ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

της Βάσως Μπαγλατζή

Τα δημοτικά τραγούδια είναι δημιούργημα των κλειστών αγροτικών κοινωνιών και εκφράζουν τα βιώματα, τις ιδέες και τα συναισθήματα του λαού.

Η αρχή τους δεν μπορεί να εντοπιστεί με βεβαιότητα, αλλά ήδη τον 9^ο και το 10^ο αιώνα ήταν σε εξέλιξη τα ακριτικά τραγούδια. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι κάποιες κατηγορίες δημοτικών τραγουδιών προέρχονται από την αρχαιότητα. Επίσης, στοιχεία της μορφής των δημοτικών τραγουδιών και του τρόπου σύνθεσης τους αποκαλύπτουν ομοιότητες με τα ομηρικά έπη και δείχνουν προέλευση από λαϊκές συνθέσεις πανάρχαιων εποχών.

Τα δημοτικά τραγούδια έχουν μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Ανάλογα με τα θέματα τους χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:

α) σε αυτά που αναφέρονται σε διάφορες  εκδηλώσειs τηs ζωήs,[ ερωτικά, νυφιάτικα, νανουρίσματα, παιδικά, τηs ξενιτιάs,  μοιρολόγια, εργατικά κ.ά.]

β) στα ιστορικά, στα οποία ανήκουν όσα αναφέρονται σε ιστορικά γεγονότα ή σε συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, όπως τα ακριτικά και τα κλέφτικα, και

γ) στις παραλογές, που είναι αφηγηματικά τραγούδια με θέμα δραματικές περιπέτειες της ζωής, αληθινές ή φανταστικές

Εγκυκλοπαίδεια «Δομή»

ΤΑ ΗΘΗ ΚΑΙ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ

του Δημήτρη Μόρτου

Είναι Πάσχα και ο κάθε τόπος έχει τα δικά τους  ήθη και έθιμα. Αξίζει λοιπόν όλη τη Μεγάλη βδομάδα να κάνουμε μια μικρή επίσκεψη στις περιοχές που γιορτάζουν με έναν ιδιαίτερο τρόπο την περίοδο αυτή. 

Τα πιο γνωστά έθιμα είναι το ψήσιμο του αρνιού  καθώς και το βάψιμο των αυγών. Όμως, τα απλά αυτά έθιμα, σε κάποιες περιοχές έχουν ιδιαίτερη σημασία, ενώ υπάρχουν και έθιμα τα οποία δεν τα ξέρουμε διότι δεν πραγματοποιούνται σε πολλές περιοχές. Ένα από αυτά τα έθιμα είναι το βάψιμο ενός πανιού κόκκινο, για να δείξουν το πένθος τους όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα. Το πανί αυτό ύστερα, το κρεμάνε δίπλα στην πόρτα, και για εφτά ημέρες δεν πρέπει να πλένουν τα ρούχα τους. Επίσης, ένα άλλο έθιμο, είναι το πρώτο αυγό που βάφουμε να το τοποθετούν στο εικονοστάσι. Εάν συμβεί ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο (πχ δυνατή βροχή ), το βάζουν πάνω σε μία πυροστιά και κάνουν το γύρω του χωριού για να σταματήσει η βροχή. Επίσης,  σε όλες σχεδόν τις περιοχές, το Σάββατο του Λαζάρου ψήνουν τα Λαζαράκια,  κουλουράκια σε σχήμα ανθρώπου. Κάποιες νοικοκυρές, πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα, φτιάχνουν παραδοσιακά γλυκά, όπως ο μπακλαβάς και οι φλογέρες, για να τα προσφέρουν στους επισκέπτες την Κυριακή του Πάσχα. Ένα ακόμη έθιμο είναι το Μεγάλο Σάββατο το βράδυ να τρώμε μαγειρίτσα, ένα φαγητό που είναι φτιαγμένο από χόρτα και σωθικά του αρνιού. Τη Μεγάλη Κυριακή ψήνουμε αρνί, κοκορέτσι και τρώμε τα αυγά και τα τσουρέκια που τα έχουν ετοιμάσει οι νοικοκυρές μέρες πριν. Στη Χίο, το Πάσχα γιορτάζεται με ιδιαίτερη σημασία. Κάθε Πάσχα οι δύο ενορίες  του Αγίου Μάρκου και της Παναγίας της Ερειθιανής παίρνουν μέρος σε ένα «πόλεμο» με ρουκέτες. Οι κάτοικοι των δύο ενοριών κατασκευάζουν, κάθε χρόνο, αμέτρητες  ρουκέτες. Το Πάσχα, ο βραδινός ουρανός γίνεται σαν να είναι μέρα. Μετά από ώρα παιχνιδιού, φεύγουν για τα σπίτια τους και γιορτάζουν.

Αυτά είναι τα έθιμα μερικών περιοχών στις οποίες μια επίσκεψη αξίζει και με το παραπάνω. Ελπίζω να βρεθείτε σε μια περιοχή που γιορτάζουν με αυτό το ιδιαίτερο τρόπο, όπως η Χίος, καθώς και άλλα νησιά  και περιοχές  της Μακεδονίας και της Ηπείρου.

Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ ΠΑΣΧΑ

της Δέσποινας Καλογήρου

Πάσχα = Χριστιανική γιορτή της Ανάστασης του Χριστού, Λαμπρή. Γιορτή των Εβραίων σε ανάμνηση της απελευθέρωσής τους από τους Αιγυπτίους.   

ΠΑΣΧΑ

Το Πάσχα είναι μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Κατά την περίοδο της γιορτής αυτής γίνεται ανάμνηση της θυσίας του Χριστού. Το Πάσχα δεν είναι μόνο η Ανάσταση του Κυρίου, αλλά η Σαρακοστή και η εβδομάδα των Παθών [η  Μεγάλη  εβδομάδα]. Ακολουθούν οι 50 μέρες μετά το Πάσχα κατά τις οποίες μνημονεύεται καθημερινά με αναστάσιμους ύμνους η Νίκη του Χριστού προς το θάνατο και το διάβολο. Οι πρώτες 7 μέρες του πεντηκοσταρίου είναι το αποκορύφωμα του Πασχαλινού κύκλου που θεωρείται «ως μια μέρα» και ονομάζεται «Δικαινήσιμος».

Όπως είναι γνωστό, η Ά Οικουμενική Σύνοδος στην Νίκαια το 325, καθόρισε τον εξής συνοδικό κανόνα: «Το Πάσχα, κοινό τότε για όλες τις Χριστιανικές Εκκλησίες, θα εορτάζεται την 1η Κυριακή μετά την πανσέληνο που συμπίπτει ή ακολουθεί την εαρινή ισημερία». Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να ενημερωθείτε από την εγκυκλοπαίδεια ΠΑΙΔΕΙΑ, τόμος 10.                                                                              

Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ

της Αλεξίας Αναστασίου

Κάθε χρόνο, σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας, οι πιστοί προετοιμάζονται για τη μεγάλη γιορτή του Πάσχα. Το πρώτο πράγμα που κάνουν  για την υπέροχη αυτή γιορτή είναι η νηστεία που αρχίζει την πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Σαρακοστής, δηλαδή την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Τη νηστεία αυτή, την πραγματοποιούν μόνο όσοι επιθυμούν και γίνεται για να υποδεχθούμε το Πάσχα με καθαρό σώμα και καθαρή ψυχή, αφού δεν πρέπει να νηστεύουμε μόνο από φαγητά άλλα και από κακές πράξεις.

Στη συνέχεια, ακολουθεί το Σάββατο της ανάστασης του Λαζάρου, όπου τα κορίτσια με βάγια στα καλάθια τους βγαίνουν στα χωράφια και στις πόλεις και τραγουδάνε. Την επόμενη ημέρα είναι η Κυριακή των Βαΐων, όπου ο ιερέας στην εκκλησία μοιράζει βάγια στους πιστούς.

Μετά από την Κυριακή των Βαΐων, αρχίζει η Μεγάλη εβδομάδα και η ανάσταση του Χριστού. Την Μεγάλη Πέμπτη σε όλα τα σπίτια βάφονται από τις νοικοκυρές τα κόκκινα  αυγά, τα οποία συμβολίζουν το αίμα του Χριστού. Τη Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η περιφορά του επιταφίου και ακολουθεί το Σάββατο που είναι η Ανάσταση του Χριστού. Την ημέρα αυτή, όλοι οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία και παίρνουν από  τον παπά Το Άγιο φως και, γυρνώντας σπίτι, σημαδεύουν το σταυρό και τρώνε την παραδοσιακή Μαγειρίτσα.

Τέλος, φτάνει η αγαπημένη ημέρα των Χριστιανών, η Κυριακή του Πάσχα, την οποία γιορτάζουν  όλα τα σπίτια σουβλίζοντας το αρνί και τσουγκρίζοντας τα κόκκινα αυγά,  λέγοντας «Χριστός Ανέστη», δηλαδή ο Χριστός αναστήθηκε, και «Αληθώς Ανέστη», δηλαδή αλήθεια αναστήθηκε. Έτσι γιορτάζεται το Πάσχα, μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Χριστιανοσύνης .