Ενεργοί πολίτες για την υπεράσπιση οικουμενικών αξιών
ΧΡΟΝΙΚΕΣ – ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
α. Χρονικές προτάσεις
Πώς εισάγονται
Οι χρονικές προτάσεις εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου, άμα ή με λέξεις και εκ-φράσεις που έχουν χρονική σημασία, όπως εκεί που, όσο να / που, έως ότου να, κάθε φορά που, μέχρι να / που, με-τά που, τη στιγμή που κ.λπ.
π.χ. Θα αποφασίσω αφού πρώτα ακούσω όλες τις προτάσεις σας.
Όταν γυρίσω στο σπίτι, θέλω όλα να είναι έτοιμα Μην ανοίγεις την πόρτα σε κανέναν μέχρι να έρθω
Πρέπει να φύγουμε πριν ξημερώσει.
Μας θυμάται κάθε φορά που έχει κάποια ανάγκη
Τι φανερώνουν
Οι χρονικές προτάσεις τοποθετούν ένα γεγονός στον άξονα του χρόνου (παρόν, παρελθόν, μέλλον) και δηλώνουν τη χρονική σχέση που υπάρχει ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα γεγονότα.
Πιο συγκεκριμένα οι χρονικές προτάσεις περιγράφουν ένα γεγονός που συνέβη πριν, μετά ή την ίδια στιγμή με το γεγονός που περιγράφεται στην πρόταση εξάρτησης. Συσχετίζουν δηλαδή τα δύο γεγονότα: αυτό που δηλώνεται από την πρόταση εξάρτησης και αυτό που δηλώνεται από τη χρονική πρόταση.
Έτσι οι χρονικές προτάσεις μπορεί να φανερώνουν τις εξής χρονικές σχέσεις.
α. το ταυτόχρονο: Το γεγονός που δηλώνεται από τη χρονική πρόταση συμβαίνει ταυτόχρονα με αυτό που δηλώνεται από την πρόταση εξάρτησης. Στην περίπτωση αυτή οι χρονικές προτάσεις εισάγονται με τα όταν, ενώ όσο, καθώς, ενόσω, σαν, εκεί που, τη στιγμή που, πάνω που.
π.χ. Όταν με συναντά στον δρόμο, δε με χαιρετά
Όσο διάβαζα, εκείνη τακτοποιούσε το σπίτι.
β. τοπροτερόχρονο: Το γεγονός που δηλώνεται από τη χρονική πρόταση συνέβη πριν από αυτό που δηλώνεται από την πρόταση εξάρτησης. Σ’ αυτή την περίπτωση οι χρονικές προτάσεις εισάγονται με τα: όταν, αφού, από του, άμα, μόλις, σαν, μετά που.
π.χ. Μόλις την είδε, έτρεξε αμέσως κοντά της.
Αφού έζησε μερικά χρόνια στο εξωτερικό, επέστρεψε τελικά οριστικά στην πατρίδα του.
γ. το υστερόχρονο: Το γεγονός που δηλώνεται από τη χρονική πρόταση συμβαίνει μετά απ’ αυτό που δηλώνεται από την πρόταση εξάρτησης. Στην περίπτωση αυτή οι χρονικές προτάσεις εισάγονται με τα: μέχρι να / που, όσο να / που, πριν (να), προτού (να), ωσότου (να), έτις ότου (να), ώσπου (να), όταν.
π.χ. Επιστρέψαμε στο σπίτι, πριν ξεσπάσει η καταιγίδα.
Προτού πάει στη δουλειά, πέρασε από την τράπεζα
Συντακτικός ρόλος
Οι χρονικές προτάσεις λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου.
Προσοχή!
Οι σύνδεσμοι που δηλώνουν περισσότερες από μία χρονικές σχέσεις (ταυτόχρονο, πρoτερόχρονο, υστερόχρονο), όπως τα όταν, σαν κ.ά., διαφοροποιούνται ανάλογα με τους ρηματικούς τύπους που τους συνοδεύουν και ανάλογα με τα συμφραζόμενα.
π.χ. Όταν διαβάζω, ακούω μουσική, (ταυτόχρονο)
Όταν έμαθα τα νέα, σοκαρίστηκα. (προτερόχρονο)
Άλλοι τρόποι δήλωσης του χρόνου
Η έννοια του χρόνου μπορεί να δηλωθεί εκτός από τις χρονικές προτάσεις και με άλλους τρόπους, όπως:
α. με εμπρόθετο προσδιορισμό
π.χ. Στον ελεύθερο χρόνο του ασχολείται με τη ζωγραφική.
Μετά τον θάνατό του το έργο του έγινε ευρύτατα γνωστά.
β. με χρονικά επιρρήματα ή επιρρηματικές εκφράσεις
π.χ. Είδαν τότε τα σύννεφα να πυκνώνουν.
Θα συναντηθούμε αργότερα.
Κάπου κάπου έριχνε μια ματιά στον δρόμο.
γ. με πλάγια πτώση ουσιαστικού (συνήθως αιτιατική και σπάνια γενική)
π.χ. Το καλοκαίρι θα πάμε διακοπές στη Νάξο. Να μας επισκεφτείτε ξανά του χρόνου.
δ. με χρονικές μετοχές.
π.χ. Ακούγοντας (= όταν άκουσαν) τις φωνές, τρόμαξαν. Προχωρώντας (= ενώ προχωρούσε) στον δρόμο χάζευε τις γύρω βιτρίνες.
Οι χρονικές προτάσεις και γενικότερα οι προσδιορισμοί του χρόνου χρησιμεύουν πολύ στην οργάνωση του λόγου μας, γιατί βοηθούν τον αναγνώστη /ακροατή να παρακολουθεί τη ροή της αφήγησης και να κατανοεί τις σχέσεις ανάμεσα στα γεγονότα.
β. Υποθετικές προτάσεις
Πώς εισάγονται:
Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται:
α. με τους υποθετικούς συνδέσμους αν, εάν.
β. με τους συνδέσμους σαν, άμα, να, όταν έχουν υποθετική σημασία.
γ. με τις επιρρηματικές εκφράσεις έτσι και, σε περίπτωση που.
π.χ. Αν δε διαβάσεις, δε θα περάσεις στις εξετάσεις,
Άμα βρέξει, θα μείνουμε σπίτι.
Σαν δεν έχεις την υγεία σου, τι να τα κάνεις όλα τ’ άλλα.
Να το ‘ξερα ότι είναι τόσο επιπόλαιος, δε θα του ανέθετα μια τόσο σοβαρή αποστολή.
Σε περίπτωση που ξεμείνεις από χρήματα, θα σου δανείσω εγώ.
Τι φανερώνουν -Συντακτικός ρόλος
Οι υποθετικές προτάσεις φανερώνουν τον όρο, την προϋπόθεση που πρέπει να ισχύει για να γίνει αυτό που δηλώνει η πρόταση που προσδιορίζουν. Λειτουργούν ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης ή του όρου.
Υποθετικοί λόγοι
Η δευτερεύουσα υποθετική πρόταση μαζί με την πρόταση που προσδιορίζει σχηματίζουν τον υποθετικό λόγο. Η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση, ενώ η πρόταση που προσδιορίζει απόδοση.
π.χ. Αν δεν κάνετε ησυχία, θα τιμωρηθείτε,
Υπάρχουν δύο είδη υποθετικών λόγων: αυτοί που εκφράζουν το πραγματικό και αυτοί που εκφράζουν το αντίθετο του πραγματικού.
α. Το πραγματικό: Στο πραγματικό, αν αληθεύει (ή μπορεί να αληθεύει) η υπόθεση, τότε αληθεύει (ή μπορεί να αληθεύει) και η απόδοση. Ο υποθετικός λόγος του πραγματικού εκφέρεται ως εξής:
Υπόθεση: αν + οποιοσδήποτε χρόνος – Απόδοση: ίδιος χρόνος με ρήμα υπόθεσης ή υποτακτική ή προστακτική.
π.χ. Αν εργάζεσαι σκληρά, πετυχαίνεις πολλά.
Αν δεις τον Γιώργο, να του πεις ότι τον θέλω.
Αν θέλεις περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτό το θέμα, διάβασε αυτό το άρθρο.
β. Το αντίθετο του πραγματικού: Η υπόθεση δηλώνει κάτι που δεν έχει πραγματοποιηθεί στο παρελθόν ή πιθανότατα δε θα πραγματοποιηθεί ούτε στο μέλλον. Κατά συνέπεια και το περιεχόμενο της απόδοσης είναι απραγματοποίητο ή ελάχιστα πιθανό να πραγματοποιηθεί.
Ο υποθετικός λόγος του μη πραγματικού εκφέρεται ως εξής:
Υπόθεση: αν + παρατατικός ή υπερσυντέλικος – Απόδοση: θα + παρατατικός ή υπερσυντέλικος.
π.χ. Αν είχα χρήματα, θα αγόραζα δικό μου σπίτι.
Αν είχες ακούσει τις συμβουλές μου, θα είχες πετύχει πιο γρήγορα τον στόχο
ΠΡΟΣΟΧΗ:
Α. Οι χρονικές προτάσεις που δηλώνουν προτερόχρονο πολλές φορές δηλώνουν και κάποια προϋπόθεση. Είναι δηλαδή χρονικοϋποθετικές.
π.χ. Όταν ξεσπάει μια κρίση (ή Αν ξεσπάει μια κρίση), οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα στέλνουν μια έμπειρη ομάδα για διερευνητική αποστολή.
Β. Κάποιες φορές οι υποθετικές προτάσεις μπορεί να μη δηλώνουν υπόθεση αλλά κάποιο άλλο νόημα. Οι προτάσεις αυτές τυπικά μόνο είναι υποθετικές και στην πραγματικότητα χρησιμοποιούνται για να εκφραστούν παραστατικότερα οι παρακάτω σημασίες, όπως:
α. παρομοίωση
π.χ. Αν θέλουν αυτοί να νικήσουν, θέλουμε κι εμείς. (= Όπως θέλουν αυτοί να νικήσουν, θέλουμε κι εμείς.)
β. έντονη αντίθεση
Π.Χ. Αν εσένα δε σε ενοχλεί η φασαρία, εμένα μου δημιουργεί εκνευρισμό. (= Εσένα δε σε ενοχλεί η φασαρία, εμένα όμως μου δημιουργεί εκνευρισμό.)
γ. αιτία
π.χ. Δεν πρέπει να στενοχωριέσαι, αν δεν πέτυχε το σχέδιό σου. (= που / επειδή δεν πέτυχε το σχέδιό σου)
δ. αποτέλεσμα
π.χ. Αν γίνονται πόλεμοι, αιτία είναι η ανθρώπινη απληστία. (= Η ανθρώπινη απληστία είναι η αιτία που γίνονται πόλεμοι.)
ε.επεξήγηση του αόριστου νοήματος μιας αντωνυμίας ουδετέρου γένους
Π.Χ. Αν είσαι σωστός άνθρωπος, αυτό το χρωστάς στους γονείς σου. (= Αυτό, το ότι είσαι σωστός άνθρωπος, το χρωστάς…)
στ. απειλή.
π.χ. Αν δεν τον εκδικηθώ, να μη με λένε Πέτρο!
Γ. Το αν εισάγει εκτός από υποθετικές προτάσεις και πλάγιες ερωτηματικές.
Π.χ. Αν του μιλήσεις ειλικρινά, θα καταλάβει. (υποθετική πρόταση)
Δε μου είπε αν θα αργήσει. (πλάγια ερωτηματική πρόταση)
ΥΠΩΝΥΜΑ – ΟΡΙΣΜΟΣ
α. Υπώνυμα
Υπώνυμα λέγονται οι λέξεις ή φράσεις των οποίων η σημασία συμπεριλαμβάνεται στην έννοια μιας άλλης λέξης ή φράσης, η οποία λέγεται υπερώνυμο.
π.χ. Η λέξη βιολί είναι υπώνυμο της λέξης έγχορδο.
Η λέξη γρίπη είναι υπώνυμο της λέξης ασθένεια.
Μια λέξη ή φράση μπορεί να είναι υπώνυμο σε περισσότερες από μία λέξεις ή φράσεις.
π.χ. Η λέξη γυναίκα είναι υπώνυμο της λέξης άνθρωπος, της λέξης θηλυκός και της λέξης ενήλικας.
Επίσης μια λέξη ή φράση μπορεί να έχει περισσότερα από ένα υπώνυμα.
π.χ. Υπώνυμα της λέξης λουλούδι είναι τα: τριαντάφυλλο, γαρίφαλο, τουλίπα, μαργαρίτα κ.ά.
Υπώνυμα της λέξης ασθένεια είναι τα: γρίπη, ιλαρά, φυματίωση κ.ά.
Β. Ορισμός
Ορισμός μιας λέξης ή έννοιας είναι η ακριβής και σαφής περιγραφή της σημασίας ή των σημασιών της, έτσι ώστε να ξεχωρίσει από κάθε άλλη λέξη ή έννοια.
Όταν ορίζουμε μια έννοια:
α. την εντάσσουμε σε μια ευρύτερη έννοια, της οποίας είναι υπώνυμη,
β. την ξεχωρίζουμε από τις άλλες υπώνυμες λέξεις της ίδιας έννοιας,
π.χ. Ας πάρουμε τον εξής ορισμός
«Πρόταση είναι η οργανωμένη ομάδα λέξεων που εκφράζει ένα μόνο νόημα με σύντομη συνήθως διατύπωση».
Για να ορίσουμε τη λέξη πρόταση:
α. χρησιμοποιήσαμε τη φράση ομάδα λέξεων, της οποίας η λέξη πρόταση είναι υπώνυμη.
β. χρησιμοποιήσαμε τη λέξη οργανωμένη και τη φράση που εκφράζει ένα μόνο νόημα με σύντομη συνήθως διατύπωση, για να ξεχωρίσουμε τη λέξη πρόταση από άλλες ομάδες λέξεων.
Γενικά ο ορισμός μάς βοηθάει:
α. να ταξινομήσουμε, να συσχετίσουμε μια λέξη με άλλες.
β. να συνειδητοποιήσουμε το σύνολο των πραγμάτων που περιλαμβάνονται στην έννοια της λέξης.
γ. να χρησιμοποιήσουμε σωστά τη λέξη.
Ο ορισμός περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία:
α. την οριστέα έννοια
β. το γένος (την ευρύτερη έννοια στην οποία εντάσσεται η έννοια που ορίζουμε)
γ. την ειδοποιό διαφορά (τα στοιχεία που διαφοροποιούν την οριστέα έννοια από όλες τις άλλες υπώνυμες της ευρύτερης έννοιας στην οποία εντάσσεται).
Οι τελικές εισάγονται με τους συνδέσμους για να και να.
Μερικές φορές με τη φράση «προκειμένου να».
Όταν η τελική πρόταση βρίσκεται πριν από την πρόταση εξάρτησης, τότε εισάγεται μόνο με το «για να». Παράδειγμα: Για να λύσεις την άσκηση, διάβασε πρώτα τη θεωρία.
Όταν η τελική πρόταση είναι αρνητική, τότε μπορεί να εισάγεται μόνο με το «μη». Παράδειγμα: Κλείσε καλά την πόρτα, μη κρυώσουμε (για να μην κρυώσουμε.
Ποιος είναι ο συντακτικός τους ρόλος;
Οι τελικές προτάσεις προσδιορίζουν το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτώνται και δηλώνουν το σκοπό της ενέργειάς του. Λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Η λέξη «τελικές» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «τέλος», που σημαίνει σκοπός.
Με ποιους άλλους τρόπους δηλώνεται ο σκοπός;
α. Με εμπρόθετους προσδιορισμούς και τις προθέσεις για, προς, σε. Παράδειγμα: Έδωσε το σύνθημα για την έναρξη του αγώνα (για ν’ αρχίσει ο αγώνας).
β. Με τη χρήση ρημάτων και περιφράσεων που σημαίνουν σκοπό. Παράδειγμα: έχει σκοπό να παραιτηθεί από τη θέση του.
γ) Με τη χρήση λέξεων όπως σκοπός, στόχος, επιδίωξη, πρόθεση και άλλα μέσα σε αυτοτελείς προτάσεις ή φράσεις. Παράδειγμα: Ήρθε με σκοπό να αποκαλύψει τα πάντα.
Β. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Πώς εισάγονται;
Α. με τους αιτιολογικούς συνδέσμους γιατί, επειδή, διότι, αφού.
Β. με λέξεις ή εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ως αιτιολογικοί σύνδεσμοι, όπως τα: που, καθώς, καθόσον, καθότι, μιας και, μιας που, εφόσον κ.α..
Ποιος είναι ο συντακτικός τους ρόλος;
Οι αιτιολογικές προτάσεις φανερώνουν την αιτία για την οποία γίνεται αυτό που δηλώνει η πρόταση εξάρτησης. Λειτουργούν επομένως ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας.
Τι να προσέχω στους αιτιολογικούς συνδέσμους;
Α. Οι αιτιολογικές προτάσεις εισάγονται και με τους συνδέσμους για να, και.
Παραδείγματα:
Για να είναι τόσο εγωιστής, κανείς δεν τον συμπαθεί.
Φύγε τώρα και δεν έχω καιρό.
Β. Ο σύνδεσμος «γιατί» μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως παρατακτικός σύνδεσμος στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου. Στην περίπτωση αυτή εισάγει κύρια πρόταση.
Παράδειγμα: Δεν θέλω να έχω καμία σχέση μαζί τους. Γιατί είναι άνθρωποι δόλιοι και μοχθηροί.
Γ. Ο σύνδεσμος «που» εισάγει αιτιολογικές προτάσεις έπειτα από συγκεκριμένα ρήματα, κυρίως ρήματα που εκφράζουν ψυχική διάθεση. Για παράδειγμα: λυπάμαι, χαίρομαι, ανησυχώ, απορώ κ.α..
Παράδειγμα: Ανησυχώ που δεν παίζει με τ’ άλλα παιδιά.
Δ. Τα «μια και», «μια που» δηλώνουν συνήθως μια τυχαία αιτιακή σχέση και μπορεί να αντικατασταθούν με το «αφού». Συνηθίζονται κυρίως στον προφορικό λόγο.
Παράδειγμα: Μια και (=αφού) είσαι εδώ, βοήθησέ με να ποτίσω τον κήπο μου.
Με ποιους άλλους τρόπους δηλώνεται η αιτία;
Α. με εμπρόθετους προσδιορισμούς.
Παράδειγμα: Τον ρώτησα από περιέργεια.
Β. με πλάγια πτώση ουσιαστικού, αιτιατική ή γενική.
Παράδειγμα: Πεθαίνει της πείνας.
Γ. με ρήματα και περιφράσεις που εκφράζουν αιτία.
Παράδειγμα: Ο πυρετός οφείλεται σε λοίμωξη.
Δ. με επιρρηματικές εκφράσεις.
Παράδειγμα: Γι’ αυτό ή για αυτόν τον λόγο δεν ήρθε.
Ε. με αιτιολογική μετοχή.
Παράδειγμα: Γνωρίζοντας την κατάσταση, ήταν πολύ προσεκτικός.
ΣΤ. με το ερωτηματικό μόριο «γιατί».
Παράδειγμα: Γιατί ( για ποιο λόγο) άργησες;
ΠΗΓΗ: Γλωσσικές Ασκήσεις στη Νεοελληνική Γλώσσα, Δ. Καλαβρουζιώτου, εκδόσεις Σαββάλας.
α)Αν το ρήμα αρχίζει από ένα ή δύο σύμφωνα εκ των οποίων το πρώτο είναι άφωνο (π,β,φ,κ,γ, χ,τ,δ,θ) και το δεύτερο υγρό (λ,ρ) ή ένρινο(μ,ν), κάνω αναδιπλασιασμό δηλαδή επανάληψη του πρώτου συμφώνου με ένα -ε:
π.χ. πράττω …. πέπραχα.
ΠΡΟΣΟΧΗ: αν το ρήμα αρχίζει από φ ή χ ή θ (δασέα σύμφωνα), κατά τον αναδιπλασιασμό το πρώτο σύμφωνο τροποποιείται ως εξής:
το φ γίνεται π πχ φεύγω … πέφευγα
το χ γίνεται κ πχ χορεύω … κεχόρευκα
το θ γίνεται τ πχ θύω … τέθυκα
β) Αν το ρήμα αρχίζει από τρία σύμφωνα ή από δύο σύμφωνα, (από τα οποία το πρώτο δεν είναι άφωνο και το δεύτερο υγρό ή ένρινο, π.χ. κτ- πτ- σπ- σκ-) ή από ρ ή από διπλό σύμφωνο (ξ, ψ, ζ), τότε μπαίνει μπροστά συλλαβική αύξηση δηλαδή ένα ε-, όπως στον παρατατικό. Για παράδειγμα:
στρατεύω …. εστράτευκα,
σπουδάζω….. εσπούδακα,
ῥίπτω ……… έρριφα
ζητώ …………έζήτηκα
ΠΡΟΣΟΧΗ :Αν το ρήμα αρχίζει από ρ– στον παρακείμενο, εκτός από συλλαβική αύξηση (=ε), διπλασιάζει το ρ π.χ. ρίπτω…. έρριφα
γ)Αν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν ή δίφθογγο, τότε παίρνει χρονική αύξηση, δηλαδή γίνονται αλλαγές όπως και στον παρατατικό: το α και το ε …η, το ο….ω, το οι…ω, το αι και το ει …η, το ευ και το αυ… ηυ . Για παράδειγμα:
οικίζω … ώκικα
άγω ….. ήχα
Β)ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΛΗΞΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ;
Ανάλογα με το χαρακτήρα του ενεστώτα, η κατάληξη γίνεται –κα ή –χα ή –φα ως εξής:
Χαρακτήρας ενεστώτα: φωνήεν ή δίφθογγος κατάληξη παρακειμένου: -κα
Ένα χρόνο πριν, στις 19 Μαρτίου 2025, στο Γυμνάσιο Νάουσας Πάρου, έγινε η επετειακή εκδήλωση για τα 40 χρόνια από την ίδρυση και τη λειτουργία του σχολείου. Μετά από αρκετούς μήνες έρευνας και εργασίας, στην εκδήλωση αυτή παρουσιάστηκαν βίντεο με συνεντεύξεις μελών της τοπικής κοινωνίας, διευθυντών, εκπαιδευτικών και μαθητών, αρχειακό υλικό, αλλα και μηνύματα πρώην διευθυντών για τα πρώτα έτη λειτουργίας του Γυμνασίου και την δημιουργική πορεία του μέσα στον χρόνο. Το υλικό αυτό, χρήσιμο για την ιστορία του Γυμνασίου Νάουσας αλλά και για την Τοπική Ιστορία, παρατίθεται στην παρούσα δημοσίευση.
Την ερευνητική ομάδα μαθητριών-μαθητών αποτέλεσαν οι μαθητές/τριες, Αντώνης Γκούμας, Άρτεμις Κορτιάνου, Μεταξία Μαούνη, Αργυρώ Παπαδάκη και Αντώνης Ρούσσος, ο οποίος είχε και την τεχνική επιμέλεια. Την ευθύνη της έρευνας και της εκδήλωσης είχαν οι εκπαιδευτικοί Ελένη Αρκουλή και Ρίτσα Ιωσηφίδου. Πολύτιμη ήταν συμβολή των εκπαιδευτικών, Σοφίας Αγγελοπούλου και Νίκου Μάντζιου, του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου και ιδιαιτέρως της προέδρου Ειρήνης Τσιράκη, της διευθύντριας του Γυμνασίου Φένιας Θεοφίλου, του Συλλόγου Εκπαιδευτικών του Γυμνασίου Νάουσας, των μαθητών/τριών που έλαβαν μέρος στην τελική εκδήλωση της 19ης Μαρτίου 2025 και των χορηγών της εκδήλωσης αυτής.
Παρακάτω θα παρουσιαστεί όλο το υλικό της έρευνας για την ιστορία του σχολείου, όπως αυτό παρουσιάστηκε στην εκδήλωση. Για άλλη μια φορά ευχαριστούμε όλους αυτούς οι οποίοι με θέρμη μας υποδέχτηκαν, κατέθεσαν τις αναμνήσεις τους στις συνεντεύξεις, μοιράστηκαν μαζί μας πολύτιμο προσωπικό φωτογραφικό και αρχειακό υλικό και μας έστειλαν μηνύματα. Σας καλούμε λοιπόν, άλλη μια φορά, σε ένα συγκινητικό ταξίδι στον χρόνο.
Το κτήριο στο οποίο στεγάστηκε αρχικά το Γυμνάσιο Νάουσας Πάρου.
Τα πρώτα πρακτικά του Συλλόγου Εκπαιδευτικών το πρώτο έτος λειτουργίας, 1983-84.
Η λίστα μαθητών-τριών που φοίτησαν στο σχολείο το πρώτο έτος λειτουργίας του.
Το μήνυμα που μας έστειλε ο πρώτος διευθυντής του Γυμνασίου Πανίκος Κωνσταντίνου, ο οποίος τώρα πια δεν είναι μαζί μας….
Συνέντευξη της Μαρίας Τσουνάκη και του Τζάνου Σαρηκώστα, οι οποίοι διηύθυναν το Γυμνάσιο για αρκετά από τα πρώτα έτη λειτουργίας του.
Φωτογραφικό υλικό από τα πρώτα έτη λειτουργίας του σχολείου από το τα προσωπικά αρχεία της Μαρίας Τσουνάκη και του Τζάνου Σαρηκώστα.
Συνέντευξη που μας έδωσαν η Ανθούλα Θεοδωράκου, η Μαρουσώ Κορτιάνου, η Κατερίνα Μπαρμπαρίγου, η Μαρία Πουλίου και ο Γιάννης Μπαρμπαρίγος οι οποίοι φοίτησαν στο Γυμνάσιο Νάουσας το πρώτο έτος λειτουργίας του 1983-84.
Ακολούθησε ο μεγάλος αγώνας για την οικοδόμηση του κτηρίου του Γυμνασίου Νάουσας Πάρου.
Συνέντευξη Κοινοταρχών εκείνης της περιόδου.
Συνέντευξη του Αντώνη Ρούσσου ο οποίος ως πρόεδρος και μέλος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, μαζί με πολλούς άλλους είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικοδόμηση του Γυμνασίου.
Πολλοί ντόπιοι τεχνίτες εργάστηκαν σκληρά και αφιλοκερδώς για την ολοκλήρωση του κτηρίου.
Συνέντευξη ξυλουργού Νικολάου Κονταράτου.
Πολλές πληροφορίες για την ιστορία του σχολείου και τη δική του συμβολή, μας έστειλε γραπτώς και ένας ακόμη παλιός Διευθυντής του σχολείου, ο Χριστόδουλος Σαραντινός. Ακολουθεί το κείμενο που μας έστειλε:
“Το Γυμνάσιο Νάουσας το έτος 1983 λειτούργησε ως Γυμνασιακό Παράρτημα του Γυμνασίου Πάρου, με χρέη διευθυντή να ασκεί ο κ. Πανίκος Κωνσταντίνου. Τότε Διευθυντής στο Γυμνάσιο Πάρου ήταν ο κ. Εμμανουήλ Αγγελίδης.
Για τη λειτουργία του είχε ενοικιαστεί το οίκημα του Κ. Ν. Βεντουρή, (πλησίον του ξενοδοχείου «ΜΙΝΩΑ»). Αργότερα, έγινε ανεξάρτητη σχολική μονάδα με Διευθύντρια την κ. Ελένη Χαρμούζη. Αργότερα τοποθετήθηκε Διευθύντρια η κ. Μαρία Τριπολιτσιώτη. Το 1993 ανέλαβα τη διεύθυνση του σχολείου (μήνα Ιούνιο). Με τη βοήθεια του συναδέλφου κ. Τζάνου Σαρηκώστα και του Προέδρου του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων κ. Τάσου Μοστράτου, κάναμε γενική ανακαίνιση στις αίθουσες του σχολείου και αντικαταστήσαμε τα φθαρμένα πλαστικά δάπεδα. Όλα τα έξοδα τα πλήρωσε ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων. Το σχολείο διέθετε και μια πολύ μεγάλη αίθουσα, την οποία δεν τη χρησιμοποιούσε. Αυτή τη διαμορφώσαμε κατάλληλα σε αίθουσα καθηγητών. Το 1994 ανέλαβε τη διεύθυνση του σχολείου ο αγαπητός φίλος κ. Τζάνος Σαρηκώστας, διότι εγώ ανέλαβα προϊστάμενος στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Κυκλάδων.
Το έτος 1994 το σχολείο μετακόμισε στον χώρο που λειτουργεί μέχρι σήμερα. Μεγάλη συμβολή στην ανέγερση του σχολείου είχε ο τότε Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων. Ένα μεγάλο ποσό για την ανέγερσή του συγκεντρώθηκε από τον Σύλλογο. Όλοι οι τεχνίτες της Νάουσας, (ηλεκτρολόγοι, μαραγκοί, κτίστες) προσέφεραν δωρεάν τις εργασίες τους.
Κατά τη διάρκεια της θητείας μου στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, εφοδιάσαμε το Εργαστήριο Φυσικής-Χημείας με ένα πολύ μεγάλο αριθμό οργάνων. Διευθυντής του σχολείου είχε αναλάβει τότε ο κ. Ηρακλής Χατζόπουλος. Με τη βοήθεια του Υπουργείου Παιδείας, δημιουργήσαμε τη Βιβλιοθήκη στην οποία είχε τοποθετηθεί και βιβλιοθηκονόμος.“
Φυσικά το έργο υποστηρίχθηκε οικονομικά από πολλούς χορηγούς που ήταν μέλη της τοπικής κοινωνίας και όχι μόνο.
Τη Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 1994 έγινε η μεταφορά του Γυμνασίου Νάουσας Πάρου στο καινούργιο κτήριο. Ο αγώνας της τοπικής κοινωνίας αποτέλεσε γεγονός της χρονιάς πανελληνίως.
Απόσπασμα από το τηλεοπτικό αφιέρωμα του δημοσιογράφου Κώστα Χαρδαβέλλα στον σταθμό STAR.
Έτσι το σχολείο από τα τέλη του 1994 ξεκινάε μια νέα πορεία στο νεόδμητο αλλά και με πολλές ακόμη ανάγκες κτήριο.
Συνέντευξη του Ηρακλή Χατζόπουλου, ο οποίος ήταν για πολλά χρόνια διευθυντής του Γυμνασίου.
Αναμνήσεις από το προσωπικό αρχείο του Ηρακλή Χατζόπουλου για τις δραστηριότητες του Γυμνασίου τα έτη που ακολούθησαν την εγκατάστασή του στο νέο κτήριο.
Ας ταξιδέψουμε και σε άλλες μοναδικές στιγμές από την ιστορία του σχολείου.
Το μήνυμα που έστειλε στην εκδήλωση ο Χριστόδουλος Σαραντινός, εκπαιδευτικού της μονάδας και αργότερα προϊσταμένος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Κυκλάδων.
Ακολουθεί η συνέντευξη της εκπαιδευτικού Υπαπαντής Ρούσσου, η οποία ήταν φιλόλογος του Γυμνασίου Νάουσας τα περισσότερα χρόνια της θητείας της και μαζί με τον σύζυγό της, Λευτέρη Μενέγο, επίσης φιλόλογο του Γυμνασίου, έχουν μεγάλη συμβολή στα πολιτιστικά δρώμενα της Νάουσας και της Πάρου.
Η περσινή εκδήλωση μνήμης και ευγνωμοσύνης καθώς και το παρόν αφιέρωμα, επιδιώκουν να φέρουν ξανά την “παιδεία” και το “σχολείο” στις προτεραιότητες της κοινωνίας της Πάρου.
Γεννήθηκε το 1940 στο χωριό Άχνα της περιοχής Αμμοχώστου και μεγάλωσε στην Αμμόχωστο. Το 1958 πήγε στην Αθήνα, όπου σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή, ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα θεάτρου. Εργάστηκε ως καθηγητής στην δημόσια εκπαίδευση και διορίστηκε το 1968 στο ραδιοφωνικό ίδρυμα Κύπρου. Για ένα διάστημα παρακολούθησε μαθήματα ραδιοφωνίας στο Μόναχο. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και η κατάληψη του βόρειου τμήματός της, υπήρξε συγκλονιστική για τη ζωή του και ο ποιητής αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αμμόχωστο και να καταφύγει στο ελεύθερο τμήμα του νησιού. Τα τελευταία χρόνια έγινε προϊστάμενος ομάδας προγραμμάτων ραδιοφώνου, θέση από την οποία αποχώρησε το 1998. Δημοσίευσε την πρώτη συλλογή ποιημάτων του το 1961.
Η εποχή και η τέχνη του
Η ποίηση του Χαραλαμπίδη αντλεί από όλες τις εποχές της Ελληνικής Ιστορίας, της Μυθολογίας και της λογοτεχνικής παράδοσης. Το συνταρακτικό γεγονός της κυπριακής τραγωδίας απασχολεί ένα μεγάλο μέρος της ποίησής του, η οποία ανάγεται από το επικαιρικό και το τοπικό στο γενικό και το καθολικό. Πολιτικός και κοινωνικός ποιητής, κατά βάση ο Χαραλαμπίδης, εκφράζει συγκίνηση, σχολιάζει, διαμαρτύρεται. Τριάντα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, εξακολουθεί να πονά και να θυμάται, αλλά είναι πιο στοχαστικός και νηφάλιος. Τα θέματα του είναι κυρίως εμπνευσμένα από τα πάθη της Κύπρου. Είναι βασικά αφηγηματικός και δραματικός ποιητής. Συχνά αφηγείται ιστορίες χρησιμοποιώντας προσωπεία ή ακόμα μιλώντας με το εγώ. Η γλώσσα του είναι απλή δημοτική με στοιχεία κυπριακής διαλέκτου.
Το ποίημα «Γλυκό του κουταλιού» προέρχεται από την ποιητική συλλογή «Δοκίμη» που δημοσιεύτηκε το 2000. Ο τίτλος της συλλογής είναι συμβολικός σημαίνει δοκιμασία, δοκιμή. Το ποίημα «γλυκό του κουταλιού» περιγράφει τη νόστο, την επιστροφή του ποιητή στο πατρικό του σπίτι, στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Γράφτηκε το 1996, όταν η επικοινωνία με τα Κατεχόμενα ήταν ακόμα σχεδόν αδύνατη. Αν όμως ο ποιητής δεν κατάφερε να πάει στην πραγματικότητα, το πέτυχε με τη φαντασία. Το ποίημα είναι αφηγηματικό και δραματικό.
Περιεχόμενο
Ο αφηγητής επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα του και θέλει να δει το πατρικό του σπίτι. Η καινούργια ένοικος τον υποδέχεται προσφέροντάς του γλυκό και φρούτα και του επιτρέπει να μπει μέσα. Στο υπνοδωμάτιο, ο ποιητής βλέπει το κάδρο με τη φωτογραφία της μητέρας του και ζητά από τη γυναίκα να το πάρει μαζί του. Εκείνη δεν αρνείται και του εξηγεί ότι το κράτησε νομίζοντας πως η φωτογραφία δείχνει ηθοποιό. Τα λόγια της προκαλούν στον αφηγητή διάφορες σκέψεις, αλλά δεν τις εκφράζει για να μην δυσαρεστήσει τη γυναίκα.
Θέματα του ποιήματος:
Η αγάπη και η νοσταλγία της κατεχόμενης πατρίδας
Το αίσθημα της αδικίας
Η πολιτισμική διαφορά
Ενότητες:
Α΄ ΕΝΟΤΗΤΑ: Στίχοι 1-14
Η υποδοχή από την καινούργια ιδιοκτήτρια του σπιτιού
Β΄ΕΝΟΤΗΤΑ: Στίχοι 15-36
Το εσωτερικό του σπιτιού και οι σκέψεις του ποιητή.
Ήρωες του ποιήματος: Ο αφηγητής: επιχειρεί με μια επίσκεψη στο πατρικό του σπίτι για να γνωρίσει τον εαυτό του και τις ρίζες του. Όταν αντικρίζει τη φωτογραφία της μητέρας του, η μνήμη του ζωντανεύει. Η συναισθηματική του κατάσταση είναι μπερδεμένη, καθώς κυμαίνεται από την ήπια συγκίνηση ως την καχυποψία. Υποτιμά την ένοικο του σπιτιού και συνεχώς εκφράζει μια νοσταλγία αλλά στο τέλος φαίνεται να απογοητεύεται από την ακύρωση του νόστου.
Η γυναίκα: είναι μια λαϊκή, απλοϊκή γυναίκα, η οποία υποδέχεται φιλόξενα τον αφηγητή. Αναγνωρίζει την ιδιότητα του επισκέπτη της και φαίνεται να τον συμπαθεί και να είναι καταδεκτική. Ωστόσο, μέσα της υπάρχει και καχυποψία, καθώς φαίνεται να είναι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, κοινωνικά και πολιτισμικά κατώτερη από την προηγούμενη ιδιοκτήτρια του σπιτιού.
Η γυναίκα της φωτογραφίας: είναι περιποιημένη και εκλεπτυσμένη, σε αντίθεση με τη νέα ιδιοκτήτρια η οποία είναι αφελής, ακαλλιέργητη και φορά μαντίλα, σύμφωνα με τα έθιμα των μουσουλμάνων. Η νόμιμη ιδιοκτήτρια του σπιτιού είναι η μητέρα του ποιητή.
Αναφορά στην Τροία-Σύνδεση με μυθολογία
Κατά τη μυθολογία, ο Τρώας Αινείας είναι ο τελευταίος που φεύγει όταν πέφτει η Τροία, παίρνοντας στους ώμους τον τυφλό πατέρα του, καθώς και τα αγάλματα των εφέστιων θεών.
Νόστος
Βασική ιδέα του ποιήματος είναι η εμπειρία του νόστου, της επιστροφής στο πατρικό σπίτι. Αναφέρεται στο παραδοσιακό θέμα της επιστροφής του ξενιτεμένου και ακολουθεί τον άξονα νόστος-αναγνώριση μέσα από την επική διαδικασία των σημείων, όπως το θέμα αυτό εμφανίζεται στην Οδύσσεια, στην αρχαία τραγωδία και στο δημοτικό τραγούδι. Διατηρώντας τα εξωτερικά στοιχεία της παράδοσης, ο ποιητής παρουσιάζει μια ανθρώπινη εμπειρία, δίνοντας στην έννοια του νόστου συμβολικές προεκτάσεις. Η επιστροφή πραγματοποιείται υπό ειδικές συνθήκες, καθώς η πατρίδα είναι υπό κατοχή. Έτσι, η βασική ιδέα στηρίζεται στους αντιθετικούς άξονες:
παρελθόν, γενέθλιος τόπος, πατρικό σπίτι
παρόν, απαγόρευση παραμονής, απώλεια του πατρικού σπιτιού.
Αυτές οι συνθήκες εμποδίζουν τη διαδικασία της αναγνώρισης οδηγώντας τελικά στην ακύρωση του νόστου.
Τεχνική
Το ποίημα παρουσιάζει ένα προσωπικό βίωμα που αποδίδεται με παραδοσιακά σχήματα: νόστος, δοκιμασία, σημάδια, αναγνώριση. Συμβολική επιστροφή στο πατρικό και στις παιδικές μνήμες ως μια εμπειρία αυτογνωσίας.
Αφηγητής
Στο ποίημα ο αφηγητής μιλάει με το εγώ, είναι πρωτοπρόσωπος και περιγράφει ένα προσωπικό του βίωμα: την επιστροφή του στο πατρικό του σπίτι, όπου επιχειρεί να βρει τον εαυτό του και τις ρίζες του. Προσεγγίζει το σπίτι του σαν ξένος, αναζητώντας παιδικές μνήμες. Ο αφηγητής παρουσιάζει ενέργειες δικές του και της οικοδέσποινας, εκδηλώνει συναισθήματα και επιθυμίες και εκφράζει τις σκέψεις του. Παραθέτει επίσης και διαλόγους, στους οποίους τα δικά του λόγια παρουσιάζονται σε πλάγιο λόγο και μόνο της γυναίκας ευθύ. Ο λόγος του αφηγητή φανερώνει συγκρατημένη συγκίνηση.
Χρόνος και τόπος
Ο χρόνος δε καθορίζεται. Η επιστροφή πραγματοποιείται από την πίεση μιας εσωτερικής ανάγκης του αφηγητή να ξαναδεί το πατρικό του έπειτα από μακρά απουσία. Όταν το αντικρίζει, διαπιστώνει τη βαθιά αντίθεση ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, το οποίο εκφράζεται μέσα από την παρουσία της οικοδέσποινας. Ο τόπος και το σπίτι δεν παρουσιάζονται αλλαγμένα, αλλά τίποτα δεν είναι όπως παλιά και στην πραγματικότητα όλα είναι ξένα.
Δραματοποίηση
Το ποίημα έχει δραματικό χαρακτήρα. Στη δραματοποίηση συντελούν η παράξενη κατάσταση που δημιουργείται ανάμεσα στα δύο πρόσωπα, οι διάλογοί τους, η στάση και οι ενέργειές τους. Κάτω από τη φαινομενική συνεννόηση υπάρχουν έντονες συγκρούσεις, ενώ αναδεικνύονται οι διαφορές ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, ανάμεσα στην παλιά οικοδέσποινα της φωτογραφίας και στη νέα, στην νοοτροπία και στο επίπεδο πολιτισμού των δύο προσώπων που συνομιλούν. Αν και οι χειρονομίες είναι ευγενικές, τα λόγια είναι προσεκτικά και μετρημένα.
Η ατμόσφαιρα έχει καχυποψία. Τα δύο πρόσωπα ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους. Ο αφηγητής δεν μπορεί να αποφύγει κάποιες ειρωνικές σκέψεις σχετικά με το επίπεδο πολιτισμού της ξένης. Αποφεύγει να συνεχίσει τη συζήτηση μήπως του ξεφύγει κάτι από όσα τον πνίγουν και την αγριέψει. Αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να μείνει πολύ, ούτε έχει άλλα να πει με την οικοδέσποινα, αφού όσα περνούν από τη σκέψη του είναι αντίθετα με αυτά που σκέφτεται εκείνη.
Η γυναίκα είναι ευγενική, αλλά δεν του αναγνωρίζει κανένα δικαίωμα στο σπίτι που κάποτε ήταν δικό του, ενώ αυτή εγκαταστάθηκε παράνομα. Η παρανομία που δημιούργησε ο πόλεμος της φαίνεται φυσιολογική και αισθάνεται σαν ιδιοκτήτρια.
Ο αφηγητής είναι συγκινημένος, υποχωρητικός αλλά και ειρωνικός. Το φανερώνει και η σκέψη του γεμάτη πικρή ειρωνεία, «πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα στο σπίτι μου το πατρικό, η γυναίκα».
Ακύρωση του νόστου
Ο αφηγητής μπαίνοντας στον κήπο αισθάνεται αρχικά το χώρο οικείο. Σαν να επιστρέφει στον παράδεισο των παιδικών χρόνων: ο κήπος τα φρούτα, οι καρποί είναι σημάδια αναγνώρισης. Όμως η φωτογραφία της μητέρας του δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν σημάδι αναγνώρισης, διότι δεν ανήκει πλέον σε εκείνο τον χώρο. Ο αφηγητής αντιλαμβάνεται ότι είναι πλέον απλώς επισκέπτης στο ίδιο του το σπίτι. Η αναγνώριση επομένως δεν πραγματοποιείται αφού τα σημάδια δεν είναι γνήσια και αυτό σημαίνει ουσιαστικά ο νόστος ακυρώνεται. Αυτό ομολογεί ο ποιητής «Πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα».
Τίτλος
Ο τίτλος έχει σχέση με την προτελευταία στροφή του ποιήματος. Σε αυτή ο αφηγητής διατυπώνει μια υποτιμητική σκέψη που αφορά το κατώτερο επίπεδο πολιτισμού της γυναίκας. Καθώς εκείνη του μιλάει για τη φωτογραφία, αυτός σκέφτεται ότι δεν έχει νόημα η συνέχιση της συζήτησης μαζί της. Όχι μόνο γιατί δεν την εμπιστεύεται, ούτε αυτή εκείνον, αλλά επειδή αυτή δεν μπορεί να καταλάβει κάποια πράγματα. Ούτε της περνάει από το νου πόσους αιώνες πολιτισμού έχει πίσω της η γυναίκα της φωτογραφίας. Δεν ξέρει επίσης την εξέλιξη στην οποία έχει φτάσει η ελληνική γλώσσα με τη φαινομενική απλή σύνταξη «Γλυκό του κουταλιού». Η ξένη δεν το ξέρει αυτό και πρόσφερε απλώς γλυκό όπως το χαρακτήρισε, αλλά για την ακρίβεια ήταν γλυκό του κουταλιού.
Γλώσσα
Η γλώσσα είναι δημοτική αλλά περιέχει στοιχεία της κυπριακής διαλέκτου «Πούθε το χώμα μου κρατά, ευχαριστώ την, θωρώ». Περιέχει, τέλος, και λόγιες λέξεις: «εμποτισμένα, αντιδωρήματα, ραδινό». Ο λόγος έχει δύναμη και ζωντάνια.
Εκφραστικά μέσα:
Εικόνες, «μαντιλοδεμένη που προσφέρει νερό και γλυκό, ο κήπος, η φωτογραφία της μητέρας», μεταφορές «να ιδώ ποιος είμαι ζύγωσα και πούθε το χώμα μου κρατά, στο σπίτι τ΄αλμυρό, μέλη εμποτισμένα στην καλοσύνη και της χαράς αντιδωρήματα», παρομοιώσεις «σαν καλογέλαστη» κ.α..
Στιχουργική
Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο και αποτελείται από στροφές ενώ δεν έχει ομοιοκαταληξία.
Ιδέες, συναισθήματα
Με σύνθετο και ενδιαφέροντα τρόπο το ποίημα εκφράζει ένα προσωπικό βίωμα που αποκτά καθολική διάσταση. Είναι ο καημός του ξεριζωμένου και του πρόσφυγα που βιώνει την εμπειρία να μπαίνει στο σπίτι του σαν ξένος και να το βλέπει να κατοικείται από αγνώστους. Αισθάνεται το μέγεθος της αδικίας και της σημασίας της στέρησης των ατομικών του δικαιωμάτων. Η προσωπική αυτή περίπτωση και η ανθρώπινη διάσταση μας φέρνει πιο κοντά στην Κυπριακή τραγωδία και τις συνέπειές της. Το πρόβλημα παραμένει άλυτο. Τα χρόνια που πέρασαν και οι αποτυχημένες προσπάθειες επίλυσής του ευνοούν τους εισβολείς οι οποίοι προσπαθούν να νομιμοποιήσουν την παρανομία τους, ευελπιστώντας ότι θα ξεχάσουμε. Ο ποιητής όμως ποτέ δεν ξεχνά.
Ψυχολογική και συναισθηματική σημασία επίσκεψης
Για τον ποιητή η επίσκεψη έχει ψυχολογική και συναισθηματική σημασία. Ψυχολογική γιατί είναι μια προσπάθεια να ξαναβρεί τον εαυτό του και τις ρίζες του. «Να δω ποιος είμαι ζύγωσα και πούθε το χώμα μου κρατά» και συναισθηματική, επειδή ικανοποιεί τον πόθο του μετά από τόσα χρόνια να ξαναγυρίσει στις παιδικές του μνήμες.
Σχέση αφηγητή με νέα κάτοικο
Η σχέση αυτή είναι παράξενη. Επιφανειακά φιλική, καθώς εκείνη τον υποδέχεται φιλόξενα και του προσφέρει γλυκό και φρούτα. Κατά βάθος, όμως, κυριαρχεί η καχυποψία. Αυτό φαίνεται κυρίως από την πλευρά του ποιητή που διστάζει να της ζητήσει να μπει στο σπίτι. Υποτιμά το πολιτιστικό της επίπεδο, αποφεύγει να συνεχίσει τη συζήτηση.
Σύνδεση με τη μυθολογία
«Στο σπίτι τ’ αλμυρό, σιμά σε λάκκο», «γύρεψα να πάρω τη μάνα μου ο δόλιος από την Τροία», «του ποθητού σπιτιού μου», είναι έμμεσες και άμεσες αναφορές στην αρχαία ελληνική παράδοση και ιδιαίτερα στα τρωικά και στον νόστο του Οδυσσέα. Ο λάκκος παραπέμπει στο λάκκο όπου θυσίασε ο Οδυσσέας κατά την κάθοδο του στον Άδη και συνάντησε την νεκρή μητέρα του, την Αντίκλεια. Ο κήπος είναι μια έμμεση αναφορά στον παράδεισο.
Σύγκριση γυναικείων μορφών
Η μάνα είναι περιποιημένη, όμορφη με λεπτούς τρόπους. Η νέα ένοικος φορά μαντίλα κατά τα μουσουλμανικά έθιμα. Η πρώτη είναι εκλεπτυσμένη, η δεύτερη απλοϊκή, αφελής ακαλλιέργητη. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι η πρώτη ήταν νόμιμη ιδιοκτήτρια του σπιτιού, ενώ η δεύτερη έχει επωφεληθεί μιας αδικίας και έχει οικειοποιηθεί κάτι που δεν της ανήκει.
Τα ρήματα στην οριστική των ιστορικών χρόνων, δηλαδή του παρατατικού, του αορίστου και του υπερσυντελίκου, παίρνουν στην αρχή του θέματος αύξηση, η οποία δηλώνει το παρελθόν.
Υπάρχουν δύο είδη αύξησης: η συλλαβική και η χρονική.
Α. ρήματα που αρχίζουν
από σύμφωνο
Β. ρήματα που αρχίζουν
από φωνήεν ή δίφθογγο
συλλαβική αύξηση
χρονική αύξηση
προσθήκη ενός ἐ- πριν από το θέμα
λύω γράφω
→
→
ἔ-λυ-ον ἔ-γραφ-ον
έκταση του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος
α, ε → η
ἄρχω
→
ἦρχον
ἐλπίζω
→
ἤλπιζον
αι, ει → ῃ
αἴρω
→
ᾖρον
εἰκάζω
→
ᾔκαζον
ο → ω
ὁρίζω
→
ὥριζον
οι → ῳ
οἰκίζω
→
ᾤκιζον
ῐ , ῠ → ῑ , ῡ
ἱδρύω
→
ἵδρυον
ὑβρίζω
→
ὕβριζον
αυ, ευ → ηυ
αὔξω
→
ηὖξον
εὕδω
→
ηὗδον
ΠΡΟΣΟΧΗ
Τα ρήματα που αρχίζουν από ῥ-, όταν παίρνουν αύξηση, γράφονται με δύο ρ, π.χ. ῥίπτω →ἔρριπτον.
Στα σύνθετα ή παρασύνθετα ρήματα με α΄ συνθετικό πρόθεση, η αύξηση μπαίνει μετά την πρόθεση και λέγεται εσωτερική αύξηση π.χ. ἀπάγω → ἀπῆγον, ἐκφέρω → ἐξέφερον, ἐγκωμιάζω → ἐνεκωμίαζον.
ΚΑΤΑΛΗΞΗΑΟΡΙΣΤΟΥ
Όπως και στον μέλλοντα, έτσι και στον αόριστο, γίνεται συγχώνευση του άφωνου χαρακτήρα του ρήματος με τον χρονικό χαρακτήρα -σ- :
χειλικόληκτα: -ψα, π.χ. τρέπ-ω → ἔ-τρεπ-σ-α → ἔτρεψα, βλάπτω → ἔβλαψα. ουρανικόληκτα: -ξα, π.χ. λήγω → ἔληγ-σ-α → ἔληξα, τάττω → ἔταξα. οδοντικόληκτα: -σα, π.χ. πείθω → ἔπειθ-σ-α → ἔπεισα
Η θλίψη που βιώνει η γυναίκα με τον ξενιτεμό του αγαπημένου της.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 1-8: το αδιέξοδο της γυναίκας που δεν μπορεί να προσφέρει δώρο στον αγαπημένο της.
2η ΕΝΟΤΗΤΑ, στ. 9-14: ο πόνος της γυναίκας του ξενιτεμένου για τις χαρές που στερείται.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Πρωτοπρόσωπος αφηγητής. Διακρίνεται ξεκάθαρα από τη δεύτερη στροφή. Είναι η γυναίκα, μάλλον νιόπαντρη, που δεν πρόλαβε να αποκτήσει παιδί. Είναι απελπισμένη γιατί ο άνδρας της είναι στην ξενιτιά. Ενδεικτική είναι και η ζήλια που αισθάνεται, τόσο για την ξενιτιά, όσο και για τις γειτόνισσες που έχουν μωρά.
ΕΚΦΡΑΣΙΚΑ ΜΕΣΑ
α) Άστοχα ερωτήματα στ. 3-8 (τονίζουν το αδιέξοδο).
β) Πολλές επαναλήψεις, στους στίχους 3 και 8 υπάρχει το σχήμα κύκλου, η επανάληψη του ρήματος”στείλω” δηλώνει την απελπισία λόγω της αδυναμίας επικοινωνίας.
γ) Προσωποποίηση ξενιτιάς στον στίχο 2.
δ) Αντιθέσεις στους στίχους 2 (χαρά και λύπη), 3-7 (εδώ παρουσιάζονται αντιθετικά εικόνες ομορφιάς και ασχήμιας, ζωής και θανάτου, ξενιτιάς και πατρίδας) και κυρίως στους στίχους 9-14 (η ζωή μέσα και έξω από το σπίτι).
ε) Υπερβολή στον στίχο 7 (δηλώνει την αγάπη αλλά και την απόγνωση γυναίκας).
στ) Μεταφορά στον στίχο 14.
ζ) Ασύνδετο στους στίχους 3, 4-5.
η) Ρητορικές ερωτήσεις στον στίχο 3
ΧΩΡΟΣ
Είναι το εσωτερικό σπιτιού που έρχεται σε αντίθεση με τον έξω κόσμο και το παράθυρο που, από κανάλι επικοινωνίας, μετατρέπεται σε κανάλι πίκρας και απόγνωσης.
ΓΛΩΣΣΑ
Είναι η γλώσσα του λαού με ελάχιστους ιδιωματισμούς (π.χ. ξιστρώνει, ούλοι). Διακρίνουμε την παρατακτική σύνδεση με κύριες προτάσεις. Τα μέρη του λόγου που κυριαρχούν είναι τα ρήματα και τα ουσιαστικά.
ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΔΩΡΟΥ
Η αποστολή δώρου θα αποτελούσε απόδειξη της αγάπης, της τρυφερότητας και της αφοσίωσης της γυναίκας. Θα αποτελούσε μορφή επικοινωνίας. Η απόσταση όμως εκμηδενίζει τις προσπάθειές της.
ΚΑΗΜΟΙ ΣΤΕΡΗΣΗΣ
Η γυναίκα έχει χάσει τον ύπνο της. Διαρκώς κοιτάζει από το παράθυρο. Όμως πικραίνεται περισσότερο, γιατί έξω είναι η ζωή που η ίδια στερείται όσο λείπει ο άνδρας της. Τελικά, απομονώνεται στο εσωτερικό του σπιτιού για να κλάψει.
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΩΝ ΞΕΝΙΤΕΜΕΝΩΝ
Η ζωή των γυναικών των οποίων οι άνδρες ήταν στην ξενιατιά χαρακτηρίζεται από την απομόνωση, την ανυπαρξία επαφών και γενικά την παραίτηση από τη ζωή.
Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Οι διαχρονικές αιτίες: Οικονομικά προβλήματα, πόλεμοι, παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα προβλήματα που γεννά: Απομόνωση, νοσταλγία, δυσκολία προσαρμογής, εκμετάλλευση, ρατσιστική αντιμετώπιση κ.λπ.
Οι Έλληνες και η μετανάστευση: Πολλές φορές οι Έλληνες έγιναν μετανάστες και βίωσαν τα βάσανα της ξενιτιάς. Τα τελευταία χρόνια, η οικονομική κρίση έχει και πάλι οδηγήσει τους Έλληνες σε μετανάστευση προς αναζήτηση εργασίας.
Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους πρόσφυγες – μετανάστες: Η Ευρώπη κλείνει συχνά τα σύνορα στους μετανάστες και αφήνει χώρες όπως η Ελλάδα που αποτελούν την πύλη της Ευρώπης να αντιμετωπίζουν μόνες τους τα προβλήματα της εισόδου τεράστιου αριθμού δυστυχισμένων ανθρώπων. Ωστόσο απαιτείται συντονισμένη δράση και κοινή προσπάθεια από τις Ευρωπαϊκές χώρες τόσο για την ενσωμάτωση των προσφύγων όσο και για την επίλυση των προβλημάτων (π.χ. πολέμου) που προκαλούν τις προσφυγικές ροές.
Τίτλος: Πρέπει να είναι περιεκτικός, σύντομος, μπορεί να είναι χιουμοριστικός ή και ειρωνικός, συχνά αρηματικός (χωρίς ρήμα). Π.χ «τα οφέλη του Διαδικτύου στην εκπαίδευση»
Περιεχόμενο: Αφορμάται συνήθως από ένα επίκαιρο γεγονός για το οποίο ο αρθρογράφος-μαθητής εκφράζει απόψεις και κάνει σχόλια, με παράθεση επιχειρημάτων.
Ομιλία
Προσφώνηση: Αγαπητοί συμμαθητές, Αγαπητοί καθηγητές, Αξιότιμοι σύνεδροι, Κυρίες και κύριοι κ.λπ. ανάλογα με την περίσταση.
Πρόλογος: Αφορμή εκφώνησης της ομιλίας. Καλό είναι να δηλώνεται η ιδιότητα του ομιλούντα. Να αποσαφηνίζεται το θέμα και η θέση . Για παράδειγμα: Αξιοποιώντας την ευκαιρία που μου δίνεται θα ήθελα να εκφράσω τις απόψεις μου σχετικά με τις δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους από τη χρήση του Διαδικτύου στην εκπαίδευση.
Κύριο θέμα: Αναπτύσσουμε τις θέσεις μας με παράθεση επιχειρημάτων τα οποία διατυπώνουμε με ζωντανό και επικοινωνιακό ύφος, ώστε να αναδεικνύεται η προφορικότητα του λόγου. Στοιχεία προφορικότητας είναι:
• οι αποστροφές στο κοινό με κατάλληλες φράσεις, π.χ. όπως όλοι γνωρίζετε…, νομίζω ότι όλοι θα συμφωνούσατε αν…., ποιος από μας δεν είναι σε θέση να γνωρίζει…..
• η χρήση του α΄ ή β΄ προσώπου, π.χ Νομίζω ότι είναι αναγκαίο να τονίσω, όλοι νομίζω θα συμφωνούσατε…
• Η διατύπωση ρητορικών ή απλών ερωτημάτων.
Επίλογος: Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή μας τονίζουμε κάποιο σημείο που το θεωρούμε σημαντικό και εξάγουμε κάποιο συμπέρασμα.
Επιφώνηση: Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας, Σας ευχαριστώ, κ.λπ.
Επιστολή
Εξωτερικά γνωρίσματα: Πάνω δεξιά σημειώνουμε τόπο και ημερομηνία.
Προσφώνηση: Η κλητική προσφώνηση μπορεί να είναι επίσημη (π.χ Αξιότιμε κύριε υπουργέ, Κύριε Δήμαρχε) ή φιλική (π.χ Αγαπητέ φίλε-η) ανάλογα με το είδος της επιστολής που ζητείται.
Πρόλογος: Καλό είναι να είναι ευδιάκριτα τρία σημεία: α) η αφορμή για την οποία γράφεται η επιστολή, β) η ιδιότητα του επιστολογράφου και γ) η πρόθεση του (π.χ Με αφορμή τον διάλογο για το «ψηφιακό σχολείο», ως μέλη του δεκαπενταμελούς συμβουλίου του σχολείου μας, θα θέλαμε να καταθέσουμε την άποψη μας σχετικά με το θέμα, έτσι ώστε να αναδειχθούν όλες οι πλευρές του).
Κύριο θέμα: Τεκμηριωμένη αποτύπωση επιχειρημάτων και θέσεων-προτάσεων. Μέσα στην επιστολή μπορεί να γίνει ανατροφοδότηση στη προσφώνησή μας (π.χ Κύριε υπουργέ) και χρήση α΄ ή β΄ προσώπου.
Επίλογος: Ανακεφαλαιώνουμε και προβάλλουμε την κύρια πρότασή μας ή πυκνώνουμε τις περισσότερες μας προτάσεις, ώστε να κλείσουμε προτρέποντας τον αποδέκτη της επιστολής να αναλάβει δράση και να ανταποκριθεί στα αιτήματά μας και τις προτάσεις μας.
Επιφώνηση: Επίσημη ή φιλική ανάλογα με τον αποδέκτη της επιστολής (π.χ Με τιμή, Με εκτίμηση, Με ειλικρινή σεβασμό ή Φιλικά κ.λπ.).
Ύφος επιστολής: Οικείο και φιλικό αν απευθύνεται σε φίλο μας ή επίσημο και σοβαρό αν το απαιτεί το θέμα και ο παραλήπτης.
Ημερολόγιο
Εξωτερικό γνώρισμα: Η ημερομηνία που μπαίνει ως επικεφαλίδα
Τι είναι: Η συστηματική καταγραφή από έναν άνθρωπο των συναισθημάτων, των σκέψεων και των γεγονότων της προσωπικής ζωής του ή και της δημόσιας ζωής. Ο χαρακτήρας του είναι προσωπικός κι γι’ αυτό η γλώσσα του ημερολογίου μπορεί να είναι συνθηματική και η γραφή τους υπαινικτική και ελλειπτική.
Χαρακτηριστικά των ημερολογίων είναι ο εξομολογητικός τόνος, η υποκειμενική ματιά, η αποσπασματικότητα, η κυριαρχία του α΄ προσώπου και ο ακριβής προσδιορισμός του χρόνου συγγραφής κάθε καταχώρησης. Μερικές φορές το ημερολόγιο μπορεί να έχει μορφή επιστολής, όπως συμβαίνει στο Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ.
Ο Γιώργος Σεφέρης (πραγματικό όνομα Γιώργος Σεφεριάδης), γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1900 και πέθανε στην Αθήνα το 1971. Ήταν κορυφαίος ποιητής, ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε το 1963 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Εργάστηκε ως διπλωμάτης. Προέρχεται από λόγια, δηλαδή μορφωμένη οικογένεια, η οποία ήρθε το 1914 μετά την έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Αθήνα. Εκεί ο Σεφέρης τελείωσε το Γυμνάσιο και έφυγε μετά για το Παρίσι για να σπουδάσει νομικά. Στο Παρίσι βρισκόταν και κατά τη διάρκεια της μικρασιατικής καταστροφής. Η συμφορά αυτή της προσφυγιάς και των χαμένων πατρίδων σημάδεψε την ψυχή και επανέρχεται συχνά στην ποίηση του. Από το 1926 υπηρέτησε στο διπλωματικό σώμα σε διάφορες θέσεις. Πέθανε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1971 και η κηδεία του πήρε χαρακτήρα παλλαϊκής αντιδικτατορικής εκδήλωσης.
Ο Σεφέρης είναι από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του 1930 και εμφανίστηκε στον χώρο της λογοτεχνίας το 1931 με την ποιητική του συλλογή «Στροφή». Ο τίτλος φανερώνει και τον καινούριο προσανατολισμό της νεοελληνικής ποίησης. Έργα του: Η Στέρνα-Μυθιστόρημα, Τετράδιο Γυμνασμάτων, Ημερολόγιο καταστρώματος Α’, Ημερολόγιο καταστρώματος Β’, Κίχλη και άλλα.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΪΚΟΥ
Τα χαϊκού είναι είδος στιχουργικής μορφής που μοιάζει με επίγραμμα, δηλαδή σύντομο ποίημα που έμπαινε ως επιγραφή σε τάφο νεκρών. Το χαϊκού εμφανίστηκε και καθιερώθηκε ως φόρμα στην Ιαπωνία τον 17ο αιώνα και έγινε δημοφιλές στον δυτικό κόσμο το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα. Ένα αυθεντικό χαϊκού αποτελείται από 17 συλλαβές σε ενιαίο στίχο. Στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία όμως, οι συλλαβές αυτές κατανέμονται σε τρεις ανομοιοκατάληκτους στίχους με 5-7-5 συλλαβές και καμιά φορά με μικρές αποκλίσεις. Στην πραγματικότητα είναι ένα είδος ποιητικής μινιατούρας, ένα στιγμιότυπο σε λέξεις. Πολλοί γιαπωνέζοι ποιητές χρησιμοποίησαν αυτή τη φόρμα. Ως προς το περιεχόμενο, κάθε χαϊκού εκφράζει μια ιδέα, μια εικόνα ή ένα συναίσθημα. Συνήθως ο τελευταίος στίχος αιφνιδιάζει, καθώς περιέχει το στοιχείο της έκπληξης. Στο σχολικό βιβλίο ανθολογούνται τρία χαϊκού από τα δεκαέξι που περιέχονται στην ενότητα «Δεκαέξι χαϊκού» της σύνθεσης του Γιώργου Σεφέρη στο «Τετράδιο Γυμνασμάτων (1928-1937).
ΘΕΜΑ
Θέμα του ΙΑ΄ χαϊκού έντεκα είναι η θρυμματισμένη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, του ΙΕ΄ η αποξένωση του ανθρώπου μέσα στη σύγχρονη κοινωνία και του ΙΣΤ΄ η απόγνωση του συγγραφέα για την εξάντληση της έμπνευσής του.
ΚΥΡΙΑΡΧΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΙΗΜΑ
Το περιεχόμενο των τριών ποιημάτων είναι στοχαστικό. Κυρίαρχο συναίσθημα στο πρώτο χαϊκού είναι η απορία, η ψυχική κατάπτωση και η εξουθένωση που απορρέει από τη διαλυμένη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος βασανίζεται μέσα στην κοινωνία από αναρίθμητες τραυματικές εμπειρίες, από αναρίθμητα άγχη και αδιέξοδα που τον αποδιοργανώνουν και τον αποσυντονίζουν.
Το κυρίαρχο συναίσθημα στο δεύτερο χαϊκού είναι η αποξένωση και η απόλυτη μοναξιά, αισθήματα που τα βιώνει ο άνθρωπος στη σύγχρονη αφιλόξενη κοινωνία.
Τέλος, κυρίαρχο συναίσθημα στο τρίτο χαϊκού είναι η δυσφορία, η απόγνωση του συγγραφέα που βλέπει να στερεύει η έμπνευσή του ενώ γύρω του αυξάνουν τα θέματα με τα οποία θα μπορούσε να ασχοληθεί.
ΠΑΡΑΔΟΞΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ
Στο καθένα από τα τρία χαϊκού έχουμε μία παράδοξη εικόνα. Στο χαϊκού ΙΑ΄, υπάρχει η εικόνα ενός ανθρώπου κομματιασμένου σε χιλιάδες μικρά κομμάτια (μεταφορά). Κάθε θραύσμα είναι και μια τραυματική εμπειρία που εξουθενώνει τον άνθρωπο.
Στο ΙΔ΄, εντοπίζεται η εικόνα του κόσμου που βουλιάζει (μεταφορά), παρασύροντας μαζί του κτίρια, δέντρα, ανθρώπους, αυτοκίνητα και άλλα, ενώ ένας άνθρωπος προσπαθεί απεγνωσμένα να κρατηθεί στην επιφάνεια. Η εικόνα αποδίδει την αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος αισθάνεται μόνος μέσα στο πλήθος.
Τέλος, στο ΙΣΤ’ , προβάλλεται η εικόνα ενός συγγραφέα που γράφει, αλλά βρίσκεται σε απόγνωση, καθώς αισθάνεται να τον προδίδει η έμπνευσή του. Η έμπνευση, αυτή που μειώνεται, εκφράζεται μεταφορικά με την εικόνα του μελανιού που λιγοστεύει ενώ τα θέματα που αυξάνουν εκφράζονται μεταφορικά με την εικόνα της θάλασσας που πληθαίνει.
Η ΑΥΣΤΗΡΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΟΥ ΧΑΪΚΟΥ
Τα χαϊκού έχουν αυστηρή μορφή γιατί θέτουν περιορισμούς στη στιχουργική. Αυτή η πειθαρχία στη μορφή εμφανίζεται ύστερα από την επικράτηση του ελεύθερου στίχου και αποτελεί μια προσπάθεια για να ανανεώσει τις μορφές στην ποίηση. Η επαναφορά στις αρχές του 20ου αιώνα στη στιχουργική μορφή του 17ου αιώνα δείχνει ότι η νεωτερική ποίηση μπορεί να αφομοιώσει παλιά ποιητικά σχήματα και να τα αξιοποιήσει δημιουργικά χωρίς να απαρνηθεί τις γενικότερες αρχές της και τον αποσπασματικό της χαρακτήρα.
Η ΓΛΩΣΣΑ
Η γλώσσα των ποιημάτων είναι καθαρή δημοτική, απλή, λιτή, με φτωχό λεξιλόγιο. Στο λόγο κυριαρχούν τα ρήματα (7) και τα ουσιαστικά (6), σε μια προσπάθεια του ποιητή να δώσει με καθαρότητα τα νοήματα.
ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ
Τα τρία χαϊκού αποτελούνται από τρεις ανισοκατάληκτους στίχους με συνολικό άθροισμα 17 συλλαβών.
ΎΦΟΣ
Το ύφος των ποιημάτων φαίνεται απλό. Όταν όμως αποκρυπτογραφηθούν οι λέξεις, αποδεικνύεται στοχαστικό, με αλληγορικές και συμβολικές διαστάσεις. Ο τόνος είναι απαισιόδοξος και στα τρία χαϊκού.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Μεταφορές: «Πού να μαζεύεις;», «Βουλιάζει ο κόσμος», «Το μελάνι λιγόστεψε», «η θάλασσα πληθαίνει»
Υπερβολές: «Χίλια κομματάκια». «θα σ’ αφήσει μόνο στον ήλιο»
Αντίθεση: «Το μελάνι λιγόστεψε, η θάλασσα πληθαίνει»
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
Γενικά, τα συναισθήματα που προκαλούνται στον αναγνώστη είναι η λύπη, η απογοήτευση, η αδυναμία.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε τα 16 χαϊκού του Γ. Σεφέρη.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια