Ιστολόγιο Πρότυπου Γενικού Λυκείου Πατρών

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗ

Στο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Πάτρας την Τρίτη 20 Μαρτίου συμμετείχε  στο πείραμα του Ερατοσθένη*, σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 28141/Δ2/20-2-18 εγκύκλιο του ΥΠ.ΠΕ.Θ.. Το πείραμα αφορά στην μέτρηση της ακτίνας της γης την ημέρα της ισημερίας, με τη συμμετοχή 30 μαθητών της Β΄ τάξης  και υπεύθυνους καθηγητές την κ. Κοτζαμανίδη Ειρήνη (ΠΕ04)και την κ. Θανασούλια Γεωργία (ΠΕ03).

Το πείραμα διεξήχθη με επιτυχία και την συμμετοχή του συνόλου των μαθητών αλλά και την συνεργασία του σχολείου μας   με δυο ακόμα Λύκεια,  το Πειραματικό λύκειο Ηρακλείου Κρήτης  και το Γενικό λύκειο Εμποριού Σαντορίνης που πραγματοποίησαν επίσης  το πείραμα.

Τα παιδιά συμμετείχαν σε 5 ομάδες των έξι ατόμων. Μέτρησαν το μήκος της σκιάς μιας ράβδου  ή ενός χάρακα τοποθετημένου κάθετα στο οριζόντιο επίπεδο. Ταυτόχρονα μέτρησαν το μήκος του αντικειμένου και έτσι υπολόγισαν την  μεταξύ τους γωνία, η οποία συμπίπτει με το γεωγραφικό πλάτος της Πάτρας. Στη συνέχεια υπολόγισαν την ακτίνα της Γης, 6444km με απόκλιση 1%.

Η δράση είχε ως σκοπό την εμπλοκή των μαθητών  σε μια πειραματική διαδικασία στην οποία επιλύεται  ένα πρόβλημα με μία ευφυή μέθοδο, που αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα εφαρμογής της υποθετικό-παραγωγικής μεθόδου της Ευκλείδειας Γεωμετρίας. Συνδύασαν  γνώσεις   μαθηματικών  και φυσικής  και η ιδιαιτερότητα  της  οφείλεται στην  απλότητα της  αφού σύμφωνα με το περιοδικό Physics World η μέτρηση αυτή αποτελεί ένα από τα 10 πιο όμορφα πειράματα στην ιστορία της Φυσικής και των Μαθηματικών (δημοσίευση στην εφημερίδα New York Times, 25 Σεπτεμβρίου 2002).

*Ερατοσθένης (3ος π.Χ. αιώνας) ήταν Διευθυντής της μεγάλης Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, όπου σε έναν πάπυρο διάβασε ότι το μεσημέρι της 21ης Ιουνίου (θερινό ηλιοστάσιο), στα νότια όρια της πόλης Συήνη (Ασσουάν), οι κατακόρυφοι στύλοι δεν ρίχνουν καθόλου σκιά και ο Ήλιος καθρεφτίζεται ακριβώς στον πυθμένα ενός πηγαδιού (δηλαδή, βρίσκεται στο Ζενίθ του τόπου). Ως επιστήμονας, λοιπόν, ο Ερατοσθένης διερωτήθηκε, εάν συμβαίνει το ίδιο ταυτόχρονα και σε μια άλλη πόλη πχ. στην Αλεξάνδρεια. Όμως στην Αλεξάνδρεια, κατά την ίδια μέρα και ώρα, οι κατακόρυφοι στύλοι έριχναν σκιά.

Αν η Γη ήταν επίπεδη, οι κατακόρυφοι στύλοι στις δυο πόλεις θα ήταν παράλληλοι και θα έπρεπε και οι δυο να ρίχνουν σκιά. Αφού, λοιπόν, αυτό δεν είναι αλήθεια, τι μπορεί να συμβαίνει; Την απάντηση έδωσε ο Ερατοσθένης υποστηρίζοντας ότι η επιφάνεια της Γης δεν είναι επίπεδη αλλά σφαιρική. Αυτό το συμπέρασμα είναι, προφανώς, θεμελιώδους σημασίας και επιπλέον επέτρεψε στον Ερατοσθένη να προσδιορίσει την ακτίνα και το μήκος της περιφέρειάς της Γης. Πραγματικά, από το μήκος της σκιάς υπολογίζεται αμέσως η διαφορά των γεωγραφικών πλατών των δύο πόλεων, ίση περίπου με 7 μοίρες. Επειδή η απόσταση των δύο πόλεων ήταν γνωστή από αφηγήσεις βηματιστών και ίση περίπου με 800 Km (φημολογείται ότι ο Ερατοσθένης μίσθωσε βηματιστές για τη μέτρησή της), η περιφέρεια της Γης υπολογίστηκε ίση με 40000 Km.

Αυτή είναι η σωστή απάντηση και ο Ερατοσθένης την έδωσε χρησιμοποιώντας ως μόνα εργαλεία ράβδους, μάτια, πόδια, μυαλό με απλότητα σκέψης και επινοητικότητα. Το λάθος στον υπολογισμό ήταν μόνο 2%, ένα πραγματικά αξιοσημείωτο επίτευγμα για περίπου πριν από 2,5 χιλιετίες. Άρα, ο Ερατοσθένης ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μέτρησε τις διαστάσεις του πλανήτη Γη, γι’ αυτό και θεωρείται δημιουργός της μαθηματικής γεωγραφίας.

«ΟΧΙ ΣΤΟ ΦΑΣΙΣΜΟ … ΝΑΙ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ»

με την εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν με επιτυχία  το Σάββατο 21 Οκτωβρίου το βράδυ στη φιλόξενη αίθουσα του Παμμικρασιατικού Συλλόγου.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν από τους μαθητές του Λυκείου αποσπάσματα από τα δύο θεατρικά  από τον «Σπιούνο» του Μπέρτολτ Μπρεχτ και την «Κοπεγχάγη» του Μάικλ Φρέην με υπεύθυνες καθηγήτριες την κ. Ι. Στρεπέλια και την κ. Ε. Κοτζαμανίδη. Συγκεκριμένα πήραν μέρος οι μαθητές της Γ’ Λυκείου:

Εισαγωγή εκδήλωσης : Νίκη Αμαριωτάκη

• «Ο Σπιούνος», Μπέρλοτ Μπρεχτ

• Εισαγωγικό κείμενο: Ευαγγελία Γουλιμή
• Ποίημα: Νίκη Αμαριωτάκη
• Κύριος Φούρκε: Διονύσιος Σκούρας
• Κυρία Φούρκε: Ισμήνη Ζγολόμπη
• Κλάους Χάινριχ: Ανδρέας Τσουκαρέλλας
• Έρνα: Χριστίνα Αναστασοπούλου

• «Κοπεγχάγη», Μάικλ Φρέην
• Εισαγωγικό κείμενο: Σοφία Αντωνοπούλου- Μαρία Αθανασοπούλου
• Νιλς Μπορ: Γενναίος Λυκουργιώτης
• Βέρνερ Χάιζενμπεργκ: Στέφανος Δημόπουλος
• Μαργκρέτε: Δήμητρα Γουλέ

Και λίγα λόγια για τα δύο έργα..

• «”Ο Σπιούνος” είναι το 10ο από τα 24 μονόπρακτα που περιλαμβάνονται στο “Τρόμος και αθλιότητα του Τρίτου Ράιχ”, ένα βιβλίο που έγραψε ο Μπέρτολτ Μπρεχτ αυτοεξόριστος από το ναζιστικό καθεστώς της χώρας του, μεταξύ των ετών 1935 – 1939, όταν ακόμη η φρίκη του ναζισμού δεν είχε φανερωθεί σ’ όλο της το μεγαλείο. Στο έργο αυτό ο συγγραφέας προσπάθησε να απομυθοποιήσει το μιλιταριστικό πνεύμα και την προπαγάνδα της φυλετικής υπεροχής στη χώρα του, που με μαθηματική ακρίβεια προετοίμαζαν το έδαφος για ένα νέο πόλεμο. Στο συγκεκριμένο μονόπρακτο ο Μπρεχτ ασχολείται με τις κοινωνικές σχέσεις, την κρίση στην οικογένεια και την αγωγή των νέων ανθρώπων υπό τη σκιά ενός καταπιεστικού εξωτερικού περιβάλλοντος και μιας ψυχολογικής απομόνωσης. Σε ένα ανελεύθερο καθεστώς ο φόβος φωλιάζει στις ψυχές των ανθρώπων, οι σχέσεις κλονίζονται, οι λέξεις χάνουν το νόημά τους και τα παιδιά μεταβάλλονται σε «σπιούνους», καταδότες ακόμα και των γονιών τους. Έτσι, ο θεατρικός συγγραφέας μάς δείχνει με διαύγεια που φτάνει ως τη φρίκη, πως πολύ πριν φανούν από πάνω τους τα βομβαρδιστικά, οι γερμανικές πόλεις δεν ήταν κατοικήσιμες….».
• Στο έργο «Κοπεγχάγη», το οποίο γράφτηκε το 1998 από τον Μ. Φρέην,  δύο από τους σημαντικότερους Φυσικούς όλων των εποχών, ο Γερμανός Βέρνερ Χάιζενμπεργκ και ο Δανός Νιλς Μπορ μαζί με τη γυναίκα του Μαργκρέτε πραγματοποιούν μετά το θάνατό τους μία φανταστική συζήτηση. Προσπαθούν οι δυο τους, μετά θάνατον, να διαλευκάνουν  τι ακριβώς  ειπώθηκε μεταξύ τους στη συνάντησή τους το 1941,  όταν ο Χάιζενμπεργκ επισκέφτηκε το ζεύγος Μπορ στο σπίτι τους στην κατεχόμενη από τους Ναζί Κοπεγχάγη. Τότε είχε ήδη αρχίσει το γερμανικό πρόγραμμα για την κατασκευή της ατομικής βόμβας με επικεφαλής τον Χάιζενμπεργκ. Το περιεχόμενο της συζήτησης αυτής έχει απασχολήσει έντονα τους ιστορικούς της επιστήμης, αφού ο Χάιζενμπεργκ μετά το τέλος του πολέμου κατηγορήθηκε και κατακρίθηκε για πολλά χρόνια για αυτή του τη συμμετοχή στο ναζιστικό πρόγραμμα κατασκευής της ατομικής βόμβας».

Να σημειώσουμε ότι στα πλαίσια της εκδήλωσης οι μαθητές του σχολείου μας συγκέντρωσαν τρόφιμα για την Τράπεζα τροφίμων του Παμμικρασιατικού Συλλόγου, που μας φιλοξένησαν αφιλοκερδώς. Τους ευχαριστούμε πολύ.

Μπράβο παιδιά! Μας κάνατε υπερήφανους και μας συγκινήσατε!!!
Καλή επιτυχία στις Πανελλαδικές εξετάσεις!