Κατά την τρίτη κλίση κλίνονται ονόματα και των τριών γενών περιττοσύλλαβα (=ανισοσύλλαβα).
ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗΣ
Τα τριτόκλιτα ουσιαστικά στην ονομαστική ενικού λήγουν σ’ ένα από τα φωνήεντα α, ι, υ, ω, ή σ’ ένα από τα σύμφωνα ν, ρ, ς (ξ, ψ)·
στην γενική ενικού λήγουν σε -ος, -ως, ή -ους.
ΔΙΑΙΡΕΣΗΤΩΝ ΤΡΙΤΟΚΛΙΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
Α) ΚΑΤΑΛΗΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΑΤΑΛΗΚΤΑ
Τα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης που σχηματίζουν την ονομαστική ενικού με την κατάληξη –ς και λέγονται καταληκτικά(ἥρω-ς, ἰχθύ-ς).
Τα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης που σχηματίζουν την ονομαστική ενικού χωρίς καμιά κατάληξη και λέγονται ακατάληκτα(χιών, ἠχώ, σῶμα).
Β) ΜΟΝΟΘΕΜΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΟΘΕΜΑ
Από τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης άλλα έχουν σε όλες τις πτώσεις ένα μόνο θέμα και γι’ αυτό λέγονται μονόθεμα(χιτών, χιτῶν-ος).
Άλλα παρουσιάζονται με δύο θέματα και γι’ αυτό λέγονται διπλόθεμα(ἡγεμόν-ος, ἡγεμών).
Ισχυρό και αδύναμο θέμα
Στα διπλόθεμα τριτόκλιτα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή μακρόχρονο φωνήεν λέγεται ισχυρό θέμα(ποιμήν, ῥήτωρ), ενώ το άλλο που έχει στην τελευταία συλλαβή βραχύχρονο φωνήεν λέγεται αδύνατο θέμα(ποιμεν-, ῥητορ-).
Πώς βρίσκω το θέμα στα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης;
Το θέμα στα μονόθεμα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης βρίσκεται από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί από αυτήν η κατάληξη: πίνακ-ος (θ. πινακ-), κλητῆρ-ος(θ. κλητηρ-).
Στα διπλόθεμα το ισχυρό θέμα βρίσκεται από την ονομαστική του ενικού και το αδύνατο από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί η κατάληξη: ὁ ἡγεμὼν (ισχυρό θ. ἡγεμων-), τοῦ ἡγεμόν-ος (αδύνατο θ. ἡγεμον-)· ὁ ποιμὴν (ισχυρό θ. ποιμην-), τοῦ ποιμέν-ος (αδύνατο θ. ποιμεν-).
Γ) ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΦΩΝΟΛΗΚΤΑ
Κατά το χαρακτήρα (= τελευταίο γράμμα του θέματος που βρίσκω από τη γενική αν αφαιρέσω την κατάληξη), τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης διαιρούνται:
α) σε φωνηεντόληκτα:ἥρω-ς, ἥρω-ος/πόλις, πόλε-ως·
β) σε συμφωνόληκτα:κόραξ, κόρακ-ος/σωλήν, σωλῆν-ος.
ΚΛΙΣΗ ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΩΝ
α. Καταληκτικά διπλόθεμα φωνηεντόληκτα σε –ις (γεν. –εως)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας χαρακτηρίζονται διπλόθεμα, γιατί παρουσιάζουν ένα θέμα σε -ι (στην ονομ., αιτ. και κλητ. ενικού) και ένα σε -ε (στη γεν. και δοτ. ενικού και σε όλο τον πληθυντικό), π.χ. ονομ. εν. πρᾶξι-ς, αιτ. εν. πρᾶξι-ν, δοτ. πληθ. πράξε-σι.
Αναπτύσσεται την ύστερη εποχή του χαλκού, 1600-1100 π.Χ. στην Ηπειρωτική Ελλάδα.
3.Από πού πήρε την ονομασία του;
Από το κέντρο του, τις Μυκήνες.
4.Ποια ίχνη υπάρχουν για την περίοδο 1600-1450;
Οι βασιλικοί τάφοι.
5.Ποιος τον ανέσκαψε;
Ο Ερρίκος Σλήμαν.
6.Πότε και πού κτίζονται τα πρώτα ανάκτορα;
Το 1400 π.Χ. σε κορυφές οχυρωμένων ακροπόλεων.
7.Ποιος ήταν ο ρόλος των ανακτόρων;
Ήταν πολυδύναμα διοικητικά κέντρα διαφόρων επικρατειών με κέντρο την Πελοπόννησο.
8.Ποιες ήταν οι περίοδοι του μυκηναϊκού πολιτισμού με βάση τα ευρήματα των ανασκαφών;
Προανακτορική περίοδος 1600-1400 π.Χ. στην οποία ανήκουν οι βασιλικοί τάφοι.
Ανακτορική περίοδος 1400-1200 π.Χ. κατά την οποία κτίστηκαν τα ανάκτορα.
9.Ποιες επιρροές δέχτηκαν οι Μυκηναίοι από τους Μινωίτες και από πότε;
Από το 17ο αιώνα και μετά δανείζονται τεχνολογικά επιτεύγματα, μορφές τέχνης και γραφή.
10.Σε ποια θέματα πρωτοτύπησαν;
Πρωτοτύπησαν στη μνημειακή αρχιτεκτονική, δηλαδή τις οχυρωμένες ακροπόλεις (κυκλώπεια τείχη) και τους θολωτούς τάφους.
11.Πού στηρίζεται η οικονομία τους αρχικά και πού αργότερα;
Αρχικά στηρίζονταν στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Παράλληλα αναπτύχθηκε η βιοτεχνία δηλαδή η ελεφαντουργία (επεξεργασία ελεφαντόδοντου), η λιθοτεχνία, η μεταλλουργία κ.λπ. Από τα μέσα του 15ουαιώνα (1450 π.Χ.) που καταλήφθηκε η Κνωσός, οι Μυκηναίοι εξαπλώνονται ναυτιλιακά και εμπορικά στη Μεσόγειο.
12.Η εμπορική και ναυτιλιακή τους εξάπλωση έγινε με ειρηνικό τρόπο; Σκεφτείτε ποιες δραστηριότητες των Μυκηναίων υποδηλώνει ο Τρωικός πόλεμος.
Η θαλάσσια εμπορική και ναυτιλιακή εξάπλωση έγινε ειρηνικά αλλά και με πόλεμο, όπως φαίνεται από τον Τρωικό πόλεμο.
13.Ποια στοιχεία ένωναν τα διάφορα ελληνικά φύλα;
Η κοινή θρησκεία, η κοινή γλώσσα, οι κοινές μεταθανάτιες δοξασίες και η ομοιομορφία στους θεσμούς.
14.Τι είναι ο πολιτισμός της μυκηναϊκής κοινής;
Όλα τα παραπάνω κοινά στοιχεία του πολιτισμού (θρησκεία, γλώσσα, μεταθανάτιες δοξασίες και οι Θεσμοί) αποτελούν τον πολιτισμός της μυκηναϊκής κοινής.
15.Πώς είναι η πυραμίδα των κοινωνικών τάξεων;
ο άναξ και η οικογένειά του
οι αυλικοί
το ιερατείο
οι κάτοικοι των περιοχών = δήμοι
οι δούλοι
16.Ποια ήταν η γραφή Μυκηναίων και η πρώτη ελληνική γραφή;
Η Γραμμική Β.
17.Πού ανακαλύφθηκε;
Αρχικά στην Κνωσό κι έπειτα στην Πύλο, στη Θήβα, στις Μυκήνες, στην Τίρυνθα (βρείτε τα στον χάρτη).
18.Πότε χρονολογούνται οι πρώτες πήλινες επιγραφές;
Μετά το 1400 π.Χ. όταν καταλήφθηκε η Κρήτη από τους Μυκηναίους.
19.Πότε και ποιοι την αποκρυπτογράφησαν;
Ο Μάικλ Βέντρις και ο Τζον Τσάντγουικ το 1952.
20. Τι είδους γραφή είναι;
Είναι μια ελληνική συλλαβική γραφή.
21.Γιατί ήταν σημαντική η αποκρυπτογράφησή της;
Γιατί ήταν ελληνική γραφή και απέδειξε ότι ο μυκηναϊκός πολιτισμός ήταν ελληνικός πολιτισμός. Επίσης, με την αποκρυπτογράφησή της, προστέθηκαν 6 αιώνες στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού (ως τότε αναγνωρίζονταν ως ελληνική μόνο η γραφή των ομηρικών χρόνων).
22.Ποια είναι η σχέση της με τη γραμμική Α;
Μάλλον είναι μια εξελιγμένη και τελειοποιημένη μορφή της Γραμμικής Α.
23.Τι έγραφαν οι πινακίδες της Γραμμικής Β; Τι πληροφορίες αντλούμε από αυτές;
Κατέγραφαν εμπορικές και οικονομικές δραστηριότητες των ανακτόρων σχετικά με τη διακίνηση γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων. Όμως, με τη μελέτη τους, παίρνουμε πληροφορίες για τη διοίκηση και τη θρησκεία του μυκηναϊκού κόσμου.
24.Ποιοι την γνώριζαν;
Τη γνώριζαν μόνο οι εξειδικευμένοι γραφείς που εργάζονταν στα γραφεία τους μέσα στα ανάκτορα.
25.Πότε εξαπλώνονται οι Μυκηναίοι και γίνονται θαλασσοκράτορες;
Μετά την κυριαρχία τους στην Κρήτη , το 1450 π.Χ.
26.Πού ιδρύουν αποικίες;
Στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στη Μικρά Ασία.
27.Πού ταξιδεύουν για πρώτες ύλες και αγορές;
Ταξιδεύουν στην Εγγύς Ανατολή, στην Ιταλία, στην Ισπανία, στη Σικελία, ίσως και στη Βρετανία.
28.Πότε καταρρέει η Μυκηναϊκή δύναμη καιπώς αποδεικνύεται αυτό;
Περίπου το 1200 π.Χ. Αυτό φαίνεται από την καταστροφή των ανακτόρων, των οικισμών και των πόλεων. Επίσης, από την εξαφάνιση της γραμμικής Β.
29.Ποιες είναι οι πιθανές αιτίες αυτής της καταστροφής;
η κάθοδος των Δωριέων
οι εσωτερικές αναταραχές (εμφύλιοι πόλεμοι)
η κάθοδος των λαών της θάλασσας
Αυτοί οι παράγοντες έφεραν την πτώση του εμπορίου και την παρακμή των ανακτόρων λόγω της οικονομικής κρίσης.
Ο μυκηναϊκός πολιτισμός δεν καταστρέφεται ολοκληρωτικά, γιατί πολλά στοιχεία του θα επιβιώσουν και θα μεταδοθούν στην επόμενη φάση του ελληνικού πολιτισμού.
Παρακολουθήστε παρακάτω δύο βίντεο για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό της εκπαιδευτικής Τηλεόρασης:
Ποια προβλήματα αντιμετώπιζε το Βυζάντιο από τα μέσα του 6ου αιώνα, πού οφείλονταν και ποιος αυτοκράτορας θα τα αντιμετωπίσει;
Στο δεύτερο μισό του 6ου και τις αρχές του 7ου αι. το Βυζάντιο συγκλονίστηκε από μια πολύπλευρη κρίση.
Λοιμοί, κακές σοδειές, σεισμοί και εισβολές στα εδάφη της αυτοκρατορίας οδήγησαν:
α)στην εγκατάλειψη ή την παρακμή των πόλεων,
β)στη μείωση του πληθυσμού και
γ)την υποχώρηση του εμπορίου και της νομισματικής κυκλοφορίας.
Η επέκταση της κρίσης στη δημόσια οικονομία οδήγησε:
δ) στην παραμέληση του στρατού.
Επιπλέον:
ε)Οι Σλάβοι άρχισαν να κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές επαρχίες και οι Πέρσες έφτασαν στις ακτές του Βοσπόρου.
Στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου η κατάσταση της αυτοκρατορίας ήταν εξαιρετικά κρίσιμη. Μόνο η κινητοποίηση όλων των δυνάμεων του κράτους και μια ριζική μεταρρύθμιση θα μπορούσαν να αποτρέψουν τη διαγραφόμενη καταστροφή. Το έργο αυτό ανέλαβε και έφερε σε πέρας ο Ηράκλειος και η δυναστεία του.
β. Η αντεπίθεση του Ηρακλείου
Με ποιες μεθόδους αντιμετώπισε την πολλαπλή κρίση ο Ηράκλειος;
α) Ο Ηράκλειος αντιπροσωπεύει τον τύπο του στρατηγού-αυτοκράτορα που ηγήθηκε προσωπικά του βυζαντινού στρατού.
β) Αφού αναδιοργάνωσε το στράτευμα με την οικονομική συμπαράσταση της εκκλησίας,
γ) επιχείρησε συνεχείς εκστρατείες κατά των Περσών (622-628).
Ποιες ήταν οι στρατιωτικές επιτυχίες του Ηράκλειου;
Στη μάχη της Νινευί, κοντά στα Γαυγάμηλα, πέτυχε να συντρίψει τους Πέρσες και να ανακτήσει όλες τις βυζαντινές επαρχίες στην Εγγύς Ανατολή (627).
Ταπεινωτική ήττα υπέστησαν και οι Άβαροι και οι Σλάβοι, όταν σε συνεννόηση με τους Πέρσες, πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη το 626. Η διάσωση της Πόλης αποδόθηκε στην Παναγία (Ακάθιστος Ύμνος).
Ωστόσο οι επιτυχίες αυτές αποδείχτηκαν πρόσκαιρες.
γ. Θέματα και εξελληνισμός του κράτους
Ποιος νέος εξωτερικός εχθρός απείλησε το Βυζάντιο τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου; Με ποιο τρόπο προσπάθησαν να τον αντιμετωπίσουν οι διάδοχοι του Ηρακλείου;
Τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου σκιάζονται από τις αραβικές κατακτήσεις. Οι ανάγκες της άμυνας εναντίον των Αράβων φαίνεται ότι παρακίνησαν τους διαδόχους του να εγκαθιδρύσουν στη Μ. Ασία στη διάρκεια του 7ου αι. ένα νέο διοικητικό σύστημα που στηριζόταν στα θέματα.
Τι ήταν τα θέματα; Ποια ήταν η σημασία τους για την Αυτοκρατορία; Τι ήταν τα στρατιωτόπια και ποιος ο ρόλος του στρατηγού του θέματος;
α) Τα θέματα ήταν διοικητικές περιφέρειες με δικό τους στρατό.
β) Στον θεματικό στρατό υπηρετούσαν ελεύθεροι αγρότες, στους οποίους το κράτος παραχωρούσε στρατιωτικά κτήματα ή στρατιωτόπια. Με τα έσοδά τους οι στρατιώτες συντηρούσαν τις οικογένειές τους, αγόραζαν τον οπλισμό τους και κάλυπταν τα έξοδα των εκστρατειών. Ο θεματικός στρατός αντικατέστησε τους παλαιούς μισθοφορικούς στρατούς και αποτέλεσε ένα είδος εθνικού στρατού που αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικός για την άμυνα της αυτοκρατορίας.
γ) Η στρατιωτική και πολιτική διοίκηση των επαρχιών, η οποία στο παλαιό διοικητικό σύστημα της αυτοκρατορίας ασκούνταν από διαφορετικά πρόσωπα, ενώθηκαν τώρα στο πρόσωπο του στρατηγού. Ο στρατηγός ασκούσε την ανώτατη εξουσία μέσα στα όρια του θέματος.
Προς τα τέλη του 7ου αι. το σύστημα των θεμάτων σταθεροποιήθηκε και άρχισε να εξαπλώνεται και στις ευρωπαϊκές επαρχίες του κράτους.
Ποια μεγάλη αλλαγή στη διοίκηση του κράτους σηματοδοτεί το τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την αρχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας;
Μια άλλη σημαντική αλλαγή της εποχής αυτής είναι η ολοκλήρωση του εξελληνισμού της κρατικής διοίκησης. Επίσημη γλώσσα στην πολιτική και στρατιωτική διοίκηση έγινε η ελληνική, ενώ οι ρωμαϊκοί τίτλοι αντικαταστάθηκαν από ελληνικούς. Πρώτος ο Ηράκλειος υιοθέτησε τον τίτλο βασιλεύς με τη χριστιανική προσθήκη «πιστός έν Χριστώ». Διαφαίνεται έτσι και ο χριστιανικός χαρακτήρας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί σε συμβολικό επίπεδο το οριστικό τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την αρχή της μεσαιωνικής ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ήρθε πολλές φορές αντιμέτωπη με λαούς που ήθελαν να καταλάβουν τα εδάφη της. Επιδίωξη όλων των αυτοκρατόρων και των ανώτατων αξιωματούχων ήταν πάντοτε η επίλυση των προβλημάτων με τους γείτονες με διπλωματικά μέσα· πολλές φορές όμως η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Γι’ αυτό μεγάλη σημασία δόθηκε στην καλή οργάνωση του στρατού και του ναυτικού.
Ο στρατός ξηράς
Η οργάνωση του στρατού στηρίχθηκε στα δύο σώματα που είχαν δημιουργηθεί από τον Διοκλητιανό: τους λιμιτανέους και τους κομιτατήσιους Οι λιμιτανέοι ήταν γεωργοί που έμεναν στα σύνορα της χώρας, στους οποίους το κράτος έδινε δωρεάν καλλιεργήσιμη γη, με την υποχρέωση να προσφέρουν στρατιωτικές υπηρεσίες εάν χρειαζόταν. Οι κομιτατήσιοι ήταν ο τακτικός στρατός που μεταφερόταν όπου παρουσιαζόταν ανάγκη· αρχηγός τους ήταν ο αυτοκράτορας. Άλλα σώματα στρατού αποτελούνταν από ξένους συμμαχικούς λαούς που ήταν μισθοφόροι (με αμοιβή): οι βουκελλάριοι και οι ομόσπονδοι.
Ο αυτοκράτορας Ηράκλειοςάλλαξε την οργάνωση και τη διοίκηση του στρατού, μεταρρύθμιση που ολοκλήρωσαν οι διάδοχοί του. Δημιουργήθηκαν στρατιωτικές μονάδες, τα θέματα, που βρίσκονταν μόνιμα εγκατεστημένα στις επαρχίες, με σκοπό να ενισχύσουν την άμυνά τους, οι οποίες, μάλιστα, πήραν το όνομά τους από αυτές, π.χ. η περιοχή όπου υπηρετούσαν οι δυνάμεις από την Αρμενία ονομάστηκε θέμα Αρμενιάκων, η περιοχή των Θρακών Θρακώον θέμα κ.ο.κ. Το κάθε θέμα αποτελούσαν από δύο ως τέσσερις τούρμες, ανάλογα με την έκτασή του, με επικεφαλής τον τουρμάρχη. Η τούρμα χωριζόταν σε δρούγγους με επικεφαλής έναν δρουγγάριο, και οι δρούγγοι σε βάνδα. Κάθε βάνδο είχε 300-400 άνδρες και τους διοικούσε ένας κόμης. Επικεφαλής κάθε θέματος ήταν ο στρατηγός, που διοριζόταν συνήθως για διάστημα από τρία έως τέσσερα έτη. Τα στρατεύματα των θεμάτων αποτελούνταν από επαγγελματίες στρατιώτες που ήταν εγκατεστημένοι στην έδρα του στρατηγού και σε στρατηγικής σημασίας πόλεις-κάστρα. Υπήρχαν ωστόσο και στρατιώτες-γεωργοί που ήταν εγκατεστημένοι σε κτήματα που το κράτος τούς είχε παραχωρήσει, με την υποχρέωση να παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε καιρό πολέμου. Σε περιοχές κοντά στα σύνορα, υπήρχαν στρατιωτικά σώματα που τα πρόσεχαν, τα οποία ονομάζονταν κλεισούρες (όπως λέγονται και τα στενά περάσματα ανάμεσα σε δύο βουνά) και είχαν διοικητή τους τον κλεισουράρχη. Με τα στρατεύματα των κλεισουρών είχαν σχέση και οι ακρίτες, που αποτελούσαν στρατιωτικά σώματα επίσης ταγμένα για τη φύλαξη των συνόρων.
Από τον 9ο αιώνα οι κύριες δυνάμεις της αυτοκρατορίας αποτελούνταν από τα τάγματα, δηλαδή τις στρατιωτικές μονάδες που βρίσκονταν στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλες μεγάλες πόλεις και αποτελούνταν από επίλεκτες μονάδες. Τα σημαντικότερα από αυτά ήταν: α) οι σχολές που ήταν σώμα από έφιππους και πεζούς στρατιώτες, β) οι εξκουβίτορες που χρησιμοποιούνταν συχνά σε εμπιστευτικές αποστολές, γ) το σώμα του «αριθμού» ή της βίγλας κύρια αποστολή του οποίου ήταν η φρούρηση του παλατιού και δ) οι ικανάτοι που ήταν και το νεώτερο σώμα της φρουράς. Διοικητές των σωμάτων αυτών ήταν οι δομέστικοι και οι δρουγγάριοι. Η προσωπική φρουρά του αυτοκράτορα ονομαζόταν εταιρία και αποτελούνταν από ξένους μισθοφόρους. Τα καθήκοντα των στρατιωτικών σωμάτων ήταν καθορισμένα με ακρίβεια και η διοίκησή τους στηριζόταν στην τάξη και την πειθαρχία, ενώ ποινές προβλέπονταν για παραπτώματα όπως ανυπακοή, λιποταξία, εγκατάλειψη όπλων κ.ά.
Το στρατό, ιδίως σε περιπτώσεις εκστρατειών, ακολουθούσε μεγάλος αριθμός ανθρώπων που πρόσφεραν υποστηρικτικές υπηρεσίες, το τούλδον όπως το έλεγαν (επιμελητεία), στο οποίο ανήκαν οι πεταλωτήδες, οι σιδεράδες, οι μάγειροι, οι νοσοκόμοι, καθώς και τα ζώα που μετέφεραν τον εξοπλισμό (εργαλεία, σκηνές, τρόφιμα, όπλα κ.ά.). Στο βοηθητικό προσωπικό ανήκαν οι ρήτορες και οι κήρυκες (καντάτορες) που εμψύχωναν τους πολεμιστές, οι αγγελιοφόροι (μανδάτορες) που εξασφάλιζαν την επικοινωνία μεταξύ των σωμάτων, οι καλλιτέχνες που διασκέδαζαν τους πολεμιστές, οι κληρικοί που λειτουργούσαν στα στρατόπεδα και στα πεδία της μάχης. Επιπλέον, οι στρατιώτες είχαν δικαίωμα να παίρνουν μαζί τους δούλους ή υπηρέτες για να τους εξυπηρετούν σε διάφορες πρακτικές τους ανάγκες.
Η θητεία στον στρατό διαρκούσε πολλά χρόνια. Ορισμένοι, για να αποφύγουν τη στράτευση, γίνονταν μοναχοί ή ακόμα έφταναν στο σημείο να ακρωτηριάζουν μέλη του σώματός τους, ενώ οι πλούσιοι εξαγόραζαν τη στρατιωτική τους θητεία καταβάλλοντας χρηματικά ποσά που το κράτος χρησιμοποιούσε για να πληρώσει τους μισθοφόρους. Όμως, ο στρατός ήταν μια λύση για όσους δεν είχαν περιουσία. Η αμοιβή ενός στρατιωτικού εκτός από τον τακτικό μισθό, τη ρόγα όπως την έλεγαν, που ήταν ανάλογος με το αξίωμα και με το σώμα όπου υπηρετούσε, περιλάμβανε μερίδιο από τα λάφυρα, φορολογικές απαλλαγές και σιτηρέσιο (ψωμί, κρασί, λάδι και κρέας). Επίσης, οι στρατιωτικοί λάμβαναν και έκτακτες παροχές από τον αυτοκράτορα, όταν ανέβαινε στον θρόνο ή παντρευόταν ή όταν εορτάζονταν σημαντικά γεγονότα. Ο Κεκαυμένος, στο έργο του Λόγος νουθετητικός προς βασιλέα συστήνει να μην μειώνεται ποτέ ο μισθός των στρατιωτών, για να μην υπάρξει κίνδυνος να λιποτακτήσουν (να πάνε με το μέρος του εχθρού).
Μετά την ήττα στο Ματζικέρτ(1071) ο στρατός των θεμάτων διαλύθηκε σιγά σιγά, και αντικαταστάθηκε από τον θεσμό της πρόνοιας, δηλαδή την παραχώρηση αγροκτημάτων και φορολογικών εσόδων σε ευγενείς και αξιωματούχους, τους προνοιάριους, με την υποχρέωση να προσφέρουν στρατιωτικές υπηρεσίες σε περίοδο πολέμου. Αυτό το μέτρο όμως απέτυχε και ο στρατός μειώθηκε και βασίστηκε κυρίως στους μισθοφόρους, οι οποίοι βέβαια δεν πολεμούσαν με κίνητρο να σώσουν την πατρίδα τους, αλλά μόνο για τα χρήματα.
Το ναυτικό
Η εξάπλωση των Αράβων τον 7ο αιώνα απείλησε την κυριαρχία των Βυζαντινών στη θάλασσα και οδήγησε στην αναδιοργάνωση του πολεμικού ναυτικού, το πλώιμον όπως το έλεγαν, επικεφαλής του οποίου τέθηκε ο στρατηγός των καραβησιάνων. Το ναυτικό οργανώθηκε ως οργανικό τμήμα της διοίκησης των θεμάτων. Έτσι, δημιουργήθηκε ο στόλος των επαρχιών, τα θεματικά πλώιμα, με επικεφαλής στρατηγούς ή δρουγγάριους. Το βασιλικόν πλώιμον ήταν ανεξάρτητος στόλος για την άμυνα της πρωτεύουσας με επικεφαλής τον δρουγγάριο του πλώιμου, τον γενικό ναύαρχο. Το κύριο πολεμικό πλοίο κατά τους βυζαντινούς χρόνους ήταν ο δρόμων που μπορούσε να μεταφέρει μέχρι 300 άνδρες, πολεμιστές και κωπηλάτες. Άλλοι τύποι πολεμικών πλοίων ήταν το δρομώνιον και το χελάνδιον.
Πριν από κάθε αναχώρηση του στόλου, τα πλοία και τους άνδρες επιθεωρούσαν οι διοικητές τους, ενώ οι κληρικοί έψαλλαν ιδιαίτερη ακολουθία για να πάνε όλα καλά. Ο συνηθέστερος τρόπος ναυμαχίας ονομαζόταν πελαγολιμήν: ο πολεμικός στόλος ήταν σε παράταξη ημικυκλίου, στο κέντρο του οποίου βρισκόταν ο δρόμωνας του ναυάρχου, για να δίνει διαταγές που θα την άκουγαν όλοι, ενώ στις άκρες βρίσκονταν οι πιο δυνατοί δρόμωνες. Άλλος τρόπος διάταξης ήταν η κατά μήκος επίθεση, με τις πρώρες στραμμένες προς τον εχθρό. Σε αντίθεση με την αρχαία ναυτική τακτική, οι ναυμαχίες δεν στηρίζονταν πλέον στον εμβολισμό των εχθρικών πλοίων, αλλά στο πλεύρισμα και στην πρόσδεση στα εχθρικά πλοία· τότε οι στρατιώτες ορμούσαν και η μάχη δινόταν σώμα με σώμα. Με τα χρόνια, η ναυτική δύναμη του Βυζαντίου άρχισε να παρακμάζει και στα τέλη του 13ου αιώνα το ναυτικό διαλύθηκε, αφού πια το κράτος δεν μπορούσε να το συντηρήσει οικονομικά. Έτσι, οι Βενετοί και οι Γενουάτες που μέχρι τότε κατά καιρούς συμμαχούσαν με τον βυζαντινό στόλο, κυριάρχησαν στη Μεσόγειο.
Η τείχιση των πόλεων αποτέλεσε βασικό μέλημα της αυτοκρατορικής διοίκησης, όπως φαίνεται και από το σχέδιο του Ιουστινιανούνα τειχίσει πολλές πόλεις και να ενισχύσει με οχυρώσεις αρκετά ειδικής σημασίας στρατηγικά σημεία.
Οι φυσικές καταστροφές και επιδημίες, σε συνδυασμό με την πολιτική και οικονομική ύφεση που επικράτησε βαθμιαία από τα τέλη του 4ου αιώνα, επέφεραν σημαντικές αλλαγές στη μορφή των πόλεων, καθώς κάποιες πόλεις εγκαταλείφθηκαν, άλλες συρρικνώθηκαν σε μέγεθος και πληθυσμό, ενώ νέες πόλεις ιδρύθηκαν σε δυσπρόσιτες περιοχές με κύριο στόχο την παροχή ασφάλειας στους κατοίκους τους.
Βασικός στόχος των οχυρώσεων ήταν η απόκρουση των επιθέσεων με τη δημιουργία μεγάλων εμποδίων, που αναπτύσσονταν το ένα μετά το άλλο για την εξασφάλιση της άμυνας. Ο αριθμός και το ύψος των τειχών, το σχήμα και η μορφή των πύργων, ο αριθμός και ο τρόπος φύλαξης των πυλών καθορίζονταν από τη διαμόρφωση του εδάφους, τις εξελίξεις στην πολεμική τέχνη και τις εκάστοτε οικονομικές και οικοδομικές δυνατότητες.
Τα τείχη αποτελούνταν κατά κανόνα από πύργους, που είχαν δύο ή περισσότερα επίπεδα, από την κορυφή των οποίων οι αμυνόμενοι επιτίθονταν στον εχθρό, και από μεταπύργια, ψηλούς τοίχους με αρκετό πάχος για να αντέχουν τις επιθέσεις. Μπροστά από τα τείχη των πόλεων που βρίσκονταν σε πεδινά εδάφη κτιζόταν ένα χαμηλότερο τείχος, με πύργους κατά διαστήματα, και μπροστά του υπήρχε η τάφρος, που γέμιζε με νερό και λειτουργούσε ως μια πρώτη γραμμή ανάσχεσης του εχθρού.
Στο ψηλότερο σημείο του οικισμού βρισκόταν η ακρόπολη, που, έχοντας ιδιαίτερο τείχος για αμυντική αυτονομία, αποτελούσε το τελικό καταφύγιο των αμυνομένων και φιλοξενούσε την έδρα της εκκλησιαστικής ιεραρχίας και της στρατιωτικής διοίκησης. Ήδη από τα χρόνια του Ιουστινιανού ένα ενδιάμεσο τείχος χώριζε την πόλη στα δύο, εξασφαλίζοντας έτσι μια επιπλέον γραμμή άμυνας. Οι πύλες, που άνοιγαν με την ανατολή του ήλιου και έκλειναν με τη δύση του, ιδρύονταν στα πιο ευπαθή σημεία της οχύρωσης, γι’ αυτό ήταν λίγες σε αριθμό.
Εξαιρετικό αμυντικό έργο αποτελεί η τείχιση της Κωνσταντινούπολης, που αποτέλεσε το πρότυπο για την οχύρωση των βυζαντινών πόλεων. Ενδεικτικό είναι ότι το τείχος της άντεξε για περισσότερο από χίλια χρόνια στην πολιορκία των Οθωμανών.
Τέλος, τα φρούρια και οι πύργοι ήταν οχυρωματικά έργα που, όπως οι πόλεις-κάστρα, ακολουθούσαν τη λογική των διαδοχικών γραμμών άμυνας. Σκοπός τους ήταν ο έλεγχος στρατηγικών θέσεων και περασμάτων, η άμυνα των ευρύτερων γεωγραφικών περιοχών, αλλά και η αποθήκευση της αγροτικής παραγωγής, η παροχή στέγης στον τοπικό άρχοντα και η παροχή καταφυγίου για τους κατοίκους σε περιόδους κινδύνου.
Πατήστε εδώ για να δείτε εικόνες από βυζαντινά κάστρα.
Η θυσία της όμορφης γυναίκας του πρωτομάστορα για το στέριωμα και το στοίχειωμα (=θυσία ανθρώπου για να προστατεύει ένα οικοδόμημα) της γέφυρας που εκείνος έκτιζε. Γενικότερο θέμα είναι η ανάγκη της θυσίας της ατομικής ευτυχίας για την ωφέλεια του συνόλου.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η: στίχοι 1-13 Το γκρέμισμα του γεφυριού και η προσταγή της μοίρας
2η: στίχοι 14-32 Το κάλεσμα της γυναίκας του πρωτομάστορα και το κατέβασμά της στο γιοφύρι
3η: στίχοι 33-34 Το χτίσιμο-στοίχειωμα της γυναίκας του πρωτομάστορα
4η: στίχοι 35-40 Η κατάρα της γυναίκας του πρωτομάστορα
5η: στίχοι 41-46 Η αλλαγή της κατάρας και το στέριωμα του γεφυριού
ΚΥΡΙΟ ΝΟΗΜΑ
Για να στεριώσει ένα σημαντικό κτίσμα, είναι απαραίτητο να θυσιαστεί άνθρωπος στα θεμέλιά του. Γενικότερα, για να πραγματοποιηθεί ένα έργο, χρειάζεται θυσία και μάλιστα τόσο μεγαλύτερη, όσο μεγαλύτερο είναι και το έργο.
ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ
Οι θυσίες που απαιτούνται για τα μεγάλα έργα.
Το συναίσθημα ευθύνης του πρωτομάστορα και το κόστος που υφίσταται στην προσωπική και οικογενειακή του ζωή.
Η δύναμη της κατάρας είναι πολύ μεγάλη και επηρεάζει τη ζωή των ζωντανών.
Η δύναμη της αδερφικής αγάπης.
Ο άνθρωπος δεν μπορεί ν’ αποφύγει το πεπρωμένο του.
ΗΡΩΕΣ
Ο πρωτομάστορας, η γυναίκα του, μάστοροι και μαθητάδες.
ΤΟΠΟΣ
Κάποιο ποτάμι δίπλα στην Άρτα, όπου χτίζεται το γεφύρι.
ΧΡΟΝΟΣ
Δεν ορίζεται.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΥΛΙΟΥ
α) Με το στόμα του μεταφέρεται η εντολή της μοίρας που μοιάζει με αρχαίο χρησμό για να δοθεί λύση στο αδιέξοδο.
β) Θα βοηθήσει και στην εκτέλεση της εντολής της μοίρας για την εξέλιξη της πλοκής: θα ειδοποιήσει τη γυναίκα του πρωτομάστορα και, μάλιστα, θα επισπεύσει την εντολή της μοίρας, παραποιώντας έξυπνα τα λόγια του πρωτομάστορα.
ΜΑΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ
α) Η γέφυρα γκρεμίζεται αυτόματα και επαναληπτικά, χωρίς αιτία και μόνο τις βραδινές ώρες (τότε δρουν οι μαγικές δυνάμεις). Έτσι δημιουργείται η ανάγκη να παρουσιαστεί το πουλί για να δώσει τη λύση.
β) Τη λύση του προβλήματος τη γνωρίζει ένα πουλί, το οποίο μάλιστα μιλάει σαν άνθρωπος και υποδεικνύει τι πρέπει να γίνει. Η εμφάνιση του πουλιού προετοιμάζει το μήνυμα που θα στείλει ο πρωτομάστορας στη γυναίκα του.
γ) Το ίδιο πουλί (ή κάποιο άλλο δεν ξέρουμε) έχοντας ανθρώπινη λαλιά, μεταφέρει το μήνυμα του πρωτομάστορα στη λυγερή. Αυτό το μαγικό στοιχείο συντελεί στη φυσιολογική εξέλιξη της υπόθεσης του δράματος που είναι η άφιξη στη συνέχεια της γυναίκας του πρωτομάστορα.
ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΑ
Στην ψυχή του συντελείται μια δραματική σύγκρουση που περνάει από ορισμένα στάδια. Υπάρχει πάλη ανάμεσα σε αυτό που θέλει και αυτό που πρέπει να κάνει. Αυτό προκαλεί ηθικά διλήμματα και απότομες εναλλαγές έντονων συναισθημάτων. Νιώθει μεγάλο πόνο με την ιδέα ότι πρέπει να θυσιάσει τη γυναίκα του και συγκρούεται μέσα του η αγάπη με το καθήκον αφού είναι υποχρεωμένος να ολοκληρώσει το έργο του. Κρίνει από την αρχή ότι δεν έχει περιθώρια να αντισταθεί στη φωνή του πουλιού που είναι η φωνή της μοίρας και αποφασίζει άμεσα να στείλει το μήνυμα στη γυναίκα του να έρθει. Επειδή τη λυπάται, της παραγγέλνει να μη βιαστεί για να καθυστερήσει το μοιραίο. Ύστερα από τη λύπη, έρχεται η συμπόνια όταν βλέπει την ανυποψίαστη γυναίκα του να χαιρετάει ευδιάθετα. Αλλά και πάλι το «δέον», δηλαδή το «πρέπει» νικάει την αγάπη του. Δεν υποκύπτει στα παρακάλια της γυναίκας του, αλλά πρωτοστατεί στη θανάτωσή της.
ΑΡΓΑ-ΓΡΗΓΟΡΑ
Η χρήση της λέξης «αργά» από τον πρωτομάστορα δείχνει την κρυφή και μάταιη ελπίδα του για αποτροπή του κακού ή έστω την αναβολή του, ώστε να κερδηθεί χρόνος. Ωστόσο, η παραποίησή της από το πουλί υποδηλώνει την αναπότρεπτη δύναμη της μοίρας.
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΛΥΓΕΡΗΣ
Εκτός από τον πρωτομάστορα, τραγικό πρόσωπο είναι και η γυναίκα του. Η χαρά, η αγάπη και το ενδιαφέρον για τον άντρα την ώρα της άφιξης που φαίνονται στον χαιρετισμό, σκιάζεται από την κακή διάθεση και τη θλίψη του άντρα της. Επίσης, την προθυμία της να κατεβεί ανυποψίαστη στο ποτάμι, τη διαδέχεται η αγωνία και ο πανικός, όταν αντιλαμβάνεται την απάτη και την παγίδα που της έχει στήσει. Αντιδρά παρακαλώντας με παράπονο και τρυφερότητα και εκφράζοντας την πικρία της για το οικογενειακό της δράμα. Όταν διαπιστώνει ότι η θυσία της είναι αναπότρεπτη, εκφράζει κατάρες με αγανάκτηση. Τότε της θέτουν το εκβιαστικό δίλημμα: αν επιμείνει στις κατάρες, θα θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του αδερφού της. Από τη σύγκρουση θα βγει νικητής η αδελφική αγάπη ενώ οι κατάρες θα μετατραπούν σε ευχές.
ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ
Η βέρα λειτουργεί ως δόλωμα και αποτελεί σύμβολο του ιερού συζυγικού δεσμού.
ΤΡΑΓΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ
Όλοι γνωρίζουν την τραγική μοίρα της λυγερής εκτός από την ίδια.
ΓΛΩΣΣΑ
Είναι απλή δημοτική με κάποιες ιδιόμορφες και σπάνιες λέξεις (ιδιωματισμοί) που, όμως, δε δυσκολεύουν το νόημα. Όπως σε όλα τα δημοτικά τραγούδια, κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά, τα επίθετα είναι ελάχιστα, ενώ η σύνταξη είναι παρατακτική, με σύντομες προτάσεις. Αξιοσημείωτη είναι η χρήση του δραματικού ενεστώτα δίνει παραστατικότητα και ζωντάνια στην αφήγηση. Πιο συγκεκριμένα ο δραματικός ενεστώτας στους στίχους 33-34 (πιχάει, παίρνει, ρίχνει) υποδηλώνει την ταχύτητα του κτισίματος της λυγερής. Ο πρωτομάστορας ρίχνει μέγα λίθο πρωτοστατώντας στη θυσία της γυναίκας του. Ίσως όμως επισπεύδει τον θάνατό της ώστε να συντομευθεί ο χρόνος του μαρτυρίου της πράγμα που οφείλεται στην αγάπη του γι’ αυτήν.
ΥΦΟΣ
Το ύφος είναι λιτό χωρίς γλωσσικά στολίδια και πολλούς προσδιορισμούς. Γίνεται ζωηρό και δραματικό με τη χρήση των εικόνων, του δραματικού ενεστώτα και του διαλόγου. Επίσης, το κάνουν γοργό (γρήγορο) τα ασύνδετα σχήματα.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Τριτοπρόσωπος, παντογνώστης. Δεν συμμετέχει στην ιστορία.
ΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Ο αφηγητής παρουσιάζει τα γεγονότα της ιστορίας από την αρχή ως το τέλος της ιστορίας, με τη σειρά με την οποία διαδραματίστηκαν (γραμμική αφήγηση).
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ
Αφήγηση: παρουσιάζει την εξέλιξη των γεγονότων, αλλά είναι απρόσωπη και συχνά μονότονη και ψυχρή.
Διάλογος: κατέχει μεγάλο μέρος του τραγουδιού, είναι σύντομος και φυσικός και δίνει ζωντάνια και ζωηρότητα στον λόγο. Ο διάλογος παρουσιάζει με δραματικότητα τις δράσεις, τα συναισθήματα και τις συγκρούσεις των προσώπων.
ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ
Ο στίχος είναι ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος, χωρίς ομοιοκαταληξία.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Εικόνες ζωντανές και σκληρές ώστε να αποδίδουν ζωηρά τις σκηνές (στίχοι 3, 33-34, 39-40, 44-46).
Ασύνδετα 3, 5, 6, 11, 16.
Επαναλήψεις: αργά/ γοργά/ εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι να βρω.
Παρήχηση: του ρ στους στίχους 12, 17, 39.
Πρωθύστερο: «αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί».
Νόμος των τριών: εκφράζεται σε δύο στίχους, όπου στον ένα περιέχονται οι δύο έννοιες και στον άλλο που είναι ο σπουδαιότερος, τα καλύτερα ή τα χειρότερα. Στίχοι 7-8, 33-34, 37-38.
ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΟΜΟΙΩΝ ΔΡΑΜΑΤΩΝ
Ο Αβραάμ που έπρεπε να θυσιάσει το μοναχοπαίδι του, τον Ισαάκ, υπακούοντας την εντολή του Θεού.
Ο Αγαμέμνονας που έπρεπε να θυσιάσει την κόρη του την Ιφιγένεια κατ’ εντολή της θεάς Άρτεμης.
Παράλληλο κείμενο
Του νεκρού αδελφού (παραλογή)
Η υπερφυσική ιστορία του νεκρού αδελφού, που τον σηκώνουν από το μνήμα οι κατάρες της μάνας, για να εκπληρώσει την υπόσχεση που έδωσε, είχε, όπως μαρτυρούν οι πολλές παραλλαγές, ευρύτατη διάδοση όχι μόνο σε όλο τον ελληνικό χώρο, αλλά και στους βαλκανικούς και τους άλλους λαούς της Ευρώπης.
Η προέλευση του τραγουδιού αυτού έχει απασχολήσει πολύ τους μελετητές. Σήμερα όλοι συμφωνούν ότι το τραγούδι είναι από τα πιο παλιά ελληνικά τραγούδια και πλάστηκε πριν από τον 9ο μ.Χ. αιώνα στην περιοχή της Μ. Ασίας. Ακόμη υποστηρίζεται ότι ο μύθος του συνδέεται με την αρχαία μυθολογία, την επάνοδο του Άδωνη στη γη ή την ιστορία της Δήμητρας και της Κόρης.
5
Μάνα με τους εννιά σου γιους και με τη μια σου κόρη,
την κόρη τη μονάκριβη την πολυαγαπημένη,
την είχες δώδεκα χρονώ κι ήλιος δε σου την είδε!
Στα σκοτεινά την έλουζε, στ’ άφεγγα τη χτενίζει,
στ’ άστρι και τον αυγερινό έπλεκε τα μαλλιά της.
10
Προξενητάδες ήρθανε από τη Βαβυλώνα,
να πάρουνε την Αρετή πολύ μακριά στα ξένα.
Οι οχτώ αδερφοί δε θέλουνε κι ο Κωσταντίνος θέλει.
«Μάνα μου, κι ας τη δώσομε την Αρετή στα ξένα,
στα ξένα κει που περπατώ, στα ξένα που πηγαίνω,
15
αν πάμ’ εμείς στην ξενιτιά, ξένοι να μην περνούμε.
– Φρόνιμος είσαι, Κωσταντή, μ’ άσκημα απιλογήθης.
Κι α μόρτει, γιε μου, θάνατος, κι α μόρτει, γιε μου, αρρώστια,
κι αν τύχει πίκρα γή χαρά, ποιος πάει να μου τη φέρει;
– Βάλλω τον ουρανό κριτή και τους αγιούς μαρτύρους,
20
αν τύχει κι έρτει θάνατος, αν τύχει κι έρτει αρρώστια,
αν τύχει πίκρα γή χαρά, εγώ να σου τη φέρω».Και σαν την επαντρέψανε την Αρετή στα ξένα,
κι εμπήκε χρόνος δίσεχτος και μήνες οργισμένοι
κι έπεσε το θανατικό, κι οι εννιά αδερφοί πεθάναν,
25
βρέθηκε η μάνα μοναχή σαν καλαμιά στον κάμπο.
Σ’ όλα τα μνήματα έκλαιγε, σ’ όλα μοιρολογιόταν,
στου Κωσταντίνου το μνημειό ανέσπα τα μαλλιά της.
«Ανάθεμά σε, Κωσταντή, και μυριανάθεμά σε,
οπού μου την εξόριζες την Αρετή στα ξένα!
30
το τάξιμο που μου ‘ταξες, πότε θα μου το κάμεις;
Τον ουρανό ‘βαλες κριτή και τους αγιούς μαρτύρους,
αν τύχει πίκρα γή χαρά, να πας να μου τη φέρεις».
Από το μυριανάθεμα και τη βαριά κατάρα,
η γης αναταράχτηκε κι ο Κωσταντής εβγήκε.
35
Κάνει το σύγνεφο άλογο και τ’ άστρο χαλινάρι,
και το φεγγάρι συντροφιά και πάει να της τη φέρει.Παίρνει τα όρη πίσω του και τα βουνά μπροστά του.
Βρίσκει την κι εχτενίζουνταν όξου στο φεγγαράκι.
Από μακριά τη χαιρετά κι από κοντά της λέγει:
40
«Άιντε, αδερφή, να φύγομε, στη μάνα μας να πάμε.
– Αλίμονο, αδερφάκι μου, και τι είναι τούτη η ώρα;
Αν ίσως κι είναι για χαρά, να στολιστώ και να ‘ρθω,
κι αν είναι πίκρα, πες μου το, να βάλω μαύρα να ‘ρθω.
– Έλα, Αρετή, στο σπίτι μας, κι ας είσαι όπως και αν είσαι».
45
Κοντολυγίζει τ’ άλογο και πίσω την καθίζει.
Στη στράτα που διαβαίνανε πουλάκια κιλαηδούσαν,
δεν κιλαηδούσαν σαν πουλιά, μήτε σαν χελιδόνια,
μόν’ κιλαηδούσαν κι έλεγαν ανθρωπινή ομιλία:
«Ποιος είδε κόρην όμορφη να σέρνει ο πεθαμένος!
50
– Άκουσες, Κωσταντίνε μου, τι λένε τα πουλάκια;
– Πουλάκια είναι κι ας κιλαηδούν, πουλάκια είναι κι ας λένε».
Και παρεκεί που πάγαιναν κι άλλα πουλιά τούς λένε:
«Δεν είναι κρίμα κι άδικο, παράξενο μεγάλο,
να περπατούν οι ζωντανοί με τους απεθαμένους!
55
– Άκουσες, Κωσταντίνε μου, τι λένε τα πουλάκια;
πως περπατούν οι ζωντανοί με τους απεθαμένους.
– Απρίλης είναι και λαλούν και Μάης και φωλεύουν.
– Φοβούμαι σ’, αδερφάκι μου, και λιβανιές μυρίζεις.
– Εχτές βραδίς επήγαμε πέρα στον Αϊ-Γιάννη,
60
κι εθύμιασέ μας ο παπάς με περισσό λιβάνι».
Και παρεμπρός που πήγανε, κι άλλα πουλιά τούς λένε:
«Για ιδές θάμα κι αντίθαμα που γίνεται στον κόσμο,
τέτοια πανώρια λυγερή να σέρνει ο πεθαμένος!»
Τ’ άκουσε πάλι η Αρετή κι εράγισε η καρδιά της.
65
«Άκουσες, Κωσταντάκη μου, τι λένε τα πουλάκια;
– Άφησ’, Αρέτω, τα πουλιά κι ό,τι κι α θέλ’ ας λέγουν.
– Πες μου, πού είναι τα κάλλη σου, και πού είν’ η λεβεντιά σου,
και τα ξανθά σου τα μαλλιά και τ’ όμορφο μουστάκι;
– Έχω καιρό π’ αρρώστησα και πέσαν τα μαλλιά μου».
70
Αυτού σιμά, αυτού κοντά στην εκκλησιά προφτάνουν.
Βαριά χτυπά τ’ αλόγου του κι απ’ εμπροστά της χάθη.
Κι ακούει την πλάκα και βροντά, το χώμα και βοΐζει.
Κινάει και πάει η Αρετή στο σπίτι μοναχή της.
Βλέπει τους κήπους της γυμνούς, τα δέντρα μαραμένα
75
βλέπει το μπάλσαμο ξερό, το καρυοφύλλι μαύρο,
βλέπει μπροστά στην πόρτα της χορτάρια φυτρωμένα.
Βρίσκει την πόρτα σφαλιστή και τα κλειδιά παρμένα,
και τα σπιτοπαράθυρα σφιχτά μανταλωμένα.
Κτυπά την πόρτα δυνατά, τα παραθύρια τρίζουν.
80
«Αν είσαι φίλος διάβαινε, κι αν είσαι εχτρός μου φύγε,
κι αν είσαι ο Πικροχάροντας, άλλα παιδιά δεν έχω,
κι η δόλια η Αρετούλα μου λείπει μακριά στα ξένα.
– Σήκω, μανούλα μου, άνοιξε, σήκω, γλυκιά μου μάνα.
– Ποιος είν’ αυτός που μου χτυπάει και με φωνάζει μάνα;
– Άνοιξε, μάνα μου, άνοιξε κι εγώ είμαι η Αρετή σου».
Ποια είναι η μοναδική πηγή πληροφόρησης για τη θρησκεία;
Τα έργα τέχνης.
ΙΕΡΟ ΣΥΜΒΟΛΟ: ΔΙΠΛΟΣ ΠΕΛΕΚΥΣ
Ποιοι ήταν οι θεοί τους;
Πίστευαν σε γυναικείες θεότητες που σχετίζονταν με τη βλάστηση, τις εποχές, την άνθηση, τον θάνατο και την ανάσταση.
Η θεότητα συλλαμβάνεται ως κάτι μυστηριακό και άπιαστο.
Πού γινόταν η λατρεία ;
Η λατρεία του θείου γινόταν σε μικρά ανακτορικά – οικιακά ιερά και σπήλαια (Δικταίο Άντρο).
Δεν υπήρχαν μεγάλοι ναοί.
Ποιο ήταν το ιερό τους δέντρο και ποιο το ιερό τους ζώο;
Η ελιά και ο ταύρος.
Το ιερατείο αποτελούνταν από άνδρες ή γυναίκες;
Κυρίως γυναίκες.
Ποιες ήταν οι βασικές τελετές τους;
Ήταν οι χοροί και οι αγώνες όπως τα ταυροκαθάψια.
Τι ήταν τα ταυροκαθάψια;
Τα ταυροκαθάψια ήταν άθλημα της μινωικής εποχής, στο οποίο ο αθλητής εκτελούσε άλματα πάνω από τον ταύρο. Το άθλημα, αντίθετα με την ταυρομαχία, δεν απαιτούσε το φόνο των ταύρων. Ο σκοπός του ήταν να αναδείξει την τόλμη και την ευλυγισία των αθλητών. Τέσσερις άνδρες και γυναίκες κρατούσαν ξύλινα ρόπαλα και, τριγυρίζοντας τον ταύρο, ένας από αυτούς προσπαθούσε να ανέβει στη ράχη του ζώου και κρατώντας τα κέρατα του εκτελούσε διάφορες ακροβατικές ασκήσεις.
Ποιες είναι οι βασικές μορφές της μινωικής τέχνης;
Α) Οι τοιχογραφίες με θέματα τις θρησκευτικές ή τελετουργικές πομπές και τα ειδυλλιακά ή θαλάσσια τοπία .
Β) Η κεραμική με τα καμαραϊκάαγγεία που ήταν πολύχρωμα, και είχαν πλούσια διακόσμηση με πολύπλοκα καμπυλόγραμμα σχέδια. Τα θέματα της διακόσμησης εμπνέονταν από τον φυτικό, και τον ζωικό κόσμο. Χρησιμοποιούνταν ο κεραμικός τροχός.
Δ) Πήλινα ειδώλια με γυναικείες μορφές.
Ε) Ρυτά, δηλαδή είναι δοχεία για πόσιμα υγρά ή προσφορές στους θεούς κατά τη διάρκεια σχετικών τελετουργιών.
Ποιες ήταν οι βασικές αρχές της πολιτικής του Ιουστινιανού;
Ένας από τους σημαντικότερους ηγέτες της πρώιμης βυζαντινής ιστορίας υπήρξε ο Ιουστινιανός Α’ (527-565). Το πολιτικό του πρόγραμμα ήταν: Ένα κράτος, μία εκκλησία, μία νομοθεσία.
Β. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ
Πώς πέτυχε ο Ιουστινιανός να ενδυναμώσει την αυτοκρατορική εξουσία («ένα κράτος»);
α) Ο αυτοκράτορας κατέστειλε με αποφασιστικότητα και σε συνεργασία με την ικανότατη σύζυγο του Θεοδώρα, την εξέγερση των δήμων του Ιπποδρόμου Πράσινων και Βένετων και του λαού της Κωνσταντινούπολης. Η επανάσταση αυτή ονομάστηκε Στάση του Νίκα (532). Ακολούθως, ενίσχυσε την αυτοκρατορική εξουσία και περιόρισε σημαντικά τη δύναμη των δήμων.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι δήμοι ήταν αθλητικά σωματεία αλλά είχαν και πολιτική ισχύ.
β) Παράλληλα ο αυτοκράτορας προσπάθησε με αυστηρούς νόμους να περιορίσει τη δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων των επαρχιών και να προστατεύσει τους ελεύθερους αγρότες, που ήταν πολύ χρήσιμοι στην κεντρική εξουσία γιατί πλήρωναν φόρους.
Πώς ενίσχυσε την ορθοδοξία («μία εκκλησία»);
α) Προσπάθησε να επιβάλει την Ορθοδοξία σε όλη την έκταση της αυτοκρατορίας και γι’ αυτό καταδίωξε τους οπαδούς των αιρέσεων και της αρχαίας θρησκείας και ανέστειλε τη λειτουργία της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα (529).
β) Φρόντισε με κάθε μέσο να διαδώσει το Χριστιανισμό σε λαούς του Καυκάσου και της Ανατολικής Αφρικής.
Ποιο ήταν το νομοθετικό έργο του Ιουστινιανού και γιατί ήταν σημαντικό («μία νομοθεσία»);
Το διαρκέστερο έργο του αυτοκράτορα υπήρξε η κωδικοποίηση (τακτοποίηση, κατηγοριοποίηση) του Ρωμαϊκού Δικαίου. Επειδή το πλήθος και οι αντιφάσεις των νόμων δυσκόλευαν την ομαλή απονομή της δικαιοσύνης, συνέστησε επιτροπή ειδικών για την αναθεώρηση του ισχύοντος Δικαίου.
Μέσα σε μια πενταετία (529-534) εκδόθηκαν:
Ο Ιουστινιάνειος Κώδικας με τους πριν από τον Ιουστινιανό αυτοκρατορικούς νόμους.
Ο Πανδέκτης που περιλάμβανε γνώμες ρωμαίων νομικών.
Οι Εισηγήσεις που ήταν εγχειρίδιο για τους αρχάριους σπουδαστές της Νομικής.
Οι Νεαρές που ήταν οι νέοι νόμοι οι οποίοι εκδόθηκαν μετά το 534. Οι περισσότερες Νεαρές γράφτηκαν στα ελληνικά, γιατί οι υπήκοοι του ανατολικού τμήματος κυρίως δεν κατανοούσαν τη λατινική.
Το Ιουστινιάνειο Δίκαιο αποτέλεσε τη βάση του Δικαίου της Νεότερης Ευρώπης.
Γ. ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ
Πού αποσκοπούσε η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού;
Η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού απέβλεπε στην αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης, δηλαδή την ανόρθωση της ρωμαϊκής εξουσίας στη Δύση.
Ποιες περιοχές κατέκτησε ξανά ο Ιουστινιανός;
Α) Το Βανδαλικό Βασίλειο στη Β. Αφρική, το οποίο καταλύθηκε εύκολα και γρήγορα (533-534).
Β) Το Οστρογοτθικό Βασίλειο στην Ιταλία. Εδώ οι αγώνες για την κατάκτηση υπήρξαν μακροί και σκληροί (535-555).
Γ) Τέλος το Βησιγοτθικό Βασίλειο στην Ισπανία, από το οποίο ανακτήθηκαν μόνο οι παράκτιες περιοχές στα ΝΑ.
Ποιοι λαοί απείλησαν το Βυζάντιο και πώς τους αντιμετώπισε ο Ιουστινιανός;
Πολύ επικίνδυνη έγινε η κατάσταση στην Ανατολή, όταν ο πέρσης μεγάλος βασιλιάς Χοσρόης Α’ κατέλαβε εκτεταμένες περιοχές. Ωστόσο με τη συνθήκη του 562, η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων της εποχής, Βυζαντίου και Περσίας, αποκαταστάθηκε.
Στη γραμμή του Δούναβη και τη Χερσόνησο του Αίμου ο Ιουστινιανός έκτισε πολλά φρούρια και δαπάνησε τεράστια ποσά για την εξαγορά της ειρήνης, αλλά δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει τις καταστροφικές εισβολές των Σλάβων και άλλων λαών στις ευρωπαϊκές επαρχίες.
Πώς αξιολογείται η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού;
Συνολικά η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού Α’ ήταν σύμφωνη με τη ρωμαϊκή παράδοση και πολύ φιλόδοξη, αλλά ξεπερνούσε τις δυνατότητες του κράτους. Οι πόλεμοι του στη Δύση και την Ανατολή απογύμνωσαν τις ευρωπαϊκές επαρχίες από στρατεύματα και άδειασαν τα κρατικά ταμεία. Η κατάσταση αυτή εξασθένισε τη διεθνή θέση του Βυζαντίου και είχε ολέθριες επιπτώσεις στην εδαφική ακεραιότητα του κράτους επί των διαδόχων του.
Ποιο ήταν το οικοδομικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού;
Ιδιαίτερα φιλόδοξο υπήρξε το οικοδομικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού. Κατασκευάστηκε μεγάλος αριθμός έργων που ήταν χρήσιμα:
α) στην άμυνα (φρούρια και τείχη),
β) τη θρησκεία (ναοί),
γ) την υποδομή και την κοινή ωφέλεια (δρόμοι, γέφυρες, υδραγωγεία, αποθήκες σιτηρών). Λίγα από αυτά άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου, όπως η Αγια Σοφία στην Κωνσταντινούπολη.
Ποιο ήταν το λαμπρότερο κτίσμα του Ιουστινιανού, τι ρυθμού ήταν, ποιοι ήταν οι αρχιτέκτονές του και ποια ήταν τα βασικά αρχιτεκτονικά του χαρακτηριστικά;
Τομή Αγίας Σοφίας κατά A. M. Schneider
Η Αγια Σοφία είναι το λαμπρότερο κτίσμα της βυζαντινής τέχνης. Εκπροσωπεί το νέο ρυθμό βασιλική μετά τρούλου, που προήλθε από τον συνδυασμό του κατά μήκος άξονα των βασιλικών (μακρόστενων ρωμαϊκών κτιρίων) με τον καθ’ ύψος άξονα των περίκεντρων (κυκλικών ή πολυγωνικών) κτιρίων. Ο συνδυασμός αυτός εξέφραζε την αγάπη του Ιουστινιανού Α’ για τις μνημειώδεις κατασκευές.
Οι αρχιτέκτονες Ανθέμιος από τις Τράλλεις και Ισίδωρος από τη Μίλητο της Μ. Ασίας, που επεξεργάστηκαν τα σχέδια και διεύθυναν τις εργασίες κατασκευής τη (532-537), έδωσαν έμφαση στο κέντρο, δηλαδή στον καθ’ ύψος άξονα του ναού. Το κτίριο είναι σχεδόν τετράγωνο (76 Χ 71 μ.). Τέσσερις ογκώδεις πεσσοί (τετράγωνοι κίονες) σχηματίζουν το κεντρικό τετράγωνο. Οι πεσσοί συνδέονται με τόξα που σχηματίζουν ημισφαιρικά τρίγωνα και δημιουργούν ένα στεφάνι, πάνω στο οποίο στηρίζεται ο τεράστιος τρούλος. Ο τρούλος μοιάζει να κρέμεται από τον ουρανό. Το φως εισδύει άπλετο από τα παράθυρά του και πλημμυρίζει το εσωτερικό του ναού. Ο ιστορικός Προκόπιος εξαίρει (τονίζει)το κάλλος και το μέγεθος της Αγίας Σοφίας.
Από τους τριάντα δύο ναούς που ο Ιουστινιανός έχτισε στην Κωνσταντινούπολη η Αγία Σοφία ήταν η μόνη που άντεξε στο χρόνο, υμνήθηκε και έγινε σύμβολο και πηγή έμπνευσης όχι μόνο για το μεσαιωνικό αλλά και για το νεότερο Ελληνισμό.
Πατήστε στον σύνδεσμο που ακολουθεί για μια εικονική περιήγηση στην Αγία Σοφία.
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΑ ΜΕΣΗΣ ΦΩΝΗΣ ΒΑΡΥΤΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ
Στη μέση φωνή το α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα (όπως και στη ν.ε.) και του μέλλοντα λήγουν σε -μαι. Οι καταλήξεις της οριστικής ενεστώτα της μ.φ. στην α.ε. είναι περίπου οι ίδιες με τη ν.ε. (εκτός από το β΄ ενικό πρόσωπο).
Ο μέλλοντας έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον ενεστώτα, μόνο που προστίθεται, όπως και στην ενεργητική φωνή, ο χρονικός χαρακτήρας -σ- πριν από τις καταλήξεις.
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΕΣΤΩΤΑ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΛΟΝΤΑ
βουλεύ-ομαι
βουλεύ-ῃ (ή –ει)
βουλεύ-εται
βουλευ-όμεθα
βουλεύ-εσθε
βουλεύ-ονται
Η μέση φωνή του ενεστώτα και του μέλλοντα στην α.ε. δηλώνουν τόσο τη μέση όσο και την παθητική διάθεση. Στην α.ε. η μέση διάθεση δε δηλώνει απλώς ότι το υποκείμενο ενεργεί και ότι η ενέργεια γυρίζει στον εαυτό του (όπως στη ν.ε., π.χ. ντύνομαι), αλλά και ότι το υποκείμενο ενεργεί με αυξημένη προσωπική συμμετοχή ή ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ενέργειά του αυτή. Έτσι, πολλές φορές τύποι μέσης φωνής ενεστώτα και μέλλοντα αποδίδονται στη ν.ε. ενεργητικά: Οἱ Ἀθηναῖοι λύονται τὰς σπονδάς (= οι Αθηναίοι παραβιάζουν τη συνθήκη) καὶ προαιροῦνται μᾶλλον οὕτω κερδαίνειν (= προτιμούν περισσότερο έτσι να κερδίζουν). Ὁ παῖς λούεται.
Για τα αφωνόληκτα ρήματα ισχύουν όσα γνωρίζετε σχετικά με τον σχηματισμό της οριστικής του μέλλοντα της ενεργητικής φωνής.
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΟΡΙΣΤΟΥ ΜΕΣΗΣ ΦΩΝΗΣ ΒΑΡΥΤΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ
Η οριστική παρατατικού και αορίστου μέσης φωνής σχηματίζεται όπως και στην ενεργητική φωνή, με διαφορετικές όμως καταλήξεις:
Στα αφωνόληκτα ρήματα για τον σχηματισμό της οριστικής αορίστου μέσης φωνής ισχύουν όσα γνωρίζετε σχετικά με τον σχηματισμό της οριστικής αορίστου της ενεργητικής φωνής.
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΥ ΜΕΣΗΣ ΦΩΝΗΣ ΒΑΡΥΤΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ
Η οριστική παρακειμένου και υπερσυντελίκου μέσης φωνής σχηματίζεται όπως και στην ενεργητική φωνή , με διαφορετικές όμως καταλήξεις:
Ο μύθος του Μινώταυρου αναδεικνύει την οικονομική δύναμη των Μινωιτών.
Α΄ ΜΕΡΟΣ
Πού αναπτύχθηκε ο Μινωικός πολιτισμός;
Στην Κρήτη.
Πότε κατοικήθηκε για πρώτη φορά η Κρήτη;
Τη νεολιθική εποχή.
Πότε κορυφώνεται η ανάπτυξή της;
Την 3η και 2η χιλιετία π.Χ.
Γιατί ονομάστηκε ο πολιτισμός μινωικός;
Από τον μυθικό βασιλιά της Κνωσού, Μίνωα.
Πότε και ποιος τον ανέσκαψε;
Ανασκάφηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από τον Άγγλο αρχαιολόγο Άρθουρ Έβανς.
Ο αρχαιολόγος Άρθουρ Έβανς
Ποιες είναι οι βασικές περίοδοι ανάπτυξης του μινωικού πολιτισμού;
Α) 3000-2000 π.Χ.
Την περίοδο αυτή υπάρχει πληθυσμιακή αύξηση και ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Ιδρύονται μικροί οικισμοί και υπάρχουν επαφές με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Γίνονται, εισαγωγές και εξαγωγές. Ιδρύονται αποικίες.
Β) 2000-1700 π.Χ. Είναι η περίοδος των πρώτων ανακτόρων με οικισμούς και πόλεις γύρω από αυτά (Κνωσός, Φαιστός, Μάλια και Ζάκρος). Το 1700 καταστρέφονται από σεισμό.
Γ) 1700-1450 π.Χ. Είναι η η περίοδος των νέων ανακτόρων. Γίνεται η κορύφωση της δύναμής τους με κυριαρχία στο Αιγαίο. Αναπτύσσονται οι σχέσεις με Ηπειρωτική Ελλάδα και οι Μινωίτες επηρεάζουν τον μυκηναϊκό πολιτισμό.
Πώς ήταν η πολιτική και διοικητική οργάνωση του Μινωικού πολιτισμού;
Το πολιτικό, οικονομικό και διοικητικό σύστημα ήταν συγκεντρωτικό (βλέπε σημείωση), δηλαδή το κέντρο ήταν τα ανάκτορα.
Τα ανάκτορα ήταν δηλαδή, διοικητικά- οικονομικά- καλλιτεχνικά -θρησκευτικά κέντρα.
Τα χαρακτηριστικά της κατασκευής τους ήταν: α) είχαν προσανατολισμό στον άξονα Βορρά – Νότου, β) υπήρχε ανάπτυξη των δωματίων γύρω από μια ορθογώνια αυλή, γ) ήταν πολυώροφα, δ) είχαν ύδρευση και αποχέτευση, ε) διακοσμούνταν με τοιχογραφίες και ε) ήταν ανοχύρωτα.
Ποιος ήταν ρόλος των επαύλεων;
Συγκέντρωναν γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα και έλεγχαν τη διακίνησή τους.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τι σημαίνει συγκεντρωτικό σύστημα; Είναι σύστημα πολιτικής οργάνωσης μιας κοινωνίας όπου όλες τις εξουσίες έχει ένα κέντρο.
Ποιοι λόγοι οδήγησαν τους Μινωίτες στη δημιουργία συστημάτων γραφής;
Η ανάπτυξη του εμπορίου και η περίπλοκη διοικητική και κοινωνική οργάνωση.
Ποια ήταν τα συστήματα γραφής που χρησιμοποιήθηκαν από τους Μινωίτες;
Το πρώτο σύστημα γραφής φαίνεται στον δίσκο της Φαιστού και χρονολογείται γύρω στο 1700 π.Χ.. Πρόκειται για είδος ιερογλυφικής γραφής που δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.
Το δεύτερο σύστημα γραφής είναι η γραμμική Α΄ που χρονολογείται στα 1700-1450 π.Χ. Ήταν συλλαβική γραφή και αποτέλεσε το πρότυπο της μυκηναϊκής γραφής. Δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.
Πού στηρίχθηκε η οικονομία των Μινωιτών; (1700-1450)
Κυριαρχούσαν εμπορικά στο Αιγαίο γιατί τα καλλιτεχνικά τους έργα ήταν περιζήτητα.
Προωθούσαν τα προϊόντα τους στην Αίγυπτο (έργα μεταλλοτεχνίας, λιθοτεχνίας και κοσμηματοτεχνίας).
Πότε και γιατί οι Μυκηναίοι κατακτούν την Κνωσό;
Το 1450 π.Χ. μετά από μεγάλο σεισμό, καταστρέφονται όλα τα μινωικά ανάκτορα εκτός από την Κνωσό.Τότε οι Μυκηναίοι καταλαμβάνουν τα ανάκτορα της Κνωσού. Το 1370 μετά από νέο σεισμό, καταστρέφεται οριστικά το ανάκτορο της Κνωσού, οπότε η Κρήτη γίνεται επαρχία του μυκηναϊκού κόσμου.
Με ποιον ρωμαίο αυτοκράτορα συνδέεται η ύπαρξη του Βυζαντίου;
Το Βυζάντιο* συνδέει την ύπαρξή του με το έργο του ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄.
Ποια μέτρα πήρε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄ για να ανορθώσει το ρωμαϊκό κράτος που κλονιζόταν;
Ίδρυσε ένα νέο διοικητικό κέντρο στην Ανατολή, την Κωνσταντινούπολη.
Αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας.
Καθιέρωσε στη διοίκηση τη διάκριση της πολιτικής από τη στρατιωτική εξουσία.
Έκοψε και έθεσε σε κυκλοφορία ένα πολύ σταθερό χρυσό νόμισμα.
Α. Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ
Πότε και κάτω από ποιες συνθήκες γίνεται η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης;
Όταν ο Κωνσταντίνος νίκησε το Λικίνιο, Αύγουστο* του ανατολικού τμήματος του κράτους και έμεινε μονοκράτορας* (324), αποφάσισε να ιδρύσει ένα νέο διοικητικό κέντρο στη θέση του αρχαίου Βυζαντίου, πόλης που είχε μοναδική γεωπολιτική* θέση, αφού βρισκόταν στο σταυροδρόμι της Ασίας και της Ευρώπης, του Ευξείνου Πόντου και της Μεσογείου και είχε μεγάλη εμπορική σημασία.
Για ποιους λόγους ο Κωνσταντίνος Α΄ αποφάσισε την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης;
Η Ανατολή διέθετε, σε αντίθεση με τη Δύση, ακμαίο πληθυσμό και οικονομία.
Οι Χριστιανοί, στους οποίους ο Κωνσταντίνος Α΄ στηρίχτηκε πολιτικά, ήταν πολυπληθέστεροι στην Ανατολή.
Οι μεγάλες πόλεις της Ανατολής υπέφεραν από θρησκευτικές συγκρούσεις
Από το Βυζάντιο μπορούσε να αποκρούσει ευκολότερα τους Γότθους (στο Δούναβη) και τους Πέρσες (στον Ευφράτη).
Πώς σχεδιάστηκε η Κωνσταντινούπολη;
Ο αυτοκράτορας ανοικοδόμησε το Βυζάντιο σύμφωνα με το ρυμοτομικό σχέδιο της Ρώμης. Προίκισε την πόλη με νέα τείχη, επιβλητικές λεωφόρους και το φόρουμ (πλατεία) του Κωνσταντίνου.
Τη στόλισε με λαμπρά έργα τέχνης, το Ιερόν Παλάτιον, το κτίριο της Συγκλήτου και άλλα δημόσια κτίρια: εκκλησίες, λουτρά και δεξαμενές.
Πότε εγκαινιάστηκε η Κωνσταντινούπολη;
Στις 11 Μαΐου 330 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση των εργασιών και τελέστηκαν τα εγκαίνια της πόλης, η οποία έλαβε το όνομα του ιδρυτή της (Κωνσταντινούπολη). Έκτοτε και για αιώνες την ημέρα αυτή γιορτάζονταν τα γενέθλιά της.
Ποια χριστιανικά στοιχεία ενισχύθηκαν με την πάροδο του χρόνου στη μορφή της Κωνσταντινούπολης;
Η Κωνσταντινούπολη ή Νέα Ρώμη βαθμιαία απέκτησε χαρακτηριστικά χριστιανικής πόλης, αφού οικοδομήθηκαν εκεί πολλές εκκλησίες.
Ποια ήταν η πληθυσμιακή εξέλιξη της Κωνσταντινούπολης;
Η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία: στις αρχές του 5ου αι. ο πληθυσμός της είχε αυξηθεί σε 150.000 ψυχές περίπου, ενώ στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ (527-565) αριθμούσε 300.000 κατοίκους, σύμφωνα με τους μετριότερους υπολογισμούς. Έτσι η Νέα Ρώμη, μέσα σε δύο αιώνες ξεπέρασε το πρότυπο της, δηλαδή την Παλαιά Ρώμη.
Β. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Για ποιο λόγο ο Κωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό;
Οι οπαδοί του Χριστιανισμού συγκροτούσαν τη δυναμικότερη πληθυσμιακή ομάδα της Ανατολής. Η νέα αυτή θρησκεία φαινόταν ότι μπορούσε να αποκαταστήσει την κλονισμένη ενότητα του Ρωμαϊκού Κράτους. Για το λόγο αυτό ο Κωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό.
Με ποια μέτρα οΚωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό;
Μετά τη νίκη του επί του Μαξεντίου (312) μετέφερε το μονόγραμμα του Χριστού (Χριστόγραμμα*), σημαντικό χριστιανικό σύμβολο, από τη στρατιωτική σημαία (λάβαρον) στα νομίσματά του.
Εξέδωσε νόμους ευνοϊκούς για τους Χριστιανούς.
Το Διάταγμα των Μεδιολάνων που βασίστηκε σε συμφωνία του Κωνσταντίνου και του Λικίνιου (313), αναγνώρισε στους Χριστιανούς ελευθερία άσκησης της λατρείας τους και έτσι εξίσωσε τα δικαιώματά τους με αυτά των άλλων θρησκειών του Ρωμαϊκού Κράτους. Οι διωγμοί Χριστιανών πάντως έπαυσαν εντελώς, μόνο όταν ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτορας στο Ρωμαϊκό Κράτος (324).
Ένα χρόνο αργότερα (325) ο Κωνσταντίνος συγκάλεσε στη Νίκαια της Βιθυνίας σύνοδο (συνέδριο) επισκόπων απ’ όλες τις επαρχίες του Οικουμενικού Ρωμαϊκού Κράτους γι’ αυτό η σύνοδος ονομάστηκε οικουμενική. Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος διατύπωσε τη διδασκαλία της Εκκλησίας έναντι των αιρέσεων* που είχαν ήδη εμφανισθεί. Έκτοτε έγιναν πολλές τέτοιες σύνοδοι. Η σύγκλησή τους είχε σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας και, κατ’ επέκταση την ειρήνευση της αυτοκρατορίας.
Για ποιους λόγους ο Κωνσταντίνος δεν υιοθέτησε μια καθαρή θρησκευτική στάση;
Η σθεναρή αντίσταση των οπαδών της αρχαίας θρησκείας (ειδωλολατρίας) που εντοπίζονται τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, ιδίως στους κόλπους της συγκλητικής αριστοκρατίας της Ρώμης, δεν επέτρεψε στον Κωνσταντίνο να υιοθετήσει μια καθαρή θρησκευτική στάση ως το τέλος της ζωής του.
ΓΛΩΣΣΑΡΙ
Νέα Ρώμη: η Κωνσταντινούπολη. Βυζάντιο: αποικία που ίδρυσαν οι Μεγαρείς στο Βόσπορο το 657 π.Χ..
Αύγουστος: στα λατινικά σημαίνει σεβαστός. Έτσι ονομάζονταν όλοι οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες.
Μονοκράτορας: ο μόνος κυρίαρχος ενός κράτους. Είναι συνώνυμο της λέξης αυτοκράτορας (=τίτλος που δίνεται στον ηγέτη μιας αυτοκρατορίας).
γεωπολιτική: η σημασία που έχει η γεωγραφική θέση μιας χώρας στη διαμόρφωση της εθνικής ή της εξωτερικής πολιτικής της.
Χριστόγραμμα: μονόγραμμα του Χριστού που ήταν κεντημένο σε λάβαρα ή αποτυπωμένο σε νομίσματα.
Αίρεση: είναι η θρησκευτική διδασκαλία που παρεκκλίνει από τη γνήσια και αυθεντική χριστιανική πίστη και επομένως λανθασμένη και αντιχριστιανική.
Πατήστε εδώ για να δείτε τον χάρτη των οικισμών του Κυκλαδικού πολιτισμού.
ΑΡΠΙΣΤΗΣ ΚΕΡΟΥ
ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΙΔΩΛΙΑ
1. Πότε αναπτύσσεται;
Αναπτύσσεται κατά την 3η και 2η χιλιετία και συγκεκριμένα 3000-1600 π.Χ. Κάθε οικισμός ήταν αυτόνομος, χωρίς κεντρική εξουσία)
2. Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην ανάπτυξή του;
το ήπιο κλίμα,
η καλή γεωγραφική θέση,
η ύπαρξη ορυκτών
η αφομοίωση στοιχείων από άλλους πολιτισμούς (π.χ. Αιγύπτου)
3.Ποια ήταν η ιστορική εξέλιξη των Κυκλαδικών οικισμών ;
Ως το 2300 ήταν κοντά σε θάλασσα ή σε πλαγιές λόφων.
Από το 2300 αναστατώνονται λόγω επιδρομών από τη Μ. Ασία και γι αυτό: α) άλλοι οχυρώνονται, β) άλλοι καταστρέφονται και ξανακτίζονται οχυρωμένοι γ) άλλοι χτίζονται σε ψηλούς λόφους, μακριά από θάλασσα.
Τη 2η χιλιετία οι οικισμοί μεγαλώνουν (πχ Ακρωτήριο Θήρας) και τα κτήρια είναι πιο σύνθετα και πιο επιβλητικά.
Γύρω στο 1600 καταστρέφονται από σεισμό και περνούν στη σφαίρα επιρροής της Κρήτης.
Το 1450 περίπου περνούν στην κυριαρχία των Μυκηναίων (η επιρροή φαίνεται στην τεχνολογία, την τέχνη και τη θρησκεία).
4. Τι σχέσεις είχαν αναπτύξει οι Κυκλαδίτες με τους γειτονικούς λαούς;
Κατά την 3η χιλιετία κυριαρχούν στο Αιγαίο και μεταφέρουν προϊόντα, γνώσεις, ιδέες και αντιλήψεις της Εγγύς Ανατολής στην Ευρώπη.
Κατά τη 2η χιλιετία έχουν στενές σχέσεις με την Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη.
Γύρω στο 1600, μετά από σεισμό, οι οικισμοί καταστρέφονται και περνούν στον έλεγχο των Μινωιτών.
Γύρω στο 1450, μετά την καταστροφή των μινωικών ανακτόρων, κυριαρχούνται από τους Μυκηναίους.
5. Ποια είναι τα έργα τέχνης του Κυκλαδικού πολιτισμού και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους;
Μαρμάρινα ειδώλια που παριστάνουν γυμνές γυναίκες, άνδρες μουσικούς , πολεμιστές, κυνηγούς και έχουν σχηματοποιημένες μορφές με λίγες χαρακτηριστικές λεπτομέρειες για την αναγνώριση του φύλου τους. Τα χαρακτηρίζει κυρίως η μετωπικότητα. Σε ορισμένα όμως διακρίνεται και η τρίτη διάσταση (βλέπε τον αρπιστή στη σελίδα 22 του βιβλίου).
Πήλινα, μαρμάρινα και μεταλλικά αγγεία που διακοσμούνται με απλά γραμμικά και χαραγμένα σχέδια.
(ειδώλια= μικρού μεγέθους ομοιώματα έμψυχων ή άψυχων όντων)
Πατήστε εδώ για να περιηγηθείτε στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και για να δείτε την εξέλιξη των Κυκλαδικών ειδωλίων.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Α. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ
![Σερ Αρθουρ Εβανς: Οι περιπέτειες του Βρετανού αρχαιολόγου που βρήκε την Κνωσσό [εικόνες] - iefimerida.gr](https://www.iefimerida.gr/sites/default/files/styles/in_article/public/2018-03/knossos_arthur_evans_.jpg?itok=us-oPu_1)
Πρόσφατα σχόλια