Το αρχαίο γνωμικό “νους υγιής εν σώματι υγιεί”, είναι ίσως από τα πιο γνωστά και πολυχρησιμοποιημένα ρητά, / γνωμικά / αποφθέγματα ή εκφράσεις που χρησιμοποιούμε στις μέρες μας. Χρησιμοποιείται κυρίως στο χώρο του αθλητισμού, της άσκησης και της αναψυχής και το αποδίδουμε με την έννοια, πως ένα υγιές σώμα σου προσφέρει και ψυχική υγεία – ισορροπία.
Σίγουρα οι περισσότεροι νομίζουν ότι ειπώθηκε κάποια στιγμή από κάποιον από τους πολλούς Αρχαίους Έλληνες Φιλοσόφους και διασώθηκε μέχρι τις μέρες μέσα από τα συγγράμματά τους. Τα φαινόμενα όμως απατούν και έρχεται η Επιστήμη της Ιστορίας να αποκαταστήσει την αλήθεια στα μάτια των σύγχρονων Ελλήνων.
Το απόφθεγμα “νους υγιής εν σώματι υγιεί”, προέρχεται από τα λατινικά και ανήκει στον σατιρικό ποιητή Ιούνιο Ιουβενάλη (Decimus Junius Juvenalis 60 – 127 μ.Χ.). Βρίσκεται στο έργο του με τίτλο “Σάτιρες” και το πρωτότυπο έχει ως εξής: “orandum est ut sit mens sana in corpore sano” που μεταφράζεται στα ελληνικά ως “νους υγιής εν σώματι υγιεί”. Ο Ιουβενάλης είπε αυτή την φράση στην προσπάθεια του να πείσει τους Ρωμαίους πολίτες να ακολουθήσουν το δρόμο της αρετής. Στο σχετικό χωρίο του έργου του, κάνει αντιπαραβολή του τρόπου ζωής του Ηρακλή με τον τρόπο ζωής του Σαρδανάπαλου.
Γιατί όμως να είναι σατιρική αυτή η φράση; Όπως αναφέρει ο φιλόλογος Φαίδωνας Μαλιγκούδης, ο Ιουβενάλης “στηλιτεύει την αδυναμία του ανθρώπου να ξεχωρίσει το σωστό και πολλές φορές προσεύχεται στους θεούς, ζητώντας υλικά αγαθά, δόξα, και πολιτική ισχύ, που δεν τον οδηγούν τελικά στην ευτυχία. Οι άνθρωποι δεν θα πρέπει να ζητούν με προσευχές από τους θεούς παρά να τους χαρίζουν ένα υγιές μυαλό και ένα υγιές σώμα”.
Το πρωτότυπο κέιμενο
σάτιρα: (η) ουσ. [λατιν satira – satura] έμμετρος ή πεζός λόγος που τονίζει καυτηριάζει, με στοιχεία κυρίως κωμικά και παραμορφωτικά, ελαττώματα και ατέλειες.
σατυρικός, -ή, -ό επίθ. [αρχ σατυρικός – Σάτυρος (=σύντροφος του Βάκχου)] ο του Σατύρου, που ταιριάζει σε Σάτυρο || (λογοτ) σατυρικό δράμα, το ενδιάμεσο μεταξύ τραγωδίας και κωμωδίας δράμα με χορό αποτελούμενο απο Σατύρους).
Βέβαια υπάρχει και η άλλη άποψη που υποστηρίζει, ότι πράγματι η φράση ανήκει σε αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο και συγκεκριμένα στο Θαλή τον Μιλήσιο. Μία προσεκτική, όμως, ανάγνωση των αποδιδόμενων στο Θαλή κειμένων δεν αποκαλύπτει κάτι τέτοιο. Η κοντινότερη αντιστοιχία είναι: “ο το μεν σώμα υγιής, την δε ψυχή εύπορος, τη δε φύσιν ευπαίδευτος” που ήταν η απάντηση που είχε δώσει κάποτε όταν ερωτήθηκε ποιος είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος (Διογένης Λαέρτιος Ι 37).
Συνεπώς υπήρχε το πνεύμα του ρητού με λίγο διαφορετικό τρόπο, αφού το υγιές σώμα αναφέρεται ως ένα από τα τρία πράγματα που χρειάζεται για να είναι κανείς ευτυχής, αλλά το ίδιο το ρητό είναι λατινικό και σε καμία περίπτωση δεν υπονοείται αιτιακή σύνδεση ανάμεσα στο υγιές σώμα και το υγιές μυαλό, όπως έχει καθιερωθεί σήμερα.
Τα αρχικά της φράσης στο λατινικό πρωτότυπο, υιοθετήθηκαν από γνωστή εταιρεία αθλητικών ειδών της Ιαπωνίας και με αντικατάσταση της πρώτης λέξης mens (πνεύμα) με την περίπου ίδιας απόδοσης λέξη anima, έχουμε το ακρωνύμιο ASICS (Anima Sana In Corpore Sano).
Για το πρωτότυπο κείμενο στα λατινικά με νεοελληνική μετάφραση, πατήστε εδώ.
Λήψη αρχείου
Πώς συμβάλει η άσκηση στην υγεία του σώματος και του πνεύματος;
Την εποχή μας είναι εμφανής η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας .Ιδιαίτερα στις πόλεις κυριαρχεί η καθιστική ζωή και κυρίως μέσα από τα αθλήματα μας δίνεται η δυνατότητα να ασκηθούμε.
Τα οφέλη της άσκησης είναι πολλά : συμβάλει στην πρόληψη σοβαρών και χρόνιων παθήσεων, στην σωστή λειτουργία καρδιάς και πνευμόνων, σε καλύτερες κινητικές ικανότητες , σε υγιή στα και δυνατό μυϊκό σύστημα.Επίσης τα σπορ, ο αθλητισμός και η σωματική άσκηση παίζουν θεραπευτικό ρόλο στην αντιμετώπιση διαφόρων ψυχολογικών παθήσεων. Επηρεάζουν θετικά την κατάθλιψη και καταπολεμούν την αυπνία. Γενικά βελτιώνουν την διάθεσή μας και αυξάνουν το συναίσθημα της αυτοεκτίμησης.
«Νους υγιής εν σώματι υγιεί»… στον καιρό του lockdown!
Εάν ένα γεγονός μπορεί να χαρακτηριστεί αδιανόητο εν έτει 2021 , αυτό θα ήταν αδιαμφισβήτητα να μην έχεις πληροφορηθεί ποτέ και από κανέναν για τα οφέλη της σωματικής άσκησης. Ανεξάρτητα από το πόσο λεπτομερείς είναι οι γνώσεις σου αναφορικά με την επίδραση της άσκησης στον ανθρώπινο οργανισμό, σίγουρα θα έχεις ακούσει για την τόνωση της καρδιάς, την αύξηση της μυϊκής δύναμης ή την συμβολή της στον έλεγχο του σωματικού βάρους.
Κάτι που πιθανότατα να μην ξέρεις όμως, είναι ότι η σύγχρονή επιστημονική έρευνα έχει δείξει την αδιαίρετη σχέση νου – σώματος, επιβεβαιώνοντας το διάσημο απόφθεγμα «Νους υγιής εν σώματι υγιεί» που διατύπωσε ο Ρωμαίος ποιητής Juvenal, όταν ρωτήθηκε τι θα πρεπε να επιθυμεί ο άνθρωπος περισσότερο στη ζωή του. Η απάντησή του στην νεοελληνική γλώσσα αποδίδεται σε «ένα γερό μυαλό να υπάρχει σε ένα γερό σώμα». Συνεπώς διαπιστώνεται πως τα ευεργετικά χαρακτηριστικά της φυσικής δραστηριότητας δεν περιορίζονται μόνο σε βιολογικές προσαρμογές, αλλά επεκτείνονται στις νοητικές και ψυχολογικές ιδιότητες του ανθρώπου.
Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της επίδρασης της σωματικής άσκησης στην πνευματική υγεία των ατόμων είναι η τάση των ανθρώπων, που παρατηρείται εν μέσω της παγκόσμιας πανδημίας του SARS-CoV-2 , προς αναζήτηση της σωματικής δραστηριότητας σε οποιαδήποτε μορφή της. Παράγοντες όπως η κοινωνική απομόνωση και το άγχος έχουν επιβλαβείς επιπτώσεις στην ψυχική και πνευματική ευεξία και η σωματική άσκηση μπορεί να λειτουργήσει σαν δικλείδα ασφαλείας για τη διατήρηση της πνευματικής υγείας και καλής ψυχολογίας, κάτω από τις πρωτόγνωρες συνθήκες της παγκόσμιας πανδημίας.
Για τους μικρούς μας φίλους η καραντίνα ήταν η πρώτη και ίσως μοναδική ευκαιρία στη ζωή τους να καταλάβουν τι σημαίνει το ότι τίποτα στη ζωή δεν είναι δεδομένο και τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται αναμενόμενο.
Για πρώτη φορά τους έλειψε το σχολείο τους, οι φίλοι τους, οι εξωσχολικές τους δραστηριότητες. Έμειναν μακριά από τους δικούς τους, τους παππούδες τους, τους γνωστούς τους. Σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας κάποιοι πραγματικά βαρέθηκαν να είναι μπροστά στη θελκτική οθόνη ενός υπολογιστή.
Η μαγεία μιας ταινίας δεν μπορεί με τίποτα να αντικαταστήσει την ίδια τη ζωή, όταν η ίδια η ζωή έχει παγώσει. Και κανένα παιχνίδι εξ αποστάσεως δεν μπορεί να προσφέρει χαρά, αν συνειδητοποιήσεις ότι αυτή θα είναι η μοναδική μορφή παιχνιδιού που θα ζεις από δω και πέρα στη ζωή σου. Ο αθλητισμός λοιπόν και η οποία μορφή άσκησης δεν μπορεί να λείπει από αυτά τα μαθήματα ζωής, που όλοι πήραμε γρήγορα και συμπυκνωμένα μέσα σε λίγους μήνες σε όλο το μήκος και το πλάτος του κόσμου μας.
Όταν θα μπούμε στη νέα φάση της ζωής μας δεν θα πρέπει να ξεχάσουμε τι μας κράτησε ακμαίους, εσωτερικά και εξωτερικά. Δεν θα πρέπει να παραβλέψουμε, πως ανάμεσα σε όλα τα μηνύματα που σου επέτρεπαν να κυκλοφορείς για να πας στη δουλειά σου, στον γιατρό, στην αγορά, στην τράπεζα, στους αγαπημένους σου που σε είχαν ανάγκη, υπήρχε και ένα μήνυμα, που με εντολή των ειδικών σου επέτρεπε να είσαι έξω για να γυμναστείς. Μετατρέψαμε τα δημόσια parking σε γυμναστήρια, τους δρόμους σε στάδια, τις παραλίες σε ειδικές διαδρομές, τις παιδικές χαρές σε αθλητικές αρένες και με ελάχιστες υποδομές πορευτήκαμε.
Την επόμενη μέρα της πανδημίας η άσκηση πρέπει να πάρει τη θέση που της αξίζει στη συνείδηση των παιδιών μας, μέσα από το δικό μας παράδειγμα, τις δικές μας ενέργειες, το σχολικό πρόγραμμα, τα ΜΜΕ, τις γνώμες των ειδικών. Η πολιτεία θα πρέπει να δημιουργήσει καινούργιους χώρους, εύκολους, ευέλικτους, καλά εξοπλισμένους, σε κάθε πόλη, σε κάθε χωριό, σε κάθε γειτονιά για την επόμενη παρόμοια πρόκληση που θα μας περιμένει. Το κράτος θα πρέπει με κάθε τρόπο να στηρίξει τον σωματειακό αθλητισμό και όχι τον αθλητισμό βιτρίνας.
Μπορεί οι Ολυμπιακοί Αγώνες να μην έγιναν στην ώρα τους για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όμως ο κόσμος έπρεπε να είναι έξω και να γυμνάζεται. Οι σχολικές αυλές πρέπει να μετασχηματιστούν σε παιδότοπους με κέντρο την αθλητική προσέγγιση, ώστε πέρα από την πρακτική ανάγκη να προσφέρουν στα παιδιά τη σύνδεση σχολείου και άσκησης με τον πιο διασκεδαστικό και οικείο τρόπο.
Και φυσικά όλοι εμείς δεν πρέπει να πάψουμε να παίρνουμε τα παιδιά μας και τους αγαπημένους μας από το χέρι για να πάμε να γυμναστούμε, να τρέξουμε, να περπατήσουμε, να κολυμπήσουμε, να κάνουμε ποδήλατο, να παίξουμε, όχι πια ως μοναδική ευκαιρία να βγούμε νόμιμα από το σπίτι, αλλά ως τον μοναδικό τρόπο που έχουμε να συναντήσουμε την καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας. Αυτή που περιλαμβάνει και χαρά και πειθαρχία και στοχοποίηση. Και το σημαντικότερο. Σε μια συγκυρία παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης, χωρίς όρια και διακρίσεις, αλλά και χωρίς φάρμακα μέχρι τώρα, το μόνο στο οποίο είχαμε πραγματικά να στηριχτούμε ήταν η καλή προσωπική φυσική κατάσταση του καθενός.
Και η καλή φυσική κατάσταση περιλαμβάνει σώμα, μυαλό και ψυχή.
Τα μοναδικά δηλαδή όπλα που διαθέτουμε για να αντιμετωπίσουμε κάθε πρόκληση της ίδιας της ζωής.Οι προκλήσεις είναι συνήθως μια ευκαιρία να φανεί το πόσο δυνατοί είμαστε και το πόσο προσαρμοστικοί μπορούμε να αποδειχτούμε για να γίνουμε αποδοτικοί.
Πατήστε στην παρακάτω εικόνα να δείτε μια παρουσίαση
Ο Ηρόδοτος, ο πατέρας της Ιστορίας, αναφέρει ένα πολύ χαρακτηριστικό σχετικό γεγονός. Επισκέφθηκε το πεδίο μιας μάχης μεταξύ Περσών και Αιγυπτίων αρκετά χρόνια μετά τη μάχη. Κείτονταν ακόμα άταφοι οι σκελετοί πολλών νεκρών πολεμιστών, ανακατεμένοι. Ο Ηρόδοτος ωστόσο κατάφερε να ξεχωρίσει ποιοι ανήκαν σε Πέρσες και ποιοι σε Αιγυπτίους κάνοντας τον εξής συλλογισμό: Οι Αιγύπτιοι ήταν λαός σκληραγωγημένος και γυμνασμένος, άρα και τα σώματά τους και τα κόκαλά τους θα ήταν πιο δυνατά και σκληρά από εκείνα των μαλθακών και αγύμναστων Περσών.
Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τη γυμναστική ένα από τα πρώτα και αναγκαία μαθήματα για τα παιδιά τους. Ο νομοθέτης Σόλων υποχρέωσε όλους τους Αθηναίους πολίτες να οδηγούν τα παιδιά τους στα γυμναστήρια και στις παλαίστρες, για να αποκτούν εκείνα μεν δυνατό και υγιές σώμα, η πατρίδα δε γενναίους, δυνατούς και ετοιμοπόλεμους στρατιώτες.
Η πόλη ωστόσο της αρχαίας Ελλάδας, όπου η γυμναστική και γενικότερα η άσκηση του σώματος έγινε τρόπος ζωής για παιδιά, νέους, νέες και ώριμους άντρες και γυναίκες, ήταν η αρχαία Σπάρτη, η οποία κατά γενική ομολογία είχε τα πιο γενναία και δυνατά παλικάρια.
Πώς όμως η φυσική δραστηριότητα συμβάλλει στην πνευματική υγεία;
Έχει αποδειχθεί ότι η σωματική άσκηση προκαλεί αίσθημα ευφορίας με άμεσο αποτέλεσμα τη βελτίωση της διάθεσης. Υπεύθυνοι για αυτή τη διεργασία είναι νευρικοί μηχανισμοί, που φαίνεται να έχουν σχέση με την έκκριση ενδογενών οπιοειδών, όπως είναι οι βήτα ενδορφίνες, οι οποίες συμμετέχουν στην αντίληψη του πόνου και σε καταστάσεις συναισθημάτων, όπως η καλή διάθεση και το αίσθημα ευδαιμονίας.
Επιπλέον, η σωματική δραστηριότητα φημίζεται για την αναλγητική της επίδραση. Το γεγονός αυτό οφείλεται στη συχνή διέγερση των αλγοϋποδοχέων, που προκαλείται κατά την διάρκεια της άσκησης και οδηγεί τελικά στην αύξηση της οδού του πόνου και την εξασθένισή του. Οι πολλαπλές ωφέλειες της άσκησης επεκτείνονται σε όλες τις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού και μεταξύ άλλων και της λειτουργίας του εγκεφάλου.
Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια της σωματικής δραστηριότητας, αυξάνεται η συχνότητα των καρδιακών παλμών με ταυτόχρονη αύξηση της αιμάτωσης του νευρωνικού δικτύου, που βοηθάει στην πιο έντονη οξυγόνωση και τροφοδοσία του εγκεφάλου, αυξάνοντας την παραγωγή νευροδιαβιβαστών σεροτονίνης και ντοπαμίνης. Οι νευροδιαβιβαστές αυτοί διεγείρουν τον εγκέφαλο και συμβάλλουν στην διατήρηση του ατόμου σε εγρήγορση, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η νευρογένεση. Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα πρόληψης και αντιμετώπισης της κατάθλιψης και του άγχους μέσω της φυσικής δραστηριότητας. H τακτική άσκηση προσφέρει αισθήματα αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης και συμβάλλει στην βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Συνεπώς, μπορούμε να αναφέρουμε με σιγουριά ότι η σωματική άσκηση δεν θωρακίζει μόνο την υγεία και την ευρωστία, αλλά λειτουργεί ευεργετικά στην αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής και στην διατήρηση της καλής πνευματικής υγείας. Διανύουμε μια πολύ δύσκολη περίοδο που γεννά μια πληθώρα αρνητικών συναισθημάτων. Ας αξιοποιήσουμε, λοιπόν, τα ψυχικά οφέλη της άσκησης, επιλέγοντας ο καθένας το είδος της φυσικής δραστηριότητας που μας ταιριάζει περισσότερο.
Διαβάστε περισσότερα εδώ
Αθλητισμός με Ασφάλεια
Ο αθλητισμός είναι μέρος της ζωής μας. Παίζει σημαντικό ρόλο στη σωστή σωματική και πνευματική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων.
Μέσω του αθλητισμού, μπορεί κανείς να αποκτήσει όχι μόνο εξαιρετική φυσική κατάσταση αλλά και αθλητικό πνεύμα ευγενούς άμιλλας και ομαδικής συνεργασίας.
Βεβαίως, όπου υπάρχει αυξημένη σωματική δραστηριότητα, υπάρχει και μεγαλύτερη πιθανότητα ατυχήματος.
Επιπλέον, στη σημερινή κοινωνία υπάρχει μεγαλύτερη πίεση για διακρίσεις. Ειδικά στον αθλητισμό η πίεση αυτή συχνά καταλήγει σε σκληρό και παράλογο ανταγωνισμό, γεγονός το οποίο αυξάνει τις πιθανότητες ατυχήματος.
Είναι σημαντικό να επιτευχθεί μία ισορροπία, ώστε τα παιδιά να μπορούν να επωφεληθούν αλλά και να απολαύσουν το άθλημα που έχουν επιλέξει, χωρίς την επιπλέον πίεση από την κοινωνία και τους ενήλικες.
Ακολουθώντας, λοιπόν, ορισμένους απλούς κανόνες, μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τα αθλητικά ατυχήματα.
Κατάλληλος χώρος άθλησης και κατάλληλες συνθήκες
- Να ελέγχουμε το χώρο στον οποίο κάνουμε προπόνηση και να βεβαιωνόμαστε ότι είναι κατάλληλος για το άθλημα που ακολουθούμε και ότι έχει τη σωστή υποδομή.
- Ο χώρος άθλησης πρέπει να είναι σωστά περιφραγμένος για την ασφάλεια τόσο των αθλητών όσο και των θεατών.
- Σε όλους τους αθλητικούς χώρους πρέπει να υπάρχει υπεύθυνος για την άμεση παροχή Πρώτων Βοηθειών.
- Να είμαστε σίγουροι ότι η προπόνηση γίνεται από εξειδικευμένους προπονητές και ότι σε μικρές ηλικίες υπάρχει πάντα επίβλεψη.
- Να αποφύγουμε την προπόνηση με κακές καιρικές συνθήκες.
Κατάλληλη ενδυμασία και εξοπλισμός
- Η ενδυμασία μας πρέπει να είναι κατάλληλη για το άθλημα που έχουμε επιλέξει. Αυτό μπορεί να μας προφυλάξει από ατυχήματα.
- Τα περισσότερα αθλήματα έχουν το δικό τους εξειδικευμένο εξοπλισμό. Πρέπει να τον χρησιμοποιούμε πάντα σωστά και να τον συντηρούμε. Σωστό είναι να διαλέγουμε εγκεκριμένο εξοπλισμό και όχι τον πιο φθηνό.
- Να καλύπτουμε πάντα το κεφάλι μας και να χρησιμοποιούμε αντηλιακά προϊόντα όταν αθλούμαστε πολλές ώρες στον ήλιο.
- Να φοράμε γυαλιά ηλίου κάθε φορά που αθλούμαστε με δυνατό ήλιο (ιδιαίτερα στο χιόνι).
- Καλή φυσική κατάσταση και προθέρμανση
- Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τη φυσική μας κατάσταση πριν ξεκινήσουμε ένα άθλημα, ακόμα και σε μικρή ηλικία.
- Η προθέρμανση στον αθλητισμό είναι απαραίτητη για όλες τις ηλικίες.
- Να διαλέγουμε αθλήματα κατάλληλα για την ηλικία μας και τη σωματική και φυσική μας κατάσταση.
- Να αποφεύγουμε την άθληση όταν είμαστε κουρασμένοι, όταν έχουμε μόλις φάει ή όταν έχουμε καταναλώσει οινοπνευματώδες ποτό.
Τήρηση των κανόνων του κάθε αθλήματος
- Κάθε άθλημα έχει τους δικούς του κανόνες, που πρέπει να ακολουθούμε πιστά, για την ασφάλεια τη δική μας και των άλλων αθλητών.
- Είναι σημαντικό οι προπονητές και οι ενήλικες να δίνουν το καλό παράδειγμα και να μαθαίνουν στους νέους αθλητές τη σωστή αθλητική συμπεριφορά και όχι την επιθετική συμπεριφορά που προκαλεί ο παράλογος ανταγωνισμός μεταξύ των αθλητών.
Για ασφάλεια στον αθλητισμό πάντα σωστό εξοπλισμό!
Στις 31 Ιανουαρίου 2022 από τον/την ΤΣΑΟΥΣΙΔΟΥ ΜΑΙΡΗ
