Τα ρήματα στην οριστική των ιστορικών χρόνων, δηλαδή του παρατατικού, του αορίστου και του υπερσυντελίκου, παίρνουν στην αρχή του θέματος αύξηση, η οποία δηλώνει το παρελθόν.
Υπάρχουν δύο είδη αύξησης: η συλλαβική και η χρονική.
Α. ρήματα που αρχίζουν
από σύμφωνο
Β. ρήματα που αρχίζουν
από φωνήεν ή δίφθογγο
συλλαβική αύξηση
χρονική αύξηση
προσθήκη ενός ἐ- πριν από το θέμα
λύω γράφω
→
→
ἔ-λυ-ον ἔ-γραφ-ον
έκταση του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος
α, ε → η
ἄρχω
→
ἦρχον
ἐλπίζω
→
ἤλπιζον
αι, ει → ῃ
αἴρω
→
ᾖρον
εἰκάζω
→
ᾔκαζον
ο → ω
ὁρίζω
→
ὥριζον
οι → ῳ
οἰκίζω
→
ᾤκιζον
ῐ , ῠ → ῑ , ῡ
ἱδρύω
→
ἵδρυον
ὑβρίζω
→
ὕβριζον
αυ, ευ → ηυ
αὔξω
→
ηὖξον
εὕδω
→
ηὗδον
ΠΡΟΣΟΧΗ
Τα ρήματα που αρχίζουν από ῥ-, όταν παίρνουν αύξηση, γράφονται με δύο ρ, π.χ. ῥίπτω →ἔρριπτον.
Στα σύνθετα ή παρασύνθετα ρήματα με α΄ συνθετικό πρόθεση, η αύξηση μπαίνει μετά την πρόθεση και λέγεται εσωτερική αύξηση π.χ. ἀπάγω → ἀπῆγον, ἐκφέρω → ἐξέφερον, ἐγκωμιάζω → ἐνεκωμίαζον.
ΚΑΤΑΛΗΞΗΑΟΡΙΣΤΟΥ
Όπως και στον μέλλοντα, έτσι και στον αόριστο, γίνεται συγχώνευση του άφωνου χαρακτήρα του ρήματος με τον χρονικό χαρακτήρα -σ- :
χειλικόληκτα: -ψα, π.χ. τρέπ-ω → ἔ-τρεπ-σ-α → ἔτρεψα, βλάπτω → ἔβλαψα. ουρανικόληκτα: -ξα, π.χ. λήγω → ἔληγ-σ-α → ἔληξα, τάττω → ἔταξα. οδοντικόληκτα: -σα, π.χ. πείθω → ἔπειθ-σ-α → ἔπεισα
Η θλίψη που βιώνει η γυναίκα με τον ξενιτεμό του αγαπημένου της.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 1-8: το αδιέξοδο της γυναίκας που δεν μπορεί να προσφέρει δώρο στον αγαπημένο της.
2η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 9-14: ο πόνος της γυναίκας του ξενιτεμένου για τις χαρές που στερείται.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Πρωτοπρόσωπος αφηγητής. Διακρίνεται ξεκάθαρα από τη δεύτερη στροφή. Είναι η γυναίκα, μάλλον νιόπαντρη, που δεν πρόλαβε να αποκτήσει παιδί. Είναι απελπισμένη γιατί ο άνδρας της είναι στην ξενιτιά. Ενδεικτική είναι και η ζήλια που αισθάνεται, τόσο για την ξενιτιά, όσο και για τις γειτόνισσες που έχουν μωρά.
ΕΚΦΡΑΣΙΚΑ ΜΕΣΑ
α) Άστοχα ερωτήματα στ. 3-8 (τονίζουν το αδιέξοδο).
β) Πολλές επαναλήψεις, στους στίχους 3 και 8 υπάρχει το σχήμα κύκλου, η επανάληψη του ρήματος”στείλω” δηλώνει την απελπισία λόγω της αδυναμίας επικοινωνίας.
γ) Προσωποποίηση ξενιτιάς στον στίχο 2.
δ) Αντιθέσεις στους στίχους 2 (χαρά και λύπη), 3-7 (εδώ παρουσιάζονται αντιθετικά εικόνες ομορφιάς και ασχήμιας, ζωής και θανάτου, ξενιτιάς και πατρίδας) και κυρίως στους στίχους 9-14 (η ζωή μέσα και έξω από το σπίτι).
ε) Υπερβολή στον στίχο 7 (δηλώνει την αγάπη αλλά και την απόγνωση γυναίκας).
στ) Μεταφορά στον στίχο 14.
ζ) Ασύνδετο στους στίχους 3, 4-5.
η) Ρητορικές ερωτήσεις στον στίχο 3
ΧΩΡΟΣ
Είναι το εσωτερικό σπιτιού που έρχεται σε αντίθεση με τον έξω κόσμο και το παράθυρο που, από κανάλι επικοινωνίας, μετατρέπεται σε κανάλι πίκρας και απόγνωσης.
ΓΛΩΣΣΑ
Είναι η γλώσσα του λαού με ελάχιστους ιδιωματισμούς (π.χ. ξιστρώνει, ούλοι). Διακρίνουμε την παρατακτική σύνδεση με κύριες προτάσεις. Τα μέρη του λόγου που κυριαρχούν είναι τα ρήματα και τα ουσιαστικά.
ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΔΩΡΟΥ
Η αποστολή δώρου θα αποτελούσε απόδειξη της αγάπης, της τρυφερότητας και της αφοσίωσης της γυναίκας. Θα αποτελούσε μορφή επικοινωνίας. Η απόσταση όμως εκμηδενίζει τις προσπάθειές της.
ΚΑΗΜΟΙ ΣΤΕΡΗΣΗΣ
Η γυναίκα έχει χάσει τον ύπνο της. Διαρκώς κοιτάζει από το παράθυρο. Όμως πικραίνεται περισσότερο, γιατί έξω είναι η ζωή που η ίδια στερείται όσο λείπει ο άνδρας της. Τελικά, απομονώνεται στο εσωτερικό του σπιτιού για να κλάψει.
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΩΝ ΞΕΝΙΤΕΜΕΝΩΝ
Η ζωή των γυναικών των οποίων οι άνδρες ήταν στην ξενιατιά χαρακτηρίζεται από την απομόνωση, την ανυπαρξία επαφών και γενικά την παραίτηση από τη ζωή.
Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Οι διαχρονικές αιτίες: Οικονομικά προβλήματα, πόλεμοι, παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα προβλήματα που γεννά: Απομόνωση, νοσταλγία, δυσκολία προσαρμογής, εκμετάλλευση, ρατσιστική αντιμετώπιση κ.λπ.
Οι Έλληνες και η μετανάστευση: Πολλές φορές οι Έλληνες έγιναν μετανάστες και βίωσαν τα βάσανα της ξενιτιάς. Τα τελευταία χρόνια, η οικονομική κρίση έχει και πάλι οδηγήσει τους Έλληνες σε μετανάστευση προς αναζήτηση εργασίας.
Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους πρόσφυγες – μετανάστες: Η Ευρώπη κλείνει συχνά τα σύνορα στους μετανάστες και αφήνει χώρες όπως η Ελλάδα που αποτελούν την πύλη της Ευρώπης να αντιμετωπίζουν μόνες τους τα προβλήματα της εισόδου τεράστιου αριθμού δυστυχισμένων ανθρώπων. Ωστόσο απαιτείται συντονισμένη δράση και κοινή προσπάθεια από τις Ευρωπαϊκές χώρες τόσο για την ενσωμάτωση των προσφύγων όσο και για την επίλυση των προβλημάτων (π.χ. πολέμου) που προκαλούν τις προσφυγικές ροές.
Τίτλος: Πρέπει να είναι περιεκτικός, σύντομος, μπορεί να είναι χιουμοριστικός ή και ειρωνικός, συχνά αρηματικός (χωρίς ρήμα). Π.χ «τα οφέλη του Διαδικτύου στην εκπαίδευση»
Περιεχόμενο: Αφορμάται συνήθως από ένα επίκαιρο γεγονός για το οποίο ο αρθρογράφος-μαθητής εκφράζει απόψεις και κάνει σχόλια, με παράθεση επιχειρημάτων.
Ομιλία
Προσφώνηση: Αγαπητοί συμμαθητές, Αγαπητοί καθηγητές, Αξιότιμοι σύνεδροι, Κυρίες και κύριοι κ.λπ. ανάλογα με την περίσταση.
Πρόλογος: Αφορμή εκφώνησης της ομιλίας. Καλό είναι να δηλώνεται η ιδιότητα του ομιλούντα. Να αποσαφηνίζεται το θέμα και η θέση . Για παράδειγμα: Αξιοποιώντας την ευκαιρία που μου δίνεται θα ήθελα να εκφράσω τις απόψεις μου σχετικά με τις δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους από τη χρήση του Διαδικτύου στην εκπαίδευση.
Κύριο θέμα: Αναπτύσσουμε τις θέσεις μας με παράθεση επιχειρημάτων τα οποία διατυπώνουμε με ζωντανό και επικοινωνιακό ύφος, ώστε να αναδεικνύεται η προφορικότητα του λόγου. Στοιχεία προφορικότητας είναι:
• οι αποστροφές στο κοινό με κατάλληλες φράσεις, π.χ. όπως όλοι γνωρίζετε…, νομίζω ότι όλοι θα συμφωνούσατε αν…., ποιος από μας δεν είναι σε θέση να γνωρίζει…..
• η χρήση του α΄ ή β΄ προσώπου, π.χ Νομίζω ότι είναι αναγκαίο να τονίσω, όλοι νομίζω θα συμφωνούσατε…
• Η διατύπωση ρητορικών ή απλών ερωτημάτων.
Επίλογος: Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή μας τονίζουμε κάποιο σημείο που το θεωρούμε σημαντικό και εξάγουμε κάποιο συμπέρασμα.
Επιφώνηση: Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας, Σας ευχαριστώ, κ.λπ.
Επιστολή
Εξωτερικά γνωρίσματα: Πάνω δεξιά σημειώνουμε τόπο και ημερομηνία.
Προσφώνηση: Η κλητική προσφώνηση μπορεί να είναι επίσημη (π.χ Αξιότιμε κύριε υπουργέ, Κύριε Δήμαρχε) ή φιλική (π.χ Αγαπητέ φίλε-η) ανάλογα με το είδος της επιστολής που ζητείται.
Πρόλογος: Καλό είναι να είναι ευδιάκριτα τρία σημεία: α) η αφορμή για την οποία γράφεται η επιστολή, β) η ιδιότητα του επιστολογράφου και γ) η πρόθεση του (π.χ Με αφορμή τον διάλογο για το «ψηφιακό σχολείο», ως μέλη του δεκαπενταμελούς συμβουλίου του σχολείου μας, θα θέλαμε να καταθέσουμε την άποψη μας σχετικά με το θέμα, έτσι ώστε να αναδειχθούν όλες οι πλευρές του).
Κύριο θέμα: Τεκμηριωμένη αποτύπωση επιχειρημάτων και θέσεων-προτάσεων. Μέσα στην επιστολή μπορεί να γίνει ανατροφοδότηση στη προσφώνησή μας (π.χ Κύριε υπουργέ) και χρήση α΄ ή β΄ προσώπου.
Επίλογος: Ανακεφαλαιώνουμε και προβάλλουμε την κύρια πρότασή μας ή πυκνώνουμε τις περισσότερες μας προτάσεις, ώστε να κλείσουμε προτρέποντας τον αποδέκτη της επιστολής να αναλάβει δράση και να ανταποκριθεί στα αιτήματά μας και τις προτάσεις μας.
Επιφώνηση: Επίσημη ή φιλική ανάλογα με τον αποδέκτη της επιστολής (π.χ Με τιμή, Με εκτίμηση, Με ειλικρινή σεβασμό ή Φιλικά κ.λπ.).
Ύφος επιστολής: Οικείο και φιλικό αν απευθύνεται σε φίλο μας ή επίσημο και σοβαρό αν το απαιτεί το θέμα και ο παραλήπτης.
Ημερολόγιο
Εξωτερικό γνώρισμα: Η ημερομηνία που μπαίνει ως επικεφαλίδα
Τι είναι: Η συστηματική καταγραφή από έναν άνθρωπο των συναισθημάτων, των σκέψεων και των γεγονότων της προσωπικής ζωής του ή και της δημόσιας ζωής. Ο χαρακτήρας του είναι προσωπικός κι γι’ αυτό η γλώσσα του ημερολογίου μπορεί να είναι συνθηματική και η γραφή τους υπαινικτική και ελλειπτική.
Χαρακτηριστικά των ημερολογίων είναι ο εξομολογητικός τόνος, η υποκειμενική ματιά, η αποσπασματικότητα, η κυριαρχία του α΄ προσώπου και ο ακριβής προσδιορισμός του χρόνου συγγραφής κάθε καταχώρησης. Μερικές φορές το ημερολόγιο μπορεί να έχει μορφή επιστολής, όπως συμβαίνει στο Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ.
Ο Γιώργος Σεφέρης (πραγματικό όνομα Γιώργος Σεφεριάδης), γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1900 και πέθανε στην Αθήνα το 1971. Ήταν κορυφαίος ποιητής, ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε το 1963 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Εργάστηκε ως διπλωμάτης. Προέρχεται από λόγια, δηλαδή μορφωμένη οικογένεια, η οποία ήρθε το 1914 μετά την έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Αθήνα. Εκεί ο Σεφέρης τελείωσε το Γυμνάσιο και έφυγε μετά για το Παρίσι για να σπουδάσει νομικά. Στο Παρίσι βρισκόταν και κατά τη διάρκεια της μικρασιατικής καταστροφής. Η συμφορά αυτή της προσφυγιάς και των χαμένων πατρίδων σημάδεψε την ψυχή και επανέρχεται συχνά στην ποίηση του. Από το 1926 υπηρέτησε στο διπλωματικό σώμα σε διάφορες θέσεις. Πέθανε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1971 και η κηδεία του πήρε χαρακτήρα παλλαϊκής αντιδικτατορικής εκδήλωσης.
Ο Σεφέρης είναι από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του 1930 και εμφανίστηκε στον χώρο της λογοτεχνίας το 1931 με την ποιητική του συλλογή «Στροφή». Ο τίτλος φανερώνει και τον καινούριο προσανατολισμό της νεοελληνικής ποίησης. Έργα του: Η Στέρνα-Μυθιστόρημα, Τετράδιο Γυμνασμάτων, Ημερολόγιο καταστρώματος Α’, Ημερολόγιο καταστρώματος Β’, Κίχλη και άλλα.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΪΚΟΥ
Τα χαϊκού είναι είδος στιχουργικής μορφής που μοιάζει με επίγραμμα, δηλαδή σύντομο ποίημα που έμπαινε ως επιγραφή σε τάφο νεκρών. Το χαϊκού εμφανίστηκε και καθιερώθηκε ως φόρμα στην Ιαπωνία τον 17ο αιώνα και έγινε δημοφιλές στον δυτικό κόσμο το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα. Ένα αυθεντικό χαϊκού αποτελείται από 17 συλλαβές σε ενιαίο στίχο. Στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία όμως, οι συλλαβές αυτές κατανέμονται σε τρεις ανομοιοκατάληκτους στίχους με 5-7-5 συλλαβές και καμιά φορά με μικρές αποκλίσεις. Στην πραγματικότητα είναι ένα είδος ποιητικής μινιατούρας, ένα στιγμιότυπο σε λέξεις. Πολλοί γιαπωνέζοι ποιητές χρησιμοποίησαν αυτή τη φόρμα. Ως προς το περιεχόμενο, κάθε χαϊκού εκφράζει μια ιδέα, μια εικόνα ή ένα συναίσθημα. Συνήθως ο τελευταίος στίχος αιφνιδιάζει, καθώς περιέχει το στοιχείο της έκπληξης. Στο σχολικό βιβλίο ανθολογούνται τρία χαϊκού από τα δεκαέξι που περιέχονται στην ενότητα «Δεκαέξι χαϊκού» της σύνθεσης του Γιώργου Σεφέρη στο «Τετράδιο Γυμνασμάτων (1928-1937).
ΘΕΜΑ
Θέμα του ΙΑ΄ χαϊκού έντεκα είναι η θρυμματισμένη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, του ΙΕ΄ η αποξένωση του ανθρώπου μέσα στη σύγχρονη κοινωνία και του ΙΣΤ΄ η απόγνωση του συγγραφέα για την εξάντληση της έμπνευσής του.
ΚΥΡΙΑΡΧΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΙΗΜΑ
Το περιεχόμενο των τριών ποιημάτων είναι στοχαστικό. Κυρίαρχο συναίσθημα στο πρώτο χαϊκού είναι η απορία, η ψυχική κατάπτωση και η εξουθένωση που απορρέει από τη διαλυμένη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος βασανίζεται μέσα στην κοινωνία από αναρίθμητες τραυματικές εμπειρίες, από αναρίθμητα άγχη και αδιέξοδα που τον αποδιοργανώνουν και τον αποσυντονίζουν.
Το κυρίαρχο συναίσθημα στο δεύτερο χαϊκού είναι η αποξένωση και η απόλυτη μοναξιά, αισθήματα που τα βιώνει ο άνθρωπος στη σύγχρονη αφιλόξενη κοινωνία.
Τέλος, κυρίαρχο συναίσθημα στο τρίτο χαϊκού είναι η δυσφορία, η απόγνωση του συγγραφέα που βλέπει να στερεύει η έμπνευσή του ενώ γύρω του αυξάνουν τα θέματα με τα οποία θα μπορούσε να ασχοληθεί.
ΠΑΡΑΔΟΞΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ
Στο καθένα από τα τρία χαϊκού έχουμε μία παράδοξη εικόνα. Στο χαϊκού ΙΑ΄, υπάρχει η εικόνα ενός ανθρώπου κομματιασμένου σε χιλιάδες μικρά κομμάτια (μεταφορά). Κάθε θραύσμα είναι και μια τραυματική εμπειρία που εξουθενώνει τον άνθρωπο.
Στο ΙΔ΄, εντοπίζεται η εικόνα του κόσμου που βουλιάζει (μεταφορά), παρασύροντας μαζί του κτίρια, δέντρα, ανθρώπους, αυτοκίνητα και άλλα, ενώ ένας άνθρωπος προσπαθεί απεγνωσμένα να κρατηθεί στην επιφάνεια. Η εικόνα αποδίδει την αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος αισθάνεται μόνος μέσα στο πλήθος.
Τέλος, στο ΙΣΤ’ , προβάλλεται η εικόνα ενός συγγραφέα που γράφει, αλλά βρίσκεται σε απόγνωση, καθώς αισθάνεται να τον προδίδει η έμπνευσή του. Η έμπνευση, αυτή που μειώνεται, εκφράζεται μεταφορικά με την εικόνα του μελανιού που λιγοστεύει ενώ τα θέματα που αυξάνουν εκφράζονται μεταφορικά με την εικόνα της θάλασσας που πληθαίνει.
Η ΑΥΣΤΗΡΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΟΥ ΧΑΪΚΟΥ
Τα χαϊκού έχουν αυστηρή μορφή γιατί θέτουν περιορισμούς στη στιχουργική. Αυτή η πειθαρχία στη μορφή εμφανίζεται ύστερα από την επικράτηση του ελεύθερου στίχου και αποτελεί μια προσπάθεια για να ανανεώσει τις μορφές στην ποίηση. Η επαναφορά στις αρχές του 20ου αιώνα στη στιχουργική μορφή του 17ου αιώνα δείχνει ότι η νεωτερική ποίηση μπορεί να αφομοιώσει παλιά ποιητικά σχήματα και να τα αξιοποιήσει δημιουργικά χωρίς να απαρνηθεί τις γενικότερες αρχές της και τον αποσπασματικό της χαρακτήρα.
Η ΓΛΩΣΣΑ
Η γλώσσα των ποιημάτων είναι καθαρή δημοτική, απλή, λιτή, με φτωχό λεξιλόγιο. Στο λόγο κυριαρχούν τα ρήματα (7) και τα ουσιαστικά (6), σε μια προσπάθεια του ποιητή να δώσει με καθαρότητα τα νοήματα.
ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ
Τα τρία χαϊκού αποτελούνται από τρεις ανισοκατάληκτους στίχους με συνολικό άθροισμα 17 συλλαβών.
ΎΦΟΣ
Το ύφος των ποιημάτων φαίνεται απλό. Όταν όμως αποκρυπτογραφηθούν οι λέξεις, αποδεικνύεται στοχαστικό, με αλληγορικές και συμβολικές διαστάσεις. Ο τόνος είναι απαισιόδοξος και στα τρία χαϊκού.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Μεταφορές: «Πού να μαζεύεις;», «Βουλιάζει ο κόσμος», «Το μελάνι λιγόστεψε», «η θάλασσα πληθαίνει»
Υπερβολές: «Χίλια κομματάκια». «θα σ’ αφήσει μόνο στον ήλιο»
Αντίθεση: «Το μελάνι λιγόστεψε, η θάλασσα πληθαίνει»
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
Γενικά, τα συναισθήματα που προκαλούνται στον αναγνώστη είναι η λύπη, η απογοήτευση, η αδυναμία.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε τα 16 χαϊκού του Γ. Σεφέρη.
Γράφονται σε απλή λαϊκή γλώσσα με στοιχεία τοπικής διαλέκτου.
Έχουν ταχεία εξέλιξη υπόθεσης.
Έχουν συχνές επαναλήψεις με ίδιες ή συνώνυμες λέξεις, καθώς και υπερβολές (σχήμα αδυνάτου).
Υπάρχει συμμετοχή της φύσης.
Επαναλαμβάνεται το νόημα του πρώτου ημιστιχίου στο δεύτερο ημιστίχιο.
Προσωποποιούνται στοιχεία φυσικού κόσμου (π.χ. συχνά τα ζώα παίρνουν ανθρώπινη λαλιά).
Η αφήγηση εναλλάσσεται με τον διάλογο.
Οι προτάσεις είναι σύντομες, απλές, παρατακτικές
ΘΕΜΑ
Η νοσταλγία του ξενιτεμένου για την πατρίδα του, ο φόβος της αρρώστιας και οι στερήσεις που βιώνει στον ξένο τόπο.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 1-8: η μακρόχρονη παραμονή του ξενιτεμένου στην ξενιτιά και ο φόβος του.
2η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 9-1: η αρρώστια και η τελευταία επιθυμία του ξενιτεμένου.
ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΟΙ ΑΦΗΓΗΤΕΣ
Πρωτοπρόσωπος: ο ίδιος ο ξενιτεμένος αυτοπαρουσιάζεται, ως απλός άνθρωπος του λαού που, αντί για 30 μέρες, πλανεύτηκε (ξεμυαλίστηκε) κι έμεινε για 30 χρόνια στην ξενιτιά. Απευθύνεται στην ξενιτιά και την παρακαλεί να μην του προκαλέσει αρρώστια, κ.λπ. (στ 1-8).
Άγνωστος τριτοπρόσωπος αφηγητής: προωθεί την εξέλιξη με γοργούς ρυθμούς στ.9-10.
Πρωτοπρόσωπος: ο ίδιος ο ξενιτεμένος με την τελευταία του επιθυμία στ. 11-12.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΑΠΟ ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
Εκφράζει τη νοσταλγία για τους συγγενείς, την ανάγκη για στοργή, αγάπη και τρυφερότητα.
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΦΥΣΗΣ
« Η γη αναστενάζει»: είναι σταθερό μοτίβο δημοτικών τραγουδιών.
ΓΛΩΣΣΑ:
Είναι δημοτική με ιδιωματισμούς. Ο λόγος είναι παρατακτικός με κύριες προτάσεις.Κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά, όπως σε όλα τα δημοτικά.
ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗΣ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ ΣΤΗΝ ΞΕΝΙΤΙΑ
Το φαινόμενο της χωρίς τη θέληση του ξενιτεμένου παρατεταμένης παραμονής στην ξενιτιά αιτιολογείται με τρόπο μεταφυσικό: πλάνη, μαγεία, ξεγέλασμα, δόλος. Αυτά είναι σταθερά μοτίβα δημοτικών τραγουδιών της ξενιτιάς.
Στην πραγματικότητα οι κακοί υπολογισμοί, η λανθασμένη αξιολόγηση των οικονομικών συνθηκών και των συνθηκών εργασίας, αλλά και η ίδια η ζωή ευθύνονται για την παράταση της παραμονής στην ξενιτιά.
ΕΙΚΟΝΑ ΞΕΝΙΤΙΑΣ
Παρουσιάζεται ασφυκτική σαν φυλακή, χωρίς ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις (στ. 4-7). Ταυτίζεται με την άδικη μοίρα και τον θάνατο.
ΑΡΡΩΣΤΙΑ
α) Η παράκληση στην ξενιτιά να μην του δώσει αρρώστια αποτελεί προμήνυμα (προσήμανση) για την τελική έκβαση της ξενιτιάς.
β) Αιτίες της αρρώστιας είναι ίσως οι κακουχίες της ξενιτιάς και η κακή ψυχολογία του ξενιτεμένου.
γ) Στην αρρώστια γίνεται πιο βασανιστική η απουσία των συγγενών.
ΑΠΕΙΛΗ ΘΑΝΑΤΟΥ
α)Ο ξενιτεμένος επιθυμεί νερό και φρούτα από τον τόπο του για να αναβάλει τη μοιραία κατάληξη.
β)Η αρρώστια και ο θάνατος είναι τα μοιραία επακόλουθα της ξενιτιάς.
γ) Πάντα η ξενιτιά συγκρινόταν με το θάνατο.
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ
α)Η πατρίδα συμβολίζει την υγεία, την ανάρρωση, τη σωτηρία, την περιποίηση και ευτυχία.
β)Η ξενιτιά συμβολίζει τη μοναξιά, την εγκατάλειψη, την αρρώστια, τον θάνατο και την αδικία.
γ)Το νερό, τα μήλα και τα σταφύλια συμβολίζουν τον τόπο του ξενιτεμένου την υγεία και τη ζωή.
δ)Το νερό, ειδικότερα, συμβολίζει τη διαφάνεια και την καθαρότητα.
ε)Τα φρούτα, γενικά, συμβολίζουν την αφθονία.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Αντίθεση (30 χρόνοι-30 μέρες)
Προσωποποίηση ξενιτιάς (ο ξενιτεμένος την προσφωνεί σε β΄πρόσωπο)
Επανάληψη (6 φορές το ρήμα “θέλει”)
Ασύνδετο (στ. 4-7 , 11-120
Υπερβολή (η γη αναταράζεται)
Νόμος των τριών (τρία είναι όσα επιθυμεί ο ετοιμοθάνατος)
Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ
Η Ελλάδα σήμερα αποτελεί χώρα υποδοχής χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών που κατευθύνονται στην Ευρώπη. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις στην κοινωνία για τη στάση απέναντι στους πρόσφυγες. Συγχρόνως, έχουν αναπτυχθεί αισθήματα ξενοφοβίας και ρατσισμού, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, πράγμα απαράδεκτο για τον πολιτισμένο άνθρωπο του 21ου αιώνα που θα έπρεπε να διακατέχεται από αισθήματα σεβασμού, ανθρωπισμού και αλληλεγγύης.
Από την άλλη, οι σύγχρονοι Έλληνες, λόγω της οικονομικής κρίσης και της ανεργίας, γίνονται οι ίδιοι οικονομικοί μετανάστες στο εξωτερικό.
Ιστορικά οι Έλληνες έχουν ζήσει την προσφυγιά σε συνθήκες βίας μετά τη μικρασιατική καταστροφή, όταν η Ελλάδα υποδέχτηκε 1.500.000 πρόσφυγες από την Μικρά Ασία. Έχουν, επίσης, βιώσει την οικονομική μετανάστευση ως διέξοδο στη φτώχεια και τις οικονομικές κρίσεις του 19ου και του 20ου αιώνα.
ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΚΡΟΑΤΩΝ
Το τραγούδι μας δημιουργεί θλίψη, στενοχώρια, πόνο αλλά και προβληματισμό για τη ζωή των μεταναστών στην Ελλάδα σήμερα.
Όπως και στη Νέα Ελληνική, τα επίθετα προσδίδουν μια ιδιότητα σε ένα ουσιαστικό. Στην Αρχαία Ελληνική υπάρχουν δευτερόκλιτα και τριτόκλιτα επίθετα. Στα δευτερόκλιτα περιλαμβάνονται επίθετα τρικατάληκτα (δηλ. με τρεις καταλήξεις, μία για κάθε γένος) και δικατάληκτα (δηλ. με δύο καταλήξεις, μία κοινή για το αρσενικό και το θηλυκό και μία για το ουδέτερο). Συγκεκριμένα:
Στα τρικατάληκτα δευτερόκλιτα επίθετα το αρσενικό και το ουδέτερο γένος κλίνονται σύμφωνα με τη β′ κλίση των ουσιαστικών (βλ. Ενότητα 4), ενώ το θηλυκό κλίνεται σύμφωνα με την α′ κλίση των ουσιαστικών (βλ. Ενότητα 6).
Το θηλυκό γένος των τρικατάληκτων δευτερόκλιτων επιθέτων κανονικά λήγει σε-η. Όταν, όμως, πριν από την κατάληξη -ος του αρσενικού υπάρχει φωνήεν ή -ρ-, τότε λήγει σε-α (μακρό), π.χ. ἀγαθ-ός, ἀγαθ-ή, ἀγαθ-όν, αλλά πλούσι-ος, πλουσί-α (προσοχή στον τονισμό, η λήγουσα είναι μακρά), πλούσι-ον και μικρ-ός, μικρ-ά, μικρ-όν.
Το θηλυκό των τρικατάληκτων δευτερόκλιτων επιθέτων στην ονομαστική, γενική και κλητική του πληθυντικού τονίζεται όπου και όπως το αρσενικό στις αντίστοιχες πτώσεις, π.χ. πλούσιαι, πλουσίων (αρσ.: πλούσιοι, πλουσίων).
Δικατάληκτα είναι κυρίως τα περισσότερα σύνθετα επίθετα σε -ος, π.χ. ὁ/ἡ ἔνδοξος, τὸ ἔνδοξον – ὁ/ἡ ἀθάνατος, τὸ ἀθάνατον.
α) Τρικατάληκτα με 3 γένη (σε -ος, -η, -ον και -ος, -α, -ον)
Γεννήθηκε στην Κάλυμνο το 1909 και είναι διηγηματογράφος και μυθιστοριογράφος. Μετά την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο της Καλύμνου, εργάστηκε στην πατρίδα του για δύο χρόνια σε σφουγγαράδικα και στη συνέχεια φοίτησε εσωτερικός στο Λύκειο της Χάβρης στη Γαλλία. Εργάστηκε πολλά χρόνια σε εταιρεία πώλησης σφουγγαριών στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της μετάθεσής του στην Αίγινα, γνωρίστηκε με τον Ν. Καζαντζάκη. Όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος, το 1940, πολέμησε εθελοντικά στο αλβανικό μέτωπο. Τα θέματά του τα αντλεί από τη σκληρή ζωή των ναυτικών. Παρουσιάζει επίσης με τρόπο ρεαλιστικό στρατιώτες , μετανάστες και γενικά λαϊκούς τύπους. Κέντρο των αφηγήσεών του είναι ο άνθρωπος και οι δύσκολες καταστάσεις που αντιμετωπίζει .Σε πολλά έργα του υπάρχει αυτοβιογραφικός χαρακτήρας. Οι περιγραφές του ρεαλιστικές και ζωντανεύουν γεγονότα και καταστάσεις. Το έργο του διακρίνεται για το ανθρωπιστικό ης πνεύμα Εργα του: Ο Άρχοντας,Τα παιδιά του άρχοντα, Ο κύριος Κόμης, Ταξιδιώτες της ζωής,Το τραγούδι της ζωής και του θανάτου, Δεν υπάρχουν αμαρτωλοί, Κοντραμπατζήδες του Αιγαίου και άλλα.
Το ανθρωπιστικό πνεύμα: η έγνοια για τον άνθρωπο στον κόσμο, η εμπιστοσύνη στην ικανότητα και στη συνείδησή του να επιλέγει ελεύθερα το καλό και η προσπάθεια για την υπεράσπιση της αξιοπρέπειας του κάθε ατόμου.
ΘΕΜΑ: ο παραλογισμός του πολέμου και η αλλοτρίωση που προκαλεί αυτός στον άνθρωπο.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: αντιπολεμικό
ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ: Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι στο αφηγηµατικό περιεχόµενο δεν υπάρχουν τοπικοί, χρονικοί ή ονοµατικοί προσδιορισμοί, ώστε να µπορούµε να εντοπίσουμε το πότε, πού και ανάµεσα σε ποιους συµβαίνουν τα διαδραµατιζόµενα. Αυτή είναι προφανώς µια επιλογή του συγγραφέα, ο οποίος επιζητεί να δείξει ότι σε έναν πόλεµο δε µετράει ποιος έχει το δίκιο και ποιος το άδικο, αλλά το γεγονός ότι οι εµπόλεµοι χάνουν την ανθρωπιά τους και γίνονται εναλλάξ αθώα θύµατα και σκληροί θύτες.
ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΜΥΘΟΥ: Ο νέος στρατιώτης τη µια στιγµή προκαλεί τη συµπάθεια του αναγνώστη, αφού παρουσιάζεται ως θύµα ενός πολέµου που τον έχει διαφθείρει ηθικά, τον κρατά µακριά από αγαπηµένα πρόσωπα και δεν τον αφήνει να απολαύσει «την όµορφη ζωή του ανθρώπου», την άλλη στιγµή όµως προκαλεί την απέχθεια του αναγνώστη, αφού γίνεται ο ίδιος σκληρός εκτελεστής ενός συνανθρώπου του. Στη συνέχεια ο εκτελεστής στρατιώτης µετατρέπεται σε τραγικό θύµα, καθώς µετανιώνει φρικτά και συντρίβεται ο ίδιος από την πράξη του. Η τελευταία εικόνα του στρατιώτη-θύτη να κρατά στην αγκαλιά του και να ζητά συγχώρεση από το στρατιώτη-θύµα σφραγίζει δραµατικά την ιστορία και δίνει σαφέστατο αντιπολεµικό µήνυµα.
ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ: Τα όνειρα και οι ελπίδες τους για ειρηνική ζωή είναι κοινά. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο συγγραφέας βάζει τις ίδιες σκέψεις και τα ίδια λόγια στους δυο στρατιώτες, θέλοντας να δείξει ότι, παρά τις διαφορές τους, όλοι οι άνθρωποι έχουν κοινές ανάγκες, συναισθήµατα, αγωνίες και πόνους. Η επαναλαµβανόµενη προσφώνηση «αδερφέ µου», άλλωστε, δίνει το µήνυµα της συναδέλφωσης και της ανθρώπινης αλληλεγγύης.
ΤΡΑΓΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ: Στην αρχαία ελληνική τραγωδία τραγικό είναι το πρόσωπο που κάνει κάποιες ενέργειες, αγνοώντας ότι αυτές θα οδηγήσουν το ίδιο ή και άλλα πρόσωπα σε συμφορές, γιατί έτσι έχουν αποφασίσει οι θεοί και η μοίρα. Τελικά αισθάνεται ενοχές για τις πράξεις του, για το αποτέλεσμα των οποίων στην πραγματικότητα δεν είναι υπεύθυνο.Με την ευρύτερη έννοια του ορισμού της τραγικότητας, στο διήγημα τραγικό πρόσωπο είναι ο νέος στρατιώτης, αυτός που σκότωσε τον άλλο, γιατί είναι και αυτός θύμα, όχι της μοίρας και των θεών, αλλά ενός πολέμου που τον έχει αλλοτριώσει, τον έχει εξαγριώσει, τον έχει κάνει να σκέφτεται μόνο τον εαυτό του και να αγωνίζεται μόνο για την επιβίωσή του. Σ’ αυτή την προσπάθεια του αναγκάζεται να σκοτώσει, γιατί τρέμει μήπως προλάβει και τον σκοτώσει ο άλλος. Και αυτό το κάνει εν ψυχρώ, γιατί εκείνη τη στιγμή είναι τόσο τυφλωμένος, ώστε δε βλέπει απέναντι του έναν άνθρωπο-αδερφό, παρά βλέπει παντού εχθρούς. Έτσι, ενώ στην αρχή έδωσε την εντύπωση ανθρώπου με ευαισθησία, που εκτιμάει τη ζωή και τις χαρές της, μόλις ένιωσε κάποια απειλή, ξέχασε πως είναι άνθρωπος και πως έχει απέναντί του τον αδερφό του και έγινε ο αδίσταχτος πολεμιστής, που τον έχουν μάθει να σκοτώνει. Ωστόσο, όταν συνειδητοποιεί την ανηθικότητα της πράξης του, αισθάνεται ενοχή, μετανιώνει και προσπαθεί γεμάτος συντριβή να εξιλεωθεί, ζητώντας συγχώρεση από το θύμα του και τονίζοντας ότι δεν το ήθελε, δεν είναι φονιάς και ότι υπεύθυνοι για το κακό που έγινε είναι αυτοί οι κακούργοι(όσοι προξενούν τους πολέμους), που ήθελαν να τον κάνουν να ξεχάσει ότι είναι άνθρωπος.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ: Τα διηγήματα είναι λιγότερο περίπλοκα από ό,τι τα μυθιστορήματα. Συνήθως επικεντρώνονται σε ένα μόνο επεισόδιο, έχουν απλή πλοκή, μικρό αριθμό χαρακτήρων, εκτυλίσσονται σε έναν χώρο, και καλύπτουν σύντομη χρονική περίοδο.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ: τριτοπρόσωπος, παντογνώστης που δε συμμετέχει στην ιστορία (ετεροδιηγητικός).
ΤΙΤΛΟΣ: Το “γιατί;” στο βλέμμα του τραυματία, γιατί ξέχασε ο νέος στρατιώτης πώς είναι άνθρωπος και τον πυροβόλησε και τελικά γιατί να γίνονται πόλεμοι.
Ο ήρωας που πάσχει, υποφέρει. Η τραγικότητα δημιουργείται κατά κανόνα:
α. όταν ο ήρωας πάσχει εξαιτίας μιας αναπόφευκτης μοίρας,
β. όταν υποπίπτει σε σφάλμα από λάθος υπολογισμούς ή από υπερβολική αυτοπεποίθηση και αλαζονεία,
γ. όταν έρχεται αντιμέτωπος με δυνάμεις υπέρτερες (ισχυρότερες),
δ. όταν βρίσκεται στην ανάγκη να επιλέξει ανάμεσα σε δυο λύσεις, που και οι δυο θα τον πληγώσουν,
ε. όταν ο ήρωας μεταπίπτει από την ευτυχία στη δυστυχία .
ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
Στρατιώτης
Του `παν θα βάλεις το χακί
θα μπεις στην πρώτη τη γραμμή
θα μπεις στην πρώτη τη γραμμή
και ήρωας θα γίνεις
Εκείνος δε μιλάει πολύ
του `ναι μεγάλη η στολή
του `ναι μεγάλη η στολή
και βάσανο οι αρβύλες
Το εμβατήριο που του ‘μαθαν να λέει
είναι μονότονο και του `ρχεται να κλαίει
είναι μονόνοτο και του `ρχεται να κλαίει
το εμβατήριο που του ‘μαθαν να λέει
Δεν του ’γραφε ποτέ κανείς
τις νύχτες ξύπναγε νωρίς
τις νύχτες ξύπναγε νώρις
και μίλαγε για λάθος
Μια μέρα έγινε στουπί
πέταξε πέρα τη στολή
πέταξε πέρα τη στολή
και έκλαψε μονάχος
Το εμβατήριο που του ‘μαθαν να λέει
είναι μονότονο και ντρέπεται να κλαίει
είναι μονότονο και ντρέπεται να κλαίει
το εμβατήριο που του ‘μαθαν να λέει..
Ε.Μ. ΡΕΜΑΡΚ, Ουδέν νεώτερον από το δυτικό μέτωπο, μτφρ. Σ. Βουρδουμπά.
Μας εκπαίδευσαν δέκα εβδομάδες σ’ ένα στρατόπεδο κι αυτό το διάστημα μας επηρέασε πιο βαθιά από τα δέκα χρόνια του σχολείου. Μάθαμε πως ένα γυαλιστερό κουμπί βαραίνει περισσότερο από τέσσερις τόμους του Σοπενάουερ [Γερμανός φιλόσοφέας]. Ξαφνιασμένοι στην αρχή, ύστερα πικραμένοι και στο τέλος αδιάφοροι παραδεχτήκαμε πως, σημασία δεν έχει ο νους μα η βούρτσα των παπουτσιών, το πνεύμα μα το σύστημα, η ελευθερία μα τα γυμνάσια (στρατιωτικές ασκήσεις).
ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟΥ, «Γράμματα απ’ το μέτωπο» (απόσπασμα)
Μάνα, τον ήλιο εδώ σκεπάζουν ίσκιοι
κι αναπαμό ποτέ η καρδιά δε βρίσκει·
ένα: οι αυγές κ’ οι νύχτες μας γυρνούν·
φριχτές πεντάλφες γράφουν στο σκοτάδι
σήματα, που τον κίνδυνο μηνούν,
πύρινα φίδια από τα βάθη του Άδη.
Ζούμε στ’ αμπριά* θαμμένοι, διπλωμένοι
κ’ έξω απ’ την τρύπα ο θάνατος περμένει.
Μας έπνιξαν το φως και τη χαρά,
στεγνώσαν την ψυχή μας και το σώμα,
μα κάτι μέσα μας κυλά βουερά
και ξέσπασμα δε βρήκε κάπου ακόμα.
Φουσκώνουν της ζωής μας τα πελάη·
σ’ όλες τις φλέβες μου, αίμα μου, κυλάει
της Μαριγώς το φλογερό φιλί…
(θέλω να πω, μητέρα μου, για κείνο
το φιλί της που μου ‘δωσε δειλή
προτού από την πατρίδα μας μακρύνω).
Η κάθε μου ίνα τη χαρά φωνάζει,
μα ο πόλεμος τη νιότη μου σκεπάζει
και με ατσάλι αναμμένο με κεντά·
όμως μέσα η καρδιά μου δε λυγίζει.
Μητέρα, εδώ, στο θάνατο κοντά,
πρωτόμαθα το πόσο η ζωή αξίζει.
*Αμπριά =καταφύγια
Από τη συλλογή Πυραμίδες (1935)
ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ Ποιήματα που μας διάβασε ένα βράδυ ο λοχίας Όττο V…
Σε δύο λεπτά θ’ ακουστεί το παράγγελμα «Εμπρός»
Δεν πρέπει να σκεφτεί κανένας τίποτ’ άλλο
Εμπρός η σημαία μας κι εμείς εφ’ όπλου λόγχη από πίσω
Απόψε θα χτυπήσεις ανελέητα και θα χτυπηθείς
Θα τραβήξεις μπροστά που μαντεύονται χιλιάδες ανήσυχα μάτια
Εκεί που χιλιάδες χέρια σφίγγονται γύρω από μι’ άλλη σημαία
Έτοιμα να χτυπήσουνε και να χτυπηθούν.
Σ’ ένα λεφτό πρέπει πια να μας δώσουν το σύνθημα
Μια λεξούλα μικρή μες στη νύχτα, που σε λίγο εξαίσια θα λάμψει.
(Κι εγώ που ‘χω μια ψυχή παιδική και δειλή
Που δε θέλει τίποτ’ άλλο να ξέρει απ’ την αγάπη
Κι εγώ πολεμώ τόσα χρόνια χωρίς, Θε μου, να μάθω γιατί
Και δε βλέπω μπροστά μου τόσα χρόνια παρά μόνο τον δίδυμο αδερφό μου).
Οι γονείς του κατάγονταν από την Κεφαλονιά. Σε όλη του τη ζωή υπήρξε ναυτικός. Πρώτη φορά μπάρκαρε το 1929, όταν εγκατέλειψε τις σπουδές του στην ιατρική με τον αιφνίδιο θάνατο του πατέρα του. Πήρε το δίπλωμα του ασυρματιστή το 1931 και εργάστηκε σε εμπορικά και επιβατικά πλοία. Βασικά ποιητικά έργα του: Μαραμπού, 1933, Πούσι, 1947, Τραβέρσο, 1975. Η ποίηση του Καββαδία είναι εξομολογητική, σαν να αποτυπώνει στο χαρτί όλα όσα βιώνει και σκέφτεται. Το έργο του διαμορφώθηκε με βάση τη ναυτική ζωή, τους ναυτικούς και τις σχέσεις του με την πατρίδα και τη θάλασσα.
KUROSIWO
Θέμα
Η σκληρή ζωή των ναυτικών. Στόχος του ποιητή είναι να δώσει στιγμιότυπα από τη ζωή των ναυτικών και να προβάλλει την μοναξιά και τη νοσταλγία τους.
Το ποίημα προέρχεται από τη συλλογή «Πούσι», που εκδόθηκε το 1947 και αποτελεί όλο μια ενότητα.
Ερμηνευτικές επισημάνσεις
Περιεχόμενο
Η δύσκολη αλλά γοητευτική ζωή των ναυτικών αποτελεί το αυτοβιογραφικό υλικό των ποιημάτων του Νίκου Καββαδία. Ο ίδιος γύρισε όλο τον κόσμο ως ασυρματιστής στα πλοία, γνώρισε τις ανοιχτές θάλασσες και τα λιμάνια από όπου άντλησε το υλικό του.
Αυτό φαίνεται στο «KURO SIWO», όπου στην πρώτη στροφή αναφέρει ότι είναι ο πρώτος ναύλος του ποιητή για τον Νότο και καταγράφονται έπειτα οι σκέψεις του για τη ζωή τη σκληρή στο πλοίο «δύσκολες βάρδιες, κακός ύπνος και μαλάρια». Τα λιμάνια βρίσκονται μακριά και το ταξίδι μέχρι εκεί είναι μακρύ και κρύβει εμπόδια «Είναι παράξενα της Ίνδιας τα φανάρια και δεν τα βλέπεις καθώς λένε με το πρώτο».
Στη δεύτερη στροφή, η εξωτερική πραγματικότητα του καραβιού πλέκεται με την εσωτερική πραγματικότητα του ναυτικού. Οι συνθήκες εργασίας στα καράβια είναι κοπιαστικές και μονότονες «χιλιάδες παραλάβαινες τσουβάλια σόγια». Το κενό του χρόνου και την ανία συμπληρώνουν η νοσταλγία της στεριανής ζωής, οι αναμνήσεις από αγαπημένα πρόσωπα που έμειναν πίσω, από κουβέντες που ειπώθηκαν σε προσωπικές στιγμές, «Μα ούτε στιγμή δεν ελησμόνησες στα λόγια που σου ΄πανε μιαν κούφια ώρα στην Αθήνα».
Στην τρίτη στροφή περιγράφεται ο αγώνας για ζωή και η επιβίωση στη θάλασσα. Μαζί υπάρχει ο λυρισμός της ερωτικής μνήμης. Η εικόνα είναι ρεαλιστική «Στα νύχια μπαίνει το κατράμι και τ’ ανάβει», «χρόνια στα ρούχα, το ψαρόλαδο μυρίζει». Εκτός από τις σωματικές ταλαιπωρίες, οι θαλασσινοί βασανίζονται και από μοναξιά, γιατί τους λείπουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα τα οποία προσπαθούν να αναπληρώσουν με τη μνήμη τους «κι ο λόγος της μες στο μυαλό σου να σφυρίζει», «Ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι;».
Η ζωή του ναυτικού επηρεάζεται από κλιματολογικές συνθήκες και ο κίνδυνος παραμονεύει κάθε στιγμή, όπως φαίνεται στην τέταρτη στροφή. Ο καιρός είναι μια αδιάκοπη έγνοια «Νωρίς μπατάρισε ο καιρός και έχει χαλάσει». Πολλές φορές ο ναυτικός υποφέρει από λύπη μεγάλη και ψυχική ερημιά. Γι’ αυτό βρίσκει παρηγοριά στη φιλική συντροφιά των ζώων που εκτρέφει (παπαγάλους και πίθηκους). Όταν μάλιστα τύχει να πεθάνουν, η θλίψη είναι ακόμα πιο βαθιά.
Η τελευταία στροφή περιέχει ποιητικά σύμβολα και την αποπνικτική ατμόσφαιρα που επικρατεί στον περιορισμένο χώρο του καραβιού. Συνάμα το καράβι περιβάλλεται από το θερμό θαλάσσιο ρεύμα του curo siwo. Η λέξη λαμαρίνα αναφέρεται στο βαπόρι και γίνεται σύμβολο φθοράς του ναύτη, αφού σβήνει τις μικροχαρές, τις προσδοκίες ή τους φόβους που θα ζούσε αυτός στη στεριά. Ο μπούσουλας είναι η πυξίδα που παίζει καρτίνι με καρτίνι. Έτσι παριστάνει με καυστικό τρόπο την πνικτική πραγματικότητα που αντιμετωπίζει ο ναυτικός καθώς τυραννιέται από τη μηχανική επανάληψη πανομοιότυπων δραστηριοτήτων.
Γλώσσα-στιχουργική.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο σε όλη την ποίηση του Καββαδία είναι η γλώσσα, γεμάτη από ναυτικούς όρους, προκειμένου ο ποιητής να αποδώσει πιστά την ατμόσφαιρα και τις συνήθειες του πλοίου.
Οι στίχοι είναι δεκατρισύλλαβοι ιαμβικοί, με σταυρωτή ομοιοκαταληξία.
Ύφος
Το ύφος έχει ποικιλία. Ρεαλιστικό, όταν περιγράφει τα καθημερινά βιώματα και τις σκληρές συνθήκες του πλοίου. Λυρικό, όταν εκφράζει τη μοναξιά και την νοσταλγία των αγαπημένων προσώπων. Συμβολικό, όταν τα πράγματα εκφράζουν την ψυχική διάθεση του ποιητή. Τέλος, η εναλλαγή διαφορετικών γραμματικών προσώπων, τρίτο ενικό, δεύτερο ενικό, πρώτο ενικό ή πληθυντικό, αλλά και ο ευθύς λόγος στο τελευταίο στίχο της τρίτης στροφής, δίνουν στο κείμενο ζωντάνια και δύναμη.
Εκφραστικά μέσα
Μεταφορές: Δύσκολες βάρδιες, κούφια ώρα, νωρίς μπατάρισε ο καιρός και έχει χαλάσει, κ.α..
Προσωποποιήσεις: Στα νύχια μπαίνει το κατράμι και τ΄ανάβει, ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι, η λαμαρίνα όλα τα σβήνει και άλλα.
Παρομοίωση: Το kuro siwo σαν μια ζώνη.
Υπερβολές: Χιλιάδες παραλάβανε τσουβάλια σόγια, χρόνια στα ρούχα το ψαρόλαδο μυρίζει. Συνεκδοχή: η λαμαρίνα αντί το πλοίο.
Αναφώνηση: η λαμαρίνα! η λαμαρίνα!
Υπερβατό: είναι παράξενα της Ίντιας τα φανάρια, αντί είναι παράξενα τα φανάρια της Ίντιας. Επανάληψη: η λαμαρίνα, η λαμαρίνα όλα τα σβήνει
Εικόνες: της Ίντιας τα φανάρια, η γέφυρα του Αδάμ στη Νότια Κίνα, χιλιάδες τσουβάλια σόγια και άλλα.
Τα προβλήματα της καθημερινής ζωής των ναυτικών
Σκληρές συνθήκες όταν έχουν υπηρεσία, ύπνος μαρτυρικός, αρρώστιες, άθλιες συνθήκες διαβίωσης από πλευράς καθαριότητας, μοναξιά, νοσταλγία των αγαπημένων προσώπων, απότομες κλιματολογικές αλλαγές και αντίξοες καιρικές συνθήκες, συντροφιά ζώων ως παρηγοριά για τη μοναξιά. Όμως τα ζώα δεν αντέχουν τη διαβίωση στο καράβι, αρρωσταίνουν και πεθαίνουν και οι ναύτες έχουν μεγαλύτερη θλίψη.
Εμπειρίες του ποιητή από το πρώτο του ταξίδι
Από την αρχή αντιλαμβάνεται τις σκληρές συνθήκες εργασίας στο καράβι. Δύσκολες βάρδιες, κακός ύπνος, αρρώστια, έλλειψη καθαριότητας, απότομες αλλαγές του καιρού και των κλιματολογικών συνθηκών. Εκτός από τις εξωτερικές συνθήκες, η βασανιστική μοναξιά γίνεται προσπάθεια να απαλυνθεί με την ανάμνηση της αγαπημένης και με τα ζώα που υποκαθιστούν την ανθρώπινη παρουσία.
Ψυχική διάθεση του ποιητή
Ο αφηγητής βιώνει σκληρές συνθήκες ζωής και εργασίας, ενώ παράλληλα υποφέρει από μοναξιά και νοσταλγία αγαπημένα του πρόσωπα, κυρίως μια γυναίκα, η ανάμνηση της οποίας τον συντροφεύει στις μοναχικές του ώρες. Στη μοναξιά και στην νοσταλγία πρέπει να προστεθεί η θλίψη για την απώλεια των αγαπημένων ζώων που υποκαθιστούν τα αγαπημένα πρόσωπα. Η ερώτηση θηλυκού προσώπου, “ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι;” στριφογυρίζει στο μυαλό του αφηγητή. Ο άνθρωπος απογοητεύεται καθώς μεταφορικά, ο δείκτης της πυξίδας που περιστρέφεται δείχνει τον άνθρωπο που χάνει τον προσανατολισμό του, βρίσκεται σε αμηχανία και αβεβαιότητα. Και πρόκειται φυσικά για την αβεβαιότητα της ζωής των ναυτικών για το μέλλον τους, λόγω των κινδύνων του ταξιδιού, αλλά κα για τη νοσταλγία. Στην τελευταία στροφή έχουμε ακόμα ένα συναίσθημα, το φόβο για τους κινδύνους που παρουσιάζονται στην ανοιχτές θάλασσες, όταν τρίζουν οι μεταλλικοί αρμοί του πλοίου. Εδώ υπάρχουν πολλά εκφραστικά μέσα για να δείξουν το φόβο: η αναφώνηση (η λαμαρίνα), δύο σημεία στίξης (θαυμαστικό και αποσιωπητικά), η αναδίπλωση (η λαμαρίνα, η λαμαρίνα), η μεταφορική φράση (η λαμαρίνα όλα τα σβήνει).
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια