Λίγες μέρες μετά τις εαρινές μας διακοπές είμαστε έτοιμοι για μια εξωτερική εξόρμηση. Και τι καλύτερο από την επίσκεψη στη φύση που ενώ είναι τόσο κοντά μας παραμένει για πολλούς ανεξερεύνητη; Στα πλαίσια του Περιβαλλοντικού Προγράμματος που έχουμε οργανώσει σχετικά με την ύπαρξη του νερού γύρω μας και διατρέχουν τα τμήματα της σχολικής μας μονάδας, θελήσαμε να γνωρίσουμε μαζί με τα παιδιά του πρωινού τμήματος,  έναν από τους πιο γνωστούς υγρότοπους της Αν. Αττικής, αυτόν της Βραυρώνας.

Η εκπαιδευτική επίσκεψη συντονίστηκε εξαιρετικά από την εμψυχώτρια εκπαιδευτικών προγραμμάτων της  Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, Μαρία Τσιμπίδη και τη συνοδεία της κα Ειρήνης και της κα Σοφίας του πρωινού υποχρεωτικού προγράμματος.

Η κα Μαρία μας υποδέχτηκε στην είσοδο του Αρχαιολογικού Μουσείου Βραυρώνας όπου πήραμε το δεκατιανό μας.

Στη συνέχεια ακολουθήσαμε το μονοπάτι μέσα στον Υγρότοπο με πρώτη στάση σε ένα ξέφωτο για να μιλήσουμε για τους κανόνες προστασίας μιας περιοχής NATURA 2000 αλλά και για την αισθητηριακή μας ενεργοποίηση. Κλείσαμε τα μάτια, ακούσαμε τους ήχους γύρω μας, μυρίσαμε τα αρώματα της φύσης παρατηρήσαμε προσεχτικά τι μας περιβάλλει και τρίψαμε δυνατά τα χεράκια μας για να τα προετοιμάσουμε για την εξερεύνηση. Ουσιαστικά, βιώσαμε την περιοχή της επίσκεψης ως «ηχότοπο». Ήχοι της φύσης (από τα πουλιά, τα ζώα, το αέρα) σε συνδυασμό με τους ήχους που παράγει το ανθρωπογενές περιβάλλον (αυτοκίνητα, αεροπλάνα, μηχανοκίνητα σκάφη, δυνατές φωνές, μηχανήματα) αποτέλεσε ιδανική συνθήκη για να αντιληφθούν τα παιδιά τι σημαίνει «ηχορύπανση» και πως αυτή επηρεάζει τη ζωή των πουλιών- κατοίκων του βιότοπου.

Στο σημείο αυτό, αποφασίσαμε και το όνομα της ομάδας μας:

Οι ΑΕΤΟΙ και είπαμε το σύνθημά μας!

Επόμενη στάση:βοτανολογική παρατήρηση. Η κα Μαρία μας έδειξε κάποια από τα βασικά φυτά που υπάρχουν στην περιοχή και αποτελούν τη χλωρίδα του Υδρότοπου. Μάλιστα, μας παρουσίασε ένα είδος λειχήνων που αναπτύσσονται πάνω στα κλαδιά των θάμνων και γίνονται πράσινες όταν βρέχονται.

Τρίτη στάση, η παρατήρηση των πουλιών. Η κα Μαρία έστησε τα τηλεσκόπια και μας μοίρασε κιάλια για να εντοπίσουμε τα πουλιά στο νησάκι απέναντι από την παραλία. Δυστυχώς, οι ζεστές καιρικές συνθήκες δε μας επέτρεψαν να δούμε αρκετά πουλιά γιατί είχαν κρυφτεί μέσα στα φυλλώματα για τη δροσιά τους. Εντούτοις, είχαμε την ευκαιρία να εντοπίσουμε τη θέση μας στο χάρτη που μας έδωσε η κα Μαρία, να μάθουμε ότι δεν επιτρέπεται να περπατάμε στην προστατευόμενη περιοχή γιατί τα μεταναστευτικά πουλιά εναποθέτουν τα αυγά τους στην χαμηλή βλάστηση του Υγροτόπου.

Και επειδή η εξερεύνηση ταυτίζεται με τη φύση των παιδιών, δεν έχασαν χρόνο και με το «αετίσιο» μάτι τους εντόπισαν ένα γυάλινο μπουκάλι μισοθαμμένο στην άμμο καθώς και άλλα αντικείμενα που δεν ταίριαζαν με το χώρο.

Στη συνέχεια, επιστρέψαμε στον αρχαιολογικό χώρο του Ναού της Αρτέμιδος όπου κάναμε μια ωραία στάση για παίξουμε ένα παιχνίδι: «Η θήκη της Βραυρώνας». Κάθε  μαθήτρια/-τής, αφού έχουμε χωριστεί σε ομαδούλες,  παρατήρησε  το  φυσικό περιβάλλον  της  περιοχής  και  προσπάθησε να  αναγνωρίσει  στοιχεία  που  δεν είναι  ορατά  με  μια  πρώτη  ματιά.  Ο  συνδυασμός  ομαδικού πνεύματος,  αναζήτησης,  περιπλάνησης  και  ανακάλυψης δημιούργησαν θετικά  συναισθήματα  που συσχετίστηκαν (συνειδητά και ασυνείδητα) με τη φύση.

Η επίσκεψή μας ολοκληρώθηκε με την περιήγηση στο φιλόξενο αρχαιολογικό χώρο του Ναού της Αρτέμιδας. Στην είσοδο του μουσείου μάλιστα μας περίμενε και μια έκπληξη: ένας οδηγός για άτομα με αναπηρία όρασης όπου μπορούσαν να ακουμπήσουν τρισδιάστατα αντίγραφα ζώων που κατοικούν στον Υγρότοπο καθώς και οδηγίες με τη γραφή Braille.

Η επιστροφή με το λεωφορείο μας επέτρεψε να συζητήσουμε με εξαιρετικό ενδιαφέρον για την εμπειρία μας και να παρατηρήσουμε τον χάρτη που είχε ο Μικρός Οδηγός Αναγνώρισης Πουλιών που μας χάρισε η υπέροχη εμψυχώτρια Μαρία Τσιμπίδη.

Θεωρούμε ότι τέτοιες βιωματικές δράσεις σε φυσικούς τόπους δημιουργούν το πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της οικολογικής συνείδησης των μαθητών στοχεύοντας σε πιο περιβαλλοντικά εγγράμματους ενήλικες.

Υπεύθυνες εκπαιδευτικοί της εκπαιδευτικής επίσκεψης

Ειρήνη Μαγκουσάκη

Σοφία Πανταζίδου (επιμέλεια άρθρου)

Εν τω μέσω της Άνοιξης η Λιζέτ η πολική αρκούδα επισκέφτηκε την τάξη μας για να μας διηγηθεί την ιστορία της, γιατί ο σχολικός εκφοβισμός δεν έχει εποχικότητα.

Συνεχίζοντας τις δράσεις μας στα πλαίσια της πρόληψης φαινομένων σχολικού εκφοβισμού, αυτή τη φορά αξιοποιήσαμε το υλικό που προτείνεται από το Ι.Ε.Π. (2020) με την επεξεργασία του παραμυθιού «Λιζέτ, η πολική αρκούδα».

Ας παρακολουθήσουμε όμως την πορεία που ακολουθήσαμε…

1. Η Ειδική Παιδαγωγός, Σοφία Πανταζίδου, αφηγείται την ιστορία της Λιζέτ μέχρι το σημείο που η Λιζέτ έχει πέσει θύμα ενδοσχολικού εκφοβισμού και συγκεκριμένα ρατσιστικού λεκτικού εκφοβισμού από τις συμμαθήτριές της, τις καφέ αρκούδες. Το τέλος της ιστορίας παραμένει άγνωστο για τα παιδιά. Στο σημείο αυτό αναγνωρίζουμε περιγραφικά και χωρίς να αναφερόμαστε σε όρους (π.χ. θύμα, θύτης) τους διαφορετικούς ρόλους.
2. Μπαίνουμε στη θέση των άλλων. Πώς νοιώθω; Τι σκέφτομαι; Πώς αλλιώς θα μπορούσε να αντιδράσει ο ήρωας που υποδύομαι;

3. Πως θα ήθελες να τελειώσει η ιστορία;

4. Θυμηθήκαμε τα τρία βήματα διαχείρισης μιας ενοχλητικής συμπεριφοράς:

α) Λέω στον άλλο να σταματήσει με ευγενικό τρόπο

β) Με πιο δυνατή φωνή και με σοβαρό πρόσωπο λέω: «Στοπ! Δεν μ’ αρέσει αυτό που κάνεις, μην το ξανακάνεις»

γ) Αγνοώ, απομακρύνομαι και ενημερώνω έναν ενήλικα.

5. Σύνδεση με το προσωπικό βίωμα. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται οι σκέψεις των μαθητών με αφορμή το παραμύθι. Οι απαντήσεις τους αποτελούν εξαιρετικό υλικό στα πλαίσια της διαμορφωτικής αξιολόγησης και αποτελούν πηγή αναστοχασμού για τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό. Επίσης, επειδή αυτές οι συζητήσεις γίνονται στην ολομέλεια αποτελούν πια κοινή γνώση για όλους τους μαθητές.

6.Ανάδυση καινούργιας διερεύνησης: Τι είναι το πείραγμα; Από την προηγούμενη συζήτηση χρειάστηκε να συζητήσουμε λίγο πιο αναλυτικά τι εννοούσε ο φίλος μας όταν μας είπε ότι τον πειράζει η φίλη της αδελφής του. Τι σημαίνει λοιπόν πείραγμα για τα παιδιά;

7. Ανάγνωση βιβλίου που λειτούργησε σαν κλείσιμο (προσωρινό).

Σοφία Πανταζίδου, Νηπιαγωγός Τμήματος Ένταξης

Το σχολείο ως χώρος προσωπικής ανάπτυξης και ενδυνάμωσης καθώς και απόκτησης ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων διασφαλίζει τις προϋποθέσεις για τον επιτυχή εκπαιδευτικό σχεδιασμό και τη θετική εφαρμογή του όσον αφορά το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Ειδικότερα, το Νηπιαγωγείο με το Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα (2022) δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη των μαθητών τόσο σε ενδοατομικό όσο και διαπροσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί οι σχετικές έρευνες αποδεικνύουν ως βασικά μέτρα πρόληψης τέτοιων φαινομένων την καλλιέργεια δεξιοτήτων αποτελεσματικής επικοινωνίας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων βελτίωσης της αυτοπεποίθησης των μαθητών και την ενδυνάμωση των ικανοτήτων τους να διαπραγματεύονται, να θέτουν όρια και να προβαίνουν στις σωστές επιλογές (ΕΨΥΠΕ, 2010). Αναφερόμαστε δηλαδή σε όρους όπως η ψυχική ενδυνάμωση/ ανθεκτικότητα,  η διεκδικητική συμπεριφορά και η ανάπτυξη αλληλέγγυων και συνεργατικών πρακτικών.

Στη βάση όλων των παραπάνω βρίσκεται η αναγνώριση και η αλληλεπίδραση με τα συναισθήματα. Στο Νηπιαγωγείο έχουμε ξεκινήσει από νωρίς να “μιλάμε” για τα συναισθήματα (“τι νοιώθω τώρα εγώ;”, “υπάρχουν καλά/κακά συναισθήματα”, “πώς νοιώθει ο άλλος όταν…” κ.ά. ). Αξιοποιώντας εργαλεία όπως το Πρόγραμμα Ατομικών και Κοινωνικών Δεξιοτήτων για το Νηπιαγωγείο- Βήματα για τη ζωή (Κουρμούση, 2013) δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην ψυχοσυναισθηματική ενδυνάμωση των μαθητών μας.

Η δράση που σας παρουσιάζουμε στη συγκεκριμένη ανάρτηση αποτελεί ένα μέρος από το puzzle που με πολύ προσοχή έχουμε διαμορφώσει για τους μαθητές μας. Αυτή τη φορά το Θεατρικό Παιχνίδι έρχεται να διευκολύνει την επεξεργασία του βιώματος των συναισθημάτων των παιδιών, αφού αποτελεί μια μέθοδο επικοινωνίας  και έκφρασης αλλά και ρυθμιστικό παράγοντα του συναισθηματικού φορτίου, των εντάσεων, της επιθετικότητας, της συνεργατικότητας, της κοινωνικοποίησης των παιδιών (ΙΕΠ, 2020).

Το συγκεκριμένο Θεατρικό Παιχνίδι έχει τίτλο: “Ταξίδι στα νησιά των συναισθημάτων” και εφαρμόστηκε σε όλα τα τμήματα των Νηπιαγωγείων Πικερμίου από την Ειδική Παιδαγωγό του Τμήματος Ένταξης, Σοφία Πανταζίδου. Η ιδέα για τα χρώματα των νησιών αντλήθηκε από το βιβλίο ¨Το τερατάκι των χρωμάτων” Llenas Anna, Εκδ. Πατάκη.

Αναλυτικά η περιγραφή και η πορεία της δράσης παρουσιάζεται στο παρακάτω video. Δημιουργός: Σοφία Πανταζίδου

Βιβλιογραφία

Ε.Ψ.Υ.Π.Ε., (2010). Ενδοσχολική Βία και Εκφοβισμός. Αιτίες, Επιπτώσεις, Αντιμετώπιση. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΑΦΝΗ ΙΙ «Needs Assessment and Awareness Raising Program for Bullying in Schools».Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. «ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ – ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ». ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΑΦΝΗ ΙΙΙ.

Ι.Ε.Π. (2022). Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση. Ανασύρθηκε από: http://iep.edu.gr/el/nea-ps-provoli

Ι.Ε.Π. (2020). Οδηγός Εκπαιδευτικού για την Ευαισθητοποίηση σε Θέματα Αποδοχής της Αναπηρίας και της Διαφορετικότητας και την Ανάπτυξη της Ενταξιακής Κουλτούρας στο Σχολείο. Ανασύρθηκε από: https://prosvasimo.iep.edu.gr/el/odhgos-ekpaideutikou-gia-thn-euaisthitopoihsh-se-themata-apodoxhs-ths-anaphrias-kai-ths-diaforetikothtas-kai-thn-anapyksh-entaksiakhs-koultouras-sto-sxoleio

Κουρμούση, Ν. (2013). Βήματα για τη ζωή. Πρόγραμμα ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων για το Νηπιαγωγείο. Αθήνα: Σοκόλη- Κουλεδάκη.