α)Αν το ρήμα αρχίζει από ένα ή δύο σύμφωνα εκ των οποίων το πρώτο είναι άφωνο (π,β,φ,κ,γ, χ,τ,δ,θ) και το δεύτερο υγρό (λ,ρ) ή ένρινο(μ,ν), κάνω αναδιπλασιασμό δηλαδή επανάληψη του πρώτου συμφώνου με ένα -ε:
π.χ. πράττω …. πέπραχα.
ΠΡΟΣΟΧΗ: αν το ρήμα αρχίζει από φ ή χ ή θ (δασέα σύμφωνα), κατά τον αναδιπλασιασμό το πρώτο σύμφωνο τροποποιείται ως εξής:
το φ γίνεται π πχ φεύγω … πέφευγα
το χ γίνεται κ πχ χορεύω … κεχόρευκα
το θ γίνεται τ πχ θύω … τέθυκα
β) Αν το ρήμα αρχίζει από τρία σύμφωνα ή από δύο σύμφωνα, (από τα οποία το πρώτο δεν είναι άφωνο και το δεύτερο υγρό ή ένρινο, π.χ. κτ- πτ- σπ- σκ-) ή από ρ ή από διπλό σύμφωνο (ξ, ψ, ζ), τότε μπαίνει μπροστά συλλαβική αύξηση δηλαδή ένα ε-, όπως στον παρατατικό. Για παράδειγμα:
στρατεύω …. εστράτευκα,
σπουδάζω….. εσπούδακα,
ῥίπτω ……… έρριφα
ζητώ …………έζήτηκα
ΠΡΟΣΟΧΗ :Αν το ρήμα αρχίζει από ρ– στον παρακείμενο, εκτός από συλλαβική αύξηση (=ε), διπλασιάζει το ρ π.χ. ρίπτω…. έρριφα
γ)Αν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν ή δίφθογγο, τότε παίρνει χρονική αύξηση, δηλαδή γίνονται αλλαγές όπως και στον παρατατικό: το α και το ε …η, το ο….ω, το οι…ω, το αι και το ει …η, το ευ και το αυ… ηυ . Για παράδειγμα:
οικίζω … ώκικα
άγω ….. ήχα
Β)ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΛΗΞΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ;
Ανάλογα με το χαρακτήρα του ενεστώτα, η κατάληξη γίνεται –κα ή –χα ή –φα ως εξής:
Χαρακτήρας ενεστώτα: φωνήεν ή δίφθογγος κατάληξη παρακειμένου: -κα
Ένα χρόνο πριν, στις 19 Μαρτίου 2025, στο Γυμνάσιο Νάουσας Πάρου, έγινε η επετειακή εκδήλωση για τα 40 χρόνια από την ίδρυση και τη λειτουργία του σχολείου. Μετά από αρκετούς μήνες έρευνας και εργασίας, στην εκδήλωση αυτή παρουσιάστηκαν βίντεο με συνεντεύξεις μελών της τοπικής κοινωνίας, διευθυντών, εκπαιδευτικών και μαθητών, αρχειακό υλικό, αλλα και μηνύματα πρώην διευθυντών για τα πρώτα έτη λειτουργίας του Γυμνασίου και την δημιουργική πορεία του μέσα στον χρόνο. Το υλικό αυτό, χρήσιμο για την ιστορία του Γυμνασίου Νάουσας αλλά και για την Τοπική Ιστορία, παρατίθεται στην παρούσα δημοσίευση.
Την ερευνητική ομάδα μαθητριών-μαθητών αποτέλεσαν οι μαθητές/τριες, Αντώνης Γκούμας, Άρτεμις Κορτιάνου, Μεταξία Μαούνη, Αργυρώ Παπαδάκη και Αντώνης Ρούσσος, ο οποίος είχε και την τεχνική επιμέλεια. Την ευθύνη της έρευνας και της εκδήλωσης είχαν οι εκπαιδευτικοί Ελένη Αρκουλή και Ρίτσα Ιωσηφίδου. Πολύτιμη ήταν συμβολή των εκπαιδευτικών, Σοφίας Αγγελοπούλου και Νίκου Μάντζιου, του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου και ιδιαιτέρως της προέδρου Ειρήνης Τσιράκη, της διευθύντριας του Γυμνασίου Φένιας Θεοφίλου, του Συλλόγου Εκπαιδευτικών του Γυμνασίου Νάουσας, των μαθητών/τριών που έλαβαν μέρος στην τελική εκδήλωση της 19ης Μαρτίου 2025 και των χορηγών της εκδήλωσης αυτής.
Παρακάτω θα παρουσιαστεί όλο το υλικό της έρευνας για την ιστορία του σχολείου, όπως αυτό παρουσιάστηκε στην εκδήλωση. Για άλλη μια φορά ευχαριστούμε όλους αυτούς οι οποίοι με θέρμη μας υποδέχτηκαν, κατέθεσαν τις αναμνήσεις τους στις συνεντεύξεις, μοιράστηκαν μαζί μας πολύτιμο προσωπικό φωτογραφικό και αρχειακό υλικό και μας έστειλαν μηνύματα. Σας καλούμε λοιπόν, άλλη μια φορά, σε ένα συγκινητικό ταξίδι στον χρόνο.
Το κτήριο στο οποίο στεγάστηκε αρχικά το Γυμνάσιο Νάουσας Πάρου.
Τα πρώτα πρακτικά του Συλλόγου Εκπαιδευτικών το πρώτο έτος λειτουργίας, 1983-84.
Η λίστα μαθητών-τριών που φοίτησαν στο σχολείο το πρώτο έτος λειτουργίας του.
Το μήνυμα που μας έστειλε ο πρώτος διευθυντής του Γυμνασίου Πανίκος Κωνσταντίνου, ο οποίος τώρα πια δεν είναι μαζί μας….
Συνέντευξη της Μαρίας Τσουνάκη και του Τζάνου Σαρηκώστα, οι οποίοι διηύθυναν το Γυμνάσιο για αρκετά από τα πρώτα έτη λειτουργίας του.
Φωτογραφικό υλικό από τα πρώτα έτη λειτουργίας του σχολείου από το τα προσωπικά αρχεία της Μαρίας Τσουνάκη και του Τζάνου Σαρηκώστα.
Συνέντευξη που μας έδωσαν η Ανθούλα Θεοδωράκου, η Μαρουσώ Κορτιάνου, η Κατερίνα Μπαρμπαρίγου, η Μαρία Πουλίου και ο Γιάννης Μπαρμπαρίγος οι οποίοι φοίτησαν στο Γυμνάσιο Νάουσας το πρώτο έτος λειτουργίας του 1983-84.
Ακολούθησε ο μεγάλος αγώνας για την οικοδόμηση του κτηρίου του Γυμνασίου Νάουσας Πάρου.
Συνέντευξη Κοινοταρχών εκείνης της περιόδου.
Συνέντευξη του Αντώνη Ρούσσου ο οποίος ως πρόεδρος και μέλος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, μαζί με πολλούς άλλους είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικοδόμηση του Γυμνασίου.
Πολλοί ντόπιοι τεχνίτες εργάστηκαν σκληρά και αφιλοκερδώς για την ολοκλήρωση του κτηρίου.
Συνέντευξη ξυλουργού Νικολάου Κονταράτου.
Πολλές πληροφορίες για την ιστορία του σχολείου και τη δική του συμβολή, μας έστειλε γραπτώς και ένας ακόμη παλιός Διευθυντής του σχολείου, ο Χριστόδουλος Σαραντινός. Ακολουθεί το κείμενο που μας έστειλε:
“Το Γυμνάσιο Νάουσας το έτος 1983 λειτούργησε ως Γυμνασιακό Παράρτημα του Γυμνασίου Πάρου, με χρέη διευθυντή να ασκεί ο κ. Πανίκος Κωνσταντίνου. Τότε Διευθυντής στο Γυμνάσιο Πάρου ήταν ο κ. Εμμανουήλ Αγγελίδης.
Για τη λειτουργία του είχε ενοικιαστεί το οίκημα του Κ. Ν. Βεντουρή, (πλησίον του ξενοδοχείου «ΜΙΝΩΑ»). Αργότερα, έγινε ανεξάρτητη σχολική μονάδα με Διευθύντρια την κ. Ελένη Χαρμούζη. Αργότερα τοποθετήθηκε Διευθύντρια η κ. Μαρία Τριπολιτσιώτη. Το 1993 ανέλαβα τη διεύθυνση του σχολείου (μήνα Ιούνιο). Με τη βοήθεια του συναδέλφου κ. Τζάνου Σαρηκώστα και του Προέδρου του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων κ. Τάσου Μοστράτου, κάναμε γενική ανακαίνιση στις αίθουσες του σχολείου και αντικαταστήσαμε τα φθαρμένα πλαστικά δάπεδα. Όλα τα έξοδα τα πλήρωσε ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων. Το σχολείο διέθετε και μια πολύ μεγάλη αίθουσα, την οποία δεν τη χρησιμοποιούσε. Αυτή τη διαμορφώσαμε κατάλληλα σε αίθουσα καθηγητών. Το 1994 ανέλαβε τη διεύθυνση του σχολείου ο αγαπητός φίλος κ. Τζάνος Σαρηκώστας, διότι εγώ ανέλαβα προϊστάμενος στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Κυκλάδων.
Το έτος 1994 το σχολείο μετακόμισε στον χώρο που λειτουργεί μέχρι σήμερα. Μεγάλη συμβολή στην ανέγερση του σχολείου είχε ο τότε Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων. Ένα μεγάλο ποσό για την ανέγερσή του συγκεντρώθηκε από τον Σύλλογο. Όλοι οι τεχνίτες της Νάουσας, (ηλεκτρολόγοι, μαραγκοί, κτίστες) προσέφεραν δωρεάν τις εργασίες τους.
Κατά τη διάρκεια της θητείας μου στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, εφοδιάσαμε το Εργαστήριο Φυσικής-Χημείας με ένα πολύ μεγάλο αριθμό οργάνων. Διευθυντής του σχολείου είχε αναλάβει τότε ο κ. Ηρακλής Χατζόπουλος. Με τη βοήθεια του Υπουργείου Παιδείας, δημιουργήσαμε τη Βιβλιοθήκη στην οποία είχε τοποθετηθεί και βιβλιοθηκονόμος.“
Φυσικά το έργο υποστηρίχθηκε οικονομικά από πολλούς χορηγούς που ήταν μέλη της τοπικής κοινωνίας και όχι μόνο.
Τη Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 1994 έγινε η μεταφορά του Γυμνασίου Νάουσας Πάρου στο καινούργιο κτήριο. Ο αγώνας της τοπικής κοινωνίας αποτέλεσε γεγονός της χρονιάς πανελληνίως.
Απόσπασμα από το τηλεοπτικό αφιέρωμα του δημοσιογράφου Κώστα Χαρδαβέλλα στον σταθμό STAR.
Έτσι το σχολείο από τα τέλη του 1994 ξεκινάε μια νέα πορεία στο νεόδμητο αλλά και με πολλές ακόμη ανάγκες κτήριο.
Συνέντευξη του Ηρακλή Χατζόπουλου, ο οποίος ήταν για πολλά χρόνια διευθυντής του Γυμνασίου.
Αναμνήσεις από το προσωπικό αρχείο του Ηρακλή Χατζόπουλου για τις δραστηριότητες του Γυμνασίου τα έτη που ακολούθησαν την εγκατάστασή του στο νέο κτήριο.
Ας ταξιδέψουμε και σε άλλες μοναδικές στιγμές από την ιστορία του σχολείου.
Το μήνυμα που έστειλε στην εκδήλωση ο Χριστόδουλος Σαραντινός, εκπαιδευτικού της μονάδας και αργότερα προϊσταμένος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Κυκλάδων.
Ακολουθεί η συνέντευξη της εκπαιδευτικού Υπαπαντής Ρούσσου, η οποία ήταν φιλόλογος του Γυμνασίου Νάουσας τα περισσότερα χρόνια της θητείας της και μαζί με τον σύζυγό της, Λευτέρη Μενέγο, επίσης φιλόλογο του Γυμνασίου, έχουν μεγάλη συμβολή στα πολιτιστικά δρώμενα της Νάουσας και της Πάρου.
Η περσινή εκδήλωση μνήμης και ευγνωμοσύνης καθώς και το παρόν αφιέρωμα, επιδιώκουν να φέρουν ξανά την “παιδεία” και το “σχολείο” στις προτεραιότητες της κοινωνίας της Πάρου.
Γεννήθηκε το 1940 στο χωριό Άχνα της περιοχής Αμμοχώστου και μεγάλωσε στην Αμμόχωστο. Το 1958 πήγε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή, ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα θεάτρου. Εργάστηκε ως καθηγητής στην δημόσια εκπαίδευση και διορίστηκε το 1968 στο ραδιοφωνικό ίδρυμα Κύπρου. Για ένα διάστημα παρακολούθησε μαθήματα ραδιοφωνίας στο Μόναχο. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και η κατάληψη του βόρειου τμήματός της, υπήρξε συγκλονιστική για τη ζωή του και ο ποιητής αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αμμόχωστο και να καταφύγει στο ελεύθερο τμήμα του νησιού. Τα τελευταία χρόνια έγινε προϊστάμενος ομάδας προγραμμάτων ραδιοφώνου, θέση από την οποία αποχώρησε το 1998. Δημοσίευσε την πρώτη συλλογή ποιημάτων του το 1961.
Η εποχή και η τέχνη του
Η ποίηση του Χαραλαμπίδη αντλεί από όλες τις εποχές της Ελληνικής Ιστορίας, της Μυθολογίας και της λογοτεχνικής παράδοσης. Το συνταρακτικό γεγονός της κυπριακής τραγωδίας απασχολεί ένα μεγάλο μέρος της ποίησής του, η οποία ανάγεται από το επικαιρικό και το τοπικό στο γενικό και το καθολικό. Πολιτικός και κοινωνικός ποιητής, κατά βάση ο Χαραλαμπίδης, εκφράζει συγκίνηση, σχολιάζει, διαμαρτύρεται. Τριάντα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, εξακολουθεί να πονά και να θυμάται, αλλά είναι πιο στοχαστικός και νηφάλιος. Τα θέματα του είναι κυρίως εμπνευσμένα από τα πάθη της Κύπρου. Είναι βασικά αφηγηματικός και δραματικός ποιητής. Συχνά αφηγείται ιστορίες χρησιμοποιώντας προσωπεία ή ακόμα μιλώντας με το εγώ. Η γλώσσα του είναι απλή δημοτική με στοιχεία κυπριακής διαλέκτου.
Το ποίημα «Γλυκό του κουταλιού» προέρχεται από την ποιητική συλλογή «Δοκίμη» που δημοσιεύτηκε το 2000. Ο τίτλος της συλλογής είναι συμβολικός σημαίνει δοκιμασία, δοκιμή. Το ποίημα «γλυκό του κουταλιού» περιγράφει τη νόστο, την επιστροφή του ποιητή στο πατρικό του σπίτι, στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Γράφτηκε το 1996, όταν η επικοινωνία με τα Κατεχόμενα ήταν ακόμα σχεδόν αδύνατη. Αν όμως ο ποιητής δεν κατάφερε να πάει στην πραγματικότητα, το πέτυχε με τη φαντασία. Το ποίημα είναι αφηγηματικό και δραματικό.
Περιεχόμενο
Ο αφηγητής επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα του και θέλει να δει το πατρικό του σπίτι. Η καινούργια ένοικος τον υποδέχεται προσφέροντάς του γλυκό και φρούτα και του επιτρέπει να μπει μέσα. Στο υπνοδωμάτιο, ο ποιητής βλέπει το κάδρο με τη φωτογραφία της μητέρας του και ζητά από τη γυναίκα να το πάρει μαζί του. Εκείνη δεν αρνείται και του εξηγεί ότι το κράτησε νομίζοντας πως η φωτογραφία δείχνει ηθοποιό. Τα λόγια της προκαλούν στον αφηγητή διάφορες σκέψεις, αλλά δεν τις εκφράζει για να μην δυσαρεστήσει τη γυναίκα.
Θέματα του ποιήματος:
Η αγάπη και η νοσταλγία της κατεχόμενης πατρίδας
Το αίσθημα της αδικίας
Η πολιτισμική διαφορά
Ενότητες Κειμένου:
Α΄ ΕΝΟΤΗΤΑ: Στίχοι 1-14 Η υποδοχή από την καινούργια ιδιοκτήτρια του σπιτιού
Β΄ΕΝΟΤΗΤΑ: Στίχοι 15-36 Το εσωτερικό του σπιτιού και οι σκέψεις του ποιητή.
Ήρωες του ποιήματος: Ο αφηγητής: επιχειρεί με μια επίσκεψη στο πατρικό του σπίτι για να γνωρίσει τον εαυτό του και τις ρίζες του. Όταν αντικρίζει τη φωτογραφία της μητέρας του, η μνήμη του ζωντανεύει. Η συναισθηματική του κατάσταση είναι μπερδεμένη, καθώς κυμαίνεται από την ήπια συγκίνηση ως την καχυποψία. Υποτιμά την ένοικο του σπιτιού και συνεχώς εκφράζει μια νοσταλγία αλλά στο τέλος φαίνεται να απογοητεύεται από την ακύρωση του νόστου.
Η γυναίκα: είναι μια λαϊκή, απλοϊκή γυναίκα, η οποία υποδέχεται φιλόξενα τον αφηγητή. Αναγνωρίζει την ιδιότητα του επισκέπτη της και φαίνεται να τον συμπαθεί και να είναι καταδεκτική. Ωστόσο, μέσα της υπάρχει και καχυποψία, καθώς φαίνεται να είναι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, κοινωνικά και πολιτισμικά κατώτερη από την προηγούμενη ιδιοκτήτρια του σπιτιού.
Η γυναίκα της φωτογραφίας: είναι περιποιημένη και εκλεπτυσμένη, σε αντίθεση με τη μουσουλμάνα που είναι αφελής, ακαλλιέργητη και φορά μαντίλα, σύμφωνα με τα έθιμα των μουσουλμάνων. Η νόμιμη ιδιοκτήτρια του σπιτιού είναι η μητέρα του ποιητή.
Αναφορά στην Τροία-Σύνδεση με μυθολογία
Κατά τη μυθολογία, ο Τρώας Αινείας είναι ο τελευταίος που φεύγει όταν πέφτει η Τροία, παίρνοντας στους ώμους τον τυφλό πατέρα του, καθώς και τα αγάλματα των εφέστιων θεών.
Νόστος
Βασική ιδέα του ποιήματος είναι η εμπειρία του νόστου, της επιστροφής στο πατρικό σπίτι. Αναφέρεται στο παραδοσιακό θέμα της επιστροφής του ξενιτεμένου και ακολουθεί τον άξονα νόστος-αναγνώριση μέσα από την επική διαδικασία των σημείων, όπως το θέμα αυτό εμφανίζεται και στην Οδύσσεια, στην αρχαία τραγωδία και στο δημοτικό τραγούδι. Διατηρώντας τα εξωτερικά στοιχεία της παράδοσης, ο ποιητής παρουσιάζει μια ανθρώπινη εμπειρία, δίνοντας την έννοια του νόστου συμβολικές προεκτάσεις. Η επιστροφή πραγματοποιείται υπό ειδικές συνθήκες, καθώς η πατρίδα είναι υπό κατοχή. Έτσι, η βασική ιδέα στηρίζεται στους αντιθετικούς άξονες:
παρελθόν, γενέθλιος τόπος, πατρικό σπίτι –
παρόν, απαγόρευση παραμονής, απώλεια του πατρικού σπιτιού.
Αυτές οι συνθήκες εμποδίζουν τη διαδικασία της αναγνώρισης οδηγώντας τελικά στην ακύρωση του νόστου.
Τεχνική
Το ποίημα παρουσιάζει ένα προσωπικό βίωμα που αποδίδεται με παραδοσιακά σχήματα: νόστος, δοκιμασία, σημάδια, αναγνώριση. Συμβολική επιστροφή στο πατρικό και στις παιδικές μνήμες ως μια εμπειρία αυτογνωσίας.
Ενότητες
Πρώτη ενότητα, στροφές 1-5, η φιλόξενη υποδοχή στον κήπο του πατρικού σπιτιού. Δεύτερη ενότητα, στροφές 6-10, η επίσκεψη στο εσωτερικό του σπιτιού.
Αφηγητής
Στο ποίημα ο αφηγητής μιλάει με το εγώ, πρωτοπρόσωπος και περιγράφει ένα προσωπικό του βίωμα, την επιστροφή του στο πατρικό του σπίτι, όπου επιχειρεί να βρει τον εαυτό του και τις ρίζες του. Προσεγγίζει το σπίτι του σαν ξένος, αναζητώντας παιδικές μνήμες. Ο αφηγητής παρουσιάζει ενέργειες δικές του και της οικοδέσποινας, εκδηλώνει συναισθήματα και επιθυμίες και εκφράζει τις σκέψεις του. Παραθέτει επίσης και διαλόγους, στους οποίους τα δικά του λόγια παρουσιάζονται σε πλάγιο λόγο και μόνο της γυναίκας ευθύ. Ο λόγος του αφηγητή φανερώνει συγκρατημένη συγκίνηση.
Χρόνος και τόπος
Ο χρόνος δε καθορίζεται. Η επιστροφή πραγματοποιείται από την πίεση μιας εσωτερικής ανάγκης του αφηγητή να ξαναδεί το πατρικό του έπειτα από μακρά απουσία. Όταν το αντικρίζει, διαπιστώνει τη βαθιά αντίθεση ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, που εκφράζεται μέσα από την παρουσία της οικοδέσποινας. Ο τόπος και το σπίτι δεν παρουσιάζονται αλλαγμένα, αλλά τίποτα δεν είναι όπως παλιά και στην πραγματικότητα όλα είναι ξένα.
Δραματοποίηση
Το ποίημα έχει δραματικό χαρακτήρα. Στη δραματοποίηση συντελούν η παράξενη κατάσταση που δημιουργείται ανάμεσα στα δύο πρόσωπα, οι διάλογοί τους, η στάση και οι ενέργειές τους. Κάτω από τη φαινομενική συνεννόηση υπάρχουν έντονες συγκρούσεις, ενώ αναδεικνύονται οι διαφορές ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, ανάμεσα στην παλιά οικοδέσποινα της φωτογραφίας και στη νέα, στην νοοτροπία και στο επίπεδο πολιτισμού των δύο προσώπων που συνομιλούν. Αν και οι χειρονομίες είναι ευγενικές, τα λόγια είναι προσεκτικά και μετρημένα.
Η ατμόσφαιρα έχει καχυποψία. Τα δύο πρόσωπα ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους. Ο αφηγητής δεν μπορεί να αποφύγει κάποιες ειρωνικές σκέψεις σχετικά με το επίπεδο πολιτισμού της ξένης. Αποφεύγει να συνεχίσει τη συζήτηση μήπως του ξεφύγει κάτι από όσα τον πνίγουν και την αγριέψει. Αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να μείνει πολύ, ούτε έχει άλλα να πει με την οικοδέσποινα, αφού όσα περνούν από τη σκέψη του είναι αντίθετα με αυτά που σκέφτεται εκείνη.
Η γυναίκα είναι ευγενική, αλλά δεν του αναγνωρίζει κανένα δικαίωμα στο σπίτι που κάποτε ήταν δικό του, ενώ αυτή εγκαταστάθηκε παράνομα. Η παρανομία που δημιούργησε ο πόλεμος της φαίνεται φυσιολογική και αισθάνεται σαν ιδιοκτήτρια.
Ο αφηγητής είναι συγκινημένος, υποχωρητικός αλλά και ειρωνικός. Το φανερώνει και η σκέψη του γεμάτη πικρή ειρωνεία, «πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα στο σπίτι μου το πατρικό, η γυναίκα».
Ακύρωση του νόστου
Ο αφηγητής μπαίνοντας στον κήπο αισθάνεται αρχικά το χώρο οικείο. Σαν να επιστρέφεις στον παράδεισο των παιδικών χρόνων: ο κήπος τα φρούτα, οι καρποί είναι σημάδια αναγνώρισης. Όμως η φωτογραφία της μητέρας του δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν σημάδι αναγνώρισης, διότι δεν ανήκει πλέον σε εκείνο τον χώρο. Ο αφηγητής αντιλαμβάνεται ότι είναι πλέον απλώς επισκέπτης στο ίδιο του το σπίτι. Η αναγνώριση επομένως δεν πραγματοποιείται αφού τα σημάδια δεν είναι γνήσια και αυτό σημαίνει ουσιαστικά ο νόστος ακυρώνεται. Αυτό ομολογεί ο ποιητής «Πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα».
Τίτλος
Ο τίτλος έχει σχέση με την προτελευταία στροφή του ποιήματος. Σε αυτή ο αφηγητής διατυπώνει μια υποτιμητική σκέψη που αφορά το κατώτερο επίπεδο πολιτισμού της γυναίκας. Καθώς εκείνη του μιλάει για τη φωτογραφία, αυτός σκέφτεται ότι δεν έχει νόημα η συνέχιση της συζήτησης μαζί της. Όχι μόνο γιατί δεν την εμπιστεύεται, ούτε αυτή εκείνον, αλλά επειδή αυτή δεν μπορεί να καταλάβει κάποια πράγματα. Ούτε της περνάει από το νου πόσους αιώνες πολιτισμού έχει πίσω της η γυναίκα της φωτογραφίας. Δεν ξέρει επίσης την εξέλιξη στην οποία έχει φτάσει η ελληνική γλώσσα με τη φαινομενική απλή σύνταξη «Γλυκό του κουταλιού». Η ξένη δεν το ξέρει αυτό και πρόσφερε απλώς γλυκό όπως το χαρακτήρισε, αλλά για την ακρίβεια ήταν γλυκό του κουταλιού.
Γλώσσα
Η γλώσσα είναι δημοτική αλλά περιέχει στοιχεία της κυπριακής διαλέκτου «Πούθε το χώμα μου κρατά, ευχαριστώ την, θωρώ». Περιέχει και λόγιες λέξεις, «εμποτισμένα, αντιδωρήματα, ραδινό». Ο λόγος έχει δύναμη και ζωντάνια.
Εκφραστικά μέσα:
Εικόνες, «μαντιλοδεμένη που προσφέρει νερό και γλυκό, ο κήπος, η φωτογραφία της μητέρας», μεταφορές «να ιδώ ποιος είμαι ζύγωσα και πούθε το χώμα μου κρατά, στο σπίτι τ΄αλμυρό, μέλη εμποτισμένα στην καλοσύνη και της χαράς αντιδωρήματα», παρομοιώσεις «σαν καλογέλαστη» κ.α..
Στιχουργική
Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο και αποτελείται από στροφές ενώ δεν έχει ομοιοκαταληξία.
Ιδέες, συναισθήματα
Με σύνθετο και ενδιαφέροντα τρόπο το ποίημα εκφράζει ένα προσωπικό βίωμα που αποκτά καθολική διάσταση. Είναι ο καημός του ξεριζωμένου και του πρόσφυγα που βιώνει την εμπειρία να μπαίνει στο σπίτι του σαν ξένος και να το βλέπει να κατοικείται από αγνώστους. Αισθάνεται το μέγεθος της αδικίας και της σημασίας της στέρησης των ατομικών του δικαιωμάτων. Η προσωπική αυτή περίπτωση και η ανθρώπινη διάσταση μας φέρνει πιο κοντά στην Κυπριακή τραγωδία και τις συνέπειές της. Το πρόβλημα παραμένει άλυτο. Τα χρόνια που πέρασαν και οι αποτυχημένες προσπάθειες επίλυσής του ευνοούν τους εισβολείς οι οποίοι προσπαθούν να νομιμοποιήσουν την παρανομία τους, ευελπιστώντας ότι θα ξεχάσουμε. Ο ποιητής όμως ποτέ δεν ξεχνά.
Ψυχολογική και συναισθηματική σημασία επίσκεψης
Για τον ποιητή η επίσκεψη έχει ψυχολογική και συναισθηματική σημασία. Ψυχολογική γιατί είναι μια προσπάθεια να ξαναβρεί τον εαυτό του και τις ρίζες του. «Να δω ποιος είμαι ζύγωσα και πούθε το χώμα μου κρατά» και συναισθηματική, επειδή ικανοποιεί τον πόθο του μετά από τόσα χρόνια να ξαναγυρίσει στις παιδικές του μνήμες.
Σχέση αφηγητή με νέα κάτοικο
Η σχέση αυτή είναι παράξενη. Επιφανειακά φιλική, καθώς εκείνη τον υποδέχεται φιλόξενα και του προσφέρει γλυκό και φρούτα. Κατά βάθος, όμως, κυριαρχεί η καχυποψία. Αυτό φαίνεται κυρίως από την πλευρά του ποιητή που διστάζει να της ζητήσει να μπει στο σπίτι. Υποτιμά το πολιτιστικό της επίπεδο, αποφεύγει να συνεχίσει τη συζήτηση.
Σύνδεση με τη μυθολογία
«Στο σπίτι τ’ αλμυρό, σιμά σε λάκκο», «γύρεψα να πάρω τη μάνα μου ο δόλιος από την Τροία», «του ποθητού σπιτιού μου», είναι έμμεσες και άμεσες αναφορές στην αρχαία ελληνική παράδοση και ιδιαίτερα στα τρωικά και στον νόστο του Οδυσσέα. Ο λάκκος παραπέμπει στο λάκκο όπου θυσίασε ο Οδυσσέας κατά την κάθοδο του στον Άδη και συνάντησε την νεκρή μητέρα του, την Αντίκλεια. Ο κήπος είναι μια έμμεση αναφορά στον παράδεισο.
Σύγκριση γυναικείων μορφών
Η μάνα είναι περιποιημένη, όμορφη με λεπτούς τρόπους. Η νέα ένοικος φορά μαντίλα κατά τα μουσουλμανικά έθιμα. Η πρώτη είναι εκλεπτυσμένη, η δεύτερη απλοϊκή, αφελής ακαλλιέργητη. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι η πρώτη ήταν νόμιμη ιδιοκτήτρια του σπιτιού, ενώ η δεύτερη έχει επωφεληθεί μιας αδικίας και έχει οικειοποιηθεί κάτι που δεν της ανήκει.
Τα ρήματα στην οριστική των ιστορικών χρόνων, δηλαδή του παρατατικού, του αορίστου και του υπερσυντελίκου, παίρνουν στην αρχή του θέματος αύξηση, η οποία δηλώνει το παρελθόν.
Υπάρχουν δύο είδη αύξησης: η συλλαβική και η χρονική.
Α. ρήματα που αρχίζουν
από σύμφωνο
Β. ρήματα που αρχίζουν
από φωνήεν ή δίφθογγο
συλλαβική αύξηση
χρονική αύξηση
προσθήκη ενός ἐ- πριν από το θέμα
λύω γράφω
→
→
ἔ-λυ-ον ἔ-γραφ-ον
έκταση του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος
α, ε → η
ἄρχω
→
ἦρχον
ἐλπίζω
→
ἤλπιζον
αι, ει → ῃ
αἴρω
→
ᾖρον
εἰκάζω
→
ᾔκαζον
ο → ω
ὁρίζω
→
ὥριζον
οι → ῳ
οἰκίζω
→
ᾤκιζον
ῐ , ῠ → ῑ , ῡ
ἱδρύω
→
ἵδρυον
ὑβρίζω
→
ὕβριζον
αυ, ευ → ηυ
αὔξω
→
ηὖξον
εὕδω
→
ηὗδον
ΠΡΟΣΟΧΗ
Τα ρήματα που αρχίζουν από ῥ-, όταν παίρνουν αύξηση, γράφονται με δύο ρ, π.χ. ῥίπτω →ἔρριπτον.
Στα σύνθετα ή παρασύνθετα ρήματα με α΄ συνθετικό πρόθεση, η αύξηση μπαίνει μετά την πρόθεση και λέγεται εσωτερική αύξηση π.χ. ἀπάγω → ἀπῆγον, ἐκφέρω → ἐξέφερον, ἐγκωμιάζω → ἐνεκωμίαζον.
ΚΑΤΑΛΗΞΗΑΟΡΙΣΤΟΥ
Όπως και στον μέλλοντα, έτσι και στον αόριστο, γίνεται συγχώνευση του άφωνου χαρακτήρα του ρήματος με τον χρονικό χαρακτήρα -σ- :
χειλικόληκτα: -ψα, π.χ. τρέπ-ω → ἔ-τρεπ-σ-α → ἔτρεψα, βλάπτω → ἔβλαψα. ουρανικόληκτα: -ξα, π.χ. λήγω → ἔληγ-σ-α → ἔληξα, τάττω → ἔταξα. οδοντικόληκτα: -σα, π.χ. πείθω → ἔπειθ-σ-α → ἔπεισα
Η θλίψη που βιώνει η γυναίκα με τον ξενιτεμό του αγαπημένου της.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 1-8: το αδιέξοδο της γυναίκας που δεν μπορεί να προσφέρει δώρο στον αγαπημένο της.
2η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 9-14: ο πόνος της γυναίκας του ξενιτεμένου για τις χαρές που στερείται.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Πρωτοπρόσωπος αφηγητής. Διακρίνεται ξεκάθαρα από τη δεύτερη στροφή. Είναι η γυναίκα, μάλλον νιόπαντρη, που δεν πρόλαβε να αποκτήσει παιδί. Είναι απελπισμένη γιατί ο άνδρας της είναι στην ξενιτιά. Ενδεικτική είναι και η ζήλια που αισθάνεται, τόσο για την ξενιτιά, όσο και για τις γειτόνισσες που έχουν μωρά.
ΕΚΦΡΑΣΙΚΑ ΜΕΣΑ
α) Άστοχα ερωτήματα στ. 3-8 (τονίζουν το αδιέξοδο).
β) Πολλές επαναλήψεις, στους στίχους 3 και 8 υπάρχει το σχήμα κύκλου, η επανάληψη του ρήματος”στείλω” δηλώνει την απελπισία λόγω της αδυναμίας επικοινωνίας.
γ) Προσωποποίηση ξενιτιάς στον στίχο 2.
δ) Αντιθέσεις στους στίχους 2 (χαρά και λύπη), 3-7 (εδώ παρουσιάζονται αντιθετικά εικόνες ομορφιάς και ασχήμιας, ζωής και θανάτου, ξενιτιάς και πατρίδας) και κυρίως στους στίχους 9-14 (η ζωή μέσα και έξω από το σπίτι).
ε) Υπερβολή στον στίχο 7 (δηλώνει την αγάπη αλλά και την απόγνωση γυναίκας).
στ) Μεταφορά στον στίχο 14.
ζ) Ασύνδετο στους στίχους 3, 4-5.
η) Ρητορικές ερωτήσεις στον στίχο 3
ΧΩΡΟΣ
Είναι το εσωτερικό σπιτιού που έρχεται σε αντίθεση με τον έξω κόσμο και το παράθυρο που, από κανάλι επικοινωνίας, μετατρέπεται σε κανάλι πίκρας και απόγνωσης.
ΓΛΩΣΣΑ
Είναι η γλώσσα του λαού με ελάχιστους ιδιωματισμούς (π.χ. ξιστρώνει, ούλοι). Διακρίνουμε την παρατακτική σύνδεση με κύριες προτάσεις. Τα μέρη του λόγου που κυριαρχούν είναι τα ρήματα και τα ουσιαστικά.
ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΔΩΡΟΥ
Η αποστολή δώρου θα αποτελούσε απόδειξη της αγάπης, της τρυφερότητας και της αφοσίωσης της γυναίκας. Θα αποτελούσε μορφή επικοινωνίας. Η απόσταση όμως εκμηδενίζει τις προσπάθειές της.
ΚΑΗΜΟΙ ΣΤΕΡΗΣΗΣ
Η γυναίκα έχει χάσει τον ύπνο της. Διαρκώς κοιτάζει από το παράθυρο. Όμως πικραίνεται περισσότερο, γιατί έξω είναι η ζωή που η ίδια στερείται όσο λείπει ο άνδρας της. Τελικά, απομονώνεται στο εσωτερικό του σπιτιού για να κλάψει.
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΩΝ ΞΕΝΙΤΕΜΕΝΩΝ
Η ζωή των γυναικών των οποίων οι άνδρες ήταν στην ξενιατιά χαρακτηρίζεται από την απομόνωση, την ανυπαρξία επαφών και γενικά την παραίτηση από τη ζωή.
Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Οι διαχρονικές αιτίες: Οικονομικά προβλήματα, πόλεμοι, παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα προβλήματα που γεννά: Απομόνωση, νοσταλγία, δυσκολία προσαρμογής, εκμετάλλευση, ρατσιστική αντιμετώπιση κ.λπ.
Οι Έλληνες και η μετανάστευση: Πολλές φορές οι Έλληνες έγιναν μετανάστες και βίωσαν τα βάσανα της ξενιτιάς. Τα τελευταία χρόνια, η οικονομική κρίση έχει και πάλι οδηγήσει τους Έλληνες σε μετανάστευση προς αναζήτηση εργασίας.
Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους πρόσφυγες – μετανάστες: Η Ευρώπη κλείνει συχνά τα σύνορα στους μετανάστες και αφήνει χώρες όπως η Ελλάδα που αποτελούν την πύλη της Ευρώπης να αντιμετωπίζουν μόνες τους τα προβλήματα της εισόδου τεράστιου αριθμού δυστυχισμένων ανθρώπων. Ωστόσο απαιτείται συντονισμένη δράση και κοινή προσπάθεια από τις Ευρωπαϊκές χώρες τόσο για την ενσωμάτωση των προσφύγων όσο και για την επίλυση των προβλημάτων (π.χ. πολέμου) που προκαλούν τις προσφυγικές ροές.
Τίτλος: Πρέπει να είναι περιεκτικός, σύντομος, μπορεί να είναι χιουμοριστικός ή και ειρωνικός, συχνά αρηματικός (χωρίς ρήμα). Π.χ «τα οφέλη του Διαδικτύου στην εκπαίδευση»
Περιεχόμενο: Αφορμάται συνήθως από ένα επίκαιρο γεγονός για το οποίο ο αρθρογράφος-μαθητής εκφράζει απόψεις και κάνει σχόλια, με παράθεση επιχειρημάτων.
Ομιλία
Προσφώνηση: Αγαπητοί συμμαθητές, Αγαπητοί καθηγητές, Αξιότιμοι σύνεδροι, Κυρίες και κύριοι κ.λπ. ανάλογα με την περίσταση.
Πρόλογος: Αφορμή εκφώνησης της ομιλίας. Καλό είναι να δηλώνεται η ιδιότητα του ομιλούντα. Να αποσαφηνίζεται το θέμα και η θέση . Για παράδειγμα: Αξιοποιώντας την ευκαιρία που μου δίνεται θα ήθελα να εκφράσω τις απόψεις μου σχετικά με τις δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους από τη χρήση του Διαδικτύου στην εκπαίδευση.
Κύριο θέμα: Αναπτύσσουμε τις θέσεις μας με παράθεση επιχειρημάτων τα οποία διατυπώνουμε με ζωντανό και επικοινωνιακό ύφος, ώστε να αναδεικνύεται η προφορικότητα του λόγου. Στοιχεία προφορικότητας είναι:
• οι αποστροφές στο κοινό με κατάλληλες φράσεις, π.χ. όπως όλοι γνωρίζετε…, νομίζω ότι όλοι θα συμφωνούσατε αν…., ποιος από μας δεν είναι σε θέση να γνωρίζει…..
• η χρήση του α΄ ή β΄ προσώπου, π.χ Νομίζω ότι είναι αναγκαίο να τονίσω, όλοι νομίζω θα συμφωνούσατε…
• Η διατύπωση ρητορικών ή απλών ερωτημάτων.
Επίλογος: Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή μας τονίζουμε κάποιο σημείο που το θεωρούμε σημαντικό και εξάγουμε κάποιο συμπέρασμα.
Επιφώνηση: Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας, Σας ευχαριστώ, κ.λπ.
Επιστολή
Εξωτερικά γνωρίσματα: Πάνω δεξιά σημειώνουμε τόπο και ημερομηνία.
Προσφώνηση: Η κλητική προσφώνηση μπορεί να είναι επίσημη (π.χ Αξιότιμε κύριε υπουργέ, Κύριε Δήμαρχε) ή φιλική (π.χ Αγαπητέ φίλε-η) ανάλογα με το είδος της επιστολής που ζητείται.
Πρόλογος: Καλό είναι να είναι ευδιάκριτα τρία σημεία: α) η αφορμή για την οποία γράφεται η επιστολή, β) η ιδιότητα του επιστολογράφου και γ) η πρόθεση του (π.χ Με αφορμή τον διάλογο για το «ψηφιακό σχολείο», ως μέλη του δεκαπενταμελούς συμβουλίου του σχολείου μας, θα θέλαμε να καταθέσουμε την άποψη μας σχετικά με το θέμα, έτσι ώστε να αναδειχθούν όλες οι πλευρές του).
Κύριο θέμα: Τεκμηριωμένη αποτύπωση επιχειρημάτων και θέσεων-προτάσεων. Μέσα στην επιστολή μπορεί να γίνει ανατροφοδότηση στη προσφώνησή μας (π.χ Κύριε υπουργέ) και χρήση α΄ ή β΄ προσώπου.
Επίλογος: Ανακεφαλαιώνουμε και προβάλλουμε την κύρια πρότασή μας ή πυκνώνουμε τις περισσότερες μας προτάσεις, ώστε να κλείσουμε προτρέποντας τον αποδέκτη της επιστολής να αναλάβει δράση και να ανταποκριθεί στα αιτήματά μας και τις προτάσεις μας.
Επιφώνηση: Επίσημη ή φιλική ανάλογα με τον αποδέκτη της επιστολής (π.χ Με τιμή, Με εκτίμηση, Με ειλικρινή σεβασμό ή Φιλικά κ.λπ.).
Ύφος επιστολής: Οικείο και φιλικό αν απευθύνεται σε φίλο μας ή επίσημο και σοβαρό αν το απαιτεί το θέμα και ο παραλήπτης.
Ημερολόγιο
Εξωτερικό γνώρισμα: Η ημερομηνία που μπαίνει ως επικεφαλίδα
Τι είναι: Η συστηματική καταγραφή από έναν άνθρωπο των συναισθημάτων, των σκέψεων και των γεγονότων της προσωπικής ζωής του ή και της δημόσιας ζωής. Ο χαρακτήρας του είναι προσωπικός κι γι’ αυτό η γλώσσα του ημερολογίου μπορεί να είναι συνθηματική και η γραφή τους υπαινικτική και ελλειπτική.
Χαρακτηριστικά των ημερολογίων είναι ο εξομολογητικός τόνος, η υποκειμενική ματιά, η αποσπασματικότητα, η κυριαρχία του α΄ προσώπου και ο ακριβής προσδιορισμός του χρόνου συγγραφής κάθε καταχώρησης. Μερικές φορές το ημερολόγιο μπορεί να έχει μορφή επιστολής, όπως συμβαίνει στο Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ.
Ο Γιώργος Σεφέρης (πραγματικό όνομα Γιώργος Σεφεριάδης), γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1900 και πέθανε στην Αθήνα το 1971. Ήταν κορυφαίος ποιητής, ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε το 1963 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Εργάστηκε ως διπλωμάτης. Προέρχεται από λόγια, δηλαδή μορφωμένη οικογένεια, η οποία ήρθε το 1914 μετά την έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Αθήνα. Εκεί ο Σεφέρης τελείωσε το Γυμνάσιο και έφυγε μετά για το Παρίσι για να σπουδάσει νομικά. Στο Παρίσι βρισκόταν και κατά τη διάρκεια της μικρασιατικής καταστροφής. Η συμφορά αυτή της προσφυγιάς και των χαμένων πατρίδων σημάδεψε την ψυχή και επανέρχεται συχνά στην ποίηση του. Από το 1926 υπηρέτησε στο διπλωματικό σώμα σε διάφορες θέσεις. Πέθανε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1971 και η κηδεία του πήρε χαρακτήρα παλλαϊκής αντιδικτατορικής εκδήλωσης.
Ο Σεφέρης είναι από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του 1930 και εμφανίστηκε στον χώρο της λογοτεχνίας το 1931 με την ποιητική του συλλογή «Στροφή». Ο τίτλος φανερώνει και τον καινούριο προσανατολισμό της νεοελληνικής ποίησης. Έργα του: Η Στέρνα-Μυθιστόρημα, Τετράδιο Γυμνασμάτων, Ημερολόγιο καταστρώματος Α’, Ημερολόγιο καταστρώματος Β’, Κίχλη και άλλα.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΪΚΟΥ
Τα χαϊκού είναι είδος στιχουργικής μορφής που μοιάζει με επίγραμμα, δηλαδή σύντομο ποίημα που έμπαινε ως επιγραφή σε τάφο νεκρών. Το χαϊκού εμφανίστηκε και καθιερώθηκε ως φόρμα στην Ιαπωνία τον 17ο αιώνα και έγινε δημοφιλές στον δυτικό κόσμο το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα. Ένα αυθεντικό χαϊκού αποτελείται από 17 συλλαβές σε ενιαίο στίχο. Στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία όμως, οι συλλαβές αυτές κατανέμονται σε τρεις ανομοιοκατάληκτους στίχους με 5-7-5 συλλαβές και καμιά φορά με μικρές αποκλίσεις. Στην πραγματικότητα είναι ένα είδος ποιητικής μινιατούρας, ένα στιγμιότυπο σε λέξεις. Πολλοί γιαπωνέζοι ποιητές χρησιμοποίησαν αυτή τη φόρμα. Ως προς το περιεχόμενο, κάθε χαϊκού εκφράζει μια ιδέα, μια εικόνα ή ένα συναίσθημα. Συνήθως ο τελευταίος στίχος αιφνιδιάζει, καθώς περιέχει το στοιχείο της έκπληξης. Στο σχολικό βιβλίο ανθολογούνται τρία χαϊκού από τα δεκαέξι που περιέχονται στην ενότητα «Δεκαέξι χαϊκού» της σύνθεσης του Γιώργου Σεφέρη στο «Τετράδιο Γυμνασμάτων (1928-1937).
ΘΕΜΑ
Θέμα του ΙΑ΄ χαϊκού έντεκα είναι η θρυμματισμένη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, του ΙΕ΄ η αποξένωση του ανθρώπου μέσα στη σύγχρονη κοινωνία και του ΙΣΤ΄ η απόγνωση του συγγραφέα για την εξάντληση της έμπνευσής του.
ΚΥΡΙΑΡΧΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΙΗΜΑ
Το περιεχόμενο των τριών ποιημάτων είναι στοχαστικό. Κυρίαρχο συναίσθημα στο πρώτο χαϊκού είναι η απορία, η ψυχική κατάπτωση και η εξουθένωση που απορρέει από τη διαλυμένη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος βασανίζεται μέσα στην κοινωνία από αναρίθμητες τραυματικές εμπειρίες, από αναρίθμητα άγχη και αδιέξοδα που τον αποδιοργανώνουν και τον αποσυντονίζουν.
Το κυρίαρχο συναίσθημα στο δεύτερο χαϊκού είναι η αποξένωση και η απόλυτη μοναξιά, αισθήματα που τα βιώνει ο άνθρωπος στη σύγχρονη αφιλόξενη κοινωνία.
Τέλος, κυρίαρχο συναίσθημα στο τρίτο χαϊκού είναι η δυσφορία, η απόγνωση του συγγραφέα που βλέπει να στερεύει η έμπνευσή του ενώ γύρω του αυξάνουν τα θέματα με τα οποία θα μπορούσε να ασχοληθεί.
ΠΑΡΑΔΟΞΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ
Στο καθένα από τα τρία χαϊκού έχουμε μία παράδοξη εικόνα. Στο χαϊκού ΙΑ΄, υπάρχει η εικόνα ενός ανθρώπου κομματιασμένου σε χιλιάδες μικρά κομμάτια (μεταφορά). Κάθε θραύσμα είναι και μια τραυματική εμπειρία που εξουθενώνει τον άνθρωπο.
Στο ΙΔ΄, εντοπίζεται η εικόνα του κόσμου που βουλιάζει (μεταφορά), παρασύροντας μαζί του κτίρια, δέντρα, ανθρώπους, αυτοκίνητα και άλλα, ενώ ένας άνθρωπος προσπαθεί απεγνωσμένα να κρατηθεί στην επιφάνεια. Η εικόνα αποδίδει την αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος αισθάνεται μόνος μέσα στο πλήθος.
Τέλος, στο ΙΣΤ’ , προβάλλεται η εικόνα ενός συγγραφέα που γράφει, αλλά βρίσκεται σε απόγνωση, καθώς αισθάνεται να τον προδίδει η έμπνευσή του. Η έμπνευση, αυτή που μειώνεται, εκφράζεται μεταφορικά με την εικόνα του μελανιού που λιγοστεύει ενώ τα θέματα που αυξάνουν εκφράζονται μεταφορικά με την εικόνα της θάλασσας που πληθαίνει.
Η ΑΥΣΤΗΡΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΟΥ ΧΑΪΚΟΥ
Τα χαϊκού έχουν αυστηρή μορφή γιατί θέτουν περιορισμούς στη στιχουργική. Αυτή η πειθαρχία στη μορφή εμφανίζεται ύστερα από την επικράτηση του ελεύθερου στίχου και αποτελεί μια προσπάθεια για να ανανεώσει τις μορφές στην ποίηση. Η επαναφορά στις αρχές του 20ου αιώνα στη στιχουργική μορφή του 17ου αιώνα δείχνει ότι η νεωτερική ποίηση μπορεί να αφομοιώσει παλιά ποιητικά σχήματα και να τα αξιοποιήσει δημιουργικά χωρίς να απαρνηθεί τις γενικότερες αρχές της και τον αποσπασματικό της χαρακτήρα.
Η ΓΛΩΣΣΑ
Η γλώσσα των ποιημάτων είναι καθαρή δημοτική, απλή, λιτή, με φτωχό λεξιλόγιο. Στο λόγο κυριαρχούν τα ρήματα (7) και τα ουσιαστικά (6), σε μια προσπάθεια του ποιητή να δώσει με καθαρότητα τα νοήματα.
ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ
Τα τρία χαϊκού αποτελούνται από τρεις ανισοκατάληκτους στίχους με συνολικό άθροισμα 17 συλλαβών.
ΎΦΟΣ
Το ύφος των ποιημάτων φαίνεται απλό. Όταν όμως αποκρυπτογραφηθούν οι λέξεις, αποδεικνύεται στοχαστικό, με αλληγορικές και συμβολικές διαστάσεις. Ο τόνος είναι απαισιόδοξος και στα τρία χαϊκού.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Μεταφορές: «Πού να μαζεύεις;», «Βουλιάζει ο κόσμος», «Το μελάνι λιγόστεψε», «η θάλασσα πληθαίνει»
Υπερβολές: «Χίλια κομματάκια». «θα σ’ αφήσει μόνο στον ήλιο»
Αντίθεση: «Το μελάνι λιγόστεψε, η θάλασσα πληθαίνει»
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
Γενικά, τα συναισθήματα που προκαλούνται στον αναγνώστη είναι η λύπη, η απογοήτευση, η αδυναμία.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε τα 16 χαϊκού του Γ. Σεφέρη.
Γράφονται σε απλή λαϊκή γλώσσα με στοιχεία τοπικής διαλέκτου.
Έχουν ταχεία εξέλιξη υπόθεσης.
Έχουν συχνές επαναλήψεις με ίδιες ή συνώνυμες λέξεις, καθώς και υπερβολές (σχήμα αδυνάτου).
Υπάρχει συμμετοχή της φύσης.
Επαναλαμβάνεται το νόημα του πρώτου ημιστιχίου στο δεύτερο ημιστίχιο.
Προσωποποιούνται στοιχεία φυσικού κόσμου (π.χ. συχνά τα ζώα παίρνουν ανθρώπινη λαλιά).
Η αφήγηση εναλλάσσεται με τον διάλογο.
Οι προτάσεις είναι σύντομες, απλές, παρατακτικές
ΘΕΜΑ
Η νοσταλγία του ξενιτεμένου για την πατρίδα του, ο φόβος της αρρώστιας και οι στερήσεις που βιώνει στον ξένο τόπο.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 1-8: η μακρόχρονη παραμονή του ξενιτεμένου στην ξενιτιά και ο φόβος του.
2η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 9-1: η αρρώστια και η τελευταία επιθυμία του ξενιτεμένου.
ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΟΙ ΑΦΗΓΗΤΕΣ
Πρωτοπρόσωπος: ο ίδιος ο ξενιτεμένος αυτοπαρουσιάζεται, ως απλός άνθρωπος του λαού που, αντί για 30 μέρες, πλανεύτηκε (ξεμυαλίστηκε) κι έμεινε για 30 χρόνια στην ξενιτιά. Απευθύνεται στην ξενιτιά και την παρακαλεί να μην του προκαλέσει αρρώστια, κ.λπ. (στ 1-8).
Άγνωστος τριτοπρόσωπος αφηγητής: προωθεί την εξέλιξη με γοργούς ρυθμούς στ.9-10.
Πρωτοπρόσωπος: ο ίδιος ο ξενιτεμένος με την τελευταία του επιθυμία στ. 11-12.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΑΠΟ ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ
Εκφράζει τη νοσταλγία για τους συγγενείς, την ανάγκη για στοργή, αγάπη και τρυφερότητα.
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΦΥΣΗΣ
« Η γη αναστενάζει»: είναι σταθερό μοτίβο δημοτικών τραγουδιών.
ΓΛΩΣΣΑ:
Είναι δημοτική με ιδιωματισμούς. Ο λόγος είναι παρατακτικός με κύριες προτάσεις.Κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά, όπως σε όλα τα δημοτικά.
ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗΣ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ ΣΤΗΝ ΞΕΝΙΤΙΑ
Το φαινόμενο της χωρίς τη θέληση του ξενιτεμένου παρατεταμένης παραμονής στην ξενιτιά αιτιολογείται με τρόπο μεταφυσικό: πλάνη, μαγεία, ξεγέλασμα, δόλος. Αυτά είναι σταθερά μοτίβα δημοτικών τραγουδιών της ξενιτιάς.
Στην πραγματικότητα οι κακοί υπολογισμοί, η λανθασμένη αξιολόγηση των οικονομικών συνθηκών και των συνθηκών εργασίας, αλλά και η ίδια η ζωή ευθύνονται για την παράταση της παραμονής στην ξενιτιά.
ΕΙΚΟΝΑ ΞΕΝΙΤΙΑΣ
Παρουσιάζεται ασφυκτική σαν φυλακή, χωρίς ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις (στ. 4-7). Ταυτίζεται με την άδικη μοίρα και τον θάνατο.
ΑΡΡΩΣΤΙΑ
α) Η παράκληση στην ξενιτιά να μην του δώσει αρρώστια αποτελεί προμήνυμα (προσήμανση) για την τελική έκβαση της ξενιτιάς.
β) Αιτίες της αρρώστιας είναι ίσως οι κακουχίες της ξενιτιάς και η κακή ψυχολογία του ξενιτεμένου.
γ) Στην αρρώστια γίνεται πιο βασανιστική η απουσία των συγγενών.
ΑΠΕΙΛΗ ΘΑΝΑΤΟΥ
α)Ο ξενιτεμένος επιθυμεί νερό και φρούτα από τον τόπο του για να αναβάλει τη μοιραία κατάληξη.
β)Η αρρώστια και ο θάνατος είναι τα μοιραία επακόλουθα της ξενιτιάς.
γ) Πάντα η ξενιτιά συγκρινόταν με το θάνατο.
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ
α)Η πατρίδα συμβολίζει την υγεία, την ανάρρωση, τη σωτηρία, την περιποίηση και ευτυχία.
β)Η ξενιτιά συμβολίζει τη μοναξιά, την εγκατάλειψη, την αρρώστια, τον θάνατο και την αδικία.
γ)Το νερό, τα μήλα και τα σταφύλια συμβολίζουν τον τόπο του ξενιτεμένου την υγεία και τη ζωή.
δ)Το νερό, ειδικότερα, συμβολίζει τη διαφάνεια και την καθαρότητα.
ε)Τα φρούτα, γενικά, συμβολίζουν την αφθονία.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Αντίθεση (30 χρόνοι-30 μέρες)
Προσωποποίηση ξενιτιάς (ο ξενιτεμένος την προσφωνεί σε β΄πρόσωπο)
Επανάληψη (6 φορές το ρήμα “θέλει”)
Ασύνδετο (στ. 4-7 , 11-120
Υπερβολή (η γη αναταράζεται)
Νόμος των τριών (τρία είναι όσα επιθυμεί ο ετοιμοθάνατος)
Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ
Η Ελλάδα σήμερα αποτελεί χώρα υποδοχής χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών που κατευθύνονται στην Ευρώπη. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις στην κοινωνία για τη στάση απέναντι στους πρόσφυγες. Συγχρόνως, έχουν αναπτυχθεί αισθήματα ξενοφοβίας και ρατσισμού, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, πράγμα απαράδεκτο για τον πολιτισμένο άνθρωπο του 21ου αιώνα που θα έπρεπε να διακατέχεται από αισθήματα σεβασμού, ανθρωπισμού και αλληλεγγύης.
Από την άλλη, οι σύγχρονοι Έλληνες, λόγω της οικονομικής κρίσης και της ανεργίας, γίνονται οι ίδιοι οικονομικοί μετανάστες στο εξωτερικό.
Ιστορικά οι Έλληνες έχουν ζήσει την προσφυγιά σε συνθήκες βίας μετά τη μικρασιατική καταστροφή, όταν η Ελλάδα υποδέχτηκε 1.500.000 πρόσφυγες από την Μικρά Ασία. Έχουν, επίσης, βιώσει την οικονομική μετανάστευση ως διέξοδο στη φτώχεια και τις οικονομικές κρίσεις του 19ου και του 20ου αιώνα.
ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΚΡΟΑΤΩΝ
Το τραγούδι μας δημιουργεί θλίψη, στενοχώρια, πόνο αλλά και προβληματισμό για τη ζωή των μεταναστών στην Ελλάδα σήμερα.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια