Ποια προβλήματα αντιμετώπιζαν οι Λαϊκές Δημοκρατίες τη δεκαετία του ΄80;
Η οικονομία δεν ανταποκρινόταν στις σύγχρονες ανάγκες.
Η Σοβιετική Ένωση ξόδευε σε εξοπλισμούς, για να μην υστερήσει από τις ΗΠΑ, ποσά πολύ μεγαλύτερα από αυτά που άντεχε η οικονομία της.
Το σύστημα λήψης αποφάσεων είχε γίνει τόσο συγκεντρωτικό που οι πολίτες ένιωθαν ολότελα ξένοι προς αυτό.
ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΓΚΟΡΜΠΑΤΣΟΦ
Με ποιες μεταρρυθμίσεις προσπάθησε να επιλύσει αυτά τα προβλήματα ο Γκορμπατσόφ;
Εφάρμοσε την πολιτική της περεστρόικα, με την κατάργηση του αυστηρού κρατικού ελέγχου της οικονομίας και τον εκδημοκρατισμό των πολιτικών διαδικασιών.
Προώθησε τη λεγόμενη γκλάσνοστ, την επίτευξη δηλαδή της διαφάνειας, της ελεύθερης πληροφόρησης και διατύπωσης γνώμης.
Ενθάρρυνε την κριτική και παραχώρησε κάποιες πολιτικές ελευθερίες.
Χαλάρωσε τους δεσμούς της Μόσχας με τις άλλες σοβιετικές δημοκρατίες αλλά και με τις λαϊκές δημοκρατίες της Α. Ευρώπης.
Ποιες ήταν οι συνέπειες των μεταρρυθμίσεων;
Ξέσπασε δραματική οικονομική κρίση.
Εκδηλώθηκαν αποσχιστικές τάσεις σε διάφορες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης.
Ο Γκορμπατσόφ βρέθηκε αντιμέτωπος με στελέχη του ίδιου του καθεστώτος.
Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΩΝ ΛΑΪΚΩΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΩΝ ΤΗΣ Α. ΕΥΡΩΠΗΣ
Ποιες ήταν οι αιτίες κατάρρευσης των λαϊκών δημοκρατιών;
Η επιλογή Γκορμπατσόφ να πάψει να ασκεί έλεγχο στις χώρες της Α. Ευρώπης.
Η πίεση που άσκησε σ’ αυτές για μεταρρυθμίσεις.
Ποια γεγονότα της κατάρρευσης είχαν τεράστια πολιτική και συμβολική σημασία;
η κατεδάφιση του Τείχους του Βερολίνου (Νοέμβ. 1989)
η ένωση της Γερμανίας (3 Οκτ. 1990)
Ποιες εξελίξεις οδήγησαν στην επίσημη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης (Δεκ. 1991);
το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Γκορμπατσόφ (Αύγ. 1991),
η διακήρυξη της ανεξαρτησίας από πολλές σοβιετικές Δημοκρατίες,
η υποστολή, στις 31 Δεκ. 1991, της κόκκινης σημαίας με το σφυροδρέπανο και η έπαρση της τρίχρωμης ρωσικής σημαίας.
ΝΕΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Ποια ήταν η νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα;
Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης συνοδεύτηκε από συγκρούσεις.
Η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε ύστερα από σκληρό πόλεμο (1991 – 1999).
Η Τσεχοσλοβακία διαλύθηκε σε δύο κράτη, την Τσεχία και τη Σλοβακία.
Η Ανατολική Γερμανία ενώθηκε με τη Δυτική.
Η μεγάλη διαφορά πλούτου προκάλεσε ένα τεράστιο μεταναστευτικό ρεύμα προς τις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης.
Η οικονομική κρίση επιδεινώθηκε τη δεκαετία του ’90.
Τα ποικίλα κοινωνικά προβλήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών από τη μαζική παρουσία μεταναστών αναζωπύρωσαν την ξενοφοβία και το ρατσισμό.
Οι Ευρωπαίοι ήρθαν πιο κοντά, ενισχύοντας τις προοπτικές δημιουργίας μιας υπερεθνικής ευρωπαϊκής ταυτότητας και την ανάδειξη της Ευρώπης σε ισχυρό παράγοντα παγκόσμιας ισορροπίας και ειρήνης, σε μια εποχή που οι ΗΠΑ μοιάζουν παντοδύναμες και νέες δυνάμεις αναδύονται στην Ανατολή.
ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΔΥΣΗ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
ΤΑ ΑΝΤΙΑΠΟΙΚΙΑΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ
Τι σημαίνει ο όρος «αποαποικιοποίηση»;
Είναι το ιστορικό φαινόμενο της μετατροπής αποικιών σε ανεξάρτητα κράτη, που εκδηλώθηκε από τα χρόνια του μεσοπολέμου και ύστερα.
Πού και πότε εκδηλώθηκαν τα αντιαποικιακά κινήματα;
Δημιουργήθηκαν από τη δράση εκατομμυρίων ανθρώπων, κυρίως στην Αφρική και την Ασία, που διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους από τους αποικιοκράτες. Ξεκίνησαν τα χρόνια του μεσοπολέμου και ενισχύθηκε τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.
Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στη δημιουργία των αντιαποικιακών κινημάτων;
Η διαμόρφωση στις αποικίες ενός κοινωνικού στρώματος που αποτελούταν από μορφωμένους ανθρώπους με ριζοσπαστικές ιδέες, από τους οποίους προήλθαν οι ηγέτες των αντιαποικιακών κινημάτων.
Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος γιατί:
α) Η κατάληψη μητροπόλεων από τους ναζί έδειξε ότι οι αποικιοκράτες κάθε άλλο παρά τρωτοί ήταν.
β) Η κατάταξη των κατοίκων των αποικιών στους στρατούς των μητροπόλεων και η συμμετοχή τους σ’ έναν απελευθερωτικό πόλεμο τους έκανε να μη συμβιβάζονται, πλέον, με τη στέρηση της δικής τους ελευθερίας.
γ)Οι πολιτικές συνθήκες μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο γιατί οι μητροπόλεις είχαν αποδυναμωθεί και αδυνατούσαν να επιβληθούν στις αποικίες και η Σοβιετική Ένωση και οι ΗΠΑ ήταν υπέρ της χειραφέτησης των αποικιών.
Η ΑΝΑΔΥΣΗ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Ποιοι ήταν οι κυριότεροι αντιαποικιακοί αγώνες; (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Οι Ινδοί ανεξαρτητοποιήθηκαν από τη Βρετανία (1947).
Οι Ινδονήσιοι από την Ολλανδία (1947).
Οι Βιετναμέζοι από τη Γαλλία (1954).
Οι Κύπριοι από τη Βρετανία (1960).
Οι Αλγερινοί από τη Γαλλία (1962).
Τα νέα κράτη αποτελούσαν τον Τρίτο Κόσμο.
Τι ήταν η πολιτική του απαρτχάιντ;
Έτσι ονομάστηκε η πολιτική φυλετικών διακρίσεων που εφάρμοσαν οι κυβερνώσες μειοψηφίες λευκών σε ορισμένες χώρες της Αφρικής, για πολλά χρόνια μετά την ανεξαρτησία τους, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτά της Ζιμπάμπουε και της Νότιας Αφρικής.
Τι ήταν το κίνημα των Αδεσμεύτων;
Δημιουργήθηκε το 1955 από χώρες του Τρίτου Κόσμου που επιδίωξαν να βρουν ανεξάρτητη πολιτική έκφραση, προσπαθώντας να κρατούν ίσες αποστάσεις από τις δύο υπερδυνάμεις.
Ποια ήταν τα κύρια προβλήματα του Τρίτου Κόσμου; Ποιες οι κύριες αιτίες της μαζικής μετανάστευσης από τον τρίτο κόσμο
η οικονομική και πολιτική εξάρτηση των χωρών του από τις πρώην μητροπόλεις,
ο υπερπληθυσμός, ο οποίος ευνόησε τον υποσιτισμό και τους μαζικούς θανάτους,
η έλλειψη καθαρού νερού,
η πολιτική αστάθεια,
τα αυταρχικά καθεστώτα,
ο θρησκευτικός φανατισμός,
οι συχνοί και άγριοι πόλεμοι μεταξύ φυλών,
το πρόβλημα του AIDS.
Όλα τα παραπάνω αποτελούν τις κύριες αιτίες της μαζικής μετανάστευσης που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια από τον Τρίτο στον Πρώτο Κόσμο.
ΟΙ ΗΠΑ ΚΑΙ Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΕΙΣ
Για ποιους λόγους οι ΗΠΑ γίνονται υπερδύναμη;
α)Διέθεταν το ισχυρότερο όπλο, την ατομική βόμβα.
β)Oι ηγέτες τους πίστευαν ότι έπρεπε να αναλάβουν αγώνα εναντίον του κομμουνισμού.
Πώς άσκησαν την εξωτερική τους πολιτική;
Οι ηγέτες των ΗΠΑ, για να διασφαλίσουν σε παγκόσμιο επίπεδο τα συμφέροντα της χώρας τους, ανέλαβαν αγώνα εναντίον του κομμουνισμού, με τα εξής μέτρα:
χορήγηση στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας,
επενδύσεις από αμερικανούς κεφαλαιούχους,
ανατροπή αντιαμερικανικών καθεστώτων.
Ποια πολιτική ακολούθησαν οι ΗΠΑ στο εσωτερικό;
Στο εσωτερικό της εντάθηκε ο αντικομμουνισμός με επικεφαλής τον γερουσιαστή Μακάρθι.
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτής της πολιτικής έπαιξε ο Χ. Τρούμαν.
Για ποιους λόγους Η Σοβιετική Ένωση γίνεται υπερδύναμη;:
Εξελίχθηκε σε υπερδύναμη χάρη:α)στη συνεργασία της με τα άλλα κομμουνιστικά καθεστώτα,
β)στην εξαιρετικά γρήγορη οικονομική της ανάπτυξη, γ)στην κατασκευή της ατομικής βόμβας.
ΔΙΠΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Τι σημαίνει ο ιστορικός όρος διπολισμός;
Πρόκειται για ένα σύστημα διεθνών σχέσεων του μεταπολεμικού κόσμου που ισορροπούσε σε δύο αντίθετους πόλους, τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση.
Τι σημαίνει ο όρος Ψυχρός Πόλεμος;
Έτσι ονομάστηκε ο έντονος και πολύμορφος ανταγωνισμός (ιδεολογικός, οικονομικός, πολιτικός, πολιτιστικός, αθλητικός) ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις (1946-1987) , που ποτέ δεν εξελίχθηκε σε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ τους.
Η ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1946 – 1962 ΠΕΡΙΠΟΥ) (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Ποια ιστορικά γεγονότα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της Α΄ φάσης του ψυχρού πολέμου;
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ διακήρυξε το δόγμα Τρούμαν, σύμφωνα με το οποίο η χώρα του θα βοηθούσε εκείνα τα κράτη της Δύσης που δέχονταν πιέσεις από τον κομμουνισμό.
Ολοκληρώθηκε ο διαμελισμός της Γερμανίας, με την ίδρυση της Ομοσπονδιακής και της Λαοκρατικής Δημοκρατίας το 1949.
Το 1961 οι Ανατολικογερμανοί όρθωσαν το Τείχος του Βερολίνου, που αναδείχτηκε σε σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου.
Το 1949 οι ΗΠΑ δημιούργησαν το ΝΑΤΟ, μια στρατιωτική συμμαχία στην οποία αρχικά συμμετείχαν οι ίδιες, ο Καναδάς και οι περισσότερες χώρες της Δ. Ευρώπης και από το 1952 εντάχθηκαν η Ελλάδα και η Τουρκία.
Το 1955 η Σοβιετική Ένωση ίδρυσε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, στο οποίο συμμετείχαν η ίδια και η λαϊκές δημοκρατίες της Α. Ευρώπης.
Στην Κίνα επικράτησαν οι κομμουνιστές το 1949, με ηγέτη τον Μάο Τσε Τουνγκ.
Κατά την περίοδο 1950-1953 σημειώθηκε ο πόλεμος της Κορέας.
Το 1962 ξέσπασε κρίση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, με αφορμή την εγκατάσταση πυραύλων από τους Σοβιετικούς στην Κούβα.
Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΦΑΣΗ ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1962 – 1974 ΠΕΡΙΠΟΥ) (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Ποια ιστορικά γεγονότα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της Β ΄ φάσης του ψυχρού πολέμου;
α)Οι δύο υπερδυνάμεις προχώρησαν σε συμφωνίες περιορισμού των εξοπλισμών.
β) Ο πόλεμος στο Βιετνάμ (1964–1975), άφησε ανεξίτηλα σημάδια στην αμερικανική κοινωνία λόγω των μέσων που χρησιμοποίησαν, των βαριών τους απωλειών και της τελικής ήττας του αμερικανικού στρατού.
Η ΤΡΙΤΗ ΦΑΣΗ ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1974 – 1987 ΠΕΡΙΠΟΥ) (ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ)
Ποια ιστορικά γεγονότα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της Β ΄ φάσης του ψυχρού πολέμου;
α)Στη δεκαετία του ’70 οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν τον ανταγωνισμό των εξοπλισμών.
β)Η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε στο Αφγανιστάν (1980 – 1988).
γ)Ο σοβιετικός ηγέτης Μιχαήλ Γκορμπατσόφ προσπάθησε να συνδιαλλαγεί με τις ΗΠΑ και με τις συνδιασκέψεις του Ρέικιαβικ, το 1986, και της Ουάσιγκτον, το 1987, οδήγησε στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Ποιοι συμμετείχαν πότε και γιατί έγινε η διάσκεψη της Γιάλτας; Ποιες αποφάσεις ελήφθησαν ;
Χώρος: Γιάλτα της Ουκρανίας
Χρόνος: Φεβρουάριος του 1945.
Συμμετείχαν: ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρούσβελτ, ο ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης Στάλιν και ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Τσόρτσιλ.
Αποφάσεις: Συμφώνησαν να απαιτήσουν την άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας και να ιδρύσουν ένα διεθνή οργανισμό προάσπισης της ειρήνης, ενώ ΗΠΑ και Βρετανία αναγνώρισαν τις φιλοσοβιετικές κυβερνήσεις της Α. Ευρώπης.
Ποιοι συμμετείχαν πότε και γιατί έγινε ηδιάσκεψη του Πότσνταμ; Ποιες αποφάσεις ελήφθησαν;
Χώρος: Πότσνταμ, προάστιο του Βερολίνου
Χρόνος: καλοκαίρι του 1945.
Αποφάσεις: Συμφωνήθηκε η διαίρεση της Γερμανίας σε τέσσερις ζώνες κατοχής (αγγλική, γαλλική, αμερικανική, σοβιετική) και το Βερολίνο τέθηκε υπό κοινό έλεγχο.
Τι ήταν οι Λαϊκές δημοκρατίες; Τι επιτυχίες σημείωσαν και ποια προβλήματα προκλήθηκαν σε αυτές;;
Έτσι ονομάστηκαν καθεστώτα, παρόμοια με το σοβιετικό καθεστώς, που εγκαθιδρύθηκαν μέχρι το 1950 στις χώρες που βρίσκονταν υπό σοβιετικό έλεγχο.
Επιτυχίες:
στο βιομηχανικό τομέα
στην οργάνωση συστημάτων υγείας και εκπαίδευσης
στη βελτίωση της θέσης της γυναίκας.
Προβλήματα:
Τα κομμουνιστικά κόμματα διαχειρίζονταν μονοπωλιακά την εξουσία.
Η δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης πολιτικών απόψεων ήταν περιορισμένη.
Οι διώξεις αντιφρονούντων αποτελούσαν συχνό φαινόμενο.
Ο κρατικός έλεγχος της αγοράς προκαλούσε συχνά ελλείψεις σε αγαθά.
Στην Α. Ευρώπη εκδηλώθηκε σειρά εξεγέρσεων, ορισμένες από τις οποίες αντιμετωπίστηκαν με την επέμβαση σοβιετικού στρατού.
Υπήρχε σοβιετική επιρροή στη Γιουγκοσλαβία και την Αλβανία ;
Γιουγκοσλαβία: το 1948 ήρθε σε σύγκρουση με τη Σοβιετική Ένωση και ακολούθησε ένα δικό της σοσιαλιστικό δρόμο.
Αλβανία: αφού συνδέθηκε διαδοχικά με τη Γιουγκοσλαβία, τη Σοβιετική Ένωση και την Κίνα, επέλεξε, τελικά, την πλήρη απομόνωση.
Πώς επιτεύχθηκε η ανοικοδόμηση της Δ. Ευρώπης;
Σχέδιο Μάρσαλ: Πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης της Ευρώπης από τις ΗΠΑ, που είχε σαν στόχο την αποτροπή του ενδεχομένου κατάρρευσης του οικονομικού και κοινωνικού συστήματος της Ευρώπης, εξαιτίας των τεράστιων απωλειών που προκάλεσε ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος. Η Σοβιετική Ένωση το κατήγγειλε και εμπόδισε τις Λαϊκές Δημοκρατίες να δεχθούν την αμερικανική βοήθεια.
Τ ι σημαίνει ο όρος Κράτος Πρόνοιας;
Μορφή κράτους που επιδιώκει να εξασφαλίσει ικανοποιητικό επίπεδο ζωής σε όλους τους πολίτες με την παροχή δωρεάν υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης, στέγασης, την εξασφάλιση του δικαιώματος της εργασίας και τη λήψη μέτρων για την ενίσχυση των ασθενέστερων κοινωνικών τάξεων.
Ποια Κινήματα αμφισβήτησης αναπτύχθηκαν τη δεκαετία του ΄60 και ποιες οι αιτίες τους;
Στις δυτικές κοινωνίες εκδηλώθηκαν κινήματα, όπως οι χίπις και το κίνημα του Μάη του ’68 στη Γαλλία, τα οποία αμφισβήτησαν τον «αστικό τρόπο ζωής» και αναζήτησαν εναλλακτικούς τρόπους οργάνωσης της κοινωνίας.
Α)Συνταγματικές είναι οι σχέσεις μεταξύ ενός γλωσσικού στοιχείου και άλλων στοιχείων που προηγούνται ή ακολουθούν μέσα στην ίδια συντακτική ενότητα, φράση, πρόταση. Οι σχέσεις αυτές αναπτύσσονται στον οριζόντιο άξονα που ονομάζεται συνταγματικός άξονας.
Παρατηρούμε ότι:
Η ελληνική γλώσσα είναι ευέλικτη.
Η οριζόντια μετακίνηση λέξεων ή λεκτικών συνόλων σε μια πρόταση πρέπει να γίνεται με προσοχή και μέσα σε συγκεκριμένα όρια.
Η οριζόντια μετακίνηση λέξεων ή λεκτικών συνόλων σε μια πρόταση «αποκαλύπτει» πού θέλει ο ομιλητής ή ο συγγραφέας να δώσει έμφαση ή τι να τονίσει.
Παράδειγμα:
Το παιδί παίζει χαρούμενο.
Χαρούμενο παίζει το παιδί.
Παίζει χαρούμενο το παιδί.
Β)Παραδειγματικές είναι οι σχέσεις που μας επιτρέπουν να αντικαθιστούμε λέξεις ή λεκτικά σύνολα με άλλα που έχουν την ίδια λειτουργία στην πρόταση. Βασικό δηλαδή στοιχείο στις παραδειγματικές σχέσεις είναι δυνατότητα υποκατάστασης όρων από άλλους. Οι σχέσεις αυτές αναπτύσσονται στον κάθετο άξονα που ονομάζεται Παραδειγματικός άξονας.
Μπορούμε να αλλάξουμε ορισμένες λέξεις ή φράσεις σε μια πρόταση με άλλες που παίζουν τον ίδιο ρόλο στην πρόταση. Αυτό δε γίνεται οριζόντια, αλλά κάθετα με την αλλαγή κάθε φορά των λέξεων-φράσεων (παραδειγματικός άξονας).
Παράδειγμα:
Η Αργυρώ έρχεται τώρα.
Η φοιτήτρια » »
Η κοπέλα » »
Εκείνη » »
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: όταν φτιάχνουμε προτάσεις, εργαζόμαστε παράλληλα και στους δύο άξονες, από τη μία συνδυάζοντας και βάζοντας σε λογική σειρά τις λέξεις (συνταγματικός άξονας) και από την άλλη επιλέγοντας τις κατάλληλες λέξεις (παραδειγματικός άξονας).
α) Ο Απόλλωνας αόρατος, τον χτυπάει από πίσω με την παλάμη στους ώμους και την πλάτη και τον ζαλίζει.
β) Αφαιρεί από τον Πάτροκλο τα όπλα (επιθετικά και αμυντικά).
γ) Ο ήρωας σαστίζει και αποδυναμώνεται σωματικά και ψυχικά
ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η ψυχική και σωματική αποδυνάμωση του ήρωα είναι προϋπόθεση για την εξόντωσή του.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΚΕΦΑΛΑΙΑΣ: Ο ποιητής με μια οπτικοακουστική εικόνα της πορείας του κράνους ως τα πόδια των αλόγων και παρουσιάζοντας τον Έκτορα να φοράει αυτό το κράνος, εξυπηρετεί κάποιους σκοπούς:
α) Φέρνει έμμεσα στο προσκήνιο τον Αχιλλέα (υπονοείται η ανδρεία του που δεν είχε υποστεί ποτέ καμία ήττα).
β) Η εικόνα του Έκτορα με την περικεφαλαία στο κεφάλι προσημαίνει τον θάνατό του (έφτανε σε αυτόν η μαύρη μέρα, στίχος 800).
γ) Δεν είναι τρόπαιο νίκης για τον Έκτορα γιατί του το έχει χαρίσει ένας θεός (Απόλλωνας).
ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΑΦΟΠΛΙΣΜΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ
α) Τονίζει τη γενναιότητα του ήρωα (μόνο άοπλος μπορούσε να ηττηθεί).
β) Δείχνει την πρόθεση του θεού να εξοντώσει τον Πάτροκλο.
γ) Τονίζει έμμεσα την αξία της πανοπλίας του Αχιλλέα (όποιος τη φορούσε ήταν αήττητος).
δ) Γίνεται αυστηρότερη η τιμωρία του Πατρόκλου για την ύβρη που διέπραξε όταν παραβίασε την εντολή του Αχιλλέα. Έτσι υφίσταται την ταπείνωση της γύμνωσης, ενώ ακόμη είναι ζωντανός.
Η ΠΤΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΣΙΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ
Α΄ ΦΑΣΗ
Πρωταγωνιστής είναι ο Απόλλωνας, που τον αποδυναμώνει χτυπώντας τον πισώπλατα και τον παραδίδει στους ανθρώπους να τον αποτελειώσουν.
Β΄ ΦΑΣΗ
Έπειτα, πρωταγωνιστής είναι ο Εύφορβος, που κι αυτός τον χτυπάει πισώπλατα και τον τραυματίζει στην πλάτη. Παρόλο που είναι ικανός πολεμιστής και ο αντίπαλός του τραυματισμένος και άοπλος, ο Εύφορβος το βάζει στα πόδια. Έτσι ο ποιητής αναδεικνύει την ανδρεία του Πατρόκλου.
Γ΄ ΦΑΣΗ
Πρωταγωνιστής είναι ο Έκτορας που του δίνει το τελειωτικό χτύπημα στα πλευρά. Τον χτύπησε από μπροστά, αλλά ο Πάτροκλος ήταν ήδη άοπλος, εξουθενωμένος και κονταροπληγωμένος. Αυτό το γεγονός υποτιμά τον Έκτορα που καταδέχεται να αναμετρηθεί τόσο άνισα με τον αντίπαλό του. Και μάλιστα καυχιέται για τον «θρίαμβό του». Δεν γίνεται αγώνας ούτε παλικαρίσια αναμέτρηση. Με όλα αυτά ο ποιητής υποβαθμίζει το κατόρθωμα του Έκτορα και εξυψώνει τον Πάτροκλο.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΣΚΗΝΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ
Αποστροφή του ποιητή που απευθύνεται σε β΄ πρόσωπο και σε ευθύ λόγο στον Πάτροκλο (812-813).
Ρεαλιστική εικόνα, 820-821.
Πλατιά παρομοίωση:823-829.Παρμένη από το ζωικό βασίλειο η άγρια πάλη δυο διψασμένων θηρίων που διεκδικούν το νερό μιας μικρής βρυσούλας. Η παρομοίωση παραλείπει τις μειωμένες δυνάμεις του Πατρόκλου.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
α) Οι θεοί στα ομηρικά έπη αντιπροσωπεύουν τις δυνάμεις μέσα στις οποίες συνυπάρχουν το καλό (θεοί) και το κακό (δαίμονες). Βοηθούν ή καταστρέφουν με κάθε μέσο θεμιτό ή αθέμιτο, ηθικό ή ανήθικο. Έτσι ο Απόλλωνας προσέγγισε ύπουλα τον Πάτροκλο και τον χτύπησε από πίσω. Χρησιμοποίησε τις θεϊκές του ιδιότητες (δυνατός και αόρατος), χρησιμοποιώντας τρόπους ηθικά απαράδεκτους(χτύπησε ύπουλα και από πίσω και τον αφόπλισε), γιατί ο Πάτροκλος ήταν αήττητος με έντιμα και παλικαρίσια μέσα.
Όμως για τους θεούς δεν ισχύει το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο, το ηθικό και το ανήθικο όπως στους ανθρώπους. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να κρίνει τους θεούς. Οι άνθρωποι απλά δέχονται τις συνέπειες. Οι θεοί είναι πάνω και πέρα από όλα.
β) Ο Όμηρος άλλωστε «χρησιμοποίησε» τον θεό για να προβάλει περισσότερο την ανδρεία του Πατρόκλου. Ένας τόσο ξεχωριστός ήρωας ήταν αδύνατον να καταβληθεί από άνθρωπο και με έντιμα μέσα.
γ) Βέβαια η συμπεριφορά του Απόλλωνα ερμηνεύεται και ως θεϊκή τιμωρία (τίση), γιατί ο Πάτροκλος διέπραξε ύβρη ξεπερνώντας τα όρια που έθεσε ο Αχιλλέας και αψηφώντας τη προειδοποίηση του Απόλλωνα.
Η ΕΠΑΡΣΗ ΤΟΥ ΕΚΤΟΡΑ
α) Η εικόνα του ήρωα που καυχιέται για το κατόρθωμά του πάνω από τον ετοιμοθάνατο αντίπαλό του είναι συνηθισμένη στην Ιλιάδα. Όμως μας ξενίζει που ο Έκτορας καυχιέται μετά από μια νίκη που δεν είναι ολοκληρωτικά δική του, καθώς απλώς αποτέλειωσε έναν άοπλο και τραυματισμένο αντίπαλο.
β) Παρατηρούμε ότι ο Έκτορας εκφράζει την πεποίθηση πως με τον θάνατο του Πατρόκλου σώζεται η Τροία.
γ) Καυχιέται ότι είναι ο σπουδαιότερος πολεμιστής ανάμεσα στους Τρώες και δηλώνει ρητά πως όσο ζει αυτός οι Τρώες δε θα γνωρίσουν σκλαβιά (εδώ υπάρχει τραγικότητα μιας και πράγματι η Τροία θα πέσει όταν θα έχει σκοτωθεί).
δ) Διαπράττει ύβρη. Η χαιρεκακία και η εκδικητικότητά του φτάνει στο σημείο να βεβαιώνει τον ετοιμοθάνατο ότι το σώμα του θα το φάνε τα όρνια . Έτσι παραβιάζεται ο ιερός θεσμός του σεβασμού και της ταφής των νεκρών. Βέβαια, υπάρχει τραγικότητα και επική ειρωνεία καθώς οι ακροατές γνωρίζουν ποια τύχη θα περιμένει το νεκρό σώμα του Έκτορα αργότερα.
ε) Η ατίμωση του Πατρόκλου είναι διπλή. Γυμνώθηκε από τα όπλα ζωντανός και θα τον φάνε τα όρνια νεκρό. Η ψυχή του θα βασανιζόταν και δε θα έβρισκε γαλήνη.
στ) Ο Έκτορας ειρωνεύεται τον Πάτροκλο που δεν είχε τον Αχιλλέα να του παρασταθεί και δεν τον έσωσαν τα όπλα του. Αυτό είναι, επίσης, επική ειρωνεία γιατί ο Αχιλλέας θα συμπαρασταθεί στον Πάτροκλο σκοτώνοντας τον Έκτορα.
ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΞΕΨΥΧΙΣΜΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ 844-854
Ο Πάτροκλος, πριν πεθάνει, ανακόπτει την έπαρση του νικητή. Περιορίζει την αξία της νίκης του, προσθέτει ως υπεύθυνους τον Δία και τη Μοίρα, καυχιέται με τη σειρά του για τη δική του παλικαριά και προειδοποιεί τον Έκτορα προφητεύοντας ότι θα πεθάνει σύντομα από τα χέρια του Αχιλλέα. Έτσι εκδικείται τον φονιά του.
Η ποιητική τέχνη εκδηλώνεται σε αυτή την σκηνή με την αποστροφή του ποιητή προς τον Πάτροκλο (843), την ειρωνεία (844), την υπερβολή (847-848 ο Πάτροκλος θα μπορούσε να σκοτώσει 20 άντρες σαν τον Έκτορα) και την προσήμανση (πρόβλεψη για τον θάνατο του Πατρόκλου).
Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ 855-858
Η εικόνα της προσωποποιημένης ψυχής που κατεβαίνει στον Άδη και κλαίει γεμάτη θλίψη για τη μοίρα της που της στέρησε νιότη και ανδρεία δείχνει τις αντιλήψεις των ανθρώπων της ομηρικής εποχής. Με τον θάνατο το σώμα φθείρεται ενώ η ψυχή άυλη κατεβαίνει στον σκοτεινό Άδη. Η ομορφιά και η ανδρεία είχαν μεγάλη αξία για τον ομηρικό άνθρωπο.
Η ΥΠΕΡΟΠΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΤΟΡΑ 859-861
Ο Έκτορας δεν καταβάλλεται από την προφητεία του Πατρόκλου. Δηλώνει ότι αυτός θα σκοτώσει πρώτος τον Αχιλλέα (επική ειρωνεία).
Η σκηνή τελειώνει με τη ρεαλιστική εικόνα του Έκτορα που τραβάει το δόρυ από το νεκρό σώμα του αντιπάλου, πατώντας πάνω του. Για μας η σκηνή είναι πολύ σκληρή. Οι ακροατές όμως του Ομήρου που έχουν την ανδρεία ως ξεχωριστή αρετή δεν ενοχλούνται αλλά ευχαριστιούνται τις εικόνες αυτές. Η Ιλιάδα έχει πολλές τέτοιες.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ: ήρωας που ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα, αφού απαιτούνται υπερφυσικές δυνάμεις για να τον αναχαιτίσουν. Δε χάνει το κουράγιο του ούτε τη στιγμή του θανάτου του.
ΕΚΤΟΡΑΣ : Αδιαφορεί για τους ηθικούς κανόνες του πολέμου, καταπατά τον κώδικα τιμής των ηρώων και επιχειρεί μια άνιση αναμέτρηση (πάνοπλος αυτός επιτίθεται σε άοπλο και πληγωμένο). Σε πολλά σημεία φαίνεται η αλαζονεία και η έπαρση του ήρωα.. Γίνεται ασεβής, γιατί παραβιάζει τον ιερό θεσμό της ταφής των νεκρών. Διαπράττει ύβρη γιατί παραβιάζει τον ιερό θεσμό της ταφής και θέτει τον εαυτό του ψηλά πέρα από τις ανθρώπινες δυνατότητες.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Ύβρη – νέμεση – τίση
Υβριστής γίνεται ο άνθρωπος που υπερβαίνει τα όριά του προσβάλλοντας-αδικώντας θεούς ή και ανθρώπους. Η υπέρβαση αυτή (η ύβρη) προκαλεί την οργή των θεών (τη νέμεση), και ακολουθεί η τιμωρία (η τίση).
1η ΕΝΟΤΗΤΑ: η φονική επέλαση του Πατρόκλου ως τα τείχη της Τροίας (684-697)
α) Προσήμανση (686-687)
β)Η θέληση του θεού (Δία) ρυθμίζει την τύχη του ανθρώπου (Πατρόκλου).Αλλά και ο άνθρωπος έχει μερίδιο ευθύνης.
Γ) Δήλωση του μεγάλου αριθμού των θυμάτων του Πατρόκλου με αναφορά 9 ονομάτων (τυπικός αριθμός, πολλαπλάσιο του 3)
2η ΕΝΟΤΗΤΑ: Η παρέμβαση του Απόλλωνα: αναχαίτιση του Πατρόκλου από τα τείχη και προτροπή προς τον Έκτορα για επίθεση (698-725)
α) Τεχνική της αποτυχημένης απόπειρας (τρεις φορές επιτέθηκε ο Πάτροκλος και την τέταρτη αναχαιτίστηκε).
β) Ο Πάτροκλος παρομοιάζεται με θεό, πράγμα που δικαιολογεί την επέμβαση του Απόλλωνα.
γ) Λόγια Απόλλωνα στους στίχους 707-708 που προσημαίνουν τον θάνατο Πατρόκλου και Αχιλλέα πριν την πτώση της Τροίας.
δ)Επιφάνεια: η εμφάνιση του Απόλλωνα στον Πάτροκλο
3η ΕΝΟΤΗΤΑ: Ο Έκτορας στη μάχη, ο φόνος του Κεβριόνη από τον Πάτροκλο (726-750)
α) Ρεαλιστική η εικόνα του φόνου.
β) Η αποστροφή του ποιητή στον Πάτροκλο όταν περιπαίζει την πτώση του Κεβριόνη (744).
γ) Η ειρωνεία στα λόγια του Πατρόκλου που παρομοιάζει τον Κεβριόνη με δύτη καθώς πέφτει νεκρός.
δ) Ο Πάτροκλος διαπράττει ύβρη, καθώς ειρωνεύεται τον νεκρό Κεβριόνη και αυτό προκαλεί την νέμεση (οργή των θεών) και θα ακολουθήσει η τίση, δηλαδή η τιμωρία του ήρωα (ο θάνατός του).
4η ΕΝΟΤΗΤΑ: Μάχη γύρω από τον νεκρό Κεβριόνη, η σκύλευση του πτώματος (751-785).
α) Παρομοίωση ορμής Πατρόκλου με ορμή λιονταριού (752).
β) Αποστροφή ποιητή προς τον Πάτροκλο (754)
γ) Η πλατιά παρομοίωση του Πατρόκλου και του Έκτορα με λιοντάρια γύρω από τον νεκρό.
δ) Η πλατιά παρομοίωση της ορμής Αχαιών και Τρώων με την ορμή των αντίθετων ανέμων.
Η ΑΡΙΣΤΕΙΑ
Ήταν η ξεχωριστή ανδρεία που έδειχνε ο ήρωας στο πεδίο της μάχης. Περιλαμβάνει μια σειρά από ηρωικές πράξεις ως την κορύφωση. Αποτελείται από τυπικά στάδια:
Α) Οι ήρωες που ετοιμάζονται να αριστεύσουν εκπέμπουν λάμψη.
Β) Περιγράφεται ο οπλισμός τους.
Γ)Ορμούν ακάθεκτοι στη μάχη.
Δ)Συχνά πολεμούν πεζοί, ενώ οι αντίπαλοί τους βρίσκονται σε άρμα.
Ε) Σκοτώνουν τους εχθρούς τον έναν μετά τον άλλο.
Στ)Σκοτώνουν τους αντιπάλους δύο-δύο ή τρεις –τρεις.
Ζ) Οι ήρωες που αριστεύουν έχουν τη βοήθεια ή τη συμπαράσταση κάποιου θεού. Μονομαχούν με τον ισχυρότερο από τους εχθρούς ή με περισσότερους από έναν αντιπάλους.
Η)Συχνά σκυλεύουν τους εχθρούς και τους παίρνουν τα άλογα.
Θ) Τραυματίζουν ακόμα και θεούς.
Ι) Συχνά μεθούν από την επιτυχία και φτάνουν ως την ύβρη.
ΙΑ) Η δράση των ηρώων που αριστεύουν προβάλλεται με παραστατικές παρομοιώσεις.
ΙΒ)Χρησιμοποιείται στη κορύφωση της αριστείας η τεχνική της αποτυχημένης απόπειρας.
ΑΠΟΣΤΡΟΦΗ
Το ρητορικό σχήμα κατά το οποίο ο ομιλητής διακόπτει τη ροή του λόγου του και στρέφεται σε ένα πρόσωπο και του απευθύνει τον λόγο μιλώντας του σε β΄πρόσωπο (693, 744, 754, 787, 812, 843). Με αυτόν τον τρόπο ο ποιητής δείχνει τη συμπάθειά του για τον Πάτροκλο.
ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗΣ ΑΠΟΠΕΙΡΑΣ
Πρόκειται για ομηρικό σχήμα, όπου ο ήρωας τρεις φορές επιδιώκει να πετύχει κάτι και αποτυγχάνει. Στην τέταρτη επεμβαίνει κάποιος θεός και τον αναχαιτίζει.
Στους στίχους Π 702-709, τρεις φορές ο Πάτροκλος προσπάθησε να πατήσει τα τείχη της Τροίας και τον “εξετίναζεν ο Φοίβος με τα χέρια”. Την τέταρτη φορά, ο Απόλλωνας του φωνάζει ότι δεν είναι γραφτό του να κατακτήσει την Τροία και έτσι αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του Πατρόκλου. Το σχήμα αυτό κορυφώνει την αγωνία των ακροατών και αποτελεί το όριο-τέλος της αριστείας του ήρωα.
Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΡΙΑ
Συχνά στα αρχαία λογοτεχνικά κείμενα συναντάμε τον τυπικό αριθμό 3 και τα πολλαπλάσιά του 9 και 12. Στο απόσπασμα είναι έκδηλη η παρουσία των αριθμών 3 και 9. Εννέα είναι τα ονόματα των σκοτωμένων από τον Πάτροκλο αντιπάλων, τρεις επιθέσεις κάνει ο Πάτροκλος στα τείχη των Τρώων, τρεις φορές σκοτώνει από 9 αντιπάλους την κάθε φορά κλπ.
ΜΑΧΗ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΕΚΡΟ ΚΕΒΡΙΟΝΗ
Η σκύλευση του νεκρού, δηλαδή η αρπαγή των αρμάτων του, ήταν η μεγαλύτερη ατίμωση για τον νεκρό και η ύψιστη τιμή για τον νικητή.
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ
Βρίσκεται στην κορύφωση της αριστείας του. Είναι παθιασμένος πολεμιστής, ορμητικός, ακούραστος, ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια και γι’ αυτό ο ποιητής τον παρομοιάζει με θεό. Φαίνεται άτρωτος και παντοδύναμος. Διαπράττει ύβρη, όταν ειρωνεύεται τον Κεβριόνη, κατά την πτώση του από το άρμα και όταν υπερεκτιμά τις ικανότητές του και αγνοεί τις συμβουλές του Αχιλλέα.
ΥΒΡΙΣ → ΑΤΗ → ΝΕΜΕΣΙΣ → ΤΙΣΙΣ
Η ύβρις ήταν βασική αντίληψη της κοσμοθεωρίας των αρχαίων Ελλήνων. Όταν κάποιος, υπερεκτιμώντας τις ικανότητες και τη δύναμή του (σωματική, πολιτική, στρατιωτική και οικονομική), συμπεριφερόταν με βίαιο, αλαζονικό και προσβλητικό τρόπο απέναντι στους άλλους, στους νόμους της πολιτείας και κυρίως απέναντι στον άγραφο θεϊκό νόμο -που επέβαλλαν όρια στην ανθρώπινη δράση- θεωρούνταν ότι διέπραττε «ὕβριν», δηλ. παρουσίαζε συμπεριφορά με την οποία επιχειρούσε να υπερβεί τη θνητή φύση του και να εξομοιωθεί με τους θεούς, με συνέπεια την προσβολή και τον εξοργισμό τους.
Αυτό προκαλούσε την επέμβαση των θεών, και κυρίως του Δία, που έστελνε στον υβριστή την «ἄτην», δηλαδή το θόλωμα, την τύφλωση του νου. Αυτή με τη σειρά της οδηγούσε τον υβριστή σε νέες ύβρεις, ώσπου να υποπέσει σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα, το οποίο προκαλούσε την «νέμεσιν, δηλαδή την οργή και εκδίκηση δηλαδή των θεών, που επέφερε την «τίσιν», δηλ. την τιμωρία και τη συντριβή/καταστροφή του. (πηγή https://el.wikipedia.org)
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ (1867-1945): Ιστορικός, ερευνητής, διηγηματογράφος. Αφιέρωσε τη ζωή του, για να βρει τα γραπτά των αγωνιστών του ’21.
Η « Έξοδο» εντάσσεται στην ενότητα «το Μεσολόγγι» από το βιβλίο «Μεγάλα χρόνια» που γράφτηκε το 1911. Θέμα του είναι τα χρόνια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Το συγκεκριμένο διήγημα αναφέρεται στη Μεγάλη Έξοδο του Μεσολογγίου που έγινε σύμβολο ελευθερίας, επειδή οι κάτοικοί του ρίχτηκαν στον θάνατο με αυτοθυσία.
Η ΥΠΟΘΕΣΗ
Παραμονή της Μεγάλης Εξόδου του Μεσολογγίου η χήρα Μάνθα ετοιμάζεται. Παίρνει τη στολή του άνδρα της που σκοτώθηκε από τουρκική βόμβα και ντύνεται στρατιώτης. Σηκώνει από το κρεβάτι την άρρωστη κόρη της, την Ανθή, και τραβούν μαζί για τα οχυρά. Πριν την Έξοδο, τη συμβουλεύει να κρατά γερά τη φουστανέλα και να μην την αφήσει ό, τι κι αν γίνει. Ξεκίνησαν και κάθε στιγμή φώναζε την κόρη της για να βεβαιωθεί ότι είναι πλάι της. Όμως, μέσα στην έξαψη, για μια στιγμή την ξεχνάει. Έτσι η Ανθή χάνεται μαζί με το Μεσολόγγι.
ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ-ΘΕΜΑ
Ο αγώνας για την ελευθερία απαιτεί θυσίες και απώλειες. Ο αξιοπρεπής θάνατος στη μάχη είναι προτιμότερος από τη ζωή μέσα στην τουρκική σκλαβιά.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
Όλο το κείμενο είναι μία ενότητα.
ΗΡΩΕΣ
Η Μάνθα, η χήρα Μεσολογγίτισσα και η άρρωστη κόρη της Ανθή. Δευτερευόντως όλος ο λαός του Μεσολογγίου που ετοιμάζεται για την Έξοδο.
ΤΙΤΛΟΣ
Αναφέρεται στην Έξοδο που έκαναν οι Μεσολογγίτες τη νύχτα 10ης προς την 11η Απριλίου 1826. Λόγω της χρήσης της ντόπιας διαλέκτου ονομάζεταιΈξοδο, αντί Έξοδος.
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ
Σύντομο διήγημα που έχει μορφή πεζοτράγουδου, δηλαδή πεζογραφίας που έχει ρυθμό και αρμονία. Κινείται δηλαδή μεταξύ πεζού και ποιητικού λόγου.
ΧΩΡΟΣ-ΧΡΟΝΟΣ
Πολιορκημένο Μεσολόγγι λίγο πριν την Έξοδο τη νύχτα 10ης προς την 11η Απριλίου 1826. Συγκεκριμένα, ως τόπος, αναφέρεται το σπίτι της Μάνθας, το οχυρό και ένα μέρος με βουρλιές στο πεδίο της μάχης.
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΤΩΝ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΤΩΝ
Πείνα, χηρεία, μοναξιά, υπεροπλία εχθρών, μηδαμινή ελπίδα επιτυχίας της Εξόδου.
ΕΝΤΟΝΕΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ
Η ζωή με τον θάνατο, η αδυναμία των Μεσολογγιτών με την υπεροπλία των εχθρών, η παιδική ηλικία με τον τραγικό χαμό.
ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΡΩΩΝ
Μάνθα: Δεν δειλιάζει μπροστά στις αρνητικές προοπτικές του εγχειρήματρος, ζώνεται άφοβα τη στολή και το σπαθί του νεκρού άνδρα της, είναι έτοιμη να πολεμήσει γενναία για να εξασφαλίσει στην Ανθή μια ανεξάρτητη και αξιοπρεπή ζωή. Διαφορετικά, προτιμά τον θάνατο. Η ζωή της περνά σε δεύτερη μοίρα. Μέσα στη διήγηση φαίνεται η αγωνία της να σώσει το παιδί της αλλά και η ανάγκη να εξασφαλίσει για το παιδί της και την πατρίδα της το ύψιστο αγαθό, την ελευθερία. Τα μητρικά συναισθήματα υποτάσσονται στα πατριωτικά και η επιβίωση της πατρίδας μπαίνει πάνω από την επιβίωση του παιδιού της.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Τριτοπρόσωπος, παντογνώστης.
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ
Αφήγηση, διάλογος, περιγραφή, ελεύθερος πλάγιος λόγος* (Και πρέπει να ’ναι τόσο τρομερή κι η όψη κι η ματιά της, που θα ‘διωχνε ακόμα και του χωρατού τον ίσκιο από μπροστά της, σελ. 74)
*Ελεύθερος πλάγιος λόγος υπάρχει όταν ο αφηγητής δίνει σε τρίτο πρόσωπο εσωτερικευμένες σκέψεις ενός ήρωα.
ΓΛΩΣΣΑ
Απλή δημοτική με τύπους λαϊκής (θεριό, βόλι, μπόμπα) και τοπικής διαλέκτου (ορμηνεύσει, βραχνερά).
Μεταφορές (Της πείνας το θεριό είναι ανίκητο, της αρρώστιας η οργή κλπ)
Παρομοιώσεις (φάντασμα ζωντανό, σαν άλλου κόσμου πλάσμα, σαν άγιο λείψανο κλπ)
Υπερβολή (Ο Τούρκος α’ νικήθηκε)
Προσωποποιήσεις (Το Μεσολόγγι τώρα ‘τοιμάζεται να βγει, με το σπαθί, της αρρώστιας η οργή κλπ)
Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
Ο άνθρωπος δε ζει ανεξάρτητος ούτε απομονωμένος απ’ ό,τι συμβαίνει γύρω του. Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα επηρεάζουν τη ζωή και την επιβίωσή του. Αυτό συμβαίνει με τα πρόσωπα του κειμένου. Το ιστορικό γεγονός της πολιορκίας του Μεσολογγίου στέρησε από τη Μάνθα την οικογένειά της και, κατά την Έξοδο, την κόρη της. Βέβαια η Μάνθα προσπάθησε να εξασφαλίσει για την ίδια, το παιδί της και την πατρίδα της μια καλύτερη ζωή και έτσι να αλλάξει την ροή της Ιστορίας. Όμως στην Έξοδο θα χαθούν πολλοί στο όραμα μιας ελεύθερης ζωής
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΦΡΑΣΗΣ
«Της πείνας το θεριό είναι’ ανίκητο»: Για τους Μεσολογγίτες ο χειρότερος εχθρός δεν ήταν οι Τούρκοι πολιορκητές, αλλά η πείνα. Αυτό είναι λογικό γιατί η αντίσταση στον εχθρό εξαρτάται από το αδούλωτο πνεύμα ενώ η αντίσταση στην πείνα είναι βιολογικής φύσεως. Με τη δύναμη της θέλησης νικιέται ο εχθρός, όχι όμως η πείνα, γιατί η τροφή είναι απαραίτητη για την επιβίωση.
Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΑΝΑΣ
Έχει αντικρουόμενα συναισθήματα (αγάπη στην πατρίδα και στην ελευθερία, αλλά και αγάπη στην κόρη της). Είναι συντετριμμένη, γιατί δεν έχει δύναμη να πάρει αγκαλιά την κόρη της για τελευταία φορά, αν και γνωρίζει πως πιθανότατα κάποια από τις δύο θα χαθεί. Έχει τρομερή ένταση και αγωνία, έτσι ώστε τα λόγια στοργής που θα ήθελε να πει, να βγαίνουν σαν φοβέρα, σαν προσταγή κι όχι λόγια αγάπης. Τέλος νιώθει τρόμο για όσα θα ακολουθήσουν, γιατί ξέρει πως η μάχη θα είναι σώμα με σώμα.
Στο συνέδριο του Παρισιού το 1919 εγκρίνεται
η απόβαση ελληνικού στρατού στην Σμύρνη:
Ποιες ενέργειες έκαναν οι δυνάμεις της Αντάντ μετά τη συνθηκολόγηση του σουλτάνου;
Μετά τη συνθηκολόγηση του σουλτάνου (Οκτώβριος 1918), δυνάμεις της Αντάντ κατέλαβαν νευραλγικά σημεία στην Οθωμανική αυτοκρατορία θέτοντας τη χώρα υπό κατοχή.
Ποιες ήταν οι ενέργειες της Ελλάδας μετά τη συνθηκολόγηση;
α)Ελληνικές δυνάμεις συμμετείχαν στην κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, εκφράζοντας, και με αυτό τον τρόπο, τις ελληνικές διεκδικήσεις.
β)Παράλληλα, ο Βενιζέλος έστειλε στο συνέδριο του Παρισιού υπόμνημα (Δεκέμβριος 1918) με το οποίο διεκδικούσε μια ευρύτατη ζώνη εδαφών στη δυτική Μικρά Ασία με κέντρο τη Σμύρνη, την Α. Θράκη μέχρι τα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης και τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος στην είσοδο των Στενών.
γ)Επιπλέον, ο Βενιζέλος, θέλοντας να υποστηρίξει τις παραπάνω διεκδικήσεις, έστειλε ελληνικό στρατό στην εκστρατεία της Αντάντ εναντίον των μπολσεβίκων.
Γιατί η Βρετανία υποστήριξε τα ελληνικά αιτήματα;
Στη συγκεκριμένη συγκυρία η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας, χώρας που αποτελούσε στενό σύμμαχο της Βρετανίας, στη Μικρά Ασία, θα αναχαίτιζε τις ιταλικές επιδιώξεις στην περιοχή και θα παρείχε στήριξη στις μικρές βρετανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στα Στενά. Έτσι, η Βρετανία υποστήριξε τα ελληνικά αιτήματα.
Ποια εντολή έδωσε στην Ελλάδα το Συμβούλιο του Παρισιού;
Πράγματι, με την υποστήριξη της Βρετανίας, το Συμβούλιο του Παρισιού έδωσε εντολή στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1919, να στείλει στρατεύματά της στη Μικρά Ασία. Στις 2 Μαΐου 1919 Έλληνες στρατιώτες αποβιβάστηκαν στη Σμύρνη και κατέλαβαν την πόλη και μια περιοχή περίπου 17.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων γύρω από αυτή.
Πώς είδαν την άφιξη του ελληνικού στρατού οι Έλληνες, οι Τούρκοι και οι Ιταλοί της Μικράς Ασίας;
Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας δέχτηκαν το γεγονός με ενθουσιασμό.
Οι Τούρκοι αντέδρασαν αρνητικά. Με ευθύνη και των δύο πλευρών (Ελλήνων και Τούρκων) σημειώθηκαν από την πρώτη στιγμή επεισόδια με νεκρούς και τραυματίες.
Οι Ιταλοί, που είχαν καταλάβει εδάφη νότια της ελληνικής ζώνης, δυσαρεστήθηκαν, καθώς διεκδικούσαν και εκείνοι τη Σμύρνη. Σε αρκετές περιπτώσεις οι τουρκικές επιθέσεις εναντίον των ελληνικών δυνάμεων προέρχονταν από περιοχές που ήταν υπό ιταλική διοίκηση.
2η: 247-260:Προτροπές στον Αχιλλέα συμβουλές του Πηλέα
3η:261-299: Απαρίθμηση των δώρων του Αγαμέμνονα
4η:300-306: Ικεσία-υπόσχεση τιμής
ΔΟΜΗ ΛΟΓΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ
Πρόλογος (225-227)
προσφώνηση, χαιρετισμός στον Αχιλλέα, φιλοφρόνηση για πλούσιο δείπνο
Κύριο μέρος(228-306)
Α) Η κρίσιμη κατάσταση των Αχαιών:
α)Η απειλητική στρατοπέδευση των Τρώων κοντά στα πλοία των Αχαιών.
β)Η εύνοια του Δία προς τους Τρώες.
γ)Οι αλαζονικές καυχησιολογίες του Έκτορα για εξολόθρευση των Αχαιών και πυρπόληση του στόλου τους.
Β) Εκκλήσεις και αντίστοιχα επιχειρήματα για επιστροφή του Αχιλλέα:
1η έκκληση για τη σωτηρία των Αχαιών με πρόβλεψη πως ο Αχιλλέας θα μετανιώσει αλλά θα είναι αργά ( δεδομένα μελλοντικά, στόχος ηθικός και ψυχολογικός).
2η έκκληση για έγκαιρο παραμερισμό του θυμού του με υπόμνηση των συμβουλών του Πηλέα (δεδομένα παρελθόντος, στόχος ηθικός και ψυχολογικός).
3η έκκληση για παραμερισμό του θυμού του με αναφορά της αλλαγής της στάσης του Αγαμέμνονα και την προσφορά πλούσιων δώρων (δεδομένα πραγματικά, δώρα μελλοντικά και αναμενόμενα, στόχος ηθικός και ψυχολογικός).
Επίλογος
4η έκκληση για οίκτο προς το στράτευμα με το δέλεαρ της δόξας και το κέντρισμα του φιλότιμου (δεδομένα μελλοντικά όπως η τιμή, και η δόξα, στόχος ψυχολογικός).
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Οι φιλοφρόνηση για το γεύμα: κάνοντας αναφορά στο γεύμα που είχε παραθέσει ο Αγαμέμνονας προσπαθεί να επηρεάσει ψυχολογικά τον Αχιλλέα, δημιουργώντας μια ευνοϊκή ατμόσφαιρα για τον αρχιστράτηγο.
Κατηγοριοποίηση των επιχειρημάτων του Οδυσσέα: Όλα στηρίζονται στη λογική. Ωστὀσο χωρίζονται σε κατηγορίες με κριτήρια:
α)τα δεδομένα στα οποία στηρίζονται (αντικειμενικά και υπαρκτά ή υποθετικά και μελλοντικά και αναμενόμενα )
β)τον στόχο του κάθε επιχειρήματος ( αν το καθένα στοχεύει στην ευαισθητοποίηση της ηθικής συνείδησης του Αχιλλέα ή στη δημιουργία κατάλληλων συναισθημάτων ώστε να καμφθεί και να παραμερίσει τον θυμό του.
Ρητορική τέχνη Οδυσσέα:
Α) Ο Οδυσσέας χρησιμοποιεί τους κανόνες της ρητορικής και της πειθούς. Χρησιμοποιεί επιχειρήματα λογικά που δύσκολα αντικρούονται και εκμεταλλεύεται τα κάθε είδους δεδομένα (πραγματικά και μελλοντικά). Αξιοποιεί όλα τα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν τον Αχιλλέα :α) τον οίκτο προς τους συμπολεμιστές, β) την εκδίκηση του εχθρού, γ) το υλικό κέρδος, δ) την τιμή και τη δόξα. Κυρίως λαμβάνει υπόψη τον χαρακτήρα του Αχιλλέα και κλιμακώνει τα επιχειρήματα αφήνοντας στο τέλος τα πιο ισχυρά.
Β)Συναρτά τα επιχειρήματά του με τον χαρακτήρα του Αχιλλέα: Ο Αχιλλέας είναι υπερβολικά ευαίσθητος σε θέματα τιμής, φιλότιμος, ευερέθιστος, οξύς και παρορμητικός και φιλόδοξος. Τέλος, όπως όλοι οι συμπολεμιστές του, δεν είναι αδιάφορος για τα υλικά αγαθά. Επίσης, αυτή τη στιγμή είναι βαθιά πληγωμένος από την αυταρχική συμπεριφορά του Αγαμέμνονα και την ουδέτερη στάση που κράτησαν οι άλλοι αρχηγοί μπροστά στην αδικία. Ο Οδυσσέας λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη του δημιουργεί έναν πειστικό ρητορικό λόγο όπου:
α) Εκθέτει την κρίσιμη κατάσταση των Αχαιών για να τον ευαισθητοποιήσει, ,
β) Αναφέρει την απειλή του Έκτορα να κάψει τα πλοία, ξέροντας πως θα θελήσει να τα προστατέψει.
γ) Τον κολακεύει και τον καθιστά υπεύθυνο για την εξέλιξη των γεγονότων.
δ) Του θυμίζει τον πατέρα του και τις συμβουλές του αντί να τον συμβουλέψει ο ίδιος.
ε) Δίνει έμφαση στο θέμα της τιμής.
στ) Απαριθμεί σχολαστικά τα δώρα.
ζ) Δεν προσπαθεί να τον πείσει να αλλάξει στάση απέναντι στον Αγαμέμνονα,.
η) Αποφεύγει να αναφερθεί στο φταίξιμο των Αχαιών,.
θ) Στοχεύει στη φιλοδοξία του Αχιλλέα κάνοντας αναφορά στη δόξα που θα κερδίσει σκοτώνοντας τον Έκτορα.
ι) Κεντρίζει το φιλότιμο του Αχιλλέα προβάλλοντας τις καυχησιολογίες του Έκτορα.
Γ) Κλιμάκωση των επιχειρημάτων του Οδυσσέα: Ο Οδυσσέας ξεκινά από τα πιο αδύναμα για να καταλήξει στα ισχυρότερα επιχειρήματα. Έτσι:
Το πρώτο δεν είναι τόσο ισχυρό γιατί δεν είναι βέβαιο ότι ο Αχιλλέας θα λυπηθεί με τη συμφορά των Αχαιών.
Το δεύτερο είναι ισχυρότερο γιατί προβάλλεται ο σεβασμός στον πατέρα και η νοσταλγία της πατρίδας.
Το τρίτο ξεφεύγει από το ηθικό και ψυχολογικό πεδίο και έρχεται στα υλικά αγαθά που είναι δελεαστικά (καταλαμβάνει τη μισή έκταση του λόγου).
Το τέταρτο και τελευταίο είναι το πιο καταλυτικό που του αγγίζει την ψυχή και το φιλότιμο. Είναι η δόξα που θα κερδίσει σκοτώνοντας τον Έκτορα. Ακόμη και αν παρακάμψει τα υλικά αγαθά, η πολεμική δόξα και η τιμή μπορούν να τον επηρεάσουν γιατί είναι τα πιο πολύτιμα για έναν ομηρικό ήρωα.
Δ)Στην αρχή και στο τέλος του λόγου του, ο Οδυσσέας αναφέρει τον Έκτορα (σχήμα κύκλου). Την πρώτη φορά τον αναφέρει ως λυσσασμένο αντίπαλο που εξολοθρεύει τους Αχαιούς και στοχεύει στον οίκτο του Αχιλλέα. Τη δεύτερη φορά αναφέρει πως ο Έκτορας καυχιέται ότι είναι ανώτερος από όλους, άρα και από τον Αχιλλέα και αποσκοπεί στο να κεντρίσει το ηρωικό του φιλότιμο.
Τα δώρα και η αξιολόγησή τους
Κι αυτά χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
α) Τα δώρα που θα δοθούν τώρα.
β) Όσα θα δοθούν μετά την άλωση της Τροίας
γ) Όσα θα δοθούν αργότερα μετά την επιστροφή στην πατρίδα.
Αυτά τα δώρα είναι πάρα πολλά και μεγάλης αξίας. Ιδιαίτερα η επιστροφή της Βρισηίδας με επτά πλούσιες περιοχές της Πελοποννήσου αποδεικνύουν τη μεταμέλεια του αρχιστρατήγου. Είναι δελεαστικά γιατί στόχος των ομηρικών ηρώων ήταν η αύξηση των αγαθών τους. Μια τέτοια προσφορά θα μπορούσε να κάμψει τον θυμό του Αχιλλέα, ενώ δείχνει ότι ο Αγαμέμνονας αναγνωρίζει το σφάλμα του.
Τα δώρα στα ομηρικά έπη
Τα δώρα συναντώνται συχνά στα ομηρικά έπη:
α)για την εξαγορά αιχμαλώτων (π.χ. της μητέρας της Ανδρομάχης)
β)ως προσφορά σε ικεσία (π.χ. τα δώρα που έφερνε ο Χρύσης στον Αγαμέμνονα)
γ)στο πλαίσιο της φιλοξενίας (Τηλέμαχος-Αθηνά/Μέντης)
δ) ως επισφράγιση της φιλίας (Γλαύκος-Διομήδης)
ε) ως προίκα στον γάμο (δώρα προς τον Αχιλλέα από τον Αγαμέμνονα αν παντρευτεί την κόρη του)
Είναι όμως ειλικρινής η μεταμέλεια του Αγαμέμνονα ή πιέζεται μη έχοντας άλλη επιλογή;
Ενώ η προσβολή του Αχιλλέα έγινε απευθείας και δημόσια, τώρα η μεταμέλεια είναι από μακριά, με υποσχέσεις και μεσολαβητές, διατηρώντας αλώβητο το κύρος του Αρχιστρατήγου. Μόνο αν ερχόταν ο ίδιος και αναγνώριζε δημοσίως το λάθος του, ίσως να ένιωθε δικαιωμένος ο Αχιλλέας. Άρα η στάση του Αγαμέμνονα αποκαθιστά την υλική ζημιά, αλλά δεν ικανοποιεί το πληγωμένο φιλότιμο του Αχιλλέα.
Ι ΡΑΨΩΔΙΑ 307-431 Ο αντίλογος του Αχιλλέα
Η δομή του λόγου του Αχιλλέα
Πρόλογος(308-315): Απερίφραστη δήλωση για ανυποχώρητη στάση.
Κύριο μέρος( 316-426): Απόρριψη προτάσεων του Οδυσσέα, θέσεις και επιχειρήματα.
Α) Αίτια στάσης του Αχιλλέα
1. Η προσφορά του Αχιλλέα και οι αδικίες του Αγαμέμνονα.
2. Η αδικία ειδικά με τη Βρισηίδα.
Β) Η αδυναμία του Αγαμέμνονα να αντιμετωπίσει τον Έκτορα και η αναντικατάστατη αξία του
Αχιλλέα.
Γ) Απόφαση και δήλωση για επιστροφή στη Φθία.
Δ) Φραστική επίθεση στον Αγαμέμνονα.
Ε) Η απόρριψη των δώρων και η αιτιολόγησή της.
Στ) Η προφητεία της Θέτιδας.
Ζ) Η ματαιότητα της συνέχισης του πολέμου. Προτροπή για αναχώρηση όλων των Αχαιών.
Β) Γνωστοποίηση του τρόπου με τον οποίο θα μιλήσει (ίσα και καθαρά), με μια παρομοίωση (…μου είναι μισητός, όσο του Άδ’ οι πύλες…) Με ποιους αντιπαραβάλλεται; (Οδυσσέα ή Αγαμέμνονα;)
Η αχαριστία του Αγαμέμνονα στο πρόσωπό του, παρά τη εξαιρετική πολεμική του δραστηριότητα.
Η αδικία στη μοιρασιά των λαφύρων, παρά το ότι ο Αγαμέμνονας δεν ελάμβανε μέρος στη μάχη.
Αναφορά γνωμικού (στ.320 κοινή μοίρα θανάτου)
Συγκεκριμένα στοιχεία που αποδεικνύουν την προσφορά του (λαφυραγώγησε 23 πολιτείες, παρέδιδε πλούσια λάφυρα στον Αγαμέμνονα).
Χρήση πλατιάς παρομοίωσης στίχων 323-327. (Αναζητήστε το αναφορικό, το δεικτικό μέρος , τον κοινό όρο και τον στόχο της).
Η αδικία σχετικά με την Βρισηίδα. Για να δείξει την αξία της τη συσχετίζει με την ωραία Ελένη για χάρη της οποίας έγινε ο πόλεμος. Επίσης χρησιμοποιεί 4 ρητορικές ερωτήσεις.
Η αναντικατάστατη αξία του Αχιλλέα
Υποτιμητική ειρωνεία στο στίχο 346 και μετά («και με τους άλλους βασιλείς κι εσέ, Λαερτιάδη, τρόπον ας έβρει»), καθώς, αν οι άλλοι βασιλιάδες μπορούσαν να βρουν λύση, δε θα είχαν έρθει στον Αχιλλέα. Η φράση αποτελεί οξύ υπαινιγμό για τη στάση που κράτησαν οι άλλοι, όταν ο Αγαμέμνονας πρόσβαλε τον Αχιλλέα. Η ειρωνεία συνεχίζεται στους στίχους 347 (να βρει ο Αγαμέμνονας τρόπο σωτηρίας) και 348-349 (για τα οχυρωματικά έργα που δεν τους προστάτεψαν). Ο Αχιλλέας είναι βέβαιος ότι η σωτηρία των πλοίων είναι αδύνατη δίχως τη δική του συνδρομή. Μόνο εκείνος κρατούσε μακριά τον Έκτορα.
Η αντιηρωική απόφαση για επιστροφή στη Φθία
Ο Αχιλλέας ανακοινώνει την απόφασή του να επιστρέψει στη Φθία την άλλη μέρα. Αναφέρει τα πλούτη στη Φθία και ότι το μόνο που τον πικραίνει είναι η απουσία της Βρισηίδας. Η απόφασή του φαίνεται βεβιασμένη και προσποιητή. Δίνει την εντύπωση απειλής που έχει στόχο τη δημιουργία εντυπώσεων και την εκδίκηση.
Η αγανάκτηση από τους δόλους του Αγαμέμνονα
Ο Αχιλλέας προτρέπει τα μέλη της αποστολής να κάνουν γνωστή στο στρατόπεδο την άδικη και δόλια συμπεριφορά του Αγαμέμνονα απέναντί του, ώστε να φυλάγονται στο μέλλον από αυτόν. Στόχος του να τους μεταδώσει την αγανάκτησή του και να υποσκάψει τις σχέσεις τους με τον αρχιστράτηγο. Δηλώνει πως δεν θέλει καμιά σχέση μαζί του και αφήνει την πικρία του να ξεχειλίσει με υβριστικές λέξεις και φράσεις.
Η απόρριψη των δώρων και η αιτιολόγησή της
Η στάση του Αχιλλέα απέναντι στα πλούσια δώρα είναι εντελώς αρνητική. Τα απορρίπτει κατά κατηγορίες, αιτιολογώντας τη στάση του:
α)Καμιά προσφορά όσο πλούσια κι αν είναι δεν αρκεί για να νιώσει δικαιωμένος. Εδώ υπάρχει το σχήμα του αδυνάτου και της υπερβολής. Ο ίδιος θα περίμενε ηθική δικαίωση κι όχι υλική, δηλαδή να έρθει ο ίδιος ο Αγαμέμνονας και να ταπεινωθεί μπροστά σε όλους, αναγνωρίζοντας το σφάλμα του.
β) Αρνείται την τιμητική προσφορά του Αγαμέμνονα να τον κάνει γαμπρό του. Αυτά τονίζονται με την υπερβολή (ακόμη κι αν η κόρη είναι όμορφη σαν την Αφροδίτη και προκομμένη σαν την Αθηνά) και την ειρωνεία (ας βρει ανώτερο βασιλιά). Η άρνηση αιτιολογείται σε συσχετισμό με το πολύτιμο αγαθό της ζωής (κορύφωση άρνησης του ηρωικού ιδανικού). Η άρνηση των δώρων είναι μεγάλη προσβολή για τον Αγαμέμνονα.
Η προφητεία της Θέτιδας
Μένοντας στην Τροία θα πεθάνει νέος, αλλά θα κερδίσει δόξα. Αν γυρίσει στην πατρίδα του θα θα πεθάνει άδοξα αλλά θα έχει μια μακρά ζωή. Η αναφορά της μητέρας του φαίνεται να απαντάει στην αναφορά που είχε κάνει ο Οδυσσέας στις συμβουλές του πατέρα του.
Πρόταση σωτηρίας των Αχαιών
Η πρότασή του να αναχωρήσουν για τις πατρίδες τους αιτιολογείται από τα λόγια του: α) την Τροία την προστατεύει ο Δίας και β) ο ίδιος λόγω του θυμού δεν πρόκειται να τους βοηθήσει.
Κριτική της επιχειρηματολογίας του Αχιλλέα
Τα επιχειρήματά του είναι τα εξής: α)Η προσφορά του στον πόλεμο δεν αναγνωρίζεται. β)Στη θέση των πολεμικών αξιών, βάζει την αξία της ζωής. γ) Κανείς δεν μπορεί να του αλλάξει γνώμη και κυρίως ο Αγαμέμνονας.
Κριτική και σύγκριση με τον λόγο του Οδυσσέα:
Α)Ο λόγος του δεν έχει τη συνοχή, τη λογική συγκρότηση και την αλληλουχία σκέψεων του Οδυσσέα.
Β) Είναι περισσότερο ένα συναισθηματικό ξέσπασμα πικρίας, αγανάκτησης και απογοήτευσης που φανερώνει άνθρωπο με εριστική διάθεση και αδιαλλαξία
Γ) Ενώ ο Οδυσσέας στήριξε τον λόγο του στις ηρωικές αξίες (τιμή, φιλότιμο, φιλοδοξία) ο Αχιλλέας αρνιέται απροσδόκητα το ηρωικό ιδανικό και εξυμνεί τις αξίες της ειρηνικής ζωής. Έτσι ο λόγος του Οδυσσέα καταρρέει.
Τα επιχειρήματα του Οδυσσέα και τα αντεπιχειρήματα του Αχιλλέα
ΟΔΥΣΣΕΑΣ
ΑΧΙΛΛΕΑΣ
Επαναλαμβανόμενες εκκλήσεις να μπει ο Αχιλλέας στη μάχη.
Από την αρχή αρνείται κατηγορηματικά.
Η δεινή θέση των Αχαιών και έκκληση στον Αχιλλέα να τους λυπηθεί.
Αφήνει την κατάσταση στα χέρια του Αγαμέμνονα και των άλλων Αχαιών (ειρωνεία). Μόνη λύση η φυγή.
Υπενθύμιση συμβουλών πατέρα για αυτοσυγκράτηση.
Η προφητεία της μητέρας του για την οποία θέλει να φύγει από την Τροία.
Ο Οδυσσέας ανακοινώνει την αλλαγή της στάσης του Αγαμέμνονα με προσφορά πλούσιων δώρων και επιστροφή της Βρισηίδας.
Δεν του λείπουν τα δώρα και αποποιείται υποτιμητικά την προσφορά. Απορρίπτει ακόμη και την επιστροφή της Βρισηίδας.
Τόνισε την αξία της τιμής και της δόξας που θα κερδίσει αν μπει στη μάχη.
Δεν υπολογίζει την τιμή, αφού τιμάται ίσα ο άνανδρος με τον ανδρειωμένο. Προτιμά το αγαθό της ζωής.
Γιατί ο Αχιλλέας επιμένει στην άρνησή του;
Α) Πρώτα από όλα επιμένει εξαιτίας του ήθους του ήρωα (δεν είναι δυνατόν τα υλικά αγαθά να μπουν πάνω από το φιλότιμο και την αξιοπρέπεια που είναι ηρωικές αξίες).
Β) Η ποιητική οικονομία και η πλοκή το απαιτούν: ο Αχιλλέας θα επιστρέψει για να εκδικηθεί τον θάνατο του φίλου του.
Κατηγορίες και κριτική των επιχειρημάτων του Αχιλλέα
Α) Τα επιχειρήματα που έχουν υποκειμενική βάση. Στηρίζονται στο συναίσθημα και είναι πειστικά (οργή και αγανάκτηση για τον Αγαμέμνονα).
Β) Όσα επιχειρήματα δείχνουν ότι ο ήρωας έχει ξεπεράσει τα όρια και εκτρέπεται σε υπερβολές (ή και ύβρεις), γεννούν προβληματισμούς. Ένα παράδειγμα είναι η άρνηση του πολέμου και η υιοθέτηση των αξιών της ειρηνικής ζωής.
Γ) Όσα επιχειρήματα ανατρέπουν την αντικειμενική πραγματικότητα, δεν μπορούν να πείσουν για την αλήθεια τους (για παράδειγμα η αξία των δώρων ήταν πράγματι τεράστια και γι’ αυτό η υποτίμησή τους δεν είναι πειστική).
Οι αξίες που αναδεικνύοντα στον λόγο του Αχιλλέα
Η ειλικρίνεια, η ευγνωμοσύνη, το φιλότιμο (προσωπική τιμή και αξιοπρέπεια), ο αλτρουϊσμός, το πνεύμα αυτοθυσίας, η αγάπη για τη γυναίκα – σύντροφο, η ειρηνική ζωή.
Χαρακτηρισμός του ήρωα
Ευθύς και ειλικρινής, συνεπής και πεισματάρης, πιστός σε ηθικές αρχές και αξίες, αξιοπρεπής και περήφανος, φιλότιμος και εύθικτος, είρωνας, εκδικητικός και αλαζόνας, ευσεβής, στοχαστικός και φιλόξενος.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια