Οι Σλάβοι, νομάδες με ιδιότυπη πολιτική οργάνωση (δεν είχαν κεντρική εξουσία), βρέθηκαν εγκατεστημένοι στις αρχές του 6ου αι. βόρεια του Δούναβη. Τότε άρχισαν τις επιδρομές τους εναντίον του Βυζαντίου. Στα τέλη του 6ου και στις αρχές του 7ου αι. οι Σλάβοι πέρασαν στην επιρροή των Αβάρων.
Τι λαός ήταν οι Άβαροι; Πότε εμφανίστηκαν;
Οι Άβαροι, λαός ουννικής καταγωγής που προέρχονταν από την κεντρική Ασία, είχαν ιδρύσει προς τα τέλη του 6ου αι. μια πανίσχυρη αυτοκρατορία στην Κεντρική Ευρώπη και ενεργούσαν συχνά επιθέσεις στα βαλκανικά εδάφη του Βυζαντίου, παρασύροντας μαζί τους και τους Σλάβους. Οι δύο επιδρομείς πολιόρκησαν αρκετές φορές, αλλά χωρίς αποτέλεσμα την Θεσσαλονίκη.
Πότε δημιουργήθηκαν και τι ήταν οι σκλαβηνίες;
Από τις αρχές του 7ου αι. διάφορες σλαβικές ομάδες προχώρησαν νότια και εγκαταστάθηκαν σε εδάφη της σημερινής ηπειρωτικής Ελλάδας, όπου ίδρυσαν σκλαβηνίες που ήταναυτόνομες πολιτικά νησίδες σλαβικού πληθυσμού, διάσπαρτες ανάμεσα σε Έλληνες.
Πώς εξελίχθηκαν οι σχέσεις Βυζαντινών και Σλάβων; Τι πέτυχε το Βυζάντιο;
Οι νεοφερμένοι Σλάβοι επιδόθηκαν αρχικά σε λεηλασίες και επιθέσεις, δημιουργώντας σημαντικά προβλήματα στην επικοινωνία της Κωνσταντινούπολης με τις ευρωπαϊκές επαρχίες του Βυζαντίου και ιδίως τη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο στο πέρασμα του χρόνου ήλθαν σε επαφή με τους ντόπιους ελληνικούς πληθυσμούς, ανέπτυξαν μαζί τους οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις και επηρεάστηκαν από τον πολιτισμό τους.
Η βυζαντινή κυβέρνηση ακολούθησε μια ρεαλιστική πολιτική και επέτυχε να εντάξει ομαλά τους Σλάβους των κεντρικών και νότιων περιοχών των Βαλκανίων στη βυζαντινή κοινωνία (9ος και 10ος αι.).
Πώς έγινε ο εξελληνισμός των Σλάβων;
Οι Σλάβοι εξελληνίστηκαν σε τρία στάδια: Πρώτα υποτάχθηκαν στρατιωτικάστο Βυζάντιο, ακολούθως εκχριστιανίστηκανκαι τελικάαφομοιώθηκαν κοινωνικά και εθνολογικά.
ΤΑ ΣΛΑΒΙΚΑ ΚΡΑΤΗ ΣΗΜΕΡΑ
2. ΟΙ ΒΟΥΛΓΑΡΟΙ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
α. Ίδρυση Βουλγαρικού Κράτους
Πότε εμφανίστηκαν οι Βούλγαροι και ποια ήταν η προέλευσή τους;
Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είχε να αντιμετωπίσει από τα τέλη του 7ου αι. ένα νέο αντίπαλο στο βαλκανικό χώρο, τους Βουλγάρους. Οι Βούλγαροι ήταν φύλο ασιατικής προέλευσης με καλή στρατιωτική και πολιτική οργάνωση.
Κάτω από ποιες συνθήκες και πότε οι Βυζαντινοί αναγνώρισαν το βουλγαρικό κράτος;
Το 680 οι Βούλγαροι νίκησαν τα βυζαντινά στρατεύματα και κατέλαβαν την περιοχή μεταξύ Δούναβη και Αίμου. Τότε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ’ υπέγραψε συνθήκη ειρήνης και συμφώνησε να παρέχει στους Βουλγάρους ετήσιο φόρο. Ήταν μια έμμεση αναγνώριση του νέου κράτους.
Κάτω από ποιες συνθήκες γίνεται η εθνογένεση των Βουλγάρων;
Στην περιοχή που εποίκισαν οι Βούλγαροι βρήκαν εγκατεστημένους πολλούς σλαβικούς πληθυσμούς, τους οποίους και προσπάθησαν να υποτάξουν. Μετά από πολλές συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις διαμορφώθηκε το βουλγαρικό έθνος (εθνογένεση Βουλγάρων). Στο νέο κράτος οι ολιγάριθμοι αλλά πολιτικά και στρατιωτικά κυρίαρχοι Βούλγαροι έδωσαν το όνομα και την οργάνωση, ενώ οι πολυάριθμοι Σλάβοι συγκρότησαν τη λαϊκή βάση και έδωσαν τη γλώσσα.
β. Σχέσεις με το Βυζάντιο
Πώς εξελίχθηκαν οι σχέσεις Βυζαντινών – Βουλγάρων;
Στις βυζαντινοβουλγαρικές σχέσεις υπήρξαν περίοδοι μακρών πολέμων. Στα διαλείμματα των πολέμων οι δύο λαοί είχαν εμπορικές συναλλαγές, οι κανόνες των οποίων ρυθμίζονταν από συνθήκες. Οι ηγεμόνες (χάνοι) των Βουλγάρων είχαν υιοθετήσει την ελληνική ως επίσημη γλώσσα τους, όπως πιστοποιούν οι βουλγαρικές επιγραφές.
Πότε έγινε ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων και ποια ήταν η σημασία του;
Το 864 οι Βούλγαροι δέχτηκαν το Χριστιανισμό από το Βυζάντιο, όπως θα γνωρίσουμε παρακάτω, και εντάχθηκαν στη σφαίρα επιρροής του βυζαντινού πολιτισμού. Ο εκχριστιανισμός άνοιξε νέες προοπτικές και στις σχέσεις των Βουλγάρων με το Βυζάντιο.
Η υπόθεση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται σε μια εποχή αόριστη ιστορικά, όπως όλα τα παραμύθια, και σε τόπους φανταστικούς που ανήκουν επίσης σε έναν κόσμο συμβατικό. Ο Ερωτόκριτος ερωτεύεται την Αρετούσα, κόρη του βασιλιά της Αθήνας. Η Αρετούσα γοητεύεται από τα τραγούδια που της λέει ο νέος κάτω από το παράθυρό της και τον ερωτεύεται για πάντα, κρυφά από τους γονείς τους. Ο βασιλιάς, για να τη βγάλει από τη μελαγχολία όπου έχει περιπέσει, οργανώνει ένα κονταροχτύπημα· στον νικητή θα δώσει την κόρη του. Ο Ερωτόκριτος νικά και ζητά το χέρι της, αλλά ο βασιλιάς αγανακτισμένος για το θράσος του θα τον εξορίσει. Η βασιλοπούλα αρνείται να παντρευτεί τον πρίγκιπα του Βυζαντίου και τιμωρείται με εγκλεισμό, παρέα με τη νένα της (πόσοι διάλογοι και αναστεναγμοί, λόγοι παρηγορητικοί κι ελπίδες ακούγονται σε εκείνο το ερημητήριο). Στο μεταξύ ο εχθρός πολιορκεί το βασίλειο κι ένας μοναδικός ήρωας επιτυγχάνει την απελευθέρωσή του: ο Ερωτόκριτος, που έχει αλλάξει όψη χάρη σε ένα μαγικό φίλτρο. Ο άγνωστος ζητάει το χέρι της Αρετούσας, ο βασιλιάς τού το παραχωρεί αλλά η Αρετούσα, που δεν μαντεύει την ταυτότητα του νικητή και δεν μπορεί να απαρνηθεί τον έρωτά της, δεν δέχεται. Ο Ερωτόκριτος τη βάζει σε δοκιμασία, αποκαλύπτει ποιος είναι, αγκαλιάζονται, παντρεύονται και όλοι ζουν καλά και ευτυχισμένα.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ
Διάλογος ρήγα Ηρακλή και Πεζόστρατου (Γ. 891-936)
Θέμα – Χαρακτηρισμός του περιεχομένου
Θέμα του πρώτου αποσπάσματος είναι το προξενιό που αναλαμβάνει ο Πεζόστρατος να διεκπεραιώσει για χάρη του γιου του και η οργισμένη αντίδραση του βασιλιά. Το περιεχόμενο είναι κοινωνικό.
Ενότητες
Πρώτη ενότητα (στ. 891-898): Μετάβαση του Πεζόστρατου στο βασιλιά για το προξενιό.
Δεύτερη ενότητα (στ. 899-910): Προβολή κάποιων αξιών και αρετών από τον Πεζόστρατο.
Τρίτη ενότητα (στ. 911-919): Ξεθάρρεμα του Πεζόστρατου και πρόταση του γάμου.
Τέταρτη ενότητα (στ. 920-936): Η οργή του βασιλιά, οι αυστηρές διαταγές και φοβερές απειλές για τον Ερωτόκριτο και τον Πεζόστρατο.
Ο ποιητής-αφηγητής
Ο ποιητής είναι ο αφηγητής της ιστορίας. Γνωρίζει τα πάντα, κατευθύνει την εξέλιξη της ιστορίας, σχολιάζει και κρίνει τα γεγονότα και τα πρόσωπα και δίνει το λόγο στους ήρωες, οι οποίοι διεκπεραιώνουν τους ρόλους τους λέγοντας σε ευθύ λόγο ο καθένας τα λόγια του.
Ο ρόλος του ποιητή στο πρώτο απόσπασμα
Ο ποιητής είναι ο παντογνώστης αφηγητής, ο οποίος γνωρίζει και παρουσιάζει τα πάντα: από τα γεγονότα ως τις σκέψεις και τις προθέσεις των ηρώων.
Στους στ. 891-898 παρουσιάζει τη μεταστροφή του Πεζόστρατου και την τελική απόφασή του να κάνει το χατίρι του γιου του και να πάει για το προξενιό στο βασιλιά. Αφηγείται τα γεγονότα και, παράλληλα, σαν να διαβάζει τις σκέψεις του ήρωα, μας πληροφορεί για τα κίνητρά του («δε θέλει πλιο να καρτερεί κι ο γιος του να ’χει κρίση») και για την τακτική που λογάριαζε να ακολουθήσει («ελόγιαζεν από μακρά με ξόμπλια να τον πιάσει»).
Η παρουσίαση της μεταστροφής του Πεζόστρατου ενισχύεται εκφραστικά με τη μεταφορά «γλυκαίνει» και με τη χρήση του δραματικού ενεστώτα: «γλυκαίνει, μερώνει, δε θέλει».
Στο δεύτερο τμήμα της αφήγησής του (στ. 911-919) παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο ο Πεζόστρατος, ύστερα από δισταγμούς, περιφράσεις, γενικόλογες κουβέντες και εύστοχα υπονοούμενα, τόλμησε να μιλήσει στο βασιλιά για το προξενιό. Ο ποιητής, παρακολουθώντας από κοντά τις μύχιες σκέψεις του ήρωα, καταγράφει την ψυχική του αναστάτωση και την πάλη ανάμεσα στην αγάπη για το γιο του και στο φόβο του για την αντίδραση του βασιλιά.
Ο ποιητής αποδίδει την πιο δύσκολη στιγμή για τον ήρωα, τη στιγμή κατά την οποία εκείνος υποβάλλει στο βασιλιά το επίμαχο αίτημα του προξενιού («και φανερώνει τα κρουφά και τα χωστά του γιου του»). Ωστόσο, τα λόγια που δυσκολεύτηκε τόσο να ξεστομίσει ο Πεζόστρατος ο ποιητής-αφηγητής, με πολλή τέχνη, δεν τα βάζει στο στόμα του ούτε αναλαμβάνει ο ίδιος να τα μεταφέρει αυτολεξεί, αλλά τα προσπερνά με έμμεση αφήγηση: «ως ενεχάσκισε (τόλμησε) να πει την προξενιά του γάμου».
Οι σκέψεις του Πεζόστρατου και τα επιχειρήματά του
Ο Πεζόστρατος γνώριζε καλά ότι η απόφασή του να μεταφέρει στο βασιλιά την επιθυμία του γιου του ήταν ένα δύσκολο και τολμηρό εγχείρημα, γιατί η κοινωνική διαφορά αποτελούσε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο. Σκέφτηκε πως θα ήταν συνετό να τον προετοιμάσει ψυχολογικά με απανωτά «ξόμπλια», δηλαδή σχετικά υπονοούμενα, ωραία λόγια και επιχειρήματα. Έπειτα να μπει στο θέμα του, να ζητήσει δηλαδή από το βασιλιά την κόρη του για γυναίκα του γιου του. Έτσι, η αφήγηση δείχνει ότι ο ήρωας προσπαθεί να προετοιμάσει τον βασιλιά με έμμεσο τρόπο και να ανοίξει σταδιακά το δρόμο για την πρόταση του γάμου. Αναφέρει:
Στους παλιούς καιρούς, που ήταν οι άνθρωποι σπουδαιότεροι, οι πραγματικά σημαντικές αξίες δεν ήταν η κοινωνική τάξη και τα πλούτη, αλλά τα προσωπικά χαρίσματα και η αρετή.
Η αξία ενός νέου φαίνεται από τη γνώση, τη σύνεση, την ανδρεία και την ομορφιά, όχι μόνο από την καταγωγή και την εξουσία.
Έτσι ο Πεζόστρατος προσπαθεί να υποστηρίξει έμμεσα ότι ο Ερωτόκριτος είναι άξιος γαμπρός, παρόλο που δεν ανήκει σε βασιλική οικογένεια.
Οι ενέργειες του Πεζόστρατου
Ο ποιητής-αφηγητής παρουσιάζει με αριστοτεχνικό τρόπο την πορεία και τα στάδια που ακολούθησε ο Πεζόστρατος, από τη στιγμή κατά την οποία αρχίζει να μιλάει στο βασιλιά ως τη στιγμή που του έκανε την πρόταση για το γάμο των παιδιών τους.
Στην αρχή ο ποιητής-αφηγητής αναφέρεται συγκεφαλαιωτικά στα επιχειρήματα και στις περιστροφές του Πεζόστρατου, για τις οποίες έχει ήδη μιλήσει παραπάνω: «ήφερνε ξόμπλια απόμακρα, πράματα περασμένα» καθώς και παραβολές (παραδείγματα).
Ύστερα από το «τι» —από αυτά που έλεγε ο Πεζόστρατος, για να προετοιμάσει το έδαφος—, ο ποιητής-αφηγητής έρχεται στο «πώς», στον τρόπο με τον οποίο τα έλεγε ο Πεζόστρατος. Τα έλεγε λοιπόν «ένα-ένα κι αγάλια-αγάλια».
Στη συνέχεια ο Πεζόστρατος πλησιάζει στην κρίσιμη στιγμή.
Όμως την τελευταία στιγμή ο Πεζόστρατος διστάζει και αμφιταλαντεύεται. Ενώ δυο-τρεις φορές αποπειράται να μιλήσει, τον συγκρατεί και τον εμποδίζει η εσωτερική φωνή της σύνεσης («οπίσω τον εγιάγερνε κι εκράτειε τον η γνώση»). Ο ποιητής σ’ αυτό το σημείο προσωποποιεί τη σύνεση, για να υπογραμμίσει τη δύναμη της εσωτερικής αντίστασης του Πεζόστρατου.
Το προτελευταίο στάδιο των ενεργειών του Πεζόστρατου είναι η οριστική πλέον λήψη της απόφασης για την πρόταση του γάμου, για να αποκαλύψει όσα έκρυβε ως αυτή τη στιγμή («νίκησεν η αγάπη του παιδιού του και φανερώνει τα κουρφά και τα χωστά του νου του»). Η αποκάλυψη του μυστικού παρουσιάζεται πιο ζωντανά και παραστατικά με το δραματικό ενεστώτα του ρήματος «φανερώνει».
Τέλος, τολμάει και ξεστομίζει την προξενιά του γάμου.
Η αντίδραση του βασιλιά προμηνύεται αφηγηματικά με την παραστατικότητα του δραματικού ενεστώτα: «του λέγει ο ρήγας».
Η αντίδραση του βασιλιά στο προξενιό του Πεζόστρατου
Πριν καλά καλά προλάβει ο Πεζόστρατος να πει την προξενιά του γάμου, ο βασιλιάς έγινε έξω φρενών και στη στιγμή τον αποπήρε γεμάτος θυμό. Στην οργισμένη απάντησή του επισημαίνουμε τα ακόλουθα:
Αποπέμπει (διώχνει) με σκαιό (πού σκληρό) τρόπο τον Πεζόστρατο: «Πήγαινε και φύγε από κοντά μου».
Απορεί με το θράσος του Πεζόστρατου και του απευθύνει υβριστικούς και περιφρονητικούς χαρακτηρισμούς, όπως «λωλέ» και «μισοφρομάρη».
Του απαγορεύει να πατήσει «εις την αυλή του παλατιού», απειλώντας τον ακόμη και με θάνατο: «και κακοθανατίσεις».
Διατάζει την εξορία του Ερωτόκριτου σε «τόπους μακρούς κι αδιάβατους», με την εντολή να μη ξαναγυρίσει όσο ο ίδιος θα ζει.
Απειλεί με θάνατο και τον Ερωτόκριτο, αν δεν υπακούσει: «αλλιώς του δίδω θάνατο για χάρισμα του γάμου». Η απειλή εκτοξεύεται με πικρή ειρωνεία, αφού ο θάνατος θα δοθεί ως «γαμήλιο δώρο».
Απαιτεί να μη διαρρεύσει στη χώρα η παράλογη πρόταση του Πεζόστρατου, θεωρώντας ότι τον υποτιμά και τον εκθέτει ως βασιλιά.
Αντιμετωπίζει τον Πεζόστρατο αλαζονικά, απαξιωτικά και υποτιμητικά: «δε θέλω πλια να σου μιλώ». Τέλος, τον αποστρέφεται περιφρονητικά, δίνοντας εντολή μάλλον σε κάποιο φρουρό να τον οδηγήσει έξω από το παλάτι: «απόβγαλ’ τον να πηαίνει».
Ο βασιλιάς, εκφοβίζοντας τον Πεζόστρατο και εξορίζοντας τον Ερωτόκριτο, επιδεικνύει τη δύναμή του και επιβάλλει με αυταρχικό τρόπο την εξουσία του.
Η διαφορά των δύο πατεράδων στο θέμα της «οικογενειακής ευτυχίας»
Στο απόσπασμα διακρίνουμε τη διαφορά των δύο πατεράδων ως προς το θέμα της οικογενειακής ευτυχίας και ως προς κάποιες αξίες.
α. Ο Πεζόστρατος
Ο Πεζόστρατος αγαπάει το γιο του, υποφέρει που τον βλέπει να βασανίζεται από τον καημό της αγάπης και θέλει να τον δει ευτυχισμένο. Έτσι, παρακάμπτει όλους τους ενδοιασμούς του και του κάνει το χατίρι να πάει στο βασιλιά και να ζητήσει για γάμο την Αρετούσα, έχοντας την επίγνωση ότι η κοινωνική διαφορά ανάμεσα στις δύο οικογένειες ήταν μεγάλη. Είναι βέβαιος ότι θα προσκρούσει στην άρνηση αλλά και στην οργή του βασιλιά, ωστόσο νικάει η πατρική αγάπη και τον κάνει τολμηρό. Έτσι, υποβάλλει το αίτημά του, διακινδυνεύοντας ακόμη και τη θέση του μέσα στο παλάτι, επειδή εργαζόταν ως σύμβουλος του βασιλιά.
Η οικογενειακή ευτυχία για τον Πεζόστρατο δεν είναι συνάρτηση του πλούτου, της εξουσίας ή άλλων εξωτερικών παραγόντων, αλλά συνδέεται με την ευτυχία των μελών της οικογένειας. Τα πιο σημαντικά προσόντα για έναν υποψήφιο γαμπρό, σύμφωνα με τον Πεζόστρατο, είναι η αρετή, η σύνεση ή γνώση —δηλαδή το να είναι ο νέος «γνωστικός»—, η ανδρεία και η ομορφιά.
β. Ο βασιλιάς
Ο βασιλιάς, από την άλλη, στοχεύει σε ένα γάμο με ένα βασιλόπουλο από μια πλούσια και ισχυρή χώρα, έχοντας απώτερο σκοπό να ενισχύσει την πολιτική του θέση και να εξασφαλίσει ειρήνη στο βασίλειό του. Το αξίωμα του βασιλιά έχει παραμερίσει το ρόλο του πατέρα και η οικογενειακή ευτυχία είναι υποταγμένη στα κρατικά συμφέροντα και στις πολιτικές σκοπιμότητες.
Εμπόδιο στην πραγμάτωση του στόχου του για ένα μελλοντικά πετυχημένο προξενιό είναι ο έρωτας της Αρετούσας με τον Ερωτόκριτο και ο βασιλιάς ασκεί με σκληρό και αυταρχικό τρόπο την εξουσία του για να τον αποτρέψει. Όπως λοιπόν μπορούμε εύκολα να υποθέσουμε, βλέπει το γάμο της κόρης του κάτω από το πρίσμα πολιτικών σκοπιμοτήτων και επομένως αυτά που έχουν αξία για έναν υποψήφιο γαμπρό είναι η εξουσία, η πολιτική και στρατιωτική δύναμη και τα πλούτη —και αυτά δεν τα διαθέτει βέβαια ο γιος του Πεζόστρατου.
Πρόθεση του ποιητή
Πρόθεση του ποιητή στο απόσπασμα είναι να παρουσιάσει από τη μία τη δυσκολία που είχε ο Πεζόστρατος όταν πήγε στο βασιλιά για να ζητήσει τη βασιλοπούλα για γυναίκα του γιου του και από την άλλη την οργισμένη αντίδραση του βασιλιά.
Σχήματα λόγου
Μεταφορά
Στο απόσπασμα χρησιμοποιούνται μεταφορικές εκφράσεις για να αποδοθεί η ψυχική κατάσταση του Πεζόστρατου. Η φράση ότι ο Πεζόστρατος «γλυκαίνει και μερώνει» δείχνει πως σιγά σιγά ηρεμεί και παίρνει την απόφαση να μιλήσει στον βασιλιά. Επίσης, η φράση «με ξόμπλια να τον πιάσει» σημαίνει ότι προσπαθεί να προσεγγίσει τον βασιλιά έμμεσα, με παραδείγματα και προσεκτικά λόγια.
Επανάληψη
Υπάρχει επανάληψη σε φράσεις όπως «αγάλια αγάλια». Η επανάληψη τονίζει τη διστακτικότητα και την προσεκτική προσπάθεια του Πεζόστρατου να φτάσει σιγά σιγά στο δύσκολο θέμα του προξενιού.
Αντίθεση
Κεντρική αντίθεση είναι ανάμεσα στην ταπεινότερη κοινωνική θέση του Ερωτόκριτου και στη βασιλική καταγωγή της Αρετούσας. Από τη μία ο Πεζόστρατος προβάλλει την αξία, τη γνώση, την αρετή και την ανδρεία του νέου· από την άλλη ο βασιλιάς σκέφτεται με βάση την εξουσία, την καταγωγή και το κοινωνικό κύρος.
Κλιμάκωση
Η ένταση αυξάνεται σταδιακά. Αρχικά ο Πεζόστρατος μιλά διστακτικά και έμμεσα. Στη συνέχεια τολμά να φανερώσει τον σκοπό του. Τέλος, ο βασιλιάς αντιδρά οργισμένα και απειλητικά. Έτσι η σκηνή αποκτά δραματικότητα.
Ειρωνεία
Η αντίδραση του βασιλιά περιέχει ειρωνεία και περιφρόνηση, καθώς θεωρεί την πρόταση του Πεζόστρατου παράλογη και προσβλητική. Η ειρωνεία δείχνει την αλαζονεία του βασιλιά και την απόσταση που χωρίζει τους δύο άντρες κοινωνικά.
Υπερβολή
Οι απειλές του βασιλιά προς τον Πεζόστρατο και τον Ερωτόκριτο έχουν υπερβολικό τόνο. Η υπερβολή φανερώνει τον θυμό του, αλλά και τον αυταρχικό τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξουσία του.
Δραματικός ενεστώτας
Σε ορισμένα σημεία η αφήγηση γίνεται πιο ζωντανή με τη χρήση ενεστώτα, ώστε τα γεγονότα να παρουσιάζονται σαν να συμβαίνουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη. Αυτό ενισχύει τη θεατρικότητα της σκηνής.
Αφηγηματικοί τρόποι
Αφήγηση
Ο ποιητής-αφηγητής παρουσιάζει τα γεγονότα και εξηγεί την πορεία της δράσης. Μας πληροφορεί ότι ο Πεζόστρατος αποφασίζει να πάει στον βασιλιά και να του μιλήσει για το προξενιό. Ο αφηγητής γνωρίζει τα πάντα και παρουσιάζει και τις σκέψεις ή τις προθέσεις των προσώπων.
Διάλογος
Ο διάλογος είναι βασικός αφηγηματικός τρόπος στο απόσπασμα. Μέσα από τα λόγια του Πεζόστρατου και του βασιλιά αποκαλύπτονται οι χαρακτήρες τους: ο Πεζόστρατος φαίνεται συνετός, προσεκτικός και πατρικά αφοσιωμένος, ενώ ο βασιλιάς παρουσιάζεται οργισμένος, αυταρχικός και προσκολλημένος στην κοινωνική ιεραρχία.
Περιγραφή ψυχικής κατάστασης
Ο αφηγητής δεν περιγράφει μόνο εξωτερικές πράξεις, αλλά και την εσωτερική κατάσταση του Πεζόστρατου. Τον παρουσιάζει να διστάζει, να προσπαθεί να βρει τον κατάλληλο τρόπο και τελικά να παίρνει θάρρος. Έτσι ο αναγνώστης καταλαβαίνει την αγωνία και την αμηχανία του.
Αφηγητής
Ο αφηγητής δε συμμετέχει στην ιστορία και αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο (τριτοπρόσωπος παντογνώστης).
Γλώσσα
Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η κρητική διάλεκτος, χαρακτηριστική του Ερωτόκριτου και γενικότερα της κρητικής λογοτεχνίας. Λέξεις όπως «κύρης», «πλιο», «ξόμπλια», «αποκοτιά», «αθιβολή», «λογιάζει» δίνουν στο κείμενο λαϊκό, αυθεντικό και παραδοσιακό χαρακτήρα.
Το ύφος είναι ζωντανό και παραστατικό. Η σκηνή μοιάζει σχεδόν θεατρική, επειδή ο διάλογος φέρνει σε άμεση αντιπαράθεση τον Πεζόστρατο και τον βασιλιά. Ο αναγνώστης παρακολουθεί την αγωνία του ενός και την οργή του άλλου.
Η γλώσσα είναι επίσης ποιητική και μουσική, επειδή το έργο είναι γραμμένο σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο με ομοιοκαταληξία. Αυτό δίνει ρυθμό και κάνει το κείμενο να θυμίζει προφορική απαγγελία ή τραγούδι.
Η γλώσσα υπηρετεί και τον χαρακτηρισμό των προσώπων. Ο Πεζόστρατος μιλά προσεκτικά, με έμμεσο και ευγενικό τρόπο, επειδή γνωρίζει ότι το αίτημά του είναι τολμηρό. Αντίθετα, ο βασιλιάς χρησιμοποιεί σκληρό και απειλητικό λόγο, που φανερώνει την εξουσία και την αλαζονεία του.
Με ποια δραστηριότητα ασχολήθηκαν οι Άραβες και για ποιους λόγους;
Από τα μέσα του 8ου αι. οι Άραβες όπως και οι Εβραίοι δραστηριοποιήθηκαν στο διεθνές εμπόριο με επίκεντρο τις μεγάλες πόλεις και έγιναν, όπως ειπώθηκε, οι μεταπράτες (=έμποροι – μεσάζοντες) του διεθνούς εμπορίου. Σ’ αυτό συνέβαλαν η εξαίρετη γεωγραφική θέση του Χαλιφάτου μεταξύ Ανατολής και Δύσης αλλά και η εκμετάλλευση των ορυχείων χρυσού και αργύρου της Δυτ. Αφρικής και της Σαχάρας.
Πού απλώνονταν οι εμπορικές δραστηριότητες των Αράβων;
Από τα μέσα του 9ου αι. οι Άραβες ίδρυσαν εμπορικές αποικίες στις ακτές των Ινδιών, της ΝΑ Ασίας και της Κίνας. Από τη μακρινή Ανατολή μετέφεραν μπαχαρικά και άλλα είδη πολυτελείας, κυρίως μέσω Ιράκ, στις αραβικές και βυζαντινές αγορές, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη. Η ζήτηση που είχαν τα προϊόντα αυτά στις ακτές της Μεσογείου καθόριζε τις διεθνείς τους τιμές. Η δυναστεία των Φατιμιδών που κυριάρχησε στην Αίγυπτο κατά τον 10ο αι. ενθάρρυνε τις εμπορικές σχέσεις με τις Ινδίες διά μέσου της Ερυθράς Θάλασσας.
Ποιες καινοτομίες εισήγαγαν οι έμποροι του Ισλαμ;
Οι έμποροι του Ισλάμ υιοθέτησαν πολλές καινοτομίες: συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες, επινόησαν την εμπορική επιταγή (τσεκ) και ανέπτυξαν το πιστωτικό σύστημα (αργυραμοιβοί και τράπεζες). Οι καινοτομίες αυτές διευκόλυναν σημαντικά τις συναλλαγές.
Β. ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
Πού αναπτύχθηκαν τα γράμματα και τις τέχνες;
Τα γράμματα και οι τέχνες αναπτύχθηκαν στο Ισλάμ με επίκεντρο μεγάλες πόλεις όπως ήταν η Κόρδοβα και η Βαγδάτη, όπου ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια. Η αραβική λογοτεχνία ήταν της μόδας ακόμη και ανάμεσα στους χριστιανούς υπηκόους των αραβικών κρατών.
Στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν βιβλιοπωλεία για το ευρύ κοινό, ενώ πολλοί χαλίφες ήταν μανιώδεις συλλέκτες χειρογράφων. Οι Άραβες μετέφρασαν τα έργα των Ινδών, των Περσών και των Ελλήνων. Ιδίως οι μεταφράσεις των έργων των Ελλήνων σοφών και κυρίως του Αριστοτέλη και των Νεοπλατωνικών επηρέασαν βαθιά την αραβική σκέψη και επιστήμη.
Από πού επηρεάστηκε η τέχνη του Ισλάμ και ποια είναι τα βασικά της χαρακτηριστικά;
Κατά την πρώτη περίοδο του Ισλάμ, η τέχνη του δανείστηκε τεχνικές, τεχνίτες και υλικά από το Βυζάντιο, αλλά για θρησκευτικούς λόγους έμεινε προσηλωμένη στην ανεικονική τεχνοτροπία. Χαρακτηριστικά δημιουργήματα της αραβικής τέχνης είναι τα τεμένη (τζαμιά). Ξεχωρίζουν αυτό της Κόρδοβας και το μεγάλο τέμενος της Δαμασκού (αρχές 8ου αι.), του οποίου τα μωσαϊκά με τις εξαίσιες φυτικές παραστάσεις κατασκευάστηκαν από βυζαντινούς τεχνίτες. Οι Άραβες καλλιτέχνες φιλοτέχνησαν επίσης λαμπρά έργα μικροτεχνίας από ελεφαντόδοντο και άλλα υλικά.
Γ. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΑΒΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Σε ποιους τομείς φαίνεται η επίδραση του Ισλάμ στη Δύση;
Η Δύση επηρεάστηκε σημαντικά από τις επιστημονικές επιδόσεις του Ισλάμ. Αυτές ήταν:
Οι Άραβες:
καθιέρωσαν την ινδική αρίθμηση (Μαθηματικά),
οργάνωσαν μακρινά ταξίδια (Γεωγραφία),
υπολόγισαν ακριβώς την τροχιά του ήλιου και των πλανητών(Αστρονομία),
ανακάλυψαν το θειικό οξύ και το οινόπνευμα (Χημεία),
καθιέρωσαν νέα φάρμακα και πραγματοποίησαν πολύπλοκες εγχειρήσεις(Ιατρική).
πέρα από αυτά, εισήγαγαν στο Βυζάντιο και τη Δύση το χαρτί (κινεζική εφεύρεση) και πολλές καλλιέργειες (βερίκοκο, αγκινάρα, βαμβάκι, λεμόνι, σακχαροκάλαμο κ. ά.).
Η παρουσία πολλών αραβικών λέξεων στις ευρωπαϊκές γλώσσες δείχνει το μέγεθος της επίδρασης των Αράβων στη Δύση.
ΘΕΛΕΙΣ ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ; ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΥΝΔΕΣΜΟ:
Μετά την εξαφάνιση της Γραμμικής Β΄ πότε εμφανίζεται γραφή στον ελληνικό κόσμο; Τι είδους γραφή ήταν και από πού προήλθε;
Η Γραμμική γραφή Β΄ είχε εξαφανιστεί μαζί με την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων. Όμως, το δεύτερομισό του 8ου αιώνα π.Χ. μία νέα γραφή εμφανίζεται στον ελληνικό κόσμο. Είναι ένα αλφάβητο που προέρχεται από το φοινικικό, αλλά με πολλές προσαρμογές και παραλλαγές.
Ποιες αλλαγές έκαναν οι Έλληνες στο φοινικικό αλφάβητο και γιατί ήταν απαραίτητες;
Το φοινικικό αλφάβητο δεν περιέχει παρά μόνο σύμφωνα. Όμως η ελληνική γλώσσα ήταν αδύνατο να αποδοθεί χωρίς φωνήεντα. Γι’ αυτό οι Έλληνες πήραν μερικά από τα πολλά σύμφωνα του φοινικικού αλφαβήτου και τα μετέτρεψαν σε φωνήεντα.
Γιατί ήταν σημαντική η επινόηση των Ελλήνων να προσθέσουν φωνήεντα στο φοινικικό αλφάβητο;
Με το σύστημα αυτό συντελείται μια σημαντική πρόοδος γιατί για πρώτη φορά, στη γραφή, οι ήχοι μεταδίδονται με φωνήεντα και σύμφωνα. Αυτή η απλοποίηση δημιούργησε τις προϋποθέσεις, ώστε η γραφή να γίνει κτήμα περισσότερων ανθρώπων και όχι μόνο λίγων γραφέων. Τώρα αρκετοί άνθρωποι αποκτούν τη δυνατότητα να διαβάζουν και να γράφουν, να συμμετέχουν γενικότερα στη γνώση και στον πολιτισμό. Από το ελληνικό αλφάβητο γεννήθηκε το λατινικό.
Πώς ονομάστηκε η τέχνη των μεταβατικών χρόνων (1100-800 π.Χ.); Τι χαρακτηριστικά είχε;
Η τέχνη που δημιουργήθηκε από τον 11ο έως και τον 8ο αιώνα π.Χ. ονομάζεται γεωμετρική από τα γεωμετρικά κοσμήματα (στολίδια) στα πήλινα αγγεία. Γεωμετρικές είναι, επίσης, και οι μορφές των ανθρώπων και των ζώων. Άλλες μορφές είναι ζωγραφισμένες επάνω σε αγγεία και άλλες συναντούνται σε πήλινα ή χάλκινα ειδώλια.
Τα γεωμετρικά σχήματα συναντούνται για πρώτη φορά τους μεταβατικούς χρόνους;
Η γεωμετρική τέχνη δεν εμφανίζεται ξαφνικά στα κέντρα της Ελλάδας. Αντίθετα, οι απλές κυματιστές γραμμές και οι σπείρες (περιστρεφόμενα σχέδια) που ζωγραφίζονταν με το χέρι πάνω στα αγγεία της μυκηναϊκής εποχής μετατρέπονται σε ομόκεντρους κύκλους και ημικύκλια ζωγραφισμένα με μεγάλη ακρίβεια με τη βοήθεια του διαβήτη.
Ποια σχέδια σταδιακά εμφανίστηκαν στη διακόσμηση των αγγείων;
Α)Σταδιακά τρίγωνα, ρόμβοι, μαίανδροι (διακοσμητικό σχήμα με ορθές γωνίες και ελισσόμενες ευθείες), κλιμακωτά σχέδια και άλλα απλώνονται σε ολόκληρη την επιφάνεια των αγγείων, σχηματίζοντας ένα πυκνό δίχτυ.
Β)Αργότερα, σειρές ομοιόμορφων ζώων, καθώς και παραστάσεις σχετικές με το θάνατο μαζί με γεωμετρικά κοσμήματα διακοσμούν τα μεγαλύτερα αγγεία που χρησιμοποιούνταν σαν σήματα (σημάδια) τάφων.
Γ) Προς το τέλος της εποχής εμφανίζονται δειλά-δειλά και μυθολογικά θέματα.
Ποια συγκλονιστική αλλαγή συμβαίνει στη θρησκεία συγκριτικά με την εποχή των Μινωιτών και των Μυκηναίων;
Αντίθετα με τη μινωική και τη μυκηναϊκή εποχή τώρα αρχίζουν να ανεγείρονται μεγάλοι ναοί για τη λατρεία των θεών.
Πατήστε εδώ για να δείτε τον ναό της Αυλίδειας Αρτέμιδας.
Ποια χαρακτηριστικά είχαν οι πρώτοι ναοί των μεταβατικών χρόνων;
α)Οι τοίχοι αποτελούνται από λίθους (πέτρες) στο κάτω μέρος τους και πλίνθους (τούβλα από λάσπη ή πηλό) ψηλότερα .
β) Έχουν επίπεδες ή σαμαρωτές στέγες από πηλό και κλαδιά.
γ) Μερικοί ναοί, όπως το Ηραίο της Σάμου, είναι μεγάλοι και μακρόστενοι με μία κεντρική σειρά από κολόνες –κίονες– και βάθρο για το άγαλμα της θεάς.
δ)Σιγά-σιγά ορισμένα ιερά (Δελφοί, Δωδώνη, Ολυμπία) αρχίζουν να αποκτούν πανελλήνιο χαρακτήρα (λατρεύονται από όλους τους Έλληνες).
Πώς ήταν τα σπίτια των ανθρώπων τα μεταβατικά χρόνια;
Τα σπίτια της εποχής είναι μικρά, το ίδιο και οι οικισμοί. Συνήθως χτίζονται σε υψώματα για να προστατεύονται από τους εχθρούς και μερικοί είναι επιπλέον οχυρωμένοι με ισχυρά τείχη.
Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΟ 1100 ΕΩΣ ΤΟ 800 π.Χ. (μεταβατικοί χρόνοι ή γεωμετρική περίοδος)
Ποια αποτελέσματα είχε η πτώση του μυκηναϊκού πολιτισμού;
Η πτώση του μυκηναϊκού πολιτισμού επιφέρει μια αναστάτωση στην Ελλάδα, που διαρκεί περίπου τρεις αιώνες (1100-800 π.Χ.). Η περίοδος αυτή, παρά τις όποιες αναταράξεις, είναι γονιμότατη γιατί:
α) η Ελλάδα διαμορφώνεται φυλετικά
β) οι Έλληνες μορφοποιούν όλα εκείνα τα στοιχεία τα οποία θα τους επιτρέψουν να αναπτύξουν το δικό τους πολιτισμικό λόγο.
Ποια είναι τα βασικά γεγονότα που συμβαίνουν στον ελλαδικό χώρο αυτή την περίοδο;
α) Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός,
β) Η διαμόρφωση των ομηρικών επών
γ) Η επινόηση του ελληνικού αλφαβήτου.
Α΄ ΦΑΣΗ 1100-950 π.Χ.
Η Ελλάδα την περίοδο 1100-950 π.Χ. βρισκόταν σε κρίση. Ποια στοιχεία το αποδεικνύουν αυτό ( με βάση τον πληθυσμό, την οικονομία, τη διοίκηση);
Από το 1100 π.Χ. μέχρι περίπου το 950 π.Χ. η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίση:
α) Ο πληθυσμός μειώνεται δραστικά.
β) Η οικονομία ξαναγίνεται πρωτόγονη, περιορίζεται στη γεωργία και την κτηνοτροφία και αποκτά μια καθαρά οικιακή μορφή.
γ) Η κεντρική εξουσία εξασθενεί, σχεδόν εξαφανίζεται.
δ) Η οργάνωση στηρίζεται περισσότερο στην οικογένεια, στο χωριό, στην ομάδα.
Β΄ ΦΑΣΗ 950-800 π.Χ.
4.Τιαλλάζει από τα μέσα του 10ου αιώνα (950) στον ελλαδικό χώρο;
Από τα μέσα του 10ου αιώνα παρατηρείται μια τεχνολογική, δημογραφική (=αύξηση του πληθυσμού) και πνευματική αναγέννηση.
5. Ποιες φυλετικές κοινότητες διαμορφώνονται και πού εγκαθίστανται;
Με τις κινήσεις των ελληνικών φύλων που σημειώνονται κατά τη διάρκεια του 12ου αιώνα π.Χ. και την εγκατάστασή τους στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας σταθεροποιείται η εγκατάστασή τους σε κάθε περιοχή και διαμορφώνονται τα μόνιμα πλέον χαρακτηριστικά τους. Γενικώς, παρατηρείται μια κίνηση από τα βόρεια προς τα νότια.
α) Οι Δωριείς (το τελευταίο ελληνικό φύλο που μετακινείται μαζικά) από την Πίνδο εγκαταστάθηκαν στην Πελοπόννησο και σε ένα τμήμα της Στερεάς. Στη συνέχεια προωθήθηκαν σε μερικές από τις Κυκλάδες και αργότερα στην Κρήτη.
β) Οι Θεσσαλοί, που ζούσαν και αυτοί στην περιοχή της Πίνδου, εγκαταστάθηκαν στη σημερινή Θεσσαλία, εξαναγκάζοντας τους παλαιούς κατοίκους της, Βοιωτούς και Αιολείς, τους μεν πρώτους να μετακινηθούν προς τη σημερινή Βοιωτία, τους δε δεύτερους να μεταναστεύσουν στη Λέσβο, στην Τένεδο και στα βόρεια της Μικράς Ασίας.
γ) Τέλος, οι Ίωνες των βόρειων παραλίων της Πελοποννήσου καταφεύγουν στην Αττική, στην Εύβοια και στις Κυκλάδες.
Τι χαρακτηριστικά έχουν οι παραπάνω κοινότητες (τα νέα δηλαδή κράτη); Πώς διοικούνται;
Οι νέες κοινότητες είναι φυλετικές. Και το κράτος που δημιουργείται από τη συνένωση πολλών κοινοτήτων είναι φυλετικό. Αρχηγός του είναι ο βασιλιάς, ο οποίος εκλέγεται από τη συνέλευση των πολεμιστών. Αργότερα το αξίωμα μεταβάλλεται σε κληρονομικό. Η κυριότερη αρμοδιότητα του βασιλιά είναι η αρχιστρατηγία, γι’ αυτό στο αξίωμα του βασιλιά εκλέγεται ο ικανότερος πολεμιστής.
Τι ονομάζουμε Α΄ελληνικό αποικισμό και πότε έγινε;
Ονομάζουμε τη μετανάστευση ελληνικών φύλων προς τα νησιά του Αιγαίου και τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας από τον 11ο ως τον 9ο αιώνα π.Χ..
Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στον Α΄αποικισμό;
Η ανώμαλη κατάσταση που επικράτησε στην Ελλάδα μετά τις μετακινήσεις των ελληνικών φύλων κατά τον 12ο αιώνα π.Χ., και συγκεκριμένα:
α) η γενική στενότητα του χώρου.
β) ο οικονομικός μαρασμός.
γ) η ανασφάλεια.
Όλα τα παραπάνω υποχρέωσαν συμπαγείς ομάδες Ελλήνων να μεταναστεύσουν προς τα νησιά του Αιγαίου και τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας.
Με ποιο τρόπο έγινε ο Α ΄ αποικισμός;
Η μετακίνηση πραγματοποιήθηκε κατά φυλετικές ομάδες και ήταν τεράστια σε αριθμό μετακινούμενων ανθρώπων. Δεν έγινε οργανωμένα, όπως θα δούμε να γίνεται ο Β΄αποικισμός.
11. Πού εγκαταστάθηκε η κάθε φυλή;
Οι Αιολείς, πιεζόμενοι από τους Θεσσαλούς, εγκαταστάθηκαν αρχικά στη Λέσβο και στην Τένεδο και στη συνέχεια ίδρυσαν αποικίες στο βόρειο τμήμα της μικρασιατικής παραλίας, σε μια περιοχή που εκτείνεται από την Τρωάδα στα βόρεια μέχρι τον κόλπο της Σμύρνης. Είναι η περιοχή της Αιολίδας.
Οι Ίωνες ξεκινώντας από την Αττική, την Εύβοια και τη βορειοανατολική Πελοπόννησο εγκαταστάθηκαν στη Χίο, στη Σάμο και στο κεντρικό τμήμα των παραλίων της Μικράς Ασίας. Είναι η περιοχή που ονομάστηκε Ιωνία.
Οι Δωριείς εγκαθίστανται στη Ρόδο, στην Κω και στο νότιο τμήμα των παραλίων της Μικράς Ασίας, όπου ιδρύουν τη δωρική εξάπολη.
Ποιες ήταν οι κύριες ασχολίες των κατοίκων;
Οι πρώτοι Έλληνες άποικοι ασχολούνται στην αρχή με τη γεωργία. Γρήγορα όμως επιδίδονται στο εμπόριο και ταχύτατα οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας αναπτύσσονται σε εύρωστα εμπορικά κέντρα. Την οικονομική ανάπτυξη ακολουθεί η πολιτισμική άνθηση.
Ποια σχέση είχαν οι Έλληνες των μεταβατικών ή γεωμετρικών χρόνων με το παρελθόν τους και τις παλιές τους πατρίδες; Πού φαίνεται αυτή η σχέση;
Οι Έλληνες των μεταβατικών ή γεωμετρικών χρόνων (που έζησαν δηλαδή τον 10ο, 9ο και 8ο αιώνα π.Χ.), ενδιαφέρονταν πολύ για το παρελθόν τους και ασχολούνταν με την αναζήτηση της ρίζας τους. Τα ομηρικά έπη αποτελούν τυπικό παράδειγμα. Τα ποιήματα αυτά δημιουργήθηκαν στο πέρασμα από τον 9ο προς τον 8ο αιώνα, στηρίζονταν στην προφορική παράδοση και είχαν ως στόχο να ξαναζωντανέψουν το παρελθόν, την εποχή του Τρωικού πολέμου, τον καιρό των βασιλέων και των ηρώων, δηλαδή τη μυκηναϊκή εποχή.
Ποιες είναι οι διαφορές στον τρόπο διοίκησης ανάμεσα στη μυκηναϊκή και τη γεωμετρική εποχή;
Οι διαφορές είναι πολλές. Πρώτα από όλα η ορολογία έχει αλλάξει, γιατί ο ηγεμόνας στον Όμηρο ονομάζεται «βασιλεύς» και όχι άναξ, όπως στις πινακίδες της Πύλου. Έπειτα, η ομηρική βασιλεία δεν έχει καμία σχέση με το γραφειοκρατικό σύστημα (=τρόπο οργάνωσης και διοίκησης) του μυκηναϊκού ανακτόρου. Στα ομηρικά έπη η πολιτική αστάθεια είναι συνεχής. Οι βασιλείς είναι πολυάριθμοι και απολύτως ανεξάρτητοι. Ο καθένας προσπαθεί να στηρίξει τη θέση του μέσα σε πολλούς ανταγωνισμούς και συνεχώς πρέπει να αποδεικνύει τις ικανότητές του με κατορθώματα, ληστρικές επιδρομές που αποφέρουν μεγάλη λεία, με γιορτές και αγώνες ιδιαίτερα μεγαλοπρεπείς.
15. Ποιες είναι οι διαφορές στις κοινωνίες της μυκηναϊκή και της γεωμετρικής εποχής;
Η κοινωνία, η ιεραρχία της οποίας (=η σειρά από τον ανώτερο στον κατώτερο) στηρίζεται στην κατανομή της λείας (=λάφυρα από επιδρομές και ληστείες), κυριαρχείται από ανισότητα. Η διατήρηση της εξουσίας από τον ηγεμόνα δεν είναι ποτέ εξασφαλισμένη. Όλα αυτά είναι συνέπεια των συνεχών αναταράξεων που ακολούθησαν την πτώση της μυκηναϊκής δύναμης και ταιριάζουν σε μια κοινωνία αγροτοποιμενική που ζει από τα προϊόντα της και από τις ληστρικές επιδρομές.
16. Ποια εποχή εκφράζουν η Ιλιάδα και η Οδύσσεια;
Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια περιγράφουν μια εποχή μεταγενέστερη της μυκηναϊκής, περίπου από τον 11ο μέχρι τον 8ο αιώνα π.Χ. (1100-800).
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Δωρική εξάπολη: ονομάζεται η θρησκευτική ένωση έξι πόλεων που αποίκισαν οι Δωριείς (Ιαλυσός, Κάμειρος, Λίνδος, Κω, Κνίδος, Αλικαρνασσός).
Γεωμετρική εποχή: Ονομάζεται στην ιστορία της τέχνης η περίοδος που ακολουθεί την πτώση του Μυκηναϊκού κόσμου από το 1100 ως και μετά το 800 π. Χ.. Ονομάστηκε έτσι γιατί στη διακόσμηση των αγγείων επικρατούν τα γεωμετρικά σχήματα.
ΠΗΓΕΣ: Αρχαία Ιστορία Α΄Γυμνασίου, Βιβλίο του εκπαιδευτικού, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
Πού οφείλεται η εξάπλωση των Αράβων; Τι είναι το Ισλάμ;
Η εξάπλωση των Αράβων, που επηρέασε βαθιά την παγκόσμια ιστορία, ήταν συνέπεια της μεταστροφής του λαού αυτού στο Ισλάμ (που σημαίνει «αφοσίωση και πίστη στο θέλημα του Θεού»), μoνοθεϊστική θρησκεία που ίδρυσε ο Μωάμεθ (περ. 570-632).
Τι ήταν ο Μωάμεθ και τι ήταν η Εγίρα και ποια η σημασία της; Ποιο είναι το πρώτο έτος στο χρονολογικό σύστημα των Αράβων;
Ο Μωάμεθ ήταν οδηγός καραβανιών. Ταξίδευε συχνά στις χώρες της Εγγύς Ανατολής και είχε γνωρίσει από κοντά το Χριστιανισμό και τον Ιουδαϊσμό. Επηρεασμένος από τις δύο αυτές θρησκείες, ο Μωάμεθ διακήρυξε τις αρχές της νέας θρησκείας του Ισλάμ, διώχτηκε όμως το 622 από την πατρίδα του, τη Μέκκα, και κατέφυγε στη Μεδίνα, όπου απέκτησε έναν πυρήνα πιστών οπαδών. Το έτος αυτό (622), έτος της Εγίρας (αποδημίας), καθιερώθηκε ως αφετηρία του χρονολογικού συστήματος των Αράβων. Κατά την επόμενη δεκαετία (622-632) το Ισλάμ κυριάρχησε σ’ όλη την Αραβία.
Τι ήταν το Κοράνι και τι προέτρεπε τους μουσουλμάνους να κάνουν; Τι σημαίνει τζιχάντ;
ΤοΚοράνι (επί λέξει «λόγος θεού»), το ιερό βιβλίο της νέας θρησκείας, απαιτούσε από τους πιστούς (Μουσλίμ) να διαδώσουν το Ισλάμ με ιερό πόλεμο (τζιχάντ) κατά των απίστων. Ωστόσο τους απαγόρευε να ασκήσουν καταναγκασμό στους Χριστιανούς και τους Ιουδαίους. Όσοι έπεφταν στον πόλεμο γίνονταν μάρτυρες της πίστης και εξασφάλιζαν μια θέση στον Παράδεισο.
Β. Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ – ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Πού οφείλονταν η ορμή των Αράβων;
Ο θεσμός του ιερού πολέμου προσέδωσε στους Άραβες ακατανίκητη ορμή. Δυο χρόνια μετά το θάνατο του Προφήτη, οι μαχητές του Ισλάμ, υπό την ηγεσία του χαλίφη (δηλ. του τοποτηρητή και διαδόχου του Προφήτη), εξόρμησαν από τη Χερσόνησο τους. Ο βυζαντινός στρατός συντρίφτηκε στη μάχη του Γιαρμούκ (636).
Ποιες περιοχές κατέκτησαν διαδοχικά;
Μέσα σε λίγα χρόνια οι επιδρομείς κατέκτησαν τις γειτονικές ρωμαϊκές και περσικές επαρχίες (Παλαιστίνη, Συρία, Αίγυπτος, Μεσοποταμία και Περσία). Έτσι αποδείχτηκαν μάταιες οι στρατιωτικές επιτυχίες του Ηρακλείου κατά των Περσών. Τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου βαθμιαία υποχώρησαν στις παρυφές (σύνορα) της Μ. Ασίας. Η αραβική απειλή κορυφώθηκε στο πέρασμα από τον 7ο στον 8ο αι.
Πού και πώς σταμάτησε η επέκτασή τους; Πώς τους απέκρουσαν οι Βυζαντινοί;
Α) ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
Οι Άραβες προέλασαν ακολούθως κατά μήκος των ακτών της Β. Αφρικής. Μετά την κατάκτηση της Καρχηδόνας (τέλη 7ου αι.) οι στρατιές τους πέρασαν, στις αρχές του 8ου αι., τον πορθμό του Γιβραλτάρ και υπέταξαν το μεγαλύτερο μέρος της Ισπανίας. Τελικά ο Κάρολος Μαρτέλος, ηγέτης των Φράγκων, κατάφερε να αναχαιτίσει την προέλασή τους στο γαλλικό Πουατιέ, βόρεια από τα Πυρηναία (732).
Β) ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ
Η αραβική προέλαση σταμάτησε στην οροσειρά του Ταύρου, όπου και σταθεροποιήθηκαν τα αραβοβυζαντινά σύνορα.
Γ) ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ
Οι Άραβες δεν περιορίστηκαν σε χερσαίες επιχειρήσεις, αλλά διεκδίκησαν από το Βυζάντιο την κυριαρχία στη Μεσόγειο. Βασιζόμενοι στην τεχνογνωσία και την ναυτική εμπειρία των παράκτιων πληθυσμών της Φοινίκης και της Αιγύπτου, ναυπήγησαν και οργάνωσαν έναν αξιόμαχο στόλο. Ακολούθως έγιναν κύριοι της Κύπρου, της Ρόδου, της Κω, της Χίου, της Κυζίκου και πολιόρκησαν δύο φορές την Κωνσταντινούπολη (674-678 και 717-718). Οι βυζαντινοί μαχητές απέκρουσαν και τις δύο φορές τους Άραβες με τη βοήθεια των απόρθητων τειχών της Βασιλεύουσας και τη χρήση του υγρού πυρός, ενός νέου όπλου που κατέκαιε τα εχθρικά πλοία και ήταν επινόηση του σύρου Καλλίνικου. Η αραβική επιθετικότητα στη θάλασσα έφτασε στο απόγειο της τον 9ο αι. με την κατάκτηση της Κρήτης και της Σικελίας.
Πώς εξηγείται η τεράστια εξάπλωση των Αράβων;
Οι κυριότεροι παράγοντες των αραβικών κατακτήσεων ήταν:
α) η εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από τη μακροχρόνια πολεμική τους σύγκρουση στα χρόνια του Ηρακλείου και
β) η έντονη αντίθεση μεταξύ του κέντρου και των ανατολικών επαρχιώντου Βυζαντίου που παρέμειναν προσκολλημένες στην αίρεση του Μονοφυσιτισμού. Οι επαρχίες αυτές κατακτήθηκαν ως τα μέσα του 7ου αι. και ενσωματώθηκαν στο Χαλιφάτο, όπως ονομάστηκε το Αραβικό Κράτος.
Ποιες ήταν οι συνέπειες της αραβικής επέκτασης για την Βυζαντινή Αυτοκρατορία;
Η αραβική επέκταση στις ακτές της Μεσογείου:
α) οδήγησε στη διάσπαση του μεσογειακού κόσμου, που είχε ενοποιηθεί από τους Ρωμαίους
β) προκάλεσε την εδαφική συρρίκνωση, την απώλεια σημαντικών αστικών κέντρων και την ερήμωση πολλών περιοχών της αυτοκρατορίας,
γ) επέφερε τη μείωση της αγροτικής παραγωγής και επηρέασε αρνητικά το εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριοτου Βυζαντίου.
Ιστορικό πλαίσιο: Η κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, στις 28 Οκτωβρίου 1940.
Τόπος: Η Αθήνα, κυρίως το σπίτι της Νίνας.
Αφηγήτρια: Η Νίνα, που συμμετέχει στα γεγονότα.
Κεντρικό θέμα: Οι διαφορετικές αντιδράσεις των απλών ανθρώπων στο άκουσμα της κήρυξης του πολέμου: φόβος, αναστάτωση, αγωνία αλλά και πατριωτικός ενθουσιασμός.
2. Νοηματικές ενότητες
Ενότητα
Περιεχόμενο
1η
Οι πολιτικές συζητήσεις και οι προβλέψεις για τον επικείμενο πόλεμο.
2η
Η αναγγελία του πολέμου, ο πανικός και οι διαφορετικές αντιδράσεις της οικογένειας.
3η
Η άφιξη της κυρα-Εκάβης και η ψύχραιμη αντιμετώπιση των γεγονότων.
3. Χαρακτηρισμός προσώπων
Πρόσωπο
Χαρακτηριστικά / αντιδράσεις
Νίνα
Φοβισμένη, ανήσυχη, προστατευτική, αυθόρμητη. Αρχικά πανικοβάλλεται, αλλά σταδιακά ηρεμεί.
Αντώνης
Ισχυρογνώμων, αρχικά φιλογερμανός. Με την κήρυξη του πολέμου εκδηλώνει έντονο πατριωτισμό.
Μαριέττα
Κλαίει και ανησυχεί για τα αδέλφια της που θα πολεμήσουν.
Μαρία
Δυσκολεύεται να ξυπνήσει· η στάση της οδηγεί σε χιουμοριστικές στιγμές.
Κυρα-Εκάβη
Ψύχραιμη, πρακτική, αισιόδοξη.
Άκης
Νεανικός ενθουσιασμός, επηρεασμένος από την ΕΟΝ.
4. Κύρια ερμηνευτικά ζητήματα
Α. Ο φόβος του πολέμου Οι αντιδράσεις της οικογένειας, οι κραυγές, η αβεβαιότητα, η αναζήτηση καταφυγίου και η αγωνία για τους στρατευμένους αναδεικνύουν τον αντίκτυπο του πολέμου στους απλούς ανθρώπους.
Β. Η μεταμόρφωση του Αντώνη Αρχικά πιστεύει ότι οι Γερμανοί δεν θα επιτεθούν στην Ελλάδα. Με την έναρξη του πολέμου εκδηλώνει έντονο πατριωτισμό. Η αλλαγή του δείχνει πώς ένα ιστορικό γεγονός ανατρέπει πεποιθήσεις.
Γ. Το χιούμορ Υπερβολικές αντιδράσεις, ζωηροί διάλογοι και το επεισόδιο με τη Μαρία δημιουργούν χιούμορ και μετριάζουν τη δραματικότητα της στιγμής.
Δ. Η απουσία ηρωικών πράξεων Αντί για μάχες και κατορθώματα, προβάλλεται η καθημερινότητα, ο φόβος και οι ανθρώπινες αδυναμίες, με ρεαλιστική ματιά.
5. Αφηγηματικές τεχνικές – Γλώσσα – Ύφος
Αφήγηση: Πρωτοπρόσωπη, ομοδιηγητική (αφηγήτρια η Νίνα).
Αφηγηματικοί τρόποι: Αφήγηση, διάλογος και περιγραφή.
Γλώσσα: Απλή, καθημερινή, ζωντανή, με λαϊκές εκφράσεις και στοιχεία προφορικότητας.
Ύφος: Άμεσο, παραστατικό, χιουμοριστικό και κατά τόπους συγκινητικό.
Εκφραστικά μέσα: Υπερβολές, μεταφορές, παρομοιώσεις και ειρωνεία.
Λειτουργία: Ο διάλογος φανερώνει τις αντιδράσεις και τον χαρακτήρα των προσώπων· η πρωτοπρόσωπη αφήγηση προσδίδει αμεσότητα και υποκειμενικότητα.
6. Ενδεικτικές ερωτήσεις αξιολόγησης και βασικά σημεία απαντήσεων
Ερώτηση
Στοιχεία αναμενόμενης απάντησης
1. Γιατί δεν υπάρχουν ηρωικές πράξεις;
Καθημερινότητα, απλοί άνθρωποι, φόβος, ρεαλισμός.
2. Πώς εκφράζεται ο φόβος;
Πανικός, σύγχυση, καταφύγιο, ανησυχία για στρατευμένους.
Εκτός από τις εγκλίσεις, το ρήμα σχηματίζει δύο ονοματικούς τύπους, το απαρέμφατο και τη μετοχή.
ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Το απαρέμφατο λέγεται έτσι, γιατί η κατάληξή του δε δηλώνει συγκεκριμένο πρόσωπο του λόγου. Είναι άκλιτος ρηματικός τύπος που, όταν είναι έναρθρο, ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό (βλ. παρακάτω στη Σύνταξη).
Καταλήξεις απαρεμφάτων βαρύτονων ρημάτων στην ενεργητική φωνή
ενεστώτας
μέλλοντας
αόριστος
παρακείμενος
φωνηεντόληκτα
-ειν
τοξεύειν
-σειν
τοξεύσειν
-σαι
τοξεῦσαι
-κέναι
τετοξευκέναι
ουρανικόληκτα
-ειν
πράττειν
-ξειν
πράξειν
-ξαι
πρᾶξαι
-χέναι
πεπραχέναι
χειλικόληκτα
-ειν
γράφειν
-ψειν
γράψειν
-ψαι
γράψαι
-φέναι
γεγραφέναι
οδοντικόληκτα
-ειν
πείθειν
-σειν
πείσειν
-σαι
πεῖσαι
-κέναι
πεπεικέναι
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Το απαρέμφατο του αορίστου δεν παίρνει αύξηση(όπως και οι εγκλίσεις του ίδιου χρόνου πλην της οριστικής).
Το απαρέμφατο του παρακειμένουδιατηρεί τον αναδιπλασιασμό, π.χ. βε-βουλευκέναι,τε-θαυμακέναι, ἐ-σκευακέναι.
Το απαρέμφατο ενεστώτα του ρ. εἰμὶείναι: εἶναι.
Καταλήξεις απαρεμφάτων βαρύτονων ρημάτων στην μέση φωνή
Ενεστώτας
Μέλλοντας
Αόριστος
Παρακείμενος
Φωνηεντόληκτα
-εσθαι
-σεσθαι
-σασθαι
-σθαι
τοξεύεσθαι
τοξεύσεσθαι
τοξεύσασθαι
τετοξεῦσθαι
Ουρανικόληκτα
-εσθαι
-ξεσθαι
-ξασθαι
-χθαι
πράττεσθαι
πράξεσθαι
πράξασθαι
πεπρᾶχθαι
Χειλικόληκτα
-εσθαι
-ψεσθαι
-ψασθαι
-φθαι
γράφεσθαι
γράψεσθαι
γράψασθαι
γεγράφθαι
Οδοντικόληκτα
-εσθαι
-σεσθαι
-σασθαι
-σθαι
πείθεσθαι
πείσεσθαι
πείσασθαι
πεπεῖσθαι
Παρατηρήσεις
Ενεστώτας: Όλα τα ρήματα σχηματίζουν το απαρέμφατο με την κατάληξη -εσθαι.
Μέλλοντας: Χρησιμοποιούνται οι τύποι -σεσθαι, -ξεσθαι, -ψεσθαι.
Αόριστος: Χρησιμοποιούνται οι τύποι -σασθαι, -ξασθαι, -ψασθαι.
Παρακείμενος: Χρησιμοποιείται η κατάληξη -σθαι, με τις απαραίτητες μεταβολές του θέματος.
Βασικός συνολικός πίνακας Απαρεμφάτων Ενεργητικής και Μέσης Φωνής στο ρήμα λύω
Χρόνος
Ενεργητική
Μέση
Ενεστώτας
λύειν
λύεσθαι
Μέλλοντας
λύσειν
λύσεσθαι
Αόριστος
λῦσαι
λύσασθαι
Παρακείμενος
λελυκέναι
λελύσθαι
ΣΥΝΤΑΞΗ
Η ονοματική φύση του απαρεμφάτου φαίνεται από το ότι μπορεί να έχει άρθρο (ουδετέρου γένους, ενικού αριθμού) σε όλες τις πτώσεις, π.χ. τὸ πράττειν, τοῦ πράττειν. Λέγεται τότε έναρθρο απαρέμφατο και παρουσιάζει τις συντακτικές χρήσεις ενός ουσιαστικού (δέχεται άρνηση μή), π.χ. Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν(το έναρθρο απαρέμφατο τὸ λακωνίζειν είναι υποκείμενο του ρήματος ἐστί).
Το άναρθρο απαρέμφατο (ειδικό και τελικό) είναι πιο συχνό και έχει πολλές συντακτικές χρήσεις, οι κυριότερες από τις οποίες είναι: αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα και υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις.
Είδη του άναρθρου απαρεμφάτου
Ειδικό:
μεταφράζεται με τις λέξεις «ότι», «πως»,
εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν «λέω», «νομίζω», «γνωρίζω», «αντιλαμβάνομαι» κ.ά.,
Αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα, δηλ. ρήματα που κλίνονται σε όλα τα πρόσωπα και έχουν ως υποκείμενο κάποιο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα. π.χ Ἔφησε δώσειν ἐγγυητὴν ἕνα τῶν φίλων.Υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα, δηλ. ρήματα που απαντούν μόνο στο γ΄ εν. πρόσωπο και δεν έχουν ως υποκείμενο κάποιο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα. Είναι παρόμοια με τα ν.ε. «πρέπει», «λέγεται», «ενδέχεται» κ.ά.· συνηθέστερα στην α.ε. είναι τα δεῖ, χρή (= πρέπει), προσήκει (= αρμόζει). Την ίδια συντακτική θέση παίρνει το απαρέμφατο και με απρόσωπες εκφράσεις, δηλ. φράσεις που αποτελούνται από ένα επίθετο ή ένα επίρρημα και το γ΄ ενικό πρόσωπο των ρημάτωνεἰμὶ και ἔχω, π.χ. δίκαιόν ἐστι (= είναι δίκαιο / είναι σωστό), καλόν ἐστι (= είναι όμορφο / είναι καλό), καλῶς ἔχει (= καλόν ἐστι): π.χ. Προσήκει ὑμῖν τοὺς προγόνους μιμεῖσθαι. Δίκαιόν ἐστιν ὑπὲρ μεγάλων ἐγκλημάτων δεινὰς ποιεῖσθαι τὰς τιμωρίας.
Η ΜΕΤΟΧΗ
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Η μετοχή είναι ρηματικό επίθετο που παρουσιάζει τρία γένη και αντίστοιχα τρεις καταλήξεις (τριγενές και τρικατάληκτο).
Καταλήξεις μετοχών βαρύτονων ρημάτων στην ενεργητική φωνή
Ενεστώτας: Οι μετοχές σχηματίζονται με τις καταλήξεις -όμενος, -ομένη, -όμενον.
Μέλλοντας: Σχηματίζονται με το χαρακτηριστικό του μέλλοντα (-σ-, -ξ-, -ψ-) και τις καταλήξεις -όμενος, -ομένη, -όμενον.
Αόριστος: Σχηματίζονται με -σάμενος, -ξάμενος, -ψάμενος, ανάλογα με το θέμα του ρήματος.
Παρακείμενος: Σχηματίζονται με αναδιπλασιασμό και τις καταλήξεις -μένος, -μένη, -μένον, με τις αντίστοιχες μεταβολές των συμφώνων.
Προσοχή: Ο πίνακας αφορά τη μέση φωνή. Ο παθητικός μέλλοντας και ο παθητικός αόριστος σχηματίζουν διαφορετικές μετοχές (π.χ. πεισθησόμενος, πεισθείς).
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Η μετοχή του αορίστου δεν παίρνει αύξηση.
Η μετοχή του παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό, π.χ. ὁ ἐσκευακώς, ἡ ἐσκευακυῖα, τὸ ἐσκευακός.
Η μετοχή ενεστώτα του ρ. εἰμὶείναι: ὤν, οὖσα, ὄν.
Το αρσενικόκαι ουδέτερο γένος των μετοχών όλων των χρόνων της ενεργητικής φωνής κλίνονται σύμφωνα με τηγ΄ κλίση, ενώ το θηλυκό σύμφωνα με τα θηλυκά σε -α της α΄ κλίσης. Επιπλέον, το θηλυκό στη γενική του πληθυντικού τονίζεται πάντοτε στη λήγουσα, π.χ. τῶν λυουσῶν, τῶν λυσουσῶν, τῶν λυσασῶν, τῶν λελυκυιῶν.
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ
Οι μετοχές, ανάλογα με τη συντακτική τους λειτουργία, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: επιθετικές,κατηγορηματικές, επιρρηματικές.
Επιθετική
Μεταφράζεται ως αναφορική πρόταση με τις λέξεις «που»,«ο οποίος». Συνήθως είναι έναρθρη.
Συντακτικά καταλαμβάνει θέσεις ουσιαστικών και επιθέτων. Ὁ φεύγων πόνους φεύγει τιμάς (= αυτός που αποφεύγει τους κόπους αποφεύγει και τις τιμές).
Επιρρηματική
Λειτουργεί ως επίρρημα. Μπορεί να είναι:
τροπική [μτφρ. με ν.ε. μετοχή (-ντας), «με το να»] Ἦλθεν ἔχων (= έχοντας) ὀλίγας ναῦς.
1.Σε ποιους θεούς πίστευαν οι Μυκηναίοι ποια ήταν η κυρίαρχη θεά και πώς επιβεβαιώνονται γι’ αυτό οι μελετητές;
Λάτρευαν τους θεούς που γνωρίζουμε από τον Όμηρο (Δία, Ήρα, Ποσειδώνα, Άρτεμη, Διόνυσο), εκτός από τον Απόλλωνα. Κυρίαρχη θεότητα ήταν η Πότνια (=σεβάσμια), που της πρόσφεραν πρόβατα, μαλλί, έλαια και μέλι.
Μια θεϊκή μορφή που κρατάει στάχυα. Φορά δέρμα ζώου, λοξά δεμένο στο σώμα της και κάλυμμα κεφαλής με λοφίο (Ανάκτορο Μυκηνών).
Το μεγαλύτερο σφραγιστικό δακτυλίδι της μυκηναϊκής εποχής, το οποίο και αυτό βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Απεικονίζει τελετουργική σκηνή με την Πότνια σε θρόνο. Φοράει ιερατικό χιτώνα και πόλο (καπέλο) και σηκώνει το κύπελλό της σε πρόποση μπροστά σε πομπή λεοντοκέφαλων Δαιμόνων, που βαδίζουν κρατώντας κανάτες με προσφορές.
2.Πού λάτρευαν τους θεούς τους;
Όπως και οι Μινωίτες, λάτρευαν τους θεούς σε μικρά ιερά.
3.Ποιοι αποτελούσαν το ιερατείο και ποιος ήταν ο ρόλος τους;
Ήταν άνδρες και γυναίκες. Αποτελούσαν μια ξεχωριστή κοινωνική τάξη (βλέπε πυραμίδα τάξεων) και διαχειρίζονταν την περιουσία των ιερών.
4.Πού αναπτύχθηκε και ποιο είναι το γενικό χαρακτηριστικό της μυκηναϊκής τέχνης;
Αναπτύχθηκε στα ανακτορικά κέντρα της ηπειρωτικής Ελλάδας (Μυκήνες, Τίρυνθα, Πύλος, Θήβα κ.λπ.) την ύστερη εποχή του χαλκού (1600-1100 π.Χ.) Το γενικό χαρακτηριστικό της είναι η έντονη μινωική επίδραση.
5.Τι εννοούμε με τον όρο μνημειακή αρχιτεκτονική;
Είναι η αρχιτεκτονική που επιβάλλεται με τον όγκο της (π.χ. κυκλώπεια τείχη, θολωτοί τάφοι).
6.Τι περιλαμβάνει η μυκηναϊκή αρχιτεκτονική;
Τα τείχη τα ανάκτορα, και τους τάφους.
7.Ποια ιδιαιτερότητα είχαν τα τείχη;
Ήταν γιγαντιαία και ονομάστηκαν «κυκλώπεια», γιατί χτίζονταν με τεράστιους ογκόλιθους.
8.Ποια ήταν η μορφή των μυκηναϊκών ανακτόρων; Να συγκριθούν με τα μινωικά.
Ήταν απλούστερα από τα μινωικά. Αποτελούνταν από ένα προθάλαμο και ένα κύριο δωμάτιο (το μέγαρο) που στο κέντρο είχε κυκλική εστία και εκεί δέχονταν τους επισκέπτες. Γύρω τους ήταν κτισμένοι οι δευτερεύοντες χώροι κατοικίας. Ήταν κτισμένα σε οχυρωμένα με τείχη υψώματα –ακροπόλεις.
9.Ποια τα είδη των τάφων και ποια τα χαρακτηριστικά του κάθε είδους;
α)Οι λακκοειδείς που αποτελούνταν από ένα μακρόστενο σκάμμα πάνω στο οποίο στήνονταν όρθιες λίθινες πλάκες (επιτύμβιες στήλες) που παρουσίαζαν πολεμικές και κυνηγετικές σκηνές (ανάλογα με την ιδιότητα του νεκρού).
Λακκοειδείς τάφοι Μυκηνών
β) Οι θολωτοί που αποτελούνταν από ένα μακρύ διάδρομο, ανάμεσα σε λίθινους τοίχους και κυκλικό θάλαμο με θολωτή οροφή που σκεπαζόταν με χώμα και έμοιαζε εξωτερικά με χαμηλό λόφο. Παράδειγμα τέτοιου τάφου είναι ο θησαυρός του Ατρέα στις Μυκήνες που θεωρήθηκε ως τάφος του Αγαμέμνονα.
θολωτός τάφος
10.Τι σημαίνει η φράση «θησαυρός του Ατρέα»;
Θησαυρός σημαίνει θησαυροφυλάκιο. Ονομάστηκε έτσι ο τάφος, γιατί περιείχε πολύτιμα κτερίσματα.
Τάφος Ατρέα
11.Σε ποιες μορφές τέχνης υπήρξε έντονη η μινωική επίδραση;
Στις τοιχογραφίες και την κεραμική.
12.Τι σημαίνει ο όρος «εικονιστικός ρυθμός»;
Έτσι ονομάστηκε ο τρόπος διακόσμησης μιας κατηγορίας αγγείων που διακοσμούνταν με παραστάσεις ζώων, πουλιών, ψαριών και σκηνές με άρματα.
13.Ποια είναι τα είδη της μεταλλοτεχνίας;
Κατασκεύαζαν κοσμήματα, πολυτελή αντικείμενα όπως κύπελλα και σκεύη, όπλα όπως ξίφη και εγχειρίδια, χρυσές προσωπίδες και άλλα.
ΧΡΥΣΗ ΝΕΚΡΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΔΑ ΜΥΚΗΝΩΝ
Κύπελλο απ’ το Βαφειό Λακωνίας
14.Τι υποδηλώνουν όλα αυτά τα έργα τέχνης;
Υποδηλώνουν τον πλούτο και τη δύναμη των Μυκηναίων βασιλιάδων και ευγενών. Επίσης, δείχνουν την επικοινωνία με χώρες της Ανατολής και της Αιγύπτου από όπου εισήγαγαν τα απαραίτητα πολύτιμα υλικά.
Κατά την τρίτη κλίση κλίνονται ονόματα και των τριών γενών περιττοσύλλαβα (=ανισοσύλλαβα).
ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗΣ
Τα τριτόκλιτα ουσιαστικά στην ονομαστική ενικού λήγουν σ’ ένα από τα φωνήεντα α, ι, υ, ω, ή σ’ ένα από τα σύμφωνα ν, ρ, ς (ξ, ψ)·
στην γενική ενικού λήγουν σε -ος, -ως, ή -ους.
ΔΙΑΙΡΕΣΗΤΩΝ ΤΡΙΤΟΚΛΙΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
Α) ΚΑΤΑΛΗΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΑΤΑΛΗΚΤΑ
Τα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης που σχηματίζουν την ονομαστική ενικού με την κατάληξη –ς και λέγονται καταληκτικά(ἥρω-ς, ἰχθύ-ς).
Τα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης που σχηματίζουν την ονομαστική ενικού χωρίς καμιά κατάληξη και λέγονται ακατάληκτα(χιών, ἠχώ, σῶμα).
Β) ΜΟΝΟΘΕΜΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΟΘΕΜΑ
Από τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης άλλα έχουν σε όλες τις πτώσεις ένα μόνο θέμα και γι’ αυτό λέγονται μονόθεμα(χιτών, χιτῶν-ος).
Άλλα παρουσιάζονται με δύο θέματα και γι’ αυτό λέγονται διπλόθεμα(ἡγεμόν-ος, ἡγεμών).
Ισχυρό και αδύναμο θέμα
Στα διπλόθεμα τριτόκλιτα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή μακρόχρονο φωνήεν λέγεται ισχυρό θέμα(ποιμήν, ῥήτωρ), ενώ το άλλο που έχει στην τελευταία συλλαβή βραχύχρονο φωνήεν λέγεται αδύνατο θέμα(ποιμεν-, ῥητορ-).
Πώς βρίσκω το θέμα στα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης;
Το θέμα στα μονόθεμα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης βρίσκεται από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί από αυτήν η κατάληξη: πίνακ-ος (θ. πινακ-), κλητῆρ-ος(θ. κλητηρ-).
Στα διπλόθεμα το ισχυρό θέμα βρίσκεται από την ονομαστική του ενικού και το αδύνατο από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί η κατάληξη: ὁ ἡγεμὼν (ισχυρό θ. ἡγεμων-), τοῦ ἡγεμόν-ος (αδύνατο θ. ἡγεμον-)· ὁ ποιμὴν (ισχυρό θ. ποιμην-), τοῦ ποιμέν-ος (αδύνατο θ. ποιμεν-).
Γ) ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΦΩΝΟΛΗΚΤΑ
Κατά το χαρακτήρα (= τελευταίο γράμμα του θέματος που βρίσκω από τη γενική αν αφαιρέσω την κατάληξη), τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης διαιρούνται:
α) σε φωνηεντόληκτα:ἥρω-ς, ἥρω-ος/πόλις, πόλε-ως·
β) σε συμφωνόληκτα:κόραξ, κόρακ-ος/σωλήν, σωλῆν-ος.
ΚΛΙΣΗ ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΩΝ
α. Καταληκτικά διπλόθεμα φωνηεντόληκτα σε –ις (γεν. –εως)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας χαρακτηρίζονται διπλόθεμα, γιατί παρουσιάζουν ένα θέμα σε -ι (στην ονομ., αιτ. και κλητ. ενικού) και ένα σε -ε (στη γεν. και δοτ. ενικού και σε όλο τον πληθυντικό), π.χ. ονομ. εν. πρᾶξι-ς, αιτ. εν. πρᾶξι-ν, δοτ. πληθ. πράξε-σι.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια