Ο μύθος του Μινώταυρου αναδεικνύει την οικονομική δύναμη των Μινωιτών.
Α΄ ΜΕΡΟΣ
Πού αναπτύχθηκε ο Μινωικός πολιτισμός;
Στην Κρήτη.
Πότε κατοικήθηκε για πρώτη φορά η Κρήτη;
Τη νεολιθική εποχή.
Πότε κορυφώνεται η ανάπτυξή της;
Την 3η και 2η χιλιετία π.Χ.
Γιατί ονομάστηκε ο πολιτισμός μινωικός;
Από τον μυθικό βασιλιά της Κνωσού, Μίνωα.
Πότε και ποιος τον ανέσκαψε;
Ανασκάφηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από τον Άγγλο αρχαιολόγο Άρθουρ Έβανς.
Ο αρχαιολόγος Άρθουρ Έβανς
Ποιες είναι οι βασικές περίοδοι ανάπτυξης του μινωικού πολιτισμού;
Α) 3000-2000 π.Χ.
Την περίοδο αυτή υπάρχει πληθυσμιακή αύξηση και ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Ιδρύονται μικροί οικισμοί και υπάρχουν επαφές με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Γίνονται, εισαγωγές και εξαγωγές. Ιδρύονται αποικίες.
Β) 2000-1700 π.Χ. Είναι η περίοδος των πρώτων ανακτόρων με οικισμούς και πόλεις γύρω από αυτά (Κνωσός, Φαιστός, Μάλια και Ζάκρος). Το 1700 καταστρέφονται από σεισμό.
Γ) 1700-1450 π.Χ. Είναι η η περίοδος των νέων ανακτόρων. Γίνεται η κορύφωση της δύναμής τους με κυριαρχία στο Αιγαίο. Αναπτύσσονται οι σχέσεις με Ηπειρωτική Ελλάδα και οι Μινωίτες επηρεάζουν τον μυκηναϊκό πολιτισμό.
Πώς ήταν η πολιτική και διοικητική οργάνωση του Μινωικού πολιτισμού;
Το πολιτικό, οικονομικό και διοικητικό σύστημα ήταν συγκεντρωτικό (βλέπε σημείωση), δηλαδή το κέντρο ήταν τα ανάκτορα.
Τα ανάκτορα ήταν δηλαδή, διοικητικά- οικονομικά- καλλιτεχνικά -θρησκευτικά κέντρα.
Τα χαρακτηριστικά της κατασκευής τους ήταν: α) είχαν προσανατολισμό στον άξονα Βορρά – Νότου, β) υπήρχε ανάπτυξη των δωματίων γύρω από μια ορθογώνια αυλή, γ) ήταν πολυώροφα, δ) είχαν ύδρευση και αποχέτευση, ε) διακοσμούνταν με τοιχογραφίες και ε) ήταν ανοχύρωτα.
Ποιος ήταν ρόλος των επαύλεων;
Συγκέντρωναν γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα και έλεγχαν τη διακίνησή τους.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τι σημαίνει συγκεντρωτικό σύστημα; Είναι σύστημα πολιτικής οργάνωσης μιας κοινωνίας όπου όλες τις εξουσίες έχει ένα κέντρο.
Ποιοι λόγοι οδήγησαν τους Μινωίτες στη δημιουργία συστημάτων γραφής;
Η ανάπτυξη του εμπορίου και η περίπλοκη διοικητική και κοινωνική οργάνωση.
Ποια ήταν τα συστήματα γραφής που χρησιμοποιήθηκαν από τους Μινωίτες;
Το πρώτο σύστημα γραφής φαίνεται στον δίσκο της Φαιστού και χρονολογείται γύρω στο 1700 π.Χ.. Πρόκειται για είδος ιερογλυφικής γραφής που δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.
Το δεύτερο σύστημα γραφής είναι η γραμμική Α΄ που χρονολογείται στα 1700-1450 π.Χ. Ήταν συλλαβική γραφή και αποτέλεσε το πρότυπο της μυκηναϊκής γραφής. Δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.
Πού στηρίχθηκε η οικονομία των Μινωιτών; (1700-1450)
Κυριαρχούσαν εμπορικά στο Αιγαίο γιατί τα καλλιτεχνικά τους έργα ήταν περιζήτητα.
Προωθούσαν τα προϊόντα τους στην Αίγυπτο (έργα μεταλλοτεχνίας, λιθοτεχνίας και κοσμηματοτεχνίας).
Πότε και γιατί οι Μυκηναίοι κατακτούν την Κνωσό;
Το 1450 π.Χ. μετά από μεγάλο σεισμό, καταστρέφονται όλα τα μινωικά ανάκτορα εκτός από την Κνωσό.Τότε οι Μυκηναίοι καταλαμβάνουν τα ανάκτορα της Κνωσού. Το 1370 μετά από νέο σεισμό, καταστρέφεται οριστικά το ανάκτορο της Κνωσού, οπότε η Κρήτη γίνεται επαρχία του μυκηναϊκού κόσμου.
Με ποιον ρωμαίο αυτοκράτορα συνδέεται η ύπαρξη του Βυζαντίου;
Το Βυζάντιο* συνδέει την ύπαρξή του με το έργο του ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄.
Ποια μέτρα πήρε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄ για να ανορθώσει το ρωμαϊκό κράτος που κλονιζόταν;
Ίδρυσε ένα νέο διοικητικό κέντρο στην Ανατολή, την Κωνσταντινούπολη.
Αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας.
Καθιέρωσε στη διοίκηση τη διάκριση της πολιτικής από τη στρατιωτική εξουσία.
Έκοψε και έθεσε σε κυκλοφορία ένα πολύ σταθερό χρυσό νόμισμα.
Α. Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ
Πότε και κάτω από ποιες συνθήκες γίνεται η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης;
Όταν ο Κωνσταντίνος νίκησε το Λικίνιο, Αύγουστο* του ανατολικού τμήματος του κράτους και έμεινε μονοκράτορας* (324), αποφάσισε να ιδρύσει ένα νέο διοικητικό κέντρο στη θέση του αρχαίου Βυζαντίου, πόλης που είχε μοναδική γεωπολιτική* θέση, αφού βρισκόταν στο σταυροδρόμι της Ασίας και της Ευρώπης, του Ευξείνου Πόντου και της Μεσογείου και είχε μεγάλη εμπορική σημασία.
Για ποιους λόγους ο Κωνσταντίνος Α΄ αποφάσισε την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης;
Η Ανατολή διέθετε, σε αντίθεση με τη Δύση, ακμαίο πληθυσμό και οικονομία.
Οι Χριστιανοί, στους οποίους ο Κωνσταντίνος Α΄ στηρίχτηκε πολιτικά, ήταν πολυπληθέστεροι στην Ανατολή.
Οι μεγάλες πόλεις της Ανατολής υπέφεραν από θρησκευτικές συγκρούσεις
Από το Βυζάντιο μπορούσε να αποκρούσει ευκολότερα τους Γότθους (στο Δούναβη) και τους Πέρσες (στον Ευφράτη).
Πώς σχεδιάστηκε η Κωνσταντινούπολη;
Ο αυτοκράτορας ανοικοδόμησε το Βυζάντιο σύμφωνα με το ρυμοτομικό σχέδιο της Ρώμης. Προίκισε την πόλη με νέα τείχη, επιβλητικές λεωφόρους και το φόρουμ (πλατεία) του Κωνσταντίνου.
Τη στόλισε με λαμπρά έργα τέχνης, το Ιερόν Παλάτιον, το κτίριο της Συγκλήτου και άλλα δημόσια κτίρια: εκκλησίες, λουτρά και δεξαμενές.
Πότε εγκαινιάστηκε η Κωνσταντινούπολη;
Στις 11 Μαΐου 330 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση των εργασιών και τελέστηκαν τα εγκαίνια της πόλης, η οποία έλαβε το όνομα του ιδρυτή της (Κωνσταντινούπολη). Έκτοτε και για αιώνες την ημέρα αυτή γιορτάζονταν τα γενέθλιά της.
Ποια χριστιανικά στοιχεία ενισχύθηκαν με την πάροδο του χρόνου στη μορφή της Κωνσταντινούπολης;
Η Κωνσταντινούπολη ή Νέα Ρώμη βαθμιαία απέκτησε χαρακτηριστικά χριστιανικής πόλης, αφού οικοδομήθηκαν εκεί πολλές εκκλησίες.
Ποια ήταν η πληθυσμιακή εξέλιξη της Κωνσταντινούπολης;
Η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία: στις αρχές του 5ου αι. ο πληθυσμός της είχε αυξηθεί σε 150.000 ψυχές περίπου, ενώ στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ (527-565) αριθμούσε 300.000 κατοίκους, σύμφωνα με τους μετριότερους υπολογισμούς. Έτσι η Νέα Ρώμη, μέσα σε δύο αιώνες ξεπέρασε το πρότυπο της, δηλαδή την Παλαιά Ρώμη.
Β. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Για ποιο λόγο ο Κωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό;
Οι οπαδοί του Χριστιανισμού συγκροτούσαν τη δυναμικότερη πληθυσμιακή ομάδα της Ανατολής. Η νέα αυτή θρησκεία φαινόταν ότι μπορούσε να αποκαταστήσει την κλονισμένη ενότητα του Ρωμαϊκού Κράτους. Για το λόγο αυτό ο Κωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό.
Με ποια μέτρα οΚωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό;
Μετά τη νίκη του επί του Μαξεντίου (312) μετέφερε το μονόγραμμα του Χριστού (Χριστόγραμμα*), σημαντικό χριστιανικό σύμβολο, από τη στρατιωτική σημαία (λάβαρον) στα νομίσματά του.
Εξέδωσε νόμους ευνοϊκούς για τους Χριστιανούς.
Το Διάταγμα των Μεδιολάνων που βασίστηκε σε συμφωνία του Κωνσταντίνου και του Λικίνιου (313), αναγνώρισε στους Χριστιανούς ελευθερία άσκησης της λατρείας τους και έτσι εξίσωσε τα δικαιώματά τους με αυτά των άλλων θρησκειών του Ρωμαϊκού Κράτους. Οι διωγμοί Χριστιανών πάντως έπαυσαν εντελώς, μόνο όταν ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτορας στο Ρωμαϊκό Κράτος (324).
Ένα χρόνο αργότερα (325) ο Κωνσταντίνος συγκάλεσε στη Νίκαια της Βιθυνίας σύνοδο (συνέδριο) επισκόπων απ’ όλες τις επαρχίες του Οικουμενικού Ρωμαϊκού Κράτους γι’ αυτό η σύνοδος ονομάστηκε οικουμενική. Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος διατύπωσε τη διδασκαλία της Εκκλησίας έναντι των αιρέσεων* που είχαν ήδη εμφανισθεί. Έκτοτε έγιναν πολλές τέτοιες σύνοδοι. Η σύγκλησή τους είχε σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας και, κατ’ επέκταση την ειρήνευση της αυτοκρατορίας.
Για ποιους λόγους ο Κωνσταντίνος δεν υιοθέτησε μια καθαρή θρησκευτική στάση;
Η σθεναρή αντίσταση των οπαδών της αρχαίας θρησκείας (ειδωλολατρίας) που εντοπίζονται τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, ιδίως στους κόλπους της συγκλητικής αριστοκρατίας της Ρώμης, δεν επέτρεψε στον Κωνσταντίνο να υιοθετήσει μια καθαρή θρησκευτική στάση ως το τέλος της ζωής του.
ΓΛΩΣΣΑΡΙ
Νέα Ρώμη: η Κωνσταντινούπολη. Βυζάντιο: αποικία που ίδρυσαν οι Μεγαρείς στο Βόσπορο το 657 π.Χ..
Αύγουστος: στα λατινικά σημαίνει σεβαστός. Έτσι ονομάζονταν όλοι οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες.
Μονοκράτορας: ο μόνος κυρίαρχος ενός κράτους. Είναι συνώνυμο της λέξης αυτοκράτορας (=τίτλος που δίνεται στον ηγέτη μιας αυτοκρατορίας).
γεωπολιτική: η σημασία που έχει η γεωγραφική θέση μιας χώρας στη διαμόρφωση της εθνικής ή της εξωτερικής πολιτικής της.
Χριστόγραμμα: μονόγραμμα του Χριστού που ήταν κεντημένο σε λάβαρα ή αποτυπωμένο σε νομίσματα.
Αίρεση: είναι η θρησκευτική διδασκαλία που παρεκκλίνει από τη γνήσια και αυθεντική χριστιανική πίστη και επομένως λανθασμένη και αντιχριστιανική.
Πατήστε εδώ για να δείτε τον χάρτη των οικισμών του Κυκλαδικού πολιτισμού.
ΑΡΠΙΣΤΗΣ ΚΕΡΟΥ
ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΙΔΩΛΙΑ
1. Πότε αναπτύσσεται;
Αναπτύσσεται κατά την 3η και 2η χιλιετία και συγκεκριμένα 3000-1600 π.Χ. Κάθε οικισμός ήταν αυτόνομος, χωρίς κεντρική εξουσία)
2. Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην ανάπτυξή του;
το ήπιο κλίμα,
η καλή γεωγραφική θέση,
η ύπαρξη ορυκτών
η αφομοίωση στοιχείων από άλλους πολιτισμούς (π.χ. Αιγύπτου)
3.Ποια ήταν η ιστορική εξέλιξη των Κυκλαδικών οικισμών ;
Ως το 2300 ήταν κοντά σε θάλασσα ή σε πλαγιές λόφων.
Από το 2300 αναστατώνονται λόγω επιδρομών από τη Μ. Ασία και γι αυτό: α) άλλοι οχυρώνονται, β) άλλοι καταστρέφονται και ξανακτίζονται οχυρωμένοι γ) άλλοι χτίζονται σε ψηλούς λόφους, μακριά από θάλασσα.
Τη 2η χιλιετία οι οικισμοί μεγαλώνουν (πχ Ακρωτήριο Θήρας) και τα κτήρια είναι πιο σύνθετα και πιο επιβλητικά.
Γύρω στο 1600 καταστρέφονται από σεισμό και περνούν στη σφαίρα επιρροής της Κρήτης.
Το 1450 περίπου περνούν στην κυριαρχία των Μυκηναίων (η επιρροή φαίνεται στην τεχνολογία, την τέχνη και τη θρησκεία).
4. Τι σχέσεις είχαν αναπτύξει οι Κυκλαδίτες με τους γειτονικούς λαούς;
Κατά την 3η χιλιετία κυριαρχούν στο Αιγαίο και μεταφέρουν προϊόντα, γνώσεις, ιδέες και αντιλήψεις της Εγγύς Ανατολής στην Ευρώπη.
Κατά τη 2η χιλιετία έχουν στενές σχέσεις με την Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη.
Γύρω στο 1600, μετά από σεισμό, οι οικισμοί καταστρέφονται και περνούν στον έλεγχο των Μινωιτών.
Γύρω στο 1450, μετά την καταστροφή των μινωικών ανακτόρων, κυριαρχούνται από τους Μυκηναίους.
5. Ποια είναι τα έργα τέχνης του Κυκλαδικού πολιτισμού και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους;
Μαρμάρινα ειδώλια που παριστάνουν γυμνές γυναίκες, άνδρες μουσικούς , πολεμιστές, κυνηγούς και έχουν σχηματοποιημένες μορφές με λίγες χαρακτηριστικές λεπτομέρειες για την αναγνώριση του φύλου τους. Τα χαρακτηρίζει κυρίως η μετωπικότητα. Σε ορισμένα όμως διακρίνεται και η τρίτη διάσταση (βλέπε τον αρπιστή στη σελίδα 22 του βιβλίου).
Πήλινα, μαρμάρινα και μεταλλικά αγγεία που διακοσμούνται με απλά γραμμικά και χαραγμένα σχέδια.
(ειδώλια= μικρού μεγέθους ομοιώματα έμψυχων ή άψυχων όντων)
Πατήστε εδώ για να περιηγηθείτε στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και για να δείτε την εξέλιξη των Κυκλαδικών ειδωλίων.
Ένα τμήμα του λόγου που εκτείνεται από τελεία σε τελεία λέγεται περίοδος.Ένα τμήμα του λόγου που εκτείνεται από τελεία σε άνω τελεία και αντίστροφα, λέγεται ημιπερίοδος.
H περίοδος και η ημιπερίοδος μπορεί να αποτελούνται μόνο από μία ή και από περισσότερες προτάσεις.
KΥΡΙΕΣΚΑΙΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Μια πρόταση που δεν εξαρτάται από καμιά άλλη λέγεται κύρια/ανεξάρτητη πρόταση. Μια πρόταση που συμπληρώνει το νόημα μιας άλλης και εξαρτάται από αυτήν λέγεται εξαρτημένη/δευτερεύουσα πρόταση.
ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ
Oι λέξεις που συνδέουν κύριες ή δευτερεύουσες προτάσεις μεταξύ τους λέγονται σύνδεσμοι, π.χ. και, όμως, ότι, μήπως κτλ.
ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ-ΠΕΡΙΟΔΩΝ
Όταν δύο ή περισσότερες προτάσεις συνδέονται με παρατακτικούς συνδέσμους, όπως οι σύνδεσμοι:
και, ούτε, ή, είτε, αλλά, παρά, όμως, δηλαδή, όχι μόνο – αλλά και, λοιπόν, ωστόσο,
τότε λέμε ότι συνδέονται παρατακτικά.
Παρατακτικά συνδέονται όμοιες προτάσεις, δηλαδή κύριες με κύριες ή δευτερεύουσες με δευτερεύουσες.
Η ΣΤΙΞΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
Πριν από τους συνδέσμους και, ή / είτε συνήθως δε βάζουμε κόμμα.
Συνήθως δε βάζουμε κόμμα πριν από το όμως.
Bάζουμε πάντα κόμμα πριν από το αλλά και (π.χ. όχι μόνο νίκησαν, αλλά και θριάμβευσαν).
Συνήθως με το ωστόσο αρχίζει νέα περίοδος και έτσι πριν από αυτό υπάρχει τελεία.
ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ
Ασύνδετο σχήμα έχουμε, όταν λέξεις ή φράσεις βρίσκονται στο λόγο η μία μετά την άλλη χωρίς κάποια συνδετική λέξη ανάμεσά τους. Όταν γράφουμε τις λέξεις ή φράσεις αυτές, πάντα τις χωρίζουμε με κόμμα.
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Όταν δύο ή περισσότερες προτάσεις δεν είναι ισοδύναμες (η μία εξαρτάται από την άλλη), συνδέονται μεταξύ τους με κάποιον από τους υποτακτικούς συνδέσμους ή με μια αναφορική αντωνυμία. Αυτός ο τρόπος σύνδεσης των προτάσεων ονομάζεται υποτακτική σύνδεση.
Συνηθισμένοι υποτακτικοί σύνδεσμοι είναι οι:
ότι, πως, να, μήπως, γιατί, επειδή, όταν, αφού, ώστε κ.ά.
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Α. ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ
Είναι οι δευτερεύουσες προτάσεις που λειτουργούν κυρίως ως αντικείμενο ή υποκείμενο του ρήματος της κύριας πρότασης. Τέτοιες είναι οι ειδικές, οι βουλητικές, οι ενδοιαστικές, οι πλάγιες ερωτηματικές και οι ονοματικές αναφορικές προτάσεις.
π.χ. Είπε ότι θα φύγει από τον τόπο του. (ειδική)
Β. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ
Είναι οι δευτερεύουσες προτάσεις που λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί·
χρόνο, οι χρονικές, π.χ.Ότανκατηφορίζεις την Ερμού, έχεις όλη την πόλη μπροστά σου.
αιτία, οι αιτιολογικές, π.χ.Θύμωσε,επειδήο Γιάννης αποφάσισε να φύγει.
σκοπό, οι τελικές, π.χ.Τα καράβια έρχονταν(για) ναφορτώσουν ξυλεία.
αποτέλεσμα, οι αποτελεσματικές ή συμπερασματικές, π.χ.Μιλά πολύ σιγά,ώστεμόλις ακούγεται.
υπόθεση, οι υποθετικές, π.χ.Ανπάτε στη Μυτιλήνη, θα περάσετε ωραία.
εναντίωση, οι εναντιωματικές, π.χ.Αν καιπερνάει δύσκολα, δεν αφήνει τον τόπο του.
ΤΟ ΚΟΜΜΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
Όταν μια δευτερεύουσα πρόταση λειτουργεί ως αντικείμενο ή υποκείμενο στο ρήμα μιας άλλης πρότασης, τότε οι δύο προτάσεις δε χωρίζονται με κόμμα, π.χ. Λέγεται ότι οι πρώτοι Κορίνθιοι χρησιμοποίησαν το σημερινό τρόπο κατασκευής των καραβιών. (κείμ. 5)
Όταν η δευτερεύουσα πρόταση δηλώνει κάποια επιρρηματική σχέση (χρόνο, αιτία, σκοπό κ.λπ.), τότε συνήθως χωρίζεται με κόμμα από την πρόταση που προσδιορίζει, π.χ. O κόσμος της αγοράς απλώνεται μπροστά μας, καθώς κατηφορίζουμε την οδό Ερμού. (κείμ. 3)
Ο σύνδεσμος και πριν από φωνήεν στον γραπτό λόγο, αλλά και στον προφορικό, μετατρέπεται σε κι, π.χ. Πήγε κι αυτός στη συναυλία.
Οι ειδικοί σύνδεσμοι πως και που, καθώς και ο συμπερασματικός που, δεν τονίζονται, ενώ τα ερωτηματικά επιρρήματα πώς και πού τονίζονται, π.χ. Ξέρω πως τώρα διαβάζει. Πώς να είναι άραγε; Μου είπε που πήρες μέρος στους αγώνες. Δεν ξέρω πού να πάω.
Ο ειδικός σύνδεσμος ότι γράφεται χωρίς υποδιαστολή (κόμμα), ενώ η αναφορική αντωνυμία ό,τι γράφεται με υποδιαστολή. π.χ. Υποστηρίζει ότι δεν ήταν εκεί. Θα κάνει ό,τι του πεις.
Κατηγορία: Και το δεύτερο τραγούδι ανήκει στην κατηγορία των νανουρισμάτων και περιλαμβάνεται στη συλλογή του Ν.Γ. Πολίτη. Έχει καταγραφεί από τον Μιχ. Λελέκο, το 1888 και προέρχεται από την Κορινθία. Το νανούρισμα αυτό αναφέρεται σε νεογέννητο νήπιο.
Θέμα: Εδώ η μητέρα, αφού παρατηρεί τη μικρή της κόρη που κοιμάται, ονειρεύεται το μέλλον της και εύχεται να πραγματοποιήσει στη ζωή της όλα τα χαρμόσυνα που είχε εκείνη την εποχή η ζωή των κοριτσιών. Επίσης, καλεί την Παναγία να συντρέξει και να προστατεύσει το παιδί στον ύπνο του.
Χώρος και χρόνος δεν προσδιορίζονται, καθώς στο νανούρισμα κυριαρχεί το φαντασιακό και ονειρικό στοιχείο. Η φαντασίωση όμως ανάγεται στις παραδοσιακά πολυσύχναστες αγορές της Πόλης και της Βενετίας, και στην εποχή του Βυζαντίου.
Δομή: το ποίημα αποτελείται από νοηματικά ενότητα.
Τα πρόσωπα: η μάνα, η κόρη και η Παναγία, την οποία καλεί για να προστατέψει το παιδί στον ύπνο του.
Με ποιόν τρόπο ζητάει η μάνα από την κόρη της να κοιμηθεί;
Η μητέρα απευθύνεται στην κόρη της καλώντας την γλυκά να κοιμηθεί και συνδέει τη διαδικασία του ύπνου με τη βοήθεια της Θεοτόκου.
Ποιες εικόνες προβάλλονται μέσα από το νανούρισμα;
Εικόνες από την καθημερινή ζωή (καλοπαντρεμένη με άντρα που θα την αγαπά).
Θρησκευτικές εικόνες (Παναγία που τη σκεπάζει και τη φυλάει).
Φαντασιακές και ονειρικές εικόνες (αγορές Πόλης και Βενετίας).
Ποιες είναι οι ευχές που διατυπώνει η μάνα για το παιδί της;
Να καλοπαντρευτεί με άντρα που θα την αγαπά και θα τη χαίρεται.
Να έχει την προστασία της Παναγίας.
Ποια γνωρίσματα των δημοτικών τραγουδιών συναντάμε στο νανούρισμα;
Συμβολικός αριθμός τρία (στίχοι 1, 3-4)
Υπερβολή (στίχος 6)
Παρουσία της φύσης (στίχοι 1-2)
Απλή γλώσσα
Έχει ονειρικό και φαντασιακό περιεχόμενο.
Χρησιμοποιεί εικόνες από τη φύση και την καθημερινή ζωή
Γλώσσα-στιχουργική
Η γλώσσα είναι απλή δημοτική καθώς κυριαρχούν το ρήμα και τα ουσιαστικά. Από άποψη στιχουργικής, οι στίχοι είναι ιαμβικοί δεκαπεντασύλλαβοι .
Για τα κορίτσια μια από τις παραδοσιακές αξίες είναι η ομορφιά και αυτό προβάλλεται από τη μάνα για τη κόρη στην αρχή ακριβώς του νανουρίσματος. Μια ομορφιά που ακτινοβολεί φως και συνδέεται η περιγραφή της με ποιητικές μεταφορές, καθώς το κοριτσάκι παρομοιάζεται με έντονα στοιχεία της φύσης που εκπέμπουν φως ( αστέρι, αυγή, φεγγάρι).
«Αστρί»: με τη λέξη αυτή νοείται το μικρό φωτεινό άστρο.
«Αυγή»: είναι η ώρα του εικοσιτετράωρου κατά την οποία αρχίζει να προβάλλει το φως της μέρας, όπως ξεκινάει η ζωή για το μικρό κορίτσι.
«Νιο φεγγάρι». Το κοριτσάκι, που τώρα αρχίζει τη ζωή του, είναι σαν τη νέα σελήνη.
Οι προτροπές
Η μάνα απευθύνεται στο βρέφος επαναλαμβάνοντας την προτροπή κοιμήσου οχτώ φορές και ακόμα μία με τη συνώνυμη βρεφική λέξη νάνι (κάνε νάνι = κοιμήσου).
Ετοιμασίες και φροντίδες για το μέλλον
Η μάνα, για να υπακούσει το παιδί στην προτροπή της για ύπνο, του δίνει διαβεβαιώσεις, ανακοινώνοντάς του κάποιες ενέργειες που έχει κιόλας κάνει, δηλαδή συγκεκριμένες προετοιμασίες για την ύψιστη στιγμή της ζωής ενός κοριτσιού, για το γάμο του. Έτσι, η μάνα πληροφορεί τη μικρή της κόρη ότι:
α. Έχει παραγγείλει να της φέρουν από την Πόλη τα χρυσάφικά της και από τη Βενετιά τις φορεσιές και τα διαμαντένια στολίδια της.
β. Έχει παραγγείλει στην Πόλη ένα πάπλωμα, που της το ράβουν σαράντα δύο μαστόροι. Το πάπλωμα εκπροσωπεί βέβαια όλο το ρουχισμό που θα αποτελέσει την προίκα της μελλοντικής νύφης. Έχει πάνω του δύο παραστάσεις: έναν αϊτό, σύμβολο της αντρικής δύναμης, και ένα παγώνι, σύμβολο της ομορφιάς της νύφης.
γ. Η τρίτη παραγγελία είναι τα πανέμορφα κόκκινα παπούτσια, που τα κατασκευάζει ήδη ο τσαγκάρης.
Η πολυτέλεια και η αρχοντιά
Τα δώρα που ετοιμάζονται για την κόρη υποδηλώνουν τις προσδοκίες της μάνας ότι η κόρη της θα ζήσει μέσα στην πολυτέλεια και στην αρχοντιά. Αυτό δείχνουν τα ακόλουθα στοιχεία:
Τα κοσμήματα και οι φορεσιές της κόρης θα προέρχονται από τις πιο φημισμένες πόλεις της Ανατολής και της Δύσης (από την Πόλη και από τη Βενετιά).
Το πάπλωμα το κατασκευάζουν, ούτε λίγο ούτε πολύ, σαράντα δύο μαστόροι (υπερβολή).
Παρατηρήσεις για τα δύο νανουρίσματα
Διαφορές των δύο νανουρισμάτων
Αν παραλληλίσουμε τα δύο νανουρίσματα, πέρα από κάποιες ομοιότητες, θα διαπιστώσουμε ότι αυτά διαφέρουν σε κάποια σημεία ως προς το περιεχόμενό τους. Έτσι:
α. Στο πρώτο νανούρισμα το βρέφος είναι αγόρι. Αυτό φαίνεται καθαρά από τη ρητή αναφορά του κυρ Βοριά (στ. 12: «χρυσόν υιόν εβίγλισα») και υποδηλώνεται επίσης από τους τρεις άντρες (έντονο το στοιχείο της “αντρειοσύνης”).
Στο δεύτερο νανούρισμα το βρέφος είναι κορίτσι. Αυτό φαίνεται καθαρά από τους στίχους της μάνας στο δεύτερο στίχο («να σε χαρεί ο νιος που θα σε πάρει») αλλά και από πολλά άλλα στοιχεία:
Η μάνα θα δωρίσει στο παιδί της χρυσάφικα και διαμαντικά (τέτοια στολίδια προορίζονται για γυναίκες).
Η «προίκα» περιλαμβάνει πάπλωμα, δηλαδή προικιά ρουχισμού· και αυτά τα δίνει μόνο η νύφη και όχι ο γαμπρός.
Ακόμα ένα (γαμήλιο) δώρο που ετοιμάζει η μάνα για το παιδί της είναι τα κόκκινα παπούτσια, στολισμένα με μαργαριτάρια· τέτοια παπούτσια ταιριάζουν μόνο σε γυναίκες.
β. Η πρώτη μάνα (του αγοριού) απευθύνεται στον Ύπνο, που τον προτρέπει να πάρει το παιδί της, ενώ η δεύτερη (του κοριτσιού) απευθύνεται στο ίδιο το παιδί της προτρέποντάς το να κοιμηθεί.
γ. Στο πρώτο νανούρισμα υπάρχει κρυφή προσδοκία για αντρεία του αγοριού, ενώ στο δεύτερο υποδηλώνεται η ομορφιά του κοριτσιού και προβάλλεται η προσδοκία για γάμους και χαρές.
Συσχετισμός των νανουρισμάτων με τα παραμύθια
Τα νανουρίσματα είναι δημιουργήματα του λαού, όπως τα παραμύθια, ωστόσο διαφέρουν από αυτά ως προς την εξωτερική μορφή (το παραμύθι είναι πεζό κείμενο, ενώ το νανούρισμα ποιητικό). Όμως έχουν και πολλά κοινά.
α) Ως προς το περιεχόμενο: Τα νανουρίσματα και τα παραμύθια κινούνται σ’ έναν κόσμο μαγικό και ονειρικό, παρουσιάζοντας εξωπραγματικές και υπερφυσικές καταστάσεις και χρησιμοποιώντας προσωποποιημένα τα στοιχεία της φύσης.
β) Ως προς τη μορφή: Μοιάζουν στο λεξιλόγιο, τη σύνταξη και το ύφος.
γ) Ως προς τον σκοπό: Βοηθούν και τα δύο το παιδί να κοιμηθεί.
Περιλήφθηκε στη συλλογή «Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού» του Ν.Γ. Πολίτη (1914).
Ανήκει στην κατηγορία νανουρισμάτων.
Θέμα – Περιληπτική απόδοση
Η μάνα καλεί τον Ύπνο να κοιμίσει το παιδί της και βάζει τρεις φρουρούς να το προσέχουν: τον Ήλιο, τον αετό και τον κυρ Βοριά. Η μάνα του Βοριά ανησυχεί για τις απουσίες του γιου της, αλλά εκείνος αποκαλύπτει ότι έλειψε επειδή φύλαγε το παιδί.
Δομή
Χώρος: απροσδιόριστος – συνδυάζει γήινα στοιχεία (κούνια) και ουράνια (ήλιος, άστρα, φεγγάρι).
Χρόνος: απροσδιόριστος.
Ενότητες:
Στίχοι 1-6 → Ορισμός των φρουρών.
Στίχοι 7-12 → Διάλογος του Βοριά με τη μάνα του.
Πρόσωπα: η μάνα, το παιδί, οι προσωποποιημένοι φύλακες (Ήλιος, αετός, Βοριάς), η μάνα του Βοριά, άστρι, φεγγάρι, αυγερινός.
Ερμηνευτική προσέγγιση
Οι φρουροί του παιδιού
Ήλιος → επιβλέπει από τα βουνά.
Αετός → φρουρός στον κάμπο.
Κυρ Βοριάς → προστάτης στα πελάγη.
➝ Όλα συμβολίζουν τη δύναμη και την αντρεία, προσφέροντας ασφάλεια σε στεριά και θάλασσα.
Γιατί εξωπραγματικοί φρουροί;
Για να τονιστεί η αγωνία και η αγάπη της μάνας.
Για να δείξει τον πόθο να γίνει και το παιδί της γενναίο όπως αυτοί.
Η αξία του παιδιού
Προβάλλεται με τη φροντίδα της μάνας,
Με τους δυνατούς φρουρούς που επιλέγει,
Με τη μεγαλοπρεπή εικόνα του παιδιού (χρυσόν υγιόν, αργυρή κούνια).
Γνωρίσματα δημοτικών τραγουδιών
Ισομετρία (κάθε στίχος έχει ολοκληρωμένο νόημα).
Τριαδικό σχήμα (τρεις φρουροί, τρεις νύχτες).
Άστοχα ερωτήματα («Μήνα με τ’ άστρι μάλωνες…»).
Υπερβολή και προσωποποιήσεις.
Αριθμός τρία με μαγική/συμβολική διάσταση.
Ο διάλογος Βοριά – μάνας του
Προσθέτει τρυφερότητα και αγωνία.
Δείχνει πως ακόμη και ο «αντρειωμένος» Βοριάς είναι γιος που λείπει και ανησυχεί τη μάνα του.
Τονίζει μεταφορικά την αξία του παιδιού που φύλαγε.
Τεχνικές αφήγησης – Εκφραστικά μέσα
Αφήγηση: εναλλαγή β΄ προσώπου (μάνα → Ύπνο), τριτοπρόσωπης αφήγησης (παρατηρητής), και διαλόγου (Βοριάς – μάνα του).
Γλώσσα – Ύφος: απλή δημοτική, λιτό ύφος, παρατακτική σύνταξη, έμφαση σε ουσιαστικά και ρήματα.
Στιχουργική: ιαμβικός 15σύλλαβος, χωρίς ομοιοκαταληξία.
Συμπέρασμα
Το νανούρισμα εκφράζει την αγάπη, την τρυφερότητα και την αγωνία της μάνας για την ασφάλεια του παιδιού της. Μέσα από τον φανταστικό κόσμο των προσωποποιημένων στοιχείων της φύσης, προβάλλεται η αξία του παιδιού και ο βαθύς δεσμός μητέρας – γιου.
ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ
Εκφράζουν το συναισθηματικό κόσμο του λαού.
Ο στίχος τους είναι ιαμβικός 15σύλλαβος.
Έχουν εικόνες και θέματα εμπνευσμένα από τη φύση.
Γράφονται σε απλή λαϊκή γλώσσα με στοιχεία τοπικής διαλέκτου.
Έχουν ταχεία εξέλιξη υπόθεσης.
Έχουν συχνές επαναλήψεις με ίδιες ή συνώνυμες λέξεις, καθώς και υπερβολές (σχήμα αδυνάτου).
Υπάρχει συμμετοχή της φύσης.
Επαναλαμβάνεται το νόημα του πρώτου ημιστιχίου στο δεύτερο ημιστίχιο.
Προσωποποιούνται στοιχεία φυσικού κόσμου (π.χ. συχνά τα ζώα παίρνουν ανθρώπινη λαλιά).
Κατά την τρίτη κλίση κλίνονται ονόματα και των τριών γενών περιττοσύλλαβα (=ανισοσύλλαβα).
ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗΣ
Τα τριτόκλιτα ουσιαστικά στην ονομαστική ενικού λήγουν σ’ ένα από τα φωνήεντα α, ι, υ, ω, ή σ’ ένα από τα σύμφωνα ν, ρ, ς (ξ, ψ)·
στην γενική ενικού λήγουν σε -ος, -ως, ή -ους.
ΔΙΑΙΡΕΣΗΤΩΝ ΤΡΙΤΟΚΛΙΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
Α) ΚΑΤΑΛΗΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΑΤΑΛΗΚΤΑ
Τα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης που σχηματίζουν την ονομαστική ενικού με την κατάληξη –ς και λέγονται καταληκτικά(ἥρω-ς, ἰχθύ-ς).
Τα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης που σχηματίζουν την ονομαστική ενικού χωρίς καμιά κατάληξη και λέγονται ακατάληκτα(χιών, ἠχώ, σῶμα).
Β) ΜΟΝΟΘΕΜΑ ΚΑΙ ΔΙΠΛΟΘΕΜΑ
Από τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης άλλα έχουν σε όλες τις πτώσεις ένα μόνο θέμα και γι’ αυτό λέγονται μονόθεμα(χιτών, χιτῶν-ος).
Άλλα παρουσιάζονται με δύο θέματα και γι’ αυτό λέγονται διπλόθεμα(ἡγεμόν-ος, ἡγεμών).
Ισχυρό και αδύναμο θέμα
Στα διπλόθεμα τριτόκλιτα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή μακρόχρονο φωνήεν λέγεται ισχυρό θέμα(ποιμήν, ῥήτωρ), ενώ το άλλο που έχει στην τελευταία συλλαβή βραχύχρονο φωνήεν λέγεται αδύνατο θέμα(ποιμεν-, ῥητορ-).
Πώς βρίσκω το θέμα στα ουσιαστικά της Γ΄κλίσης;
Το θέμα στα μονόθεμα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης βρίσκεται από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί από αυτήν η κατάληξη: πίνακ-ος (θ. πινακ-), κλητῆρ-ος(θ. κλητηρ-). Στα διπλόθεμα το ισχυρό θέμα βρίσκεται από την ονομαστική του ενικού και το αδύνατο από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί η κατάληξη: ὁ ἡγεμὼν (ισχυρό θ. ἡγεμων-), τοῦ ἡγεμόν-ος (αδύνατο θ. ἡγεμον-)· ὁ ποιμὴν (ισχυρό θ. ποιμην-), τοῦ ποιμέν-ος (αδύνατο θ. ποιμεν-).
Γ) ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΑ ΚΑΙ ΣΥΜΦΩΝΟΛΗΚΤΑ
Κατά το χαρακτήρα (= τελευταίο γράμμα του θέματος που βρίσκω από τη γενική αν αφαιρέσω την κατάληξη), τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης διαιρούνται:
α) σε φωνηεντόληκτα:ἥρω-ς, ἥρω-ος/πόλις, πόλε-ως·
β) σε συμφωνόληκτα:κόραξ, κόρακ-ος/σωλήν, σωλῆν-ος.
Γ΄ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
ΦΩΝΗΕΝΤΟΛΗΚΤΑ
α. Καταληκτικά διπλόθεμα φωνηεντόληκτα σε –ις (γεν. –εως)
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας χαρακτηρίζονται διπλόθεμα, γιατί παρουσιάζουν ένα θέμα σε -ι (στην ονομ., αιτ. και κλητ. ενικού) και ένα σε -ε (στη γεν. και δοτ. ενικού και σε όλο τον πληθυντικό), π.χ. ονομ. εν. πρᾶξι-ς, αιτ. εν. πρᾶξι-ν, δοτ. πληθ. πράξε-σι.
Είναι η έκθεση των ουσιαστικών χαρακτηριστικών κάποιου αντικειμένου, τόπου, γεγονότος, πράξης, σκέψης ή εντύπωσης.
ΕΙΔΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ
Ιστορική
Σχετική με τη ζωή
Σχετική με τη φύση
Καλλιτεχνική
Περιγραφή ζώων
Σχετική με παραδόσεις, θρύλους, μύθους
ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΑΜΕ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
Λογοτεχνία
Επιστήμη
Σχολικά βιβλία
Εφημερίδες
Πρακτικοί οδηγοί
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ
Τοπίο
Αντικείμενο
Κτήριο
Πρόσωπο κ.λπ.
Η περιγραφή μπορεί να είναι υποκειμενική (π.χ. λογοτεχνία) ή αντικειμενική (π.χ. επιστήμη). Γενικά εξαρτάται από τη θέση στον χώρο, την ιδιαίτερη προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του ατόμου που περιγράφει και από τη σκοπιά που αντιμετωπίζει τα γεγονότα.
ΔΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΤΟΠΙΟΥ
Α) Προχωρά από το γενικό στο ειδικό.
Β) Οργανώνεται με βάση το σημείο περιγραφής, όταν ο συγγραφέας στέκει ακίνητος εκεί και βλέπει τον χώρο ή με βάση την κίνηση προς ένα τέρμα. Για παράδειγμα από μακριά πάμε κοντά, από βόρεια πάμε νότια, από κάτω πάνω και το αντίστροφο.
ΔΟΜΗ ΑΛΛΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ (προσώπου, ζώου , αντικειμένου): η οργάνωση του κειμένου ακολουθεί μια πορεία από τα απλά στα σύνθετα ή από τα δευτερεύοντα στα κύρια.
ΓΛΩΣΣΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ
Χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και ακρίβεια.
Γίνεται χρήση επιθέτων που δίνουν ζωντάνια και παραστατικότητα
Κυριαρχεί ο ενεστώτας και γενικά οι εξακολουθητικοί χρόνοι. Παρελθοντικοί χρόνοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν αυτό που περιγράφεται δεν υπάρχει πια ή όταν η περιγραφή τοποθετείται στο παρελθόν.
Γίνεται συχνά χρήση βοηθητικών ρημάτων (είμαι, έχω)
Υπάρχουν πολλοί προσδιορισμοί του τόπου
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ
Στη θεία Άννα η φύση φάνηκε σ’ όλα φειδωλή (τσιγκούνα), εκτός απ’ την καρδιά της . Τα σκληρά γηρατειά την είχαν καταντήσει «σωστό σκέλεθρο». Το δέρμα της ήταν λεπτό σαν τσιγαρόχαρτο, έτσι που οι φλέβες της είχες την εντύπωση πως βρίσκονταν όχι κάτω, αλλά έξω απ’ αυτό .Το σώμα της, αδύνατο και ντελικάτο, νόμιζες πως μπορούσε να το διαπεράσει το φως. Τα δάχτυλά της, καθώς σφίγγαν τα μπράτσα της πολυθρόνας, μοιάζανε με σκληρούς ρόζους αναρριχητικού φυτού που τυλίγονται γύρω από τον κορμό δέντρου. Κινείται ελαφρά , με μικρά απότομα τινάγματα, σαν να μην είναι βέβαιη για την κατεύθυνση που πήρε. Κι όμως, διασχίζει το δωμάτιο πιο γρήγορα απ’ τον καθένα μας, με τα πόδια της όλη την ώρα ελάχιστα μετέωρα πάνω απ’ το δάπεδο.
(Ν. Γρηγοριάδη, Το δημιουργικό γράψιμο )
ΑΦΗΓΗΣΗ
ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΦΗΓΗΣΗ
Με τον όρο αφήγηση εννοούμε την προφορική ή γραπτή παρουσίαση ενός γεγονότος ή μιας σειράς γεγονότων πραγματικών είτε φανταστικών.
ΠΩΣ ΟΡΓΑΝΩΝΕΤΑΙ ΜΙΑ ΑΦΗΓΗΣΗ
Η αφήγηση οργανώνεται με άξονα το χρόνο, αλλά τα γεγονότα ή οι καταστάσεις που εξιστορούνται συνδέονται αιτιολογικά μεταξύ τους.
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ
α) Αρχικά δίνονται πληροφορίες για τους «πρωταγωνιστές/ήρωες», τον χώρο, τον χρόνο και την κατάσταση από την οποία ξεκινά η αφήγηση.
β) Έπειτα δίνεται η εξέλιξη της αφήγησης και η έκβασή της (δηλαδή η κατάληξή της).
γ) Τέλος δίνεται η λύση δηλαδή το τέλος της ιστορίας και διατυπώνεται η κρίση του αφηγητή για το νόημα της ιστορίας. Πολλές φορές υπάρχει δίδαγμα.
ΠΟΙΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ
Ο κύριος χρόνος της αφήγησης είναι ο αόριστος, που ως συνοπτικός χρόνος είναι κατάλληλος για να δηλωθεί η εξέλιξη, αλλά συχνά χρησιμοποιείται και ο παρατατικός. Επίσης χρησιμοποιείται και ο ιστορικός ενεστώτας στη θέση του αορίστου (δηλαδή παρουσιάζονται τα γεγονότα σαν να συμβαίνουν τη στιγμή που γίνεται η αφήγηση), για να δοθεί ζωντάνια στην αφήγηση.
ΠΟΙΕΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ
Στην αφήγηση χρησιμοποιούνται συνδετικές λέξεις ή φράσεις που δείχνουν:
α) τη χρονική σειρά των γεγονότων (π.χ. ύστερα, μετά, στη συνέχεια κ.λπ.)
β) την αιτιολογική σχέση μεταξύ τους (π.χ. επειδή, καθώς, αφού, ενώ, έτσι κ.λπ.).
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ
Υπάρχουν τρία είδη αφήγησης:
α) Η μυθοπλαστική αφήγηση, στην οποία κυριαρχεί ο κόσμος της φαντασίας και του μύθου.
β) Η ιστορική αφήγηση, η οποία συνδέεται με την παρουσίαση γεγονότων του παρελθόντος και συναντάται στην ιστορία.
γ) Η ρεαλιστική αφήγηση, με την οποία γίνεται η παρουσίαση γεγονότων του παρόντος στις καθημερινές συζητήσεις με σαφή και πειστικό τρόπο (για παράδειγμα στα ρεπορτάζ των ειδήσεων κ.λπ)
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ:
Όταν τα γεγονότα είναι τόσα πολλά κι απανωτά μπορεί κανείς να μπερδέψει ημερομηνίες, μα κάποια είναι ξεχωριστά, μένουν θαρρείς, γραμμένα σε κάποια μεριά του νου σου με ανεξίτηλο μελάνι. Θυμάμαι πώς έγραψα το πρώτο μου διήγημα και πώς πήγαινα στην Περράκη να της πω ότι δεν ξαναπάω στο κουκλοθέατρο. Ήτανε καλοκαίρι και στο τραπέζι της κουζίνας έγραψα το πρώτο μου διήγημα .Ο Γιώργος με πίεζε πολύ να γράψω. Μ’ έβαλε βέβαια να το γράψω τρεις φορές. Έτσι, λέει, τους έμαθαν στη Λεόντειο. Άμα έγραφες την έκθεσή σου τρεις φορές, ξαναγράφοντάς την αυθόρμητα διόρθωνες τις εκφράσεις σου κι ακόμα και τις έννοιες. Στην αρχή νευρίασα. Μα πόσο δίκιο είχε, και την τρίτη φορά το πρώτο μου διήγημα «Κοντά στις ράγες» ήτανε για κείνον έτοιμο ν’ ανοίξει τα φτερά του.
Άλκη Ζέη, Με μολύβι φάμπερ νούμερο 2
ΠΗΓΕΣ:
http://www.komvos.edu.gr/
Νεοελληνική Γλώσσα Ελληνοεκδοτική
Νεοελληνική Γλώσσα ΟΕΔΒ
ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ
ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ;
Σε μια συζήτηση ή σε ένα κείμενο, για να υποστηρίξουμε τις θέσεις μας ή για να αντικρούσουμε τις θέσεις άλλων, χρησιμοποιούμε επιχειρήματα.
ΓΙΑΤΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ;
H χρήση επιχειρημάτων μας βοηθάει να κατανοήσουμε ποιες θέσεις είναι ορθότερες ή πιο σημαντικές από άλλες και κυρίως να πείσουμε τους άλλους για την ορθότητα των θέσεών μας.
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΑΠΛΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ;
Πιο συνηθισμένα είναι τα επιχειρήματα που έχουν παραδείγματα και τα επιχειρήματα με αιτίες. Χρησιμοποιούνται τόσο στις καθημερινές συζητήσεις όσο και στα «επίσημα» κείμενα.
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ;
α) Η χρήση αιτιολογικών προτάσεων όταν έχουμε επιχειρήματα με αιτίες.
β) Η χρήση ρητορικών ερωτήσεων. Οι ερωτήσεις αυτές διατυπώνονται ως σχήμα λόγου και όχι για να απαντηθούν, γιατί η απάντησή τους είναι αυτονόητη. Δίνουν όμως έμφαση στα λεγόμενα.
γ) Η επανάληψη στοιχείων δομής ή περιεχομένου. Μια ιδέα δηλαδή μπορεί να επαναληφθεί ξανά είτε για να τονιστεί είτε για να αντικρουστεί κ.α.
δ) Η χρήση συνδετικών λέξεων ή φράσεων που δηλώνουν:
συσχετισμό νοημάτων: π.χ. επίσης, συνεπώς, με αποτέλεσμα, αντίθετα κ.λπ.
πιθανότητα: π.χ. είναι δυνατόν, είναι πιθανόν κ.λπ.
κάτι που πρέπει να γίνει: π.χ. πρέπει, χρειάζεται, είναι αναγκαίο, επιβάλλεται κ.λπ.
Παράδειγμα επιχειρηματολογικού κειμένου
«Αυτό το καλοκαίρι διέψευσε το όνομα του. Εκτεταμένες καταστροφές από πρωτοφανείς πλημμύρες στην Πράγα, στη Δρέσδη, στην κεντροανατολική Ευρώπη. Δεκάδες νεκροί και ζημιές δισεκατομμυρίων ευρώ. Τους χίλιους έφτασαν οι νεκροί στην ανατολική Ασία, ενώ δέκα εκατομμύρια άνθρωποι στην Κίνα απειλούνται από πλημμύρες. Νερό καλύπτει ήδη μέρος του Βόρειου Πόλου, στη θέση των αιώνιων πάγων. Την ίδια ώρα, η ξηρασία στεγνώνει εκτεταμένες ζώνες στην Αφρική. Τυχαία όλα αυτά; Όσο κι αν τα καιρικά φαινόμενα εκδηλώνονται με ασύμμετρο τρόπο, δεν μπορεί κανείς να προσπεράσει το γεγονός ότι τα λεγόμενα «ακραία καιρικά φαινόμενα» εκδηλώνονται τέσσερις φορές συχνότερα τα τελευταία χρόνια. Εξάλλου, η συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων θεωρεί ότι ο «κακός μας ο καιρός» οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, στην άνοδο της μέσης θερμοκρασίας της Γης, ως αποτέλεσμα κυρίως των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Βιβλία ολόκληρα δεν αρκούν για να χωρέσουν οι προειδοποιήσεις οργανισμών και επιστημόνων. Όλα όμως συνοψίζονται στο «Δεν πάει άλλο!». Τόσο απλό. Κι όμως τόσο δύσκολο. Δύσκολο, γιατί απαιτεί ρήξεις με μεγάλα συμφέροντα. Συμφέροντα που έχουν επιβάλει την πολιτική τους.
τη θεματική πρόταση, η οποία είναι η πρώτη πρόταση -περίοδος λόγου της παραγράφου
τα σχόλια / τις λεπτομέρειες της θεματικής περιόδου και
την κατακλείδα, η οποία είναι η τελευταία πρόταση – περίοδος λόγου και μπορεί να απουσιάζει.
Το Περιεχόμενο του κάθε μέρους:
Η θεματική πρόταση εισάγει τον αναγνώστη στο θέμα της παραγράφου.
Τα σχόλια-λεπτομέρειες αναπτύσσουν το θέμα (μπορεί να είναι επιχειρήματα, παραδείγματα, σκέψεις, μία περιγραφή κλπ.)
Η κατακλείδα είναι το συμπέρασμα όσων έχω γράψει.
ΣΥΝΟΧΗ ΜΕΡΩΝ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
Η συνοχή των μερών της παραγράφου:
Για να συνδέονται οι προτάσεις -περίοδοι λόγου μεταξύ τους, χρησιμοποιώ συνδετικές λέξεις, όπως: αρχικά, επίσης, επιπλέον, όμως, ωστόσο, επομένως, άρα, λοιπόν, τέλος.
Οι συνδετικές λέξεις ή φράσεις με τις οποίες επιτυγχάνεται η συνοχή και η σημασία τους:
Προσθήκη:
ακόμη, επίσης, επιπλέον, επιπρόσθετα κ.α.
Αιτιολόγηση:
γιατί, επειδή, διότι, αφού, μια που, καθώς, εξαιτίας κ.α.
όπως, σαν, ομοίως, ανάλογα, κάτι ανάλογο συμβαίνει και με… κ.α
Όρος – προϋπόθεση
αν, εκτός αν, εφόσον, με τον όρο, με την προϋπόθεση, σε περίπτωση που…, …αποτελεί βασική προϋπόθεση για…, ίσως, πιθανώς, ενδεχομένως κ.α
Σύγκριση
παρά, απ’ όσο, απ’ ό,τι, συγκριτικά, σε σχέση με …, κ.α
Σκοπός
για να, έχει ως σκοπό/στόχο/επιδίωξη, προκειμένου να… κ.α
Διαίρεση
πρώτον, δεύτερον… αφενός…αφετέρου, απ’ τη μια…απ’ την άλλη… κ.α
Διάζευξη
ή, είτε…είτε… κ.α
Πιθανότητα
ενδεχομένως, πιθανώς, ίσως … κ.α.
Χρόνος
όταν, αφού, καθώς, όποτε, μόλις, έως ότου, πριν, πριν από, κάθε φορά που, αρχικά, στη συνέχεια, πρώτα, ύστερα, μετά από λίγο, αφότου, προτού, ώσπου, ωσότου, όσο που, κτλ…
Τόπος
εδώ, εκεί, πιο κάτω… κ.α
ΠΡΟΣΟΧΗ: Δεν ξεχνώ να διαβάζω ό,τι γράφω τουλάχιστον 1 φορά, για να διορθώσω τυχόν ορθογραφικά και εκφραστικά λάθη!!!
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
Οι πιο συνηθισμένοι τρόποι ανάπτυξης μιας παραγράφου είναι οι ακόλουθοι:
α. με παραδείγματα,
β. με σύγκριση και αντίθεση,
γ. με διαίρεση,
δ. με αιτιολόγηση,
ε. με ορισμό,
στ. με αίτια και αποτελέσματα,
ζ. με αναλογία,
η. με συνδυασμό τρόπων ανάπτυξης.
α. Με παραδείγματα
Ο πρώτος και βασικός τρόπος ανάπτυξης των λεπτομερειών μιας παραγράφου είναι η παρουσίαση στοιχείων-παραδειγμάτων από την Ιστορία ή από τη σύγχρονη κοινωνική-καθημερινή μας ζωή.
Η ανάπτυξη με παραδείγματα είναι κατάλληλη όταν η θεματική περίοδος χρειάζεται διευκρινίσεις.
Παράδειγμα:
«Αναμφισβήτητα τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται μια ιδιαίτερα ανησυχητική κλιμάκωση του φαινομένου της παραβατικότητας και εγκληματικότητας. Αρκεί κάποιος να παρακολουθήσει την επικαιρότητα για να διαπιστώσει πως στα δελτία ειδήσεων το αστυνομικό ρεπορτάζ ασφυκτιά από ληστείες, κλοπές, επιθέσεις εις βάρος ανύποπτων πολιτών, εγκλήματα…Το έγκλημα αποκτά άρτια οργάνωση…, δρουν μαφίες της νύχτας…, βιαστές καροδοκούν…» β. Σύγκριση και αντίθεση
Όταν πρόκειται να συγκρίνουμε δύο καταστάσεις, πρόσωπα, αντικείμενα, ιδέες κ.λπ., σημειώνουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Όταν αντιθέτουμε δύο πράγματα, έννοιες κ.λπ., τονίζουμε τις διαφορές τους.
Η ανάπτυξη με σύγκριση και αντίθεση είναι κατάλληλη όταν η θεματική περίοδος μάς παρακινεί να βρούμε τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα σε πρόσωπα, τόπους κ.λπ.
Παράδειγμα:
«Οφείλουμε ως άτομα-μέλη μιας οργανωμένης κοινωνίας να θέσουμε ως κοινό στόχο την πρόοδο και να αποφύγουμε με κάθε τρόπο το συντηρητισμό. Η πρόοδος είναι ο μόνος δρόμος που διασφαλίζει την κοινωνική και προσωπική μας ανέλιξη…, που διαμορφώνει συνθήκες ευνοϊκές για την ανάπτυξη σε όλους τους τομείς… Αντίθετα, ο συντηρητισμός δημιουργεί συνθήκες στασιμότητας και οπισθοδρόμησης…, βαλτώνει κάθε προσπάθεια για βελτίωση και αναβάθμιση των συνθηκών ζωής…, αδυνατεί να ανταποκριθεί στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες και ανάγκες…» γ. Διαίρεση
Μπορούμε να παρουσιάσουμε καλύτερα μια έννοια, αν τη διαιρέσουμε σε μικρότερα μέρη.
Η ανάπτυξη με διαίρεση είναι κατάλληλη όταν η θεματική περίοδος είναι διατυπωμένη έτσι που να αποκαλύπτει τα στοιχεία από τα οποία αποτελείται ένα αντικείμενο, μια ιδέα κ.λπ.
Παράδειγμα:
«Η εκπαίδευση ανάλογα με την ηλικία των ανθρώπων που την ακολουθούν και το γνωσιολογικό επίπεδο που παρέχει διακρίνεται σε τρεις βαθμίδες, στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια. Στην πρωτοβάθμια φοιτούν μαθητές… και λαμβάνουν κυρίως γνώσεις… Στη δευτεροβάθμια… Ενώ στην τριτοβάθμια…» δ. Αιτιολόγηση
Αιτιολογούμε μια θέση-άποψη χρησιμοποιώντας επιχειρήματα και άλλες αποδείξεις.
Η αιτιολόγηση είναι η κατάλληλη μέθοδος ανάπτυξης της παραγράφου, όταν η θεματική πρόταση είναι διατυπωμένη έτσι ώστε να μας παρακινεί να ρωτήσουμε «Γιατί;».
Παράδειγμα:
«Στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες το φαινόμενο της φτώχειας λαμβάνει όλο και πιο δραματικές διαστάσεις. Και αυτό συμβαίνει διότι αναπτύσσεται ένας άμετρος ανταγωνισμός για τη νομή του πλούτου με βάση τα κριτήρια που θέτει η ελεύθερη αγορά…, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί περισσότεροι και φτωχότεροι… Επίσης, αυξάνεται συνεχώς το κόστος ζωής…, πολλοί δεν μπορούν να ανταποκριθούν ούτε στις βασικές ανάγκες… Ενώ το κράτος πρόνοιας χωλαίνει, αφού το σύστημα θεωρεί όσους δεν μπορούν να αποδώσουν τα μέγιστα ως περιττά σώματα και τα αποβάλλει…» ε. Ορισμός
Προσπαθούμε να ορίσουμε, δηλαδή να παρουσιάσουμε το περιεχόμενο μιας έννοιας. Για να γίνει πιο σαφής η παράγραφος, πρέπει στη συνέχεια να διασαφηνίσουμε τον ορισμό, κάνοντας χρήση των άλλων τρόπων ανάπτυξης (παραδείγματα, σύγκριση – αντίθεση κ.λπ.).
Χρησιμοποιούμε ως τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου τον ορισμό, όταν η θεματική πρόταση μάς παρακινεί να ρωτήσουμε «Τι είναι;» ή «Τι εννοούμε με αυτό;».
Παράδειγμα:
«Ρατσισμός είναι το δόγμα το οποίο πρεσβεύει τη διάκριση των ανθρώπων σε φύσει ανώτερους και κατώτερους. Ισχυρίζεται δηλαδή πως υπάρχουν άνθρωποι που είναι από τη φύση τους κατώτεροι, αφού ανήκουν σε φυλές, έθνη ή κοινωνικές ομάδες που μειονεκτούν έναντι των άλλων ανθρώπων…» στ. Αίτια και αποτελέσματα
Αναζητούμε και καταγράφουμε την αιτία ή τις αιτίες που οδηγούν σε ένα αποτέλεσμα.
Χρησιμοποιούμε αυτόν τον τρόπο ανάπτυξης, όταν στη θεματική πρόταση διατυπώνουμε μια αιτία και ακολουθούν οι συνέπειες ή αντίστροφα στη θεματική πρόταση η συνέπεια και ακολουθούν οι αιτίες.
Παράδειγμα:
«Η κλιμάκωση της φτώχειας διασπά τον κοινωνικό ιστό διευρύνοντας το χάσμα και τις διαφορές μεταξύ των φτωχών και των πλουσίων… Κατόπιν, πυροδοτεί οξείες αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις…Τρέφει αντικοινωνικές μορφές συμπεριφοράς… Όσο αυξάνονται οι φτωχοί αυξάνεται και η δυσαρέσκεια προς το κράτος… Οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους προς τους πολιτικούς και αυτό εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημοκρατία…»
ζ. Αναλογία
Παρουσιάζουμε την ομοιότητα που υπάρχει ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα ανόμοια από μία άποψη πράγματα, ιδέες κ.λπ.
Χρησιμοποιούμε την αναλογία, όταν η θεματική πρόταση είναι διατυπωμένη ως παρομοίωση ή μεταφορά.
Παράδειγμα:
«Άραγε με τι μοιάζει η ψυχή μας; Μα είναι απλό, με τη θάλασσα! Όπως αυτή είναι απέραντη και δεν μπορεί το μάτι σου να την προσεγγίσει έτσι και η ψυχή χάνεται στα μήκη και πλάτη ενός κόσμου δυσθεώρητου. Και είναι εξίσου βαθιά που πρέπει να κάνεις πολλές καταδύσεις για να βρεις τους θησαυρούς που κρύβει μέσα της. Άλλοτε πάλι είναι ήρεμη και γαλήνια σαν τη θάλασσα και ξαφνικά πάλι ξεσπάει φουρτούνα, ανακατεύεται, θολώνει…» η. Συνδυασμός τρόπων ανάπτυξης
Συνήθως, όταν γράφουμε μια παράγραφο, χρησιμοποιούμε περισσότερους από έναν τρόπους ανάπτυξης (π.χ. ορισμό και αιτιολόγηση, διαίρεση και παραδείγματα κ.λπ.), ώστε να παρουσιάσουμε ή να διασαφηνίσουμε αυτό που θέλουμε να πούμε, όσο το δυνατόν πληρέστερα.
Παράδειγμα:
«Οφείλουμε ως άτομα-μέλη μιας οργανωμένης κοινωνίας να θέσουμε ως κοινό στόχο την πρόοδο και να αποφύγουμε με κάθε τρόπο το συντηρητισμό. Η πρόοδος είναι ο μόνος δρόμος που διασφαλίζει την κοινωνική και προσωπική μας ανέλιξη, μέσα δηλαδή από αυτή θα μπορέσουμε ως άτομα να καλλιεργήσουμε ένα ελεύθερο πνεύμα, χωρίς προσκόλληση σε πεπερασμένες αντιλήψεις…, που διαμορφώνει συνθήκες ευνοϊκές για την ανάπτυξη σε όλους τους τομείς, για παράδειγμα συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη…, στην εξέλιξη του πολιτισμού, αφού εισάγει νέες ιδέες… Αντίθετα, ο συντηρητισμός δημιουργεί συνθήκες στασιμότητας και οπισθοδρόμησης, όπως για παράδειγμα η πολιτισμική στασιμότητα, αφού αφορίζει κάθε νέο και ξένο στοιχείο…, βαλτώνει κάθε προσπάθεια για βελτίωση και αναβάθμιση των συνθηκών ζωής…, αδυνατεί να ανταποκριθεί στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες και ανάγκες, όπως είναι…»
Ακολουθούν τα Χαϊκού που συνέθεσαν τέσσερις μαθήτριες της Γ΄ τάξης και ένας μαθητής της Β΄ τάξης του Γυμνασίου Αρχιλόχου για τον διαγωνισμό Χαϊκού που διοργάνωσε το Πρότυπο Γυμνάσιο της Ιωννιδείου Σχολής Πειραιά.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
![Σερ Αρθουρ Εβανς: Οι περιπέτειες του Βρετανού αρχαιολόγου που βρήκε την Κνωσσό [εικόνες] - iefimerida.gr](https://www.iefimerida.gr/sites/default/files/styles/in_article/public/2018-03/knossos_arthur_evans_.jpg?itok=us-oPu_1)
Πρόσφατα σχόλια