προγόνους. Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους. Το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει».
15. «Ολάνθιστος γκρεμός της γυναικός το σώμα».
16. «Σωτηρία θα πει να λυτρωθείς απ’ όλους τους σωτήρες· αυτή ‘ναι η ανώτατη λευτεριά, η πιο αψηλή, όπου με δυσκολία αναπνέει ο άνθρωπος. Αντέχεις;»
17. «Τα τετραθέμελα του κόσμου τούτου: ψωμί, κρασί, φωτιά, γυναίκα».
18. «H καρδιά του ανθρώπου είναι ένα κουβάρι κάμπιες – φύσηξε, Χριστέ μου, να γίνουν πεταλούδες!»
19. «Η Ελλάδα επιζεί ακόμα, επιζεί νομίζω μέσα από διαδοχικά θαύματα».
20. «Το ψέμα είναι ανανδρία».
21. «Πού να βρω μια ψυχή σαρανταπληγιασμένη κι απροσκύνητη, σαν την ψυχή μου, να της ξομολογηθώ;»
22. «Tι θα πει λεύτερος; Αυτός που δεν φοβάται το θάνατο».
23. «Αφεντικό σε συμπαθώ πάρα πολύ. Έχεις τα πάντα εκτός από λίγη τρέλα και όλοι οι άνθρωποι χρειάζονται λίγη τρέλα… Αλλιώς δεν μπορεί να σπάσει το σκοινί και να ελευθερωθεί».

24. «Νιώθω σαν να χτυπάμε τα κεφάλια μας στα σίδερα.
Πολλά κεφάλια θα σπάσουν.
Μα κάποια στιγμή, θα σπάσουν και τα σίδερα».
25. «Η Κρήτη δεν θέλει νοικοκυραίους, θέλει κουζουλούς. Αυτοί οι κουζουλοί την κάνουν αθάνατη».
26. «Μαζεύω τα σύνεργά μου: όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδιασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε».
27. «Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: «Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;» Πολέμα!»
28. «Ένιωθα βαθιά πως το ανώτατο που μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος δεν είναι η Γνώση μήτε η Αρετή, μήτε η Καλοσύνη μήτε η Νίκη· μα κάτι άλλο πιο αψηλό, πιο ηρωικό κι απελπισμένο: Το Δέος, ο ιερός τρόμος».
29. «Αν μπορείς κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο φόβος θα φοβηθεί και θα φύγει».
30. «Δεν τον φοβάμαι το Θεό, αυτός καταλαβαίνει και συχωρνάει. Τους ανθρώπους φοβάμαι. Αυτοί δεν καταλαβαίνουν και δε συχωρνούν».
31. «Όσο υπάρχουν παιδιά που πεινούν, Θεός δεν υπάρχει»!
32. «Το βουνό ανήκει στο μοναστήρι. Το μοναστήρι ανήκει στο Θεό. Και ο Θεός ανήκει σε όλους».

33. «Ποτέ οι Έλληνες δε δούλεψαν την τέχνη για την τέχνη· πάντα η ομορφιά είχε σκοπό να υπηρετήσει τη ζωή. Και τα σώματα τα ήθελαν οι αρχαίοι όμορφα και δυνατά, για να μπορούν να δεχτούν ισορροπημένο και γερό νου. Κι ακόμα, για να μπορούν –σκοπός ανώτατος– να υπερασπίσουν το άστυ».
34. «Η φυγή δεν είναι νίκη, τ’ όνειρο είναι τεμπελιά, και μόνο το έργο μπορεί να χορτάσει την ψυχή και να σώσει τον κόσμο».
35. «Εγώ κοιτάζω κάθε στιγμή το θάνατο· τον κοιτάζω και δε φοβούμαι· όμως και ποτέ, ποτέ δε λέω: Μου αρέσει.
Όχι, δε μου αρέσει καθόλου! Δεν υπογράφω!»

36. «Η ευτυχία είναι πράγμα απλό και λιτοδίαιτο -ένα ποτήρι κρασί, ένα κάστανο, ένα φτωχικό μαγκαλάκι, η βουή της θάλασσας. Τίποτα άλλο».
37. «Κάθε Έλληνας που δεν παίρνει, ας είναι και μια φορά στη ζωή του, μια γενναία απόφαση, προδίνει τη ράτσα του».
38. «Η αιωνιότητα είναι ποιότητα, δεν είναι ποσότητα, αυτό είναι το μεγάλο, πολύ απλό μυστικό».
39. «Η ευτυχία απάνω στη γης είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου. Δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας. Η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας».
40. «Σα δεν φτάσει ο άνθρωπος στην άκρη του γκρεμού, δεν βγάζει στην πλάτη του φτερούγες να πετάξει».

 

Όταν ο Νίκος Καζαντζάκης συνάντησε τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

Χατζηαποστόλου Μαρία

Αγαπώ τους ηττημένους. Γιατί οι ηττημένοι είναι οι αληθινοί νικητές. Κι όχι, τούτο δεν είναι αντίφαση. Γιατί μόνο οι ηττημένοι, μονάχα εκείνοι, γνωρίζουν καλά πως η ουσία όλη βρίσκεται στον αγώνα και όχι στο αποτέλεσμα. Και στ’ αλήθεια, μόνο εκείνοι που τολμούν να σταυρωθούν, μονάχα εκείνοι που αφήνονται εκούσια ν’ ανέβουν στο Σταυρό, θα γνωρίσουν και Ανάσταση. Γιατί ο άνθρωπος που αγωνίζεται –ακόμη κι αν χάσει– είναι ήδη νικητής. Κι ίσως να ξαφνιάζει τούτη η απρόσμενη συνάντηση των δύο κορυφαίων –μια συμβολική συνάντηση του κυρ Αλέξανδρου με τον μεγάλο Κρητικό– στο νοερό κόσμο του ιδεατού. Και τούτο, επειδή μας έμαθαν να τους βλέπουμε «αλλιώς». «Άγιος των γραμμάτων» ο ένας, «Μέγας αιρετικός» ο άλλος.