Ευχαριστούμε πολύ την προσκεκλημένη σήμερα στο σχολείο μας τη μαμά που μας μετέφερε μέρος της  ιστορίας του χωριού μας, σχετικά με το αρδευτικό σύστημα. Ξεδιπλώνει την ιστορία όχι μόνο των αμπολών αλλά και την αλλαγή επαγγέλματος των γεωργών στην παρακμή του αρδευτικού συστήματος των αμπολών.

Η προσκεκλημένη μας

Τα παιδιά παρακολουθούν με ενδιαφέρον τα όσα μας μετέφερε:

• Ξέρει κάποιο παιδάκι από που παίρνει νερό το ποτάμι για να πάει στην αμπολή;
• Από το ποτάμι.
• Για να φθάσει στο ποτάμι από που έρχεται; Από ένα βουνό μεγάλο.
• Από τη Δίρφη; Με τη βροχή και με το χιόνι.
• Το χιόνι λιώνει και μπαίνει μέσα στο ποτάμι. Από κει μπαίνει σε ρυάκια
• Τι είναι τα ρυάκια;
• Μικρά ποταμάκια.
• Το νερό συγκεντρώνεται σε μία μεγάλη αμπολή. Παλιά το έλεγαν καταπότη. Ο Καταπότης ήταν το σημερινό αυλάκι που λέγαμε εμείς.
• Όλο το νερό συγκεντρώνεται σε μία μεγάλη αμπολή και μετά χωρίζεται σε 4 μικρότερες. Η μία ερχόταν στο Αφράτι η άλλη στο Μύτικα η άλλη στα φύλλα και η τελευταία στη Χαλκίδα. Τότε δεν είχαμε βρύσες και λάστιχα. Οι αμπολές φτιάχτηκαν πολύ παλιά όταν ήταν ακόμα εδώ οι Τούρκοι. Κάθε χρόνο μοίραζαν το νερό για να μπορούν να ποτιστούν όλα τα χωράφια. Έτσι ποτίζαν μία προς την κάτω μεριά και μία προς την πάνω μεριά.
• Γιατί δεν τα πότιζαν όλα μαζί;
• Μα δεν έφτανε το νερό για όλους και έπρεπε να το χωρίζουν. Με το νερό αυτό πότιζαν και τα ζώα τους.
• Υπήρχαν όμως και κάποιο πονηροί άνθρωποι που πήγαιναν βράδυ τράβαγαν τις πετρούλες για να πάρουν το νερό κρυφά. Όταν έφτιαξαν το σύστημα των αμπολών οι άνθρωποι πλήρωναν για να μπορούν να ποτίζουν τα χωράφια τους. Για να λυθεί το πρόβλημα αυτό και για να μην γκρινιάζουν οι άνθρωποι έβαλαν έναν φύλακα. Τί είναι ο φύλακας;
• Αυτός που το προσέχει.
• Αυτός ο φύλακας ήταν ο νερουλάς.
• Γιατί λέτε να τον έλεγαν νερουλά;
• Γιατί πρόσεχε τις αμπολές.
• Τις έχετε προλάβει τις αμπολές κα Ιωάννα.
• Ναι, προς τον Πισσώνα είχε κτίσματα μεγάλα πέτρινα που έπεφταν οι παλιές οι αμπολές. (Μας ρωτά αν έχουμε επισκεφθεί τα γυρίσματα. Η απάντησή μας πως έχουμε φθάσει μέχρι απέναντι από την Κουκουβάγια)
• Στην Κουκουβάγια υπήρχε μία βρύση που έτρεχε συνέχεια κι από κει έπαιρναν νερό για να πιούνε κι ότι εκεί έπλεναν τα ρούχα τους. Τα φόρτωναν στα γαϊδουράκια και πήγαιναν να τα πλύνουν.
• Τι θα μπορούσαν να πλένουν;
• Πυτζάμες, τα χαλιά τους, τα παπούτσια τους

Απόλυτη ησυχία στην παρουσία της καλεσμένης μας

Στο άκουσμα της λέξης παπούτσια απαντά:

• Αν ήταν τυχεροί να έχουν παπούτσια ναι τα έπλεναν.
• Τα σεντόνια τους, τις κουβέρτες τους
• Τα έπλεναν και τα άπλωναν εκεί για να στεγνώσουν. Κάποιοι έκαναν και μπάνιο εκεί. Το νερό ήταν πάρα πολύ παγωμένο. Οι άνθρωποι τότε δούλευαν πάρα πολύ και πήγαιναν εκεί για να ξεδιψάσουν και πολλές φορές έκαναν και μπάνιο.
• Κα Ιωάννα εκείνα τα χρόνια  οι άνθρωποι όργωναν τη γη.
• Ναι και είχαν και ζώα.
•  Τι έσπερναν οι άνθρωποι;
• Εμείς στην περιοχή μας είχαμε πάρα πολλά φρούτα, είχαμε πολλά δέντρα. Είχαμε πορτοκαλιές λεμονιές πολλά κεράσια και Βυσσινιές, τζανεριές βερικοκιές, αμπέλια, ροδιές, ελιές.
• Τι είναι οι βυσσινιές;
• Είχανε πολλά επίσης κηπευτικά.  Ο καθένας φύτευε για το σπίτι του.
• Κα Ιωάννα γιατί δεν υπάρχουν τώρα όλα αυτά τα δέντρα που μας είχαν πει τα παιδιά αλλά και αυτά που μας είπατε εσείς;
• Κάποια στιγμή χάλασε η αμπολή και δεν μπορούσαν να την φτιάξουν .
• Ποιος τη χάλασε;
• Χάλασε γιατί τότε δεν ήταν φτιαγμένες από τσιμέντο. Ήταν χωμάτινες. Όταν λοιπόν το νερό ήταν πάρα πολύ χαλούσαν. Άργησαν τόσο πολύ να τη φτιάξουν και δεν ποτίζονταν τα δέντρα και έτσι τα δέντρα ξεράθηκαν και ο κόσμος άλλαξε δουλειές.
• Πως όμως άνοιγαν τις αμπολές; Τι χρησιμοποιούσαν για να τις ανοίξουν; Ξέρει κάποιο παιδάκι;
• Με πριόνι;
• Με τσαπάκι.
• Τέλεια είχαν τη μεγάλη την τσάπα και το τσαπάκι. Το έβαζαν μέσα στο χώμα και το τραβούσαν. Με το μικρό τσαπάκι άνοιγαν μικρές γραμμούλες για να πηγαίνει το νερό παντού.
• Κα Ιωάννα εμείς σε όλες τις βόλτες μας στο χωριό συναντάμε μόνο …… Ποια δέντρα συναντάμε συνέχεια;
• Ελιές.
• Ασχολιούνται οι κάτοικοι με τις ελιές ή απλώς τις έχουν για το σπίτι τους;
• Απλά τις έχουν ,λέει κάποιο παιδάκι.
• Για ομορφιά τις έχουν;
• Όχι για να μαζεύουν ελιές.
• Για πες μου όμως Σ… γιατί οι ελιές δεν ξεράθηκαν; Μήπως αντέχει περισσότερο και με λιγότερο νερό; Τώρα πια τις ποτίζουμε με τα λάστιχα.
• Τις  πάμε στο λιοτρίβι και μας τις κάνουν λαδάκι.
• Υπάρχουν στο χωριό μας άνθρωποι που ασχολούνται με τη γεωργία; Ρωτήσαμε ένα ένα παιδάκια για τη δουλειά που κάνουν οι γονείς τους και σε πλήθος 29 παιδιών ανακαλύψαμε ότι μόνο ένας ασχολείται με τ γεωργία και ένας με την κτηνοτροφία.
• Όταν σταμάτησε η ασχολία με τη γη  και με τα ζώα, οι άνθρωποι τι έκαναν;
• Ο κόσμος έφυγε από το χωριό και πήγε στη Χαλκίδα, που είναι πόλη και είχε περισσότερες δουλειές. Πήγαιναν σε εργοστάσια. Την εποχή εκείνη δεν ήταν όλα τα παιδιά τυχερά να πηγαίνουν σχολείο.
• Δεν πήγαιναν σχολείο;
• Όχι. Ο κόσμος τότε ήταν φτωχός δεν είχε λεφτά και δεν έστελνε τα παιδιά του στο σχολείο.  Όταν λοιπόν άρχισαν να πηγαίνουν τα παιδιά στο σχολείο άρχισαν και να σπουδάζουν. Προτίμησαν να έχουν δουλειά που δεν ήταν τόσο σκληρή.
• Κα Τασούλα δεν είπαμε το κυριότερο.
• Ποιο ;
• Που καταλήγουν τα νερά;
• Μμμμ, έχετε δίκιο.
• Μήπως ξέρετε που πηγαίνουν παιδιά τα νερά από το Λήλα;
• Στη θάλασσα.
• Κάποια από τα νερά καταλήγουν στο Λευκαντί και κάποια άλλα στην Λιανή άμμο.

Και κάπου εδώ αποχαιρετήσαμε την κυρία Ιωάννα με τραγούδια που ζήτησαν τα παιδιά να τραγουδήσουν. Σας ευχαριστούμε πολύ.

Ευχαριστούμε πολύ και τον παππού Κωστή για τις πληροφορίες που μας πρόσφερε σχετικά με το δίκτυο των αμπολών.

Ο παππούς Κωστής μας μετέφερε:

Το νερό ξεκινούσε μισό από τη Δέλφη (Δίρφη) και μισό από το ξεροβούνι. Έπειτα πήγαινε στην μεγάλη αμπολή (δεξαμενή) ή και δέση ( έτσι το έλεγαν παλιά που ήταν στη γέφυρα Πισσώνα – Μίστρου όπου γινόταν και ο διαχωρισμός του νερού σε μικρότερες αμπολές. Χωριζόταν σε 4 μικρότερες της Χαλκίδας, του Αφρατίου, του Μύτικα και των Φύλλων.

Με τον καταπότι (αυλάκι) που λειτουργούσε σαν σιφόνι στο σημείο αποστράγγισης, το χώριζαν και πότιζαν με σειρά μία πάνω μία κάτω ανά χρονιά. Το νερό πριν πάει στο Καλαπόδι, έτσι το έλεγαν, βρισκόταν στο Ψυχικό (περιοχή Αφρατίου) και πάνω έως και τα αμπέλια. 

Ήταν φτιαγμένη επί Τουρκοκρατίας από Έλληνες εργάτες.

Είχαν νερό από αρχές Οκτωβρίου έως και το Μάιο. Στο σημείο υπήρχε Φύλακας (νερουλάς) κι αυτός ήταν ο Ηρακλής από τα αμπέλια. Φυλούσε το νερό γιατί πλήρωναν αντίτιμο για να μην γίνονταν κλοπές.

Από εκεί πότιζαν όλο το χωριό και όλοι οι γεωργοί ( Κατσαρής, Χαραλμός, Ιωάννης Χαραλάμπους, Μπονότης Γιάννης και άλλοι πολλοί.

Στο τέλος το νερό της αμπολής χυνόταν στη Λιανή Άμμο και στο Λευκαντί.

Προς τα τέλη Μαΐου οι γυναίκες έπλεναν στην αμπολή τα βαριά ρούχα που μετέφεραν με γαϊδούρια. Κουβέρτες, βελέντζες και κουρελούδες. Το σημείο ήταν από το Χάνι σημερινά γυρίσματα μέχρι και το Πετρωτό (σημείο συγκέντρωσης Κουκουβάγια).

Το 2016 έγινε ανακατασκευή του έργου με τσιμέντο κι έτσι λειτούργησαν για μία ακόμα φορά μετά από χρόνια. Δυστυχώς το έργο παραμένει ημιτελές και δεν λειτουργεί. 

Αυτά διηγήθηκε ο παππούς Κωστής και τον ευχαριστούμε πολύ.